Cultuurbeleid Arnhem - STROOM (2012)

Wie beide stukken tot zich neemt, ontmoet belangwekkende uitgangspunten, feiten, lijnen en hier en daar een praktisch voorstel. We noemen: ‘vergeet de wijken niet’; ‘zorg voor een inspirerende verbinding tussen de Binnenstad en het Modekwartier’ en ‘een beetje meer lef en ambitie zijn richting toekomst zeker gewenst’. Het rapport van Dany en Ewan vat het op de laatste bladzijde samen in één stelling: ‘het moet allemaal gewoon meer bruisen’. Blijft open de vraag: hoe gaan we daar voor zorgen? We doen een voorzet: Investeer in ondernemende bruisende mensen! Want nota’s, beleidslijnen, onderzoeken, evaluaties en voornemens, je hebt ze tot op zekere hoogte nodig, maar ondernemen, dat doen ze niet. Organisaties, instellingen, netwerken, ketens, gebouwen en voorzieningen, ook daar kun je niet buiten, maar bruisen, dat doen ze niet. Het zijn mensen die ondernemen en bruisen, beter: die het kunnen laten groeien en bloeien. Vandaar nogmaals ons devies en advies: investeer in bruisende ondernemende mensen. Het werkveld van kunst en cultuur Arnhem heeft meerdere van deze voortrekkers welke de afgelopen jaren bewezen hebben zorg te dragen voor een succesvolle en inspirerende praktijk. Het is een divers gezelschap, maar een aantal kenmerken hebben ze gemeen.

Ze passen op de centjes, tonen initiatief, hebben het organisatorisch op orde, lopen over van ideeën, weten enthousiasme uit te dragen, ontwikkelen nieuwe plannen, brengen artistieke kwaliteit, hebben feeling met de samenleving, acteren pro-actief, experimenteren met social media, boren meerdere geldbronnen aan en creëren een breed draagvlak voor hun activiteit / projecten.

Cultuurbeleid Arnhem

Cultuurbeleid Arnhem

Reacties cultuurdebatten (Cultuur Arnhem 2011-2015 en Manifest van de ruimte)

71

70

Bijlage 3

73

Wel het werkveld van kunst en cultuur Arnhem kent meerdere voortrekkers die bovenstaande uitgangspunten al jaren in praktijk brengen. Zij dienen dan ook het zesde en eerste criterium te zijn: behaalde resultaten in het verleden zijn geen garanties voor de toekomst, maar geven de betreffende personen / voortrekkers wel een dikke streep voor. Beste leden van de Arnhemse gemeenteraad, Wie wil investeren in bruisende en ondernemende mensen moet ruimte scheppen bij andere delen van het cultuurbeleid. Al tien jaar terug sprak het Arnhemse werkveld van kunst en cultuur zich op een drukbezochte bijeenkomst in Musis Sacrum uit voor minder geld in stenen en overhead. Meer budget richting inspiratie en activiteit s.v.p. luidde toen de boodschap. Nu staat de gemeente Arnhem op het punt een groot deel van de financiële ruimte voor de komende 25 jaar vast te leggen in het project Cultuur in Rijnboog: Kenniscluster – Kunstencluster. Is er nog een weg terug? Kan er nog eens goed naar deze plannen worden gekeken? Zijn ze, omdat het allemaal zo lang duurt, ondertussen niet achterhaald? Wellicht is één cluster met Kennis èn Kunsten een meer interessante optie. Wellicht is deze voorziening ook eerder financieel rond te krijgen. Die grond van het beoogd Kenniscluster raak je zo dicht bij het centrum heus wel weer kwijt. Liever ten 9/10de gekeerd, dan ten hele gedwaald.

Wellicht kunnen de uitgangspunten van Musis tien jaar terug, toch nog in praktijk gebracht. Een uitnodiging aldus, om in het komende debat te kiezen voor een bijzondere, unieke en vernieuwende invalshoek: investeer in bruisende en ondernemende (jonge) mensen. Voortrekkers met praktische plannen richting toekomst. Arnhem heeft ze. Het werkveld kunst en cultuur laat ze zien. Toon het lef om klip en klaar voor deze prioriteit te kiezen. Met vriendelijke groet, Op persoonlijke titel en in alfabetische volgorde: Conny van der Bijl, Meet my Street Marcellino van Callias, The Street Department Thijs Groenewegen, TK07 Carolijn Leisink, theatergroep Cactus Karin Terwisse, Sprookjesfestival Jan Verschure, stichting Beleven /Kunstbedrijf Arnhem

Cultuurbeleid Arnhem Cultuurbeleid Arnhem

Cultuurbeleid Arnhem

In de uitgangspuntenbrief van het college van burgemeester en wethouders staan vijf criteria voor de kunstfinanciering richting toekomst: • bevorderen actieve participatie en talentontwikkeling; • bereiken voldoende publiek; • zijn aanvullend en versterkend ten opzichte van creatieve keten; • tonen cultureel ondernemerschap en generen eigen inkomsten; • werken samen binnen creatieve keten en met domeinen daarbuiten.

73

72

Een kleine specificatie van bovenstaande focus: investeer in jonge ondernemende mensen die bruisen. Wie vangt de hedendaagse jeugd met aansprekende kunst- en cultuurprojecten? Deze mensen verdienen het voor op het podium te komen. De jeugd heeft de toekomst. In een cultuurbeleid 2012 – 2015 mogen ze dan ook een flink aandeel krijgen.

74 75

74

Bijlage 4 1. 2.

Inleiding

p. 70

Cultuurmenu 2001 – 2005 – 2015

p. 71 p. 71

2.1

3.

De deelbudgetten 3.1 3.2

4.

Nota’s De beleidsvelden 3.2.1 Cultuureducatie en amateurkunst 3.2.3 Podiumkunsten 3.2.4 Beeldende kunst en vormgeving 3.2.5 Creatieve milieus

Terugblik cultuurbeleid in Arnhem 4.1

4.2

5.

Cultuurvisie: Het KAN-CAN-profiel

Kwantitatieve gegevens 4.1.1 Sociaaleconomische index 4.1.2 Woonaantrekkelijkheid 4.1.3 Ontwikkelingen in de creatieve sector 4.1.4 Cultuurbereik en aanbod Kwalitatieve gegevens 4.2.1 Evaluaties 4.2.2 Uitkomsten cultuurdebatten

Conclusies

p. 73 p. 73 p. 74 p. 74 p. 75 p. 77 p. 78 p. 79 p. 79 p. 79 p. 80 p. 80 p. 82 p. 92 p. 92 p. 94 p.97

Cultuurbeleid Arnhem

Cultuurbeleid Arnhem Cultuurbeleid Arnhem

Evaluatie cultuurbel

Om tegemoet te komen aan de wens om te actuali­ seren en te focussen is het nodig om te weten waar de gemeente Arnhem staat met haar cultuurbeleid. Daarbij is antwoord gewenst op vragen als: • Wat waren de uitgangspunten uit de Cultuurvisie en welke doelstellingen kwamen daar uit voort? • In welke mate worden deze doelen bereikt en sluiten deze doelen en de uitgangspunten nog goed aan op de wensen voor de toekomst? In deze evaluatie worden vragen beantwoord met als achterliggende doelstelling: • Het verschaffen van inzicht in de doelen, activiteiten en resultaten van het huidige

2 Cultuurmenu 2001 – 2005 – 2015 cultuurbeleid en de afzonderlijke beleidsvelden (podiumkunsten, beeldende kunst en vorm­ geving, amateurkunst en cultuureducatie); • Het leveren van een onderbouwende bijdrage aan de nieuwe integrale kadernota Cultuur.

Het Cultuurmenu 2001 – 2005 – 2015 legde de gemeente Arnhem drie opties voor. Voor een goed begrip van wat het betekende om uiteindelijk te kiezen voor het KAN-CAN-profiel is het relevant alle keuzeopties – drie in totaal - bondig toe te lichten.

Werkwijze In deze evaluatie wordt de ontwikkeling van Arnhem gevolgd van 2002 - het jaar dat de Cultuur­ visie werd vastgesteld - tot en met 2010. De evaluatie is het resultaat van ambtelijke analyse op basis van documenten: onder meer de boven­ genoemde cultuurvisie, de verschillende beleids­ nota’s per beleidsonderdeel, een drietal evaluatie­ bijeenkomsten en drie cultuurdebatten die alle dit voorjaar plaatshadden. De cultuurdebatten zijn geïnitieerd door de gemeente en hadden tot doel de stad te laten reageren op de Uitgangspuntenbrief Cultuur, die in maart door de gemeenteraad was vastgesteld als opmaat naar de nieuwe integrale kadernota Cultuur.

Divertimento Kenmerken zijn een grote variatie op het gebied van veelal kleinschalige cultuurproductie en cul­ tuur­presentatie. Veel investeringen in activi­teit­ en, productie en programma’s en nauwelijks in voorzieningen. Dit profiel staat voor een verhoogd budget voor flexibele subsidies voor met name kleine festivals en evenementen en semiflexibele subsidies voor de activiteiten van kleine instellingen. Het profiel beoogt te bewerkstelligen dat anno 2015 cultuur goed geïntegreerd is in het beleid voor maatschappelijke ontwikkeling en dat cultu­ rele activiteiten lokaal een groter en meer divers publiek bereiken. Het sociaal-culturele kli­maat dat daarmee verbeterd wordt is belang­rijker dan het belang van economie en stadsont­wikkeling. De kosten van dit profiel worden geraamd op € 0,5 tot € 1 miljoen extra per jaar.

Het gaat daarmee om een zogenaamde metaevaluatie (een evaluatie van de evaluaties ten einde een oordeel te kunnen geven over het integrale cultuurbeleid). Om daar meer balans in aan te brengen is gebruik gemaakt van statistieken die een beeld geven van de huidige status van cultureel Arnhem: de Atlas voor gemeenten 2011 en het Statistisch Jaarboek van de gemeente Arnhem. Leeswijzer In hoofdstuk twee zal een toelichting worden gegeven op de opties die werden geboden in het Cultuurmenu 2001 – 2005 – 2015 en, meer diep­gaand, de cultuurvisie en het gekozen KAN-­ CAN-profiel. Vervolgens wordt in hoofdstuk drie inzicht gegeven in de visie, ambities en output van de verschillende (deel)beleidsterreinen. In hoofdstuk vier zal aan de hand van ‘harde’ kwanti­ tatieve gegevens (onder andere de Atlas voor gemeenten 2011 en het statistisch jaarboek van de gemeente) en ‘zachte’, meer kwalitatieve uit­ kom­sten (evaluaties en cultuurdebatten) worden geanalyseerd welke ontwikkeling Arnhem op het gebied van cultuur en de creatieve economie heeft doorgemaakt tussen 2002 en 2010. In het vijfde hoofdstuk worden tot slot conclusies getrokken.

KAN-CAN-CULTUUR Als midden-profiel stelt dit profiel een hogere prio­riteit aan cultuur dan Divertimento. KAN-CAN erkent het belang van cultuur voor zowel maat­ schap­pelijke als voor economische en stads­ontwik­ keling. Ook KAN-CAN staat voor veel flexibele en, zij het in mindere mate, semiflexibele subsidies. Doordat er nadrukkelijk gekozen wordt voor samenwerking – en dus niet voor concurrentie – met Nijmegen zal dit profiel leiden tot gespreide vestiging van middelgrote en grote culturele voorzieningen over beide steden. Het profiel beoogt te bewerkstelligen dat anno 2015 in beide steden zowel nieuwe kleinschalige als grootschalige voorzieningen op het gebied van cultuurproductie en cultuurpresentatie zijn ont­ staan. De omvang en diversiteit van het publiek is toegenomen en er bestaat nationale en inter­natio­ nale aandacht voor enkele activiteiten. In het kader van bezuinigingen zal in dit profiel niet worden gekozen voor de zogeheten kaasschaaf, maar voor

bewuste keuzes en hier en daar gerichte investering met durfkapitaal. De kosten van dit profiel worden geraamd op zo’n € 1 miljoen – € 1,25 miljoen extra structureel op jaarbasis. CITY Dit profiel zet het meest krachtig in op cultuur als onderscheidend kenmerk voor de stad. Er wordt sterk geïnvesteerd in middelgrote en grote festivals middels semiflexibele subsidies voor instellingen. Er wordt toegewerkt naar extra voorzieningen zoals een tweede Kröller-Müller en een entertainment­ theater. In dit profiel wordt er een investeringsfonds opgericht voor cultuurhuisvesting waarin jaarlijks tussen de € 2,5 en € 4,5 miljoen wordt gestort. Het profiel heeft de ambitie dat anno 2015 Arnhem opvalt in de regio door culturele allure. De stad is aantrekkelijk voor bewoners en bedrijven en is een trekpleister voor dagjesmensen en internationaal toerisme. De stad bruist van culturele activiteiten en beschikt over een efficiënt communicatiesysteem dat iedere doelgroep voorziet van informatie-opmaat.

Bij het maken van de keuze tussen de drie opties was een aantal factoren relevant: • Het evenwicht tussen culturele activiteiten en voorzieningen; • Het wegwerken van achterstand op het niveau van basisvoorzieningen • De meerwaarde, kwaliteit en exclusiviteit van extra voorzieningen (ten opzichte van bestaande); • Het publieksbereik van voorzieningen: bezoekcijfers lokaal/regionaal en inter(nationaal); • De maatschappelijke functie en de meerwaarde van extra voorzieningen voor stedelijke ontwikkeling. 2.1 Cultuurvisie: Het KAN-CAN-profiel Het KAN-CAN-profiel zoals uitgewerkt in de Cultuurvisie 2001 – 2005 – 2015 vormt het meest recente kader voor het cultuurbeleid in Arnhem. Het houdt een basisvisie in op de rol en functie van cultuur en kunst in de stad en de wijze waarop de gemeente dit het beste kan subsidiëren. Zoals gezegd is de keuze gevallen op KAN-CAN na een

Cultuurbeleid Arnhem

Cultuurbeleid Arnhem

Op 7 januari 2002 heeft de gemeenteraad van Arnhem de Cultuurvisie 2001-2005-2015 vast­ gesteld. Deze visie was gefundeerd op de resultaten van een discussie tussen de politiek, kunstenaren en culturele instellingen, externe deskundigen en belang­hebbenden uit stad en regio. De Cultuur­ visie vloeide voort uit het Cultuurmenu Arnhem 2001­-2005-2015, waarin drie profielen werden geschetst voor de culturele toekomst van Arnhem en de rol daarin van de overheid en meer specifiek de gemeente. De Cultuurvisie is de uitwerking van het door de raad geselecteerde profiel KAN-CAN. Op 20 september 2010 stemde de Arnhemse gemeente­raad in met het voornemen om te komen tot een nieuw, integraal kader voor het cultuur­ beleid van de stad. Dit nieuwe kader zal betrekking hebben op de Meerjarenprogrammabegroting vanaf 2012. Het uitgangspunt van het cultuurmenu en de cultuurvisie blijft overeind: voor de maat­ schappelijke en stedelijke ontwikkeling van Arnhem is het belangrijk om de positie van kunst en cultuur in de stad te steunen en te versterken. Er is echter wel behoefte aan actualisering en meer focus. De diverse beleidskaders waar nu op deelterreinen mee wordt gewerkt, zijn op sommige punten ver­ouderd en sluiten niet altijd op elkaar aan.

Daar­ naast is geconstateerd dat de huidige sub­sidie­ verlening in de cultuursector weinig over­zichtelijk is, deels overlap vertoont en dat voor een aantal subsidies de juiste juridische grondslag ontbreekt. Daarom wordt gekozen voor één inte­graal kader voor alle beleidsvelden, gekoppeld aan een nieuw subsidiesysteem.

77

76

1 Inleiding

Subsidiesysteem In het Cultuurmenu is vastgesteld dat de subsidies voor cultuur bestemd zijn voor financiering van cultuur voor zover de markt daar niet in voorziet. De gedachte daarachter is dat de overheid, in dit geval de gemeente Arnhem, niet hoeft te inter­ veniëren als initiatieven zichzelf kunnen redden, maar het is wel aan de gemeente om een gunstig klimaat te scheppen voor (amateur)kunst en

Het subsidiesysteem neemt een belangrijke positie in binnen het cultuurbeleid. Het Cultuurmenu beschrijft, zoals te zien in bovenstaande speer­ punten, de ambitie om subsidie vaker en op flexi­bele wijze in te zetten ten behoeve van activi­teiten, ten koste van accommodaties. Deze subsidiemethode zou beter aansluiten op het alge­mene doel van het Cultuurbeleid, namelijk “het scheppen van een gunstig klimaat voor kunst en cul­tuur, met aandacht voor kwaliteit, innovatie, diversi­teit, participatie en spreiding” (Cultuurvisie, 2002: pagina 16). Subsidieaanvragen worden bekeken in het licht van dit algemene doel en vervolgens geselecteerd aan de hand van die criteria. Hieronder vertaald als: • de mate waarin een culturele activiteit of instelling van hoge kwaliteit is; • innoverend is; • bijdraagt aan diversiteit; • een hogere participatie realiseert; • een betere (geografische) spreiding van kunst en cultuur bewerkstelligt. Daarnaast is het, volgens de in het Cultuurmenu beschreven subsidiemethode, de taak van de gemeente om subsidieaanvragers te beoordelen op hun achtergrond; eerdere prestaties en de mate waarin plannen overtuigen door originaliteit en realiseerbaarheid. In de volgende paragrafen zal worden ingegaan op de ambities, doelen, activiteiten en, indien mogelijk, op behaalde resultaten binnen de afzonderlijke beleidsvelden.

De indeling volgt de diverse beleidsvelden / deelbudgetten van de Cultuurvisie, te weten: • Cultuureducatie • Amateurkunst • Podiumkunsten • Beeldende kunst en vormgeving.

3 De deelbudgetten 3.1 Nota’s In de komende paragrafen wordt een overzicht gegeven van de aanwezige relevante beleidsnota’s en de visie en doelen die daarin gesteld werden. De tabel hieronder verschaft een overzicht van de geanalyseerde beleidsnota’s: Beleidskader

Titel nota

Periode

Cultuureducatie

‘De bakens verzetten’

2008 - 2012

Amateurkunst

‘De bakens verzetten’

2008 - 2012

Podiumkunsten

‘Podiumkunsten

2009 - 2012

Arnhem’ Beeldende kunst

‘Bronnen’

en vormgeving

(niet vastgesteld door de raad)

Creatieve milieus

‘Ruimte voor creatieve

2011 - 2014

2009 - 2014

milieus’

Onderstaande beleidsevaluaties zijn reeds door de gemeente Arnhem geproduceerd en aanwezig in het voor dit onderzoek benutte dossier: Beleidsevaluatie

Periode

Evaluatie beleidskader Cultuureducatie

2008 - 2010

Evaluatie beleidskader Amateurkunsten

2008 -2010

Evaluatie beleidskader Podiumkunsten

2009 - 2012

Geen evaluatie van beleidsnota

2012 vastgesteld door de Arnhemse gemeente­ raad. In De bakens verzetten wordt aangegeven hoe Arnhem invulling wil geven aan het beleid ten aan­zien van cultuureducatie en de amateurkunst in de periode 2008 -2012. Ondanks overlap blijven het twee aparte beleidsvelden met een eigen finan­ cieringsstructuur en gescheiden evaluatie. Omdat het tussentijdse evaluaties betreffen, is de reikwijdte enigszins beperkt. In mei 2009 is na een lange voorgeschiedenis de kadernota Podiumkunsten Arnhem 2009-2012 vastgesteld door de Arnhemse gemeenteraad. In de nota wordt aangegeven hoe Arnhem nadere invulling wil geven aan de ontwikkeling van een aantrekkelijk en divers aanbod van podiumkunsten in de periode 2009-2012. In het bijbehorende finan­ciële bestedingsplan wordt het beschikbare budget over de verschillende gezelschappen, instellingen en initiatieven verdeeld. Dit beste­ dings­plan geldt voor de jaren 2009 en 2010. In de kadernota wordt een tussentijdse evaluatie (eind 2010) aangekondigd. Dit zou de basis vormen voor een nieuwe subsidieregeling Podium­kunsten, op grond waarvan het budget podiumkunsten in de jaren 2011 en 2012 zou worden verdeeld. Hiervan werd in 2010 afgezien vanwege de bezuinigingstaakstelling en het voor­nemen binnen afzienbare tijd een nieuwe, integrale kadernota op te stellen.

De raad heeft bij de behandeling van de Meerjarenprogramma­ begroting 2011-2014 besloten om 2011 als over­gangsjaar voor de (deel)budgetten Cultuur te beschouwen. Voor de podiumkunsten betekende dit voortzetting van het financiële bestedingsplan 2009-2010, met inbegrip uiteraard van de vast­ gestelde bezuinigingen voor 2011.

‘Bronnen’ aanwezig Geen evaluatie van beleidsnota ‘Creatieve milieus’ aanwezig

Tot 2002 waren de beleidsvelden cultuureducatie en amateurkunst beschreven in een aparte nota. Omdat er veel overlap is tussen de twee beleids­ velden zijn ze vanaf 2002 samen opgenomen in één integrale nota. In maart 2008 is na een intensief traject de kadernota De bakens verzetten - 2008-

De nota Bronnen voor de beeldende kunst en vormgeving is nooit vastgesteld door de gemeente­raad. Door het raadsbesluit om 2011 als overgangjaar voor de (deel)budgetten Cultuur te beschouwen in afwachting op de nieuwe, integrale kadernota Cultuur en haar looptijd (tot en met 2014), is deze nota niet geëvalueerd.

Cultuurbeleid Arnhem

Cultuurbeleid Arnhem

In de Cultuurvisie staat het begrip ‘culturele plano­ logie’ centraal: “Dit impliceert dat de waarde van kunst en cultuur als kapitaal voor de stad wordt onderkend, maar ook dat bij investeringen in cultu­rele activiteiten en voorzieningen steeds een zorgvuldige afweging wordt gemaakt tussen het belang van die investeringen voor maatschap­ pe­lijke ontwikkeling enerzijds en voor stedelijke ontwik­keling anderzijds.” (Cultuurvisie 2001 – 2005 – 2015, pagina 4) In deze context is het cultuurbeleid erop gericht kunst en cultuur instrumentaal in te zetten, ener­ zijds met als doel de maatschappelijke verheffing van burgers / wijken, anderzijds om de stad een aantrekkelijker vestigingsplaats te maken voor zowel burger als bedrijf.

De speerpunten uit de cultuurvisie zijn dat de gemeente Arnhem: • Streeft naar versterking van zijn culturele infra­ structuur, waarbij een mix van kleine, middel­ grote en grote organisaties de voorkeur heeft; • toewerkt naar een grotere flexibiliteit in het subsidiesysteem en een beter evenwicht tussen investeringen in voorzieningen (accommodaties) en activiteiten; • investeringen in culturele voorzieningen en activiteiten steeds toetst aan het belang voor maatschappelijke en stedelijke ontwikkeling; • samenwerkt met de partners in het Knooppunt Arnhem – Nijmegen voor de ontwikkeling van cultuurbeleid en de keuzen voor nieuwe culturele voorzieningen; • dit regionale cultuurbeleid afstemt op het beleid van Oost-Nederland en het nationale cultuur­ beleid. Tevens is er een gerichte oriëntatie op mogelijkheden voor internationaal cultuurbeleid.

cultuur. Dat kan door inzet van het subsidie­instru­ ment maar ook door goede informatie en coördi­natie te bevorderen. Informatie en coördi­ natie komen ook ten goede aan initiatieven die geen beroep doen op overheidssubsidies.

79

78

interactief proces en mag de nota daarmee rekenen op veel draagvlak onder belanghebbenden uit stad en regio.

3.2.1 Cultuureducatie en amateurkunst Waarom

Doelstellingen (wat)

Output (hoe)

Cultuureducatie geeft

• Het vraaggericht werken

1 Zes programma’s cultuureducatie:

toegang tot wat kunst en

en denken in verbinding­

• Cultuur en school op Maat;

cultuur te bieden hebben

en: tussen onderwijs,

• Cultuurscholen;

voor persoon­lijke ontwikke­

wijken (vraag) en het

• Cultuur in de wijk;

ling en draagt bij om een

culturele veld (aanbod).

• Amateurkunst en cursusaanbod;

maat­­schap­pelijk en creatief

• In het verlengde hiervan

• Talentontwikkeling in Arnhem;

vaardig burger te worden.

een centrale flexibele

• Cultuureduactie in Rijnboog.

De vitaliteit en sociale func­

netwerk­orga­ni­satie voor

2 Vormgeving netwerkorganisatie

tie van diverse activiteiten

cultuur­educatie dat vraag

3 Inzet additionele middelen op de leest van de

binnen de amateurkunst

en aanbod op elkaar

leveren een wezenlijke bij­

afstemt en tevens een

drage aan het leefklimaat.

brede bemiddelings en

Bovendien kan deel­name

adviesfunctie vervult

aan amateurkunst mensen

(onder­wijs, wijken,

ertoe aanzetten meer

werk­veld, profes­sionele

gebruik te maken van stede­

kunsten en amateur­

lijke culturele voor­zieningen.

kader­nota cultuureducatie.

speerpunt. Het voortgezet onderwijs kent twee cultuurprofielscholen: het Beekdal­lyceum en het Olympuscollege. • Op het terrein van talentontwikkeling wordt samengewerkt met het voortgezet onderwijs, het ROC Rijn IJssel en ArtEZ. Een convenant is in de maak. Kunstbedrijf heeft een coördinator talentontwikkeling en er zijn twee talentklassen. • Voor het programma cultuur in de wijk beschikken we (nog) niet over vergelijkbare kwantitatieve gegevens cultuurparticipatie. In paragraaf 4.1.4 is wel een overzicht opgenomen van activiteiten en projecten en de besteding van middelen. • Het cursusaanbod van Kunstbedrijf Arnhem wordt ook in wijken aangeboden. Tarieven volwassenen zijn grotendeels salariskostendekkend. Resultaat output 2 – Vormgeving netwerkorganisatie • Werkorganisatie Kunstbedrijf vanaf 1 september 2009 • Intentieovereenkomst fusie Het Domein - Stichting Beleven • Aangescherpt managementcontract 2011 voor Het Domein

Resultaat output 3 – Inzet additionele middelen op leest kadernota cultuureducatie • Participatieregeling Cultuur ingezet op cultuur­ educatie primair en voortgezet onderwijs en in het programma cultuur in de wijk. • Realisatie van 6 fte aan combinatiefuncties (€ 300.000,--) voor de programma’s cultuur­ educatie in het onderwijs en het programma cultuur in de wijk. • Vogelaargelden en GSO-III budgetten ingezet ( € 262.000,--) voor het programma cultuur in de wijk. Activiteiten en projecten zijn grotendeels door het stadsprogramma wijkgericht werken gesubsidieerd. • Participatiebudget IZ (de zgn. aboutalebgelden) ( € 154.000,--) om deelname aan cultuur te stimuleren voor kinderen en jongeren uit huis­ houdens met een minimuminkomen ingezet op buitenschoolse aanbod cultuureducatie. Verbin­ ding met aanbod onder schooltijd. Resultaat output 4 – amateurkunst • Het aantal nieuwe initiatieven dat deelneemt aan subsidieregeling amateurkunst is toegenomen.

4 Nieuwe subsidiesystematiek amateurkunst met ruimte voor nieuwe initiatieven.

3.2.3 Podiumkunsten Waarom

Doelstellingen (wat)

Output (hoe)

De gemeenteraad ziet en

• Het op een hoger plan

1 Extra inzet op de schakel Presentatie (basis- en niche­

• De prioriteit ligt bij de

erkent de mogelijkheden die

trek­ken van de podium­

podia, festivals) ter vergroting van de zicht­baarheid

jeugd en de wijken.

de podium­kunsten bieden

kunsten

van het aanbod. Er komt een nieuw budget voor

• Het cursusaanbod aan

om het culturele klimaat in

• Een sterke en levendige

vol­was­senen is kosten­

Arnhem te versterken: de

infra­structuur voor de

dekkend.

podium­kunsten spelen een

podium­kunsten met

(talentontwikkeling): de productiehuisfunctie wordt

belang­rijke rol in het verder

samenhang en evenwicht

onderdeel van de keten en er komt een nieuw

ontwikkelen van de culturele

tussen de functies educatie

infrastructuur en publieks­

(ontwikkeling), productie

3 Schakel Productie: het producerend middensegment

trekkende activiteiten.

en presentatie, met oog

krijgt een extra impuls met het oog op doorgroei- en

kunst).

Resultaat output 1 – zes programma’s cultuureducatie: • 91% van de scholen voor het primair onderwijs neemt deel aan het programma cultuur en school op maat dat wordt aangestuurd door kunstbedrijf Arnhem. Het aanbod van kunst­bedrijf Arnhem in het Voortgezet onderwijs richt zich voornamelijk op het VMBO. • Kunstbedrijf Arnhem bemiddelt tussen vraag en aanbod voor onderwijs en Arnhemse culturele

instellingen. De verhouding tussen het aanbod van Kunstbedrijf Arnhem en het aanbod van overige Arnhemse culturele instellingen is 1 op 2. In het voortgezet onderwijs vervult kunstbedrijf Arnhem (nog) geen bemiddelingsfuncties. Wel kunnen Arnhemse instellingen via de site van het kunstbedrijf hun aanbod plaatsen. • Verankering van cultuureducatie in het onder­wijs­ curriculum: in het primair onderwijs scharen acht scholen zich onder het profiel: cultuur­educatie als

voor talent­ontwikkeling.

‘ontwikkelfestivals’. 2 Extra inzet op de schakel Educatie

budget voor talentontwikkeling in de wijk

ontwikkelmogelijkheden.

• Zichtbare podium­kunsten

4 Keten in zijn geheel: verwezenlijking van de rol van

met een breed publieks­

MSSA als kloppend hart en in de afstemming van

bereik (met aandacht voor

podia onderling. De rol van initiator van het

het bereiken van jongeren

algemene podiumkunstenoverleg ligt bij

en nieuwe publieks­

Toneelgroep Oostpool.

groepen).

Cultuurbeleid Arnhem

Cultuurbeleid Arnhem

Op de geboekte resultaten zal afzonderlijk worden ingegaan. De resultaten zijn in een enkel geval goed te koppelen aan de output in het beleidsveld. Echter, doordat de beleidsstukken verschillen in opzet, is deze koppeling niet altijd mogelijk. Ook is een één-op-één koppeling tussen gerealiseerde output en de doelstellingen niet in alle gevallen mogelijk.

81

80

3.2 De beleidsvelden De beleidsevaluaties betreffen enerzijds ambtelijke evaluaties, anderzijds de evaluatiebijeenkomsten cultuurbeleid, gehouden in maart 2011. De inde­ ling bestaat uit het waarom (waarom über­haupt beleid), wat (uitgangspunten, doel­stellingen en ambities), hoe (output: activi­teiten) en welke (outcome: beoogde effecten, resultaten). In de volgende paragrafen worden het ‘waarom’, ‘wat’ en ‘hoe’ steeds schematisch weergegeven.

Resultaat output 1 - Extra inzet op de schakel Presentatie: • Subsidieregeling ‘Ontwikkelfestivals’ opgesteld. Begin 2010 een aanvraagronde. Eind 2010 besluit de gemeenteraad in het kader van de bezuiniging op de cultuurgelden dit deelbudget te schrappen.

Resultaat output 3 – Extra impuls Productie: • Ambtelijke ondersteuning middensegment, soms adviserend, soms bemiddelend van aard (bijv. huisvesting Poehaa, doorstart Bosch, nieuwe organisatie Park Open). • De uitkoopregeling kleine zaal MSSA opgesteld in overleg met directie Schouwburg: 1 seizoen (2010-2011) van kracht geweest. Eind 2010 besluit de gemeenteraad in het kader van de bezuiniging op de cultuurgelden dit deelbudget te schrappen.

3.2.4 Beeldende kunst en vormgeving Waarom

Output (hoe)

Productie: • Het versterken en verder

1 Inzet flexibel Budget BKV op incidentele acti­viteiten en

geving kunnen op hun

professionaliseren van

kleinschalige evenementen op het gebied van de

eigen unieke wijze

het middensegment.

profes­sionele beeldende kunst en vormgeving in het

beeldende kunst en vorm­

bijdragen aan het leef­

• Het duurzaam in stand­

klimaat, het welbevinden,

houden van de huidige

het imago, de sociale

kwaliteit en kwantiteit

cohesie in en de

van het aanbod van het

sociaaleconomische

midden­segment.

middensegment 2 Financieel ondersteunen netwerkorganisaties CASA, GBK, OPA en G.A.N.G. met ruimte voor professionaliseren van de organisatie 3 Ondersteunen dooront­wikkelen transitiekaart

structuur van onze stad.

4 Inzet Interart bij ontwik­keling van instrumen­ten ter

Daarnaast heb­ben zij een

bevordering van de doorstroming van (moeilijke te

bijzondere meer­waarde als

bereiken) jong talent binnen de beeldende kunst en

exponenten van de creatieve verbeelding die de samenleving als geheel en het individu in het bijzonder kunnen stimuleren in de eigen

Resultaat output 4 – De keten in zijn geheel: • Nieuw, aangescherpt managementcontract MSSA begin 2011. • Rol initiator podiumkunstenoverleg Toneelgroep Oostpool tijdelijk in de ijskast vanwege financiële perikelen. In 2010 wordt Cultuur Netwerk Arnhem opgericht. Hieraan nemen bijna alle grote en middelgrote instellingen deel.

Doelstellingen (wat)

vormgeving 5 Ondersteunen Productie­huis Plaatsmaken (reor­ ganiseren en handhaven technische faciliteiten) 6 Inzetten SLAK bij het als actief portaal/inter­mediair tussen vraag en aanbod 7 Realiseren meer perma­nente werkruimten

ontwik­keling en het gebruik van verbeeldings­

Presentatie:

kracht en kennis.

8 Realiseren van een zorg­vuldige afwikkeling en opheffing stichting GBKG 9 Ondersteunen nichepodia Subwalk en Tape 10 Extra middelen voor museum Made in Arnhem 11 Inzetten MMKA als laboratorium voor nieuwe ideeën en inzichten; het museum als platform voor een inspirerende interactie tussen crea­tiviteit, kennis en disciplines 12 Intensivering en professionalisering van het programma, deelname aan en bereik van festival Arnhem Modebiënnale 13 Het zo vroeg mogelijk betrekken van het creatieve en artistieke perspectief bij de ruimtelijke ontwikkelingen (nieuwbouw, sanering herinrichting). 14 Instellen adviescommissie BKV

De nota voor beeldende kunsten is niet door de Arnhemse gemeenteraad vastgesteld en er heeft geen evaluatie plaatsgevonden.

Cultuurbeleid Arnhem

Cultuurbeleid Arnhem

Resultaten algemeen: • De gemeente is veel nieuwe subsidierelaties aan­gegaan. Vanaf zomer 2009 worden met middelgrote en grote instellingen (subsidie vanaf € 20.000) prestatieafspraken gemaakt (met ingang van 2010). Uitgangspunt daarbij is steeds het nieuwe beleidskader podiumkunsten en de positie (= gerelateerd aan functie in de keten) daarin van de betreffende instellingen. Jaar­lijkse monitorgesprekken voor het bespreken en afstemmen van resultaten en verwachtingen. In één geval heeft dat proces geleid tot het be­ sluit de subsidierelatie af te bouwen (Stichting InterArt). • Er is tot nu toe geen aparte algemene subsidie­ regeling Podiumkunsten in het leven geroepen.

Resultaat output 2 – Extra inzet op de schakel Educatie / talentontwikkeling: • Subsidieregeling ‘Talentontwikkeling in de wijk’ opgesteld. Begin 2010 een aanvraagronde. Eind 2010 besluit de gemeenteraad in het kader van de bezuiniging op de cultuurgelden dit deelbudget te schrappen. • Regie op nieuwbouw GO / TO om productiehuis­ functie te verstevigen.

83

82

Resultaten De evaluatie van de podiumkunsten is uitgevoerd op outputniveau.

Doelstellingen (wat)

Output (hoe)

Een sterke culturele sector

• Stabilisatie van het aantal tijdelijke werkruimten op een

1 Projectleider Creatieve

draagt bij aan het leef­

niveau van ca. 400 eenheden. Het op peil houden van

Milieus aangesteld in

klimaat, het welbevinden,

een tijdelijk bestand is dus een must. • Toename van het aantal permanente ruimten met ca.

sociaaleconomische

300 eenheden (150 atelierwoningen, 150 ateliers)

ontwik­kelingen van de

deels ondergebracht in zgn. creatieve milieus.

stad. In dit kader wil de

Het aanbod van dergelijke ruimten moet groeien.

gemeente Arnhem de

• Streven naar doorstroming. Een goed evenwicht tussen

voorwaarden scheppen

tijdelijk en permanent aanbod moet de doorstroming

voor het organi­seren van tijdelijke en per­manente fysieke ruimten voor de functies produceren en presentatie.

2011 2 Plan van Aanpak Creatieve milieus 2011 3 Bijbehorend projectplan in de loop van 2011

van ondernemers van tijdelijk naar permanent • Uitbreiding met tenminste drie creatieve milieus met elk een podium/ presentatiefunctie voor BKV.

Om de resultaten en bewegingen zichtbaar te maken in de afgelopen jaren, zal in dit hoofdstuk gebruik gemaakt worden van zogenaamde ‘harde’ en ‘zachte’ gegevens. In de volgende paragraaf (4.1) zal eerst worden ingegaan op de kwantita­ tieve gegevens die voorhanden zijn, hoofdzakelijk ontleend aan Atlas voor gemeenten 2011 en het statistisch jaarboek van de gemeente (tot en met 2010). De zachte gegevens bestaan uit de belangrijkste conclusies getrokken uit de feedback vanuit de Arnhemse samenleving, zoals geuit tijdens de door de gemeente georganiseerde evaluatiegesprekken en drie cultuurdebatten die naar aanleiding van de Uitgangspuntenbrief Cultuur zijn gevoerd (4.2).

• Vorming van een stedelijke coalitie gericht op de ont­ wikkeling en realisatie van initiatieven op het terrein van creatieve milieus. • Verdere professionalisering van SLAK.

Begin 2009 verscheen de nota ‘Ruimte voor crea­tieve milieus’, gevolgd in 2011 door ‘Broeden in Arnhem’, een rapport van de Groen-Linksfractie. Op basis hiervan heeft de gemeenteraad in juli 2011 besloten een deel (€ 66.000) van de bestem­mings­reserve BKV in te zetten voor de realisatie van een Plan van aanpak creatieve milieus.

Het doel van deze exercitie is niet het leggen van causale verbanden tussen specifieke beleidsin­ strumen­t­en en effecten in de Arnhemse samen­ leving. Het gaat wel om het herkennen van belang­ wek­kende trends en het verkrijgen van inzicht in de vraag of deze trends afwijken van de landelijke beweging. In unieke Arnhemse trends schuilen im­ mers ook effecten van lokaal beleid. 4.1 Kwantitatieve gegevens De Atlas voor gemeenten geeft een vergelijking tus­sen de vijftig grootste gemeenten van Neder­ land (G50). In de atlas worden gemeenten op veertig verschillende punten vergeleken en dit geeft een goede indicatie van de ontwikkeling die de gemeente in een periode doormaakt.

De Atlas voor gemeenten heeft dit jaar (2011) Arnhem benoemd tot grootste stijger van de afge­lopen vijf jaar als het gaat om stijging op de sociaaleconomische index en woon­aantrekkelijk­ heid. Het bijzondere aan deze prestatie is dat de combinatie van hogere scores op beide indices betekent dat Arnhem erin geslaagd is haar aantrek­ kingskracht te vergroten en tegelijkertijd daar ook minder kansrijke huishoudens van heeft weten te laten profiteren. De totaalscore zet Arnhem op de veertiende plek van de G50. De atlas legt hierbij een direct verband tussen cultuur (en dus cultuurbeleid) en de score op deze twee indices. Steden die rijk zijn aan kunst en cultuur zijn aantrekkelijk voor hoger opgeleiden en een groter aantal hoger opgeleiden leidt tot verbetering in sociaaleconomisch status van de stad. 4.1.1 Sociaaleconomische index De sociaaleconomische index bestaat uit onder­ meer het aantal inwoners in de bijstand, werkloos­ heidspercentage, het aantal banen en het percen­ tage lageropgeleiden. Arnhem maakte tussen 2002 en 2010 een verschuiving van plek 32 naar 29. Interessant is de volatiliteit die de ontwikkeling laat zien. Zo steeg Arnhem tussen 2006 en 2007 van plek 35 naar 22. Sinds die tijd is Arnhem in rangorde weer gedaald. Echter, het nettoresultaat in de afgelopen acht jaar is een stijging van drie plaatsen.

Sociaal-economische index

De sociaal-economische

Ranking

index bestaat uit:

Ranking gemeente op de index (1= hoogste positie, 50 = laagste positie) 1

bijstand

(45)

werkloosheid

(38)

arbeidsongeschiktheid

(33)

armoede

(42)

percentage laagopgeleiden

(16)

participatie vrouwen

(24)

banen

(9)

percentage groeisectoren

(10)

sociaal-economische index

(29)

29

10

20

30

40

50 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010

Bron: Atlas voor gemeenten, 2011

Cultuurbeleid Arnhem

Cultuurbeleid Arnhem

Waarom

de sociale cohesie in en de

85

84

4 Terugblik cultuurbeleid in Arnhem

3.2.5 Creatieve milieus

87

86

Kunsten en cultureel erfgoed

Cultuurbeleid Arnhem

Cultuurbeleid Arnhem

De verklaring voor de groei op deze index zit hem voornamelijk in het feit dat bevolkingsgroei van Arnhem, die sneller ging dan de G50 gemiddeld, tot gevolg had dat het percentage hoogopgeleiden in Arnhem toenam en dat het percentage lageropgeleiden daalde.

Aandeel banen in de sector kunsten en cultureel erfgoed 4%

Hoogopgeleiden 3%

Aantal hoogopgeleiden als percentage van de beroepsbevolking 60%

2%

50%

1%

40%

(7) G50

(7) G50

0% 2000

2001

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

2009

2010

30% Bron: Atlas voor gemeenten, 2011

20%

10% 2000

2001

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

2009

2010

Bron: Atlas voor gemeenten, 2011

De algemene werkgelegenheid in Arnhem, die tussen 2002 en 2009 steevast onder het gemid­ delde van de G50 lag, kwam in 2010 precies op het gemiddelde te liggen. Hier heeft Arnhem dus duide­lijk de inhaalslag succesvol gemaakt. 4.1.2 Woonaantrekkelijkheid Als het gaat om woonaantrekkelijkheid steeg Arnhem tussen 2002 en 2010 maar liefst van plek 18 naar plek 8. Indicators voor woonaantrekkelijk­ heid zijn onder andere het cultureel aanbod, veilig­heid, de bereikbaarheid van banen, de nabij­ heid van natuurgebieden en het culinair aan­bod. Arnhem heeft ook hier duidelijk haar con­cur­ rentiepositie ten opzichte van andere steden weten te verbeteren. Voornamelijk op de bereik­baarheid van banen per auto in de spits scoort Arnhem hoog.

4.1.3 Ontwikkelingen in de creatieve sector Creatieve werkgelegenheid Met creatieve werkgelegenheid wordt bedoeld het aantal banen in de creatieve bedrijfstakken, in de kunsten en cultureel erfgoed, in media en enter­tain­ment en in creatieve zakelijke dienst­ver­ lening als percentage van het totaal aantal banen in Arnhem. Het aantal banen in creatieve bedrijfstakken betreft in Arnhem zo’n vier procent en dit aantal is gelijk aan het percentage in 2002. In vergelijking met de G50 presteert Arnhem over alle jaren heen gemid­deld en neemt een tiende plek op de ranglijst in. Er is hier dus geen sprake van mogelijk herken­ baar beleidseffect in de zin dat de ontwikkeling in Arnhem een significant andere trend vertoont dan de rest van de G50. Hetzelfde geldt voor het aantal banen in media en entertainment (rang 11) en in de creatieve zakelijke dienstverlening (rang 17).

Het aantal banen in de kunsten en cultureel erfgoed (bovenstaande figuur) ligt in Arnhem boven het G50 gemiddelde. Arnhem neemt hier een zevende plek in op de ranglijst. Hierbij moet wel vermeld worden dat Arnhem al voor 2002 een bovengemiddeld aantal banen in de kunsten en cultureel erfgoed had. De groei over de jaren vertoont geen sterke afwijking met de trend in de G50 en er is dus geen sprake van een duidelijk herkenbaar beleidseffect.

Omvang creatieve klasse en kunstenaars De creatieve klasse en het aantal kunstenaars is in Arnhem (pr 2010) bovengemiddeld groot. In Arnhem behoort circa 28 procent van de totale beroepsbevolking tot de creatieve klasse versus 24 procent gemiddeld in de G50. Zij neemt hier de negende rang in. Voor wat betreft de kunstenaars neemt Arnhem zelfs een derde plek in. In Arnhem behoort ongeveer 2,6 procent van de beroepsbevolking tot de kunstenaars versus ongeveer 1,8 procent gemiddeld. Er zijn voor deze en volgende indicatoren geen tijdreeksen beschikbaar.

THEMA CULTUUR Creatieve klasse

Creatieve werknemers en kunstenaars als percentage van de beroepsbevolking 40% 35% 30% 25%

(9) G50

5%

20%

4%

15%

3%

10%

2%

5%

1%

0%

0% creatieve klasse

Bron: Atlas voor gemeenten, 2011

(3) G50

kunstenaars

89

88

Stadsschouwburg

Omdat de podiumkunsten en de beeldende kunsten ook aparte beleidsvelden zijn (vooralsnog) in het Arnhemse cultuurbeleid, wordt daar uit­ge­breider bij stilgestaan. De Atlas maakt geen expliciet onderscheid naar cultuureducatie en de amateurkunst, daarom zullen deze twee beleids­ velden alleen behandeld worden op basis van het statistisch jaarboek. De overige punten worden samenvattend benoemt.

500

400

aantal voorstellingen 300

gemiddeld aantal bezoekers

200

100

Podiumkunsten De podiumkunsten omvatten in de Atlas de kunst­ soorten theater, popmuziek en klassieke muziek. In Arnhem (op de 4e plaats) zijn er maar liefst meer dan 5 theatervoorstellingen per 1.000 inwoners per jaar, terwijl dat gemiddeld in G50 zo’n 3,5 waren. Arnhem zit dus zeer ruim bovengemiddeld. Wat betreft pop- en klassieke muziek scoort Arnhem daarentegen onder het gemiddelde.

0 02/03

03/04

04/05

05/06

06/07

07/08

08/09

Figuur 1. Ontwikkeling aantal voorstellingen en bezoekersaantallen Stadsschouwburg

Musis Sacrum

500

400

aantal voorstellingen

Podiumkunsten 300

Aantal uitvoeringen in de podiumkunsten, per 1000 inwoners per jaar gemiddeld aantal

200

bezoekers

8 7

7

6

6

3,0

5

2,5

4

2,0

3

3

1,5

2

2

1

1

5

(4)

4

G50

0

100

(17)

1,0

02/03

(10)

G50

03/04

04/05

05/06

06/07

07/08

08/09

Figuur 2. Ontwikkeling aantal voorstellingen en bezoekersaantallen Musis Sacrum

0,5

0 theater

G50

0

0,0 popmuziek

klassieke muziek

Bron: Atlas voor gemeenten, 2011

Wanneer het gaat om het bereik en aanbod van de podiumkunsten biedt het Statistisch jaarboek van de gemeente Arnhem een meer gedetailleerd beeld. Onderstaande tabellen geven de ontwik­keling weer in de seizoenen tussen 2002/2003 tot en met 2008/2009 met betrekking tot het aantal voorstellingen en het aantal bezoekers in absolute cijfers voor de Schouwburg Arnhem en Musis Sacrum.

Zoals bovenstaande figuren aantonen is het aantal voorstellingen en bezoekers in seizoen 2008/2009 ongeveer gelijk aan de aantallen in 2002/2003. De bezoekersaantallen van Musis Sacrum zijn hier­op een uitzondering, deze lagen in 2008/2009 bedui­dend lager dan in 2002/2003. Wel lijkt er in geval van de schouwburg sinds 2006/2007 sprake te zijn van een trend waarbij het aantal voorstel­lingen daalt, maar er meer bezoekers op de voorstellingen afkomen. Bij Musis Sacrum doet deze trend zich ook voor, maar dan vanaf 2007­/2008. Beide trends zijn te jong om iets over de duurzaamheid van de beweging te kunnen zeggen.

Cultuurbeleid Arnhem

Cultuurbeleid Arnhem

4.1.4 Cultuurbereik en aanbod De indicatoren voor het algemene bereik van cul­tuur zijn het aantal bezoeken aan theater en musea per inwoner van de stad. Voor wat betreft theaterbezoek scoort Arnhem met zo’n 3,4 bezoeken per inwoner licht onder het gemiddelde (3,6) en staat zij op de 17de plaats. Voor museum­ bezoek scoort Arnhem met zo’n 1,3 bezoeken per inwoner licht boven het gemiddelde (1,1) en staat zij op een 12de plaats. In deze paragraaf zal dieper worden ingegaan op zowel het aanbod als het bereik van verschillende culturele en kunstzinnige uitingen. Het aanbod van kunst en cultuur wordt in de Atlas onderverdeeld in: • Podiumkunsten; • Beeldende Kunsten; • Literatuur; • Erfgoed; • Film; • Evenementen.

Aantal musea voor beeldende kunst en galerieën, per 100.000 inwoners

Aantal cursisten Kunstbedrijf Arnhem / Het Domein van kunst en cultuur

50 4

40

3

30

2

20 (28) G50

1

10

0

Cursusjaar (21) G50

0 musea

Cultuureducatie en amateurkunst Cultuureducatie en amateurkunst zijn niet in de rangschikking van de Atlas opgenomen. Cijfers uit het Statistisch jaarboek tonen een daling van het totaal aantal cursisten van Kunstbedrijf Arnhem aan vanaf 2007/2008.

Cultuurbeleid Arnhem

Cultuurbeleid Arnhem

heeft Arnhem tien galeries per 100.000 inwoners, waar dit er in G50-verband 13 zijn.

Beeldende kunst

91

90

Beeldende kunsten De beeldende kunsten bevatten in de Atlas musea voor beeldende kunst, galeries en ateliers. Voor zowel het aanbod in musea als in galeries scoort Arnhem onder het gemiddelde. Zo heeft Arnhem circa 0,6 musea per 100.000 inwoners waar de G50 er gemiddeld één heeft (28e plaats). Daarnaast

galerieën

Bron: Atlas voor gemeenten, 2011

Onderstaand figuur geeft de ontwikkeling weer in de periode tussen 2004 en 2009 in het aantal galeries en ateliers in Arnhem als geheel. In vier jaar is het aantal ateliers gedaald van 651 in 2004 naar 628 in 2008. Het aantal galeries steeg van 25 naar 33 bij de laatste meting.

2005/2006

2006/2007

2007/2008

2008/2009

2009/2010

1.767

1.742

1.544

1.616

1.422

Beeldende Kunst

611

607

684

421

364

Muziektheater

396

429

456

401

373

Dans

507

487

432

590

683

Theater

319

317

290

266

260

Schrijverschool

66

78

59

46

31

CAPS/KOM

22

30

29

27

21

3.688

3.690

3.494

3.367

3.154

Muziek

TOTAAL

Bron: Kunstbedrijf Arnhem / Het Domein

Aantal galeries 700

Aantal ateliers

651

627

600

De onderstaande tabel toont het aantal gesubsi­di­eerde amateurkunstinstellingen in Arnhem. Het aantal instellingen dat gesubsidieerd wordt, fluc­tueert.

628

500

50

400

40

300

30

200

20

100

10

0

0

2004

2006

2008

Aantal gesubsidideerde amateurkunstinstellingen in Arnhem

25

2004

33

27

2006

Cursusjaar

2008

Figuur 3. Ontwikkeling aantal galeries en ateliers

Onderstaand figuur toont de ontwikkeling in het aantal bezoekers van alle musea samen in Arnhem. Het aantal bezoekers van musea laat een stijgende lijn zien over de afgelopen jaren. Onderstaand figuur geeft de ontwikkeling weer van het totaal aantal bezoekers. Musea

aantal bezoekers

700.000

600.000

500.000

400.000

300.000 2002

2003

Figuur x. Ontwikkeling aantal bezoekers musea in Arnhem

2004

2005

2006

2007

2008

2009

2004/2005

2006/2007

2008/2009

2010/2011

Beeldend

1

1

0

0

Muziek

19

21

21

19

theater en dans

9

11

10

9

zang

13

16

20

18

overig

0

1

1

0

TOTAAL

42

50

52

46

Bron: dienst MO

93

92

Cultuur in de wijk Onderstaande tabel toont de budgetten die geoor­merkt zijn voor het programma cultuur in de wijk. Specifiek geoormerkte budgetten Cultuur in de Wijk Aanbod Cultuur in de wijk 2011

DPS/Wijkgericht werken

Aanbod cultuureducatie Kunstbedrijf Arnhem

programma cultuur in de wijk

Cultuurbudget

Overig

€2 262.000

Cultuurparticipatie (rijksregeling via Fonds Cultuurparticipatie)

Schooljaar

2008/2009

2009/2010

2010/2011

14.000

€

86.000

€

75.000

€

90.000

combinatiefuncties

€

60.000

54

55

53

92%

93%

90%

10.777

10.126

9.752

totaal aantal leerlingen

combinatiefuncties

€

Vogelaargelden – bijdrage

59

aantal deelnemende scholen

deelname in %

cultuureducatie VO

•

totaal aantal scholen

aantal bereikte leerlingen

cultuureducatie PO

•

59

59

deelname in %

•

91%

84%

80%

11.865

12.111

12.230

Bron: Kunstbedrijf Arnhem

€ 147.206

Rijksimpuls combinatiefuncties

Subsidieregeling amateurkunst

€ 137.000

Podiumkunsten

€ 380.000

BKV

€

12.500

Aanbod cultuureducatie van Arnhemse kunst- en cultuurinstellingen € 154.000

Arnhem omarmt/IZ

jaartal

2008/2009

2009/2010

2010/2011

59

59

59

TOTAAL

totaal aantal scholen aantal deelnemende scholen deelname in % aantal bereikte leerlingen deelname in % totaal aantal leerlingen

Bron: Kunstbedrijf Arnhem

36

37

53

61%

63%

90%

15.069

12.216

15.683

127

101

130

11.865

12.111

12.230

Bron: dienst MO

€ 262.000

€ 690.706

€ 465.000

Cultuurbeleid Arnhem

Cultuurbeleid Arnhem

Cultuureducatie in het primair onderwijs Arnhem telt per 2010 12.230 leerlingen in het primair onderwijs. Kunstbedrijf Arnhem is aanbieder van cultuureducatie in het onderwijs en vervult een bemiddelingsfunctie tussen het onderwijs en Arnhemse culturele instellingen. Het aanbod van het Kunstbedrijf laat een daling zien. De verklaring hiervoor ligt in een toename aan projecten op maat voor het onderwijs. Deze projecten zijn toegesneden op een specifieke vraag en kunnen niet breed worden uitgezet. Het aantal scholen met aanbod van de overige Arnhemse culturele instellingen laat daarentegen een stijging zien.

ARNHEM NOORD

AANBOD CULTUUR IN DE WIJK

Financiering

ARNHEM ZUID

AANBOD CULTUUR IN DE WIJK

PROGRAMMA CULTUUR

2010 - 2011

IN DE WIJK

Programma Cultuur in de wijk: o.a. ondersteuning

DPS/Wijkgericht werken

Aandeel Cultuurbudget

Cultuur in de wijk

Arnhemse Broek Malburgen

Aandeel programma

€ 29.000

Programma Cultuur in de wijk: o.a.

DPS/Wijkgericht

ondersteuning bewonersinitiatieven en

werken

€ 25.500

culturele activiteiten en projecten

bewonersinitiatieven en culturele activiteiten en projecten

Cultuurscout

Combinatiefuncties

Cultuurscout

Combinatiefuncties

Amateuraanbod

Subs. regeling AK

Amateuraanbod

Subs. regeling AK

Programma Cultuur en School op Maat

Cultuureducatie PO

Programma Cultuur en School op Maat

Cultuureducatie PO

Urban arts / Hot spot in jongerencentrum

Arnhem omarmt

Urban arts / Hot spot in jongerencentrum the Fresh

Arnhem omarmt

de symfonie

Kunstclubs kinderen

Arnhem omarmt

Kunstclubs kinderen

Arnhem omarmt

Cursusaanbod Kunstbedrijf op locatie

Kunstbedrijf

Programma Cultuur in de wijk: o.a.

DPS/wijkgericht

ondersteuning bewonersinitiatieven en

werken

€ 60.000

Programma Cultuur in de wijk: o.a. ondersteuning

DPS/wijkgericht werken

bewonersinitiatieven en culturele activiteiten en

i.s.m.

projecten

woningbouwcorporaties

Vredenburg / Kronenburg

Cultuurscout

Combinatiefuncties

De Laar

Programma Cultuur en School op Maat

Cultuureducatie PO

Cultuurscout

Combinatiefuncties

Elderveld

Cultuureducatie Voortgezet Onderwijs

Cultuureducatie VO

Amateuraanbod

Cultuureducatie PO

Kunstclubs kinderen

Arnhem omarmt

Programma Cultuur en School op Maat

Cultuureducatie VO

Cursusaanbod Kunstbedrijf op locatie: De Laar,

Kunstbedrijf

Cultuureducatie Voortgezet Onderwijs

Arnhem omarmt

Kunstclubs kinderen

Arnhem omarmt

Cursusaanbod Kunstbedrijf op locatie

Budget Kunstbedrijf

Programma Cultuur in de wijk: o.a.

DPS/wijkgericht

ondersteuning bewonersinitiatieven en

werken Klarendal

Zuidwijken:

Geitenkamp

€ 35.000

culturele activiteiten/projecten incl. locatie

Elderveld, Rijkerswoerd en Schuytgraaf. € 89.000 Klarendal Bron: dienst MO

€ 37.000

culturele activiteiten en projecten Cultuurscout

Combinatiefuncties

Podiumkunstprogrammering met accent

Podiumkunsten

€ 159.000

Educatie- en Repetitieruimte Jacobiberg

Podiumkunsten

€ 201.000

Expositieruimte BKV/Tape

BKV

€

12.500

Programma Cultuur in de wijk: o.a.

DPS/wijkgericht

ondersteuning bewonersinitiatieven en

werken St. Marten

Cabaret KAB/Posttheater

St. Marten

€ 25.000

culturele activiteiten en projecten Cultuurscout

Combinatiefuncties

Programma Cultuur en School op Maat

Cultuureducatie PO

Cultuureducatie Voortgezet Onderwijs

Cultuureducatie VO

Urban arts / Hot spot in jongerencentrum

Arnhem omarmt

The Mix Kunstclubs kinderen

Arnhem omarmt

Danswerkplaats De Zaal

Podiumkunsten

€

10.000

Dansproducties GIFT

Podiumkunsten

€

10.000

Cultuurbeleid Arnhem

Cultuurbeleid Arnhem

2010 - 2011

95

94

Onderstaande tabellen geven het aanbod en budgetten weer van het programma cultuur in de wijk.

AANBOD CULTUUR IN DE WIJK

Financiering

Aandeel

Aandeel

programma

Cultuurbudget

Literatuur Arnhem scoort bovengemiddeld op het aantal boek­winkels, maar sterk onder het gemiddelde op het aantal antiquariaten en bibliotheken. Op basis van cijfers uit het statistisch jaarboek wordt duide­lijk dat de ontwikkeling in het aantal leden van de bibliotheken in Arnhem tussen 2002 en 2009 redelijk stabiel is. In 2002 had de bibliotheek in totaal 37.505 leden, in 2009 35.428.

Cultuur in de wijk

Presikhaaf

Programma Cultuur in de wijk: o.a. onder­

DPS/wijkgericht

steuning bewonersinitiatieven en culturele

werken

Overige

€ 50.500

activiteiten/projecten incl. locatie Spatie Cultuurscout

Literatuur

Programma Cultuur en School op Maat

Combinatiefuncties

Cultuureducatie onder schooltijd

Cultuureducatie PO

Voortgezt Onderwijs

Cultuureducatie VO

Aantal boekwinkels, antiquariaten en bibliotheken, per 100.000 inwoners

Amateuraanbod

20

10

10

Urban arts / Hot spot in jongerencentrum

Subs. regeling AK

18

9

9

Push

Arnhem omarmt

16

8

8

7

7

14

€ 173.000

€ 392.500

De cultuurparticipatie stedelijk (algemeen) en op wijkniveau is gemeten in 2010. Het aantal kinderen dat in de wijk deelneemt is drie maal hoger dan het algemene aanbod van culturele instellingen.

(13)

12

G50

6

10

5

8

4

6

3

4

2

2

1

0

0 boekwinkels

6 G50

5 G50

4 (41)

3 (36)

2 1 0

antiquariaten

bibliotheken

Cultuurparticipatie gemeten aan Arnhem Card / Arnhem omarmt stimuleringsmiddelen 2010 Bron: Atlas voor gemeenten, 2011

Aantal

Budget

Kinderen Algemeen

442

Arnhem card

€

Wijkniveau

1379

Arnhem omarmt

€ 154.000

Volwassenen

1821

Arnhem card

€

Totaal

3642

72.701

63.548

€ 290.249

Erfgoed Arnhem scoort sterk bovengemiddeld op het aantal erfgoedmusea, maar sterk onder het gemiddelde voor wat betreft het aantal rijks- en archeologische monumenten. Erfgoed

Rijks- en archeologische monumenten en cultuurhistorische musea, per 100.000 inwoners 9

Bron: inwonerszaken

8 1.400

7

1.200

6

1.000

25

5

800

20

4

600

15

400 200

(5)

G50 (24)

0

G50

10 5

Bron: Atlas voor gemeenten, 2011

3 2

(7)

0 rijksmonumenten

G50

1 0

archeologie

musea

Cultuurbeleid Arnhem

Cultuurbeleid Arnhem

2010 - 2011

97

96

ARNHEM NOORD

Aantal filmdoeken (per 100.000 inwoners) en bioscoopstoelen (per 1000 inwoners) 14 12 10 8

25 20

(14)

6

15

G50

4

10

2

5

0

(12) G50

0 filmdoeken

bioscoopstoelen

Bron: Atlas voor gemeenten, 2011

Evenementen Als het gaat om het aantal evenementen per inwoner scoort Arnhem zeer ruim bovengemid­ deld. Zij heeft maar liefst bijna tweemaal zo vaak een cultureel evenement als de G50 gemiddeld (rang 3). Ook op de voetbalindex1 scoort Arnhem boven het G50 gemiddelde. Evenementen

Aantal culturele evenementen per 100.000 inwoners, en de voetbalindex 30

(3)

4.2.1 Evaluaties In maart 2011 heeft de gemeente Arnhem een drietal bijeenkomsten georganiseerd om het vigerende beleid te bespreken met subsidie­ont­ vangers uit de culturele sector. De bijeenkomst over het beleidsveld podiumkunsten werd in tweeën gesplitst (toneel/dans en muziek) en er vonden twee afzonderlijke bijeenkomsten plaats in het kader van de beleidsvelden cultuureducatie en amateurkunst. In deze paragraaf worden bondig de belangrijkste uitkomsten weergegeven. Daarnaast bevat deze rapportage een evaluatie van de pilot die eind 2010 plaatshad van de (eerste) Dag van de Arnhemse Geschiedenis (DAG). Het betreft een ambtelijke evaluatie, gebaseerd op een ‘eigen’ evaluatie van de instellingen die de DAG organiseerden. We voldoen hiermee aan de toe­zeg­ging die in augustus 2009 bij beant­ woor­ding van de motie ‘Dag van de Arnhemse Geschie­denis’ aan de raad is gedaan om deze pilot te evalueren.

25 20 15

200 G50

150

10

100

5

50

0

G50

0 evenementen

Bron: Atlas voor gemeenten, 2011

1

(10)

Indicator voor het aanbod aan grote sportevenementen in de gemeente. Het is een maatstaf gebaseerd op de aanwezigheid en prestaties van profvoetbalclubs. (zie ook: Atlas voor gemeenten, 2011, pagina 251)

voetbalindex

4.2.1.1 Podiumkunsten Arnhem culturele hoofdstad van het Oosten De positie die Arnhem ambieert als cultuurstad, zowel in het oosten als in de toekomstige landelijke basisinfrastructuur, wordt als zeer belangrijk ervaren. Deze ambitie brengt wel een verantwoordelijkheid met zich mee tot investeren in een volledige culturele keten van educatie,

productie en presentatie. Er moet daarom ook worden bekeken of er middelen uit andere budgetten dan de cultuurbudgetten benut kunnen worden om deze ambitie te steunen. Regionale samenwerking De ambitie culturele hoofdstad te worden lijkt strij­dig met het streven naar meer regionale samen­ werking, op zijn minst in het KAN-gebied. Elke stad wil immers haar eigen keten hebben en behouden. Dit idee wordt gesterkt door de con­sta­tering dat het publiek en de culturele orga­ni­saties gehecht zijn aan de eigen identiteit en beperkt bereid zijn om te reizen. Er is onder de aanwezigen weinig vertrouwen in het behalen van ‘echte’ winst uit een gezamenlijke backoffice. Wel willen kleinere theatergezelschappen graag op onderdelen samen­werken, zoals bij de kaart­ver­koop, marketing en publiciteit. De creatieve keten De ambitie van de gemeente is om een volledige creatieve keten in stand te houden, onder andere door in de infrastructuur te blijven investeren. In Arnhem bevindt zich een volledige piramide aan zowel professionele als niet-professionele culturele instellingen en kunstenaren. Aandacht voor de top mag niet ten koste gaan van de basis, omdat dit de markt is waarop de culturele instellingen opereren. De wisselwerking en dynamiek binnen de piramide moeten leidraad zijn voor meer samenhang en evenwicht in de activiteiten in de stad en het gemeentelijke cultuurbeleid.

Hierbij dienen vernieuwing, spontaniteit en een blijvend creatieve omgeving doorslaggevend te zijn. Productie Subsidie heeft voor het producerend middensegment een financiële basis gelegd in de exploitatie. Echter, de subsidies bevorderen de groei (vergroten en verbreden van publieksbereik) niet oneindig en sommige organisaties zitten inmiddels aan de grenzen van de mogelijkheden om verder te groeien. Om deze reden is er behoefte aan basissubsidie met daarnaast ruimte voor incidentele projectgelden.

Presentatie De programmering van basis- en nichepodia wordt onderling goed op elkaar afgestemd. Op velerlei gebied wordt samengewerkt. Maar er is ook sprake van overlap in de programmering (met name cabaret/kleinkunst) en van meerdere afzonderlijke programmeringsinitiatieven, al dan niet gesubsidieerd (vooral kamermuziek). De samenwerking en afstemming - ook met de basispodia en in regionaal verband - kunnen hier worden verbeterd. De schakel presentatie kent geen highlight op het gebied van de presentatie van podiumkunsten, dat wil zeggen een toonaangevend, (inter)nationaal georiënteerd festival. Het algemene oordeel tijdens de bijeenkomst is dat hier geen rol voor de gemeente ligt. De profileringambitie van Arnhem mag niet leiden tot het opleggen van grote evenementen, maar deze dienen vanuit de stad op te borrelen. Afstemming tussen producerende en presen­te­ren­ de instellingen is aanwezig. Wel wordt afstemming van aanbod en afname bemoeilijkt door het ontbreken van bestuurlijke afstemming tussen de verschillende overheden. Educatie/talentontwikkeling Er is blijvend aandacht nodig voor ondersteuning van starters binnen de keten. Jong talent moet zich in Arnhem – in de breedte – kunnen ontwikkelen. Dit betekent voldoende podia, repetitie/ oefenruimten en experimenteerruimte (niet fysiek).

Ook experimenten en kleinere initiatieven (zoals festivals) in de basis (zoals de wijken) zijn van belang. De productiehuisfunctie is van groot belang voor ondersteuning, doorstromen en aantrekken van talent in de podiumkunsten. Het vormt de schakel tussen HBO- en MBO-opleidingen mbt podiumkunsten of aanverwante opleidingen. Daarmee is de productiehuisfunctie tevens van belang voor de landelijke positie van Arnhem als podiumkunstenstad. Mogelijk is hier meer synergie te bereiken door te koppelen aan de productiefunctie (een groter producerend gezelschap) en eventueel de presentatiefunctie (Cultuur in Rijnboog).

Cultuurbeleid Arnhem

Cultuurbeleid Arnhem

Film

4.2 Kwalitatieve gegevens In het voorjaar van 2011 organiseerde de gemeente Arnhem een drietal evaluatiebijeenkomsten en drie cultuurdebatten. De evaluatiebijeenkomsten hadden tot doel om de belanghebbenden uit de culturele sector aan het woord te laten over het tot dan toe gevoerde beleid (vanaf 2009) op de terreinen podiumkunsten, cultuureducatie en amateurkunst. Met de daar­op­volgende cultuur­debatten werd de stad (breder dan direct belanghebbenden) gevraagd te reageren op de Uitgangspuntenbrief Cultuur, die in maart door de gemeenteraad was vastgesteld als opmaat naar de nieuwe integrale kadernota Cultuur.

99

98

Film Arnhem heeft een bovengemiddeld aantal filmdoeken en aantal bioscoopstoelen in vergelijking met de G50.

Cultuureducatie en amateurkunst

Overzicht Samenhangend met het punt hierboven wordt in beide bijeenkomsten naar voren gebracht dat het ontbreekt aan (over)zicht op wie zorg draagt voor aansluiting, vervolgmogelijkheden en doorstroming van cultuur op wijk en op onderwijs. Er is behoefte aan een centrale voorziening voor informatie en overzicht van wie waar wat doet en wanneer. Bij amateurkunst speelt ook nog de behoefte aan ontmoeting en uitwisseling en gebruik kunnen maken van elkaars expertise. Fysieke voorzieningen voor kunst en cultuur in de wijk In beide bijeenkomsten wordt gewezen op het belang van goede voorzieningen op wijkniveau voor cultuur. In Arnhem Zuid ontbreekt een culturele infrastructuur. Deze voorzieningen 2

Gebaseerd op reacties van bezoekers, waarbij onder andere actief aan mensen is gevraagd wat ze ervan vonden. Ook zijn er twee medewerkers van de

Arnhem Card De Arnhem Card wordt gewaardeerd als middel om de toegang tot cultuur laagdrempeliger te maken. Men heeft behoefte aan een overzicht waar de Arnhem Card met name voor gebruikt wordt als het gaat om cultuur. Subsidieregeling amateurkunst In de evaluatie bijeenkomst amateurkunst wordt gevraagd om de termijn voor het indienen van de aanvraag naar 1 oktober te verschuiven, in plaats van 1 april. Daarnaast wordt verzocht om de cri­te­ria en beoordeling nog eens kritisch tegen het licht te houden, rekening houdend met het divers karakter van de verschillende amateurverenig­ ingen. 4.2.1.3 Dag van de Arnhemse geschiedenis Op 23 oktober 2010 vond een piloteditie van de Dag van de Arnhemse Geschiedenis (DAG) plaats. Dit was het gevolg van een motie van Pro Arnhem uit 2009. De DAG werd georganiseerd door een projectgroep van verschillende erfgoedpartners: Bibliotheek Arnhem, Gelders Archief, Volksuniversi­ teit, Historisch Museum Arnhem en Prodesse Conamur. De gemeente Arnhem ondersteunde met een bijdrage van € 5.000 uit het Fonds Cultuur. De eerste editie is begin 2011 door de projectgroep geëvalueerd. Algemeen oordeel luidt dat de eerste editie van de DAG succesvol was. Het evenement trok meer dan 1000 bezoekers, die volgens de pro­ject­groep overwegend positief oordeelden2.