Bijlage - Geamendeerd 'Beleidsplan Op eigen wijze oud(er) worden in Arnhem'

Op eigen wijze oud(er) worden in Arnhem Samen bouwen aan de kracht van 55-plussers

Ouderenbeleid Arnhem

Inhoudsopgave 1.

Inleiding

03

2.

Hoe het gaat met onze 55-plussers

08

3.

Kaders voor het beleidsplan

14

4.

Meedoen en ontmoeten

19

5.

Gezond en fit in Arnhem

23

6.

Samen wonen, samen leven

28

7.

Samen bouwen aan de uitvoering

31

8.

Bijlagen

35

Bijlage 1: Verbinding met bestaand beleid en ontwikkelingen

36

Bijlage 2: Participatielogboek ouderenbeleid Arnhem

41

Bijlage 3: Lijst van betrokken organisaties – ouderenbeleid Arnhem

48

Bijlage 4: Duiding cijfers 55-plussers in Arnhem

50

Bijlage 5: Infographic

59

Bijlage 6: Kansrijke projecten 2025-2026

61

1. Inleiding

Een veerkrachtige stad De waarde van elke nieuwe dag wordt beter voelbaar naarmate je ouder wordt. Als 68-jarige kan ik er inmiddels over meepraten. Daarom ben ik er trots op dat ik mag werken aan beleid om ouderen op een volwaardige manier te betrekken bij het leven in onze mooie stad. De kennis en levenservaring die het ouder worden met zich meebrengt is belangrijk. Ook al kun je fysiek niet meer wat je vijftig jaar geleden kon, je wil wel gezien worden en je eigen bijdrage leveren. Een op de drie Arnhemmers is straks ouder dan 55 jaar. Daar bereiden we ons nu al op voor. Het is mooi om te zien wat er in de afgelopen jaren al is bereikt. Dit danken we aan de goede samenwerking met onze partners in Arnhem, waarvoor ik als wethouder dankbaar ben. Het is fijn dat er ook nu al een netwerk van inwoners en organisaties bestaat dat zich dagelijks inzet voor het welzijn van ouderen. Als gemeente ontwikkelen we integraal ouderenbeleid. Dit beleidsplan is daartoe een eerste aanzet. We streven naar een veerkrachtige leefomgeving, waarbij we uitgaan van de kracht van onze ouderen. Arnhem is een levendige stad, waar generaties elkaar ontmoeten en van elkaar leren. Daarom investeren we in laagdrempelige ontmoetingsmogelijkheden voor 55-plussers. We faciliteren vrijwilligerswerk en mantelzorg.

We stimuleren vitaliteit door een specifiek bewegingsaanbod en financiële ondersteuning voor wie dit nodig heeft. En we werken aan een gevarieerd en eigentijds woningaanbod voor ouderen. Onze samenleving is in de afgelopen tientallen jaren veranderd. Mensen worden ouder, zijn mondiger dan vroeger en wonen langer thuis. Arnhem past zich daarop aan. We ondersteunen wie kwetsbaar is, zodat er gelijke kansen ontstaan. Ouderen doen ertoe en bouwen mee aan de stad van morgen. Samen zijn we Arnhem. Bob Roelofs

Wethouder Ouderenbeleid

“Een op de drie Arnhemmers is straks ouder dan 55 jaar. Daar bereiden we ons nu al op voor.”

SAMEN BOUWEN AAN DE KRACHT VAN 55-PLUSSERS

Ouderenbeleid Arnhem - Op eigen wijze oud(er) worden in Arnhem

Fotograaf: Gerrit Davelaar

PAGINA

Quote uit de voorstelling Veerkracht on Tour van Theatermaker Boaz Boele

5

“Wij wensen al die mensen veerkracht toe. Dat zij positief zijn, zin krijgen. Dat ze zich sterk en strijdvaardig voelen. Dat ze de energie laten stromen, de armen gracieus zwaaiend in de lucht, dansend! Dat ze weer sprankelen. Wij wensen die mensen de speelsheid toe van een kind en dat ze zich weer zeker mogen voelen, ondanks dat stramme oude lijf.”

De vergrijzing brengt niet alleen een uitdaging, het brengt ook een rijkdom aan veerkrachtige inwoners die steeds langer en actiever oud(er) worden in Arnhem en zich (vrijwillig) inzetten met hun passie en levenservaring. Ze doen dat bijvoorbeeld door hun talenten en senioriteit op de werkvloer in te zetten, maar ook met oppassen op kleinkinderen, het geven van workshops in het wijkcentrum of door voor een ander te koken. Energieke, talentvolle ouderen zijn een steunpilaar en een verrijking voor de gemeenschappen in onze wijken en buurten. Om richting te kunnen geven aan de wijze waarop onze Arnhemse inwoners ouder worden en weloverwogen hun keuzes kunnen maken, hebben wij dit beleidsplan ontwikkeld. Het plan, ‘Op eigen wijze oud(er) worden in Arnhem’, geeft een meerjarenperspectief en geeft daarmee antwoord op de vraag:

Hoe zorgen we dat Arnhemmers vitaal en op eigen wijze oud(er) kunnen worden in onze stad? Het beleidsplan komt voort uit onze visie dat Arnhem een levendige en verbonden stad moet zijn waar generaties elkaar ontmoeten en van elkaar leren. Voor onze 55-plussers betekent dit dat we een samenleving creëren waarin zij vitaal oud(er) kunnen worden, actief betrokken blijven en hun levenservaring kunnen delen. Wij investeren in inclusieve

SAMEN BOUWEN AAN DE KRACHT VAN 55-PLUSSERS

Dit betekent dat er dus niet alleen een beroep wordt gedaan op de gemeente en haar partners, maar ook op de rest van de gemeenschap. Deze beweging is nodig zodat onze oudere inwoners zo lang mogelijk onderdeel kunnen blijven van onze zorgzame gemeenschap. Want zo vitaal mogelijk oud(er) worden, doen wij niet alleen. We hebben elkaar nodig om veerkrachtig te zijn en dit samen te realiseren.

Ouderenbeleid Arnhem - Op eigen wijze oud(er) worden in Arnhem

Er is dus sprake van een tekort aan personeel en onvoldoende geld, waardoor het leveren van goede zorg onder druk staat. Dat betekent dat wij een beweging moeten maken van zorg naar preventie, een sterke sociale basis en omzien naar elkaar. Als gemeente Arnhem moeten wij keuzes maken om de ondersteuning en zorg die wij bieden toekomstbestendig te maken. Naasten, wijkgenoten, mantelzorgers en vrijwilligers zullen – naast partners en professionals – steeds meer een rol krijgen in het ondersteunen van en zorgen voor onze oudere inwoners.

PAGINA

In de komende jaren zal de rol van ouderen in Arnhem nog verder toenemen aangezien de samenstelling van onze samenleving verandert; er komt een dubbele vergrijzing op ons af. In 2050 is 1 op de 3 inwoners in Arnhem 55 en ouder. Deze stijging leidt tot meer ouderen met complexe zorgvragen. Waar voorheen ouderen sneller naar een verzorgingshuis verhuisden, zijn de zorg en ondersteuning voor ouderen steeds meer gericht op zo lang mogelijk behoud van zelfregie en thuis wonen. Voor de groep ouderen die langer thuis woont met een complexe zorgvraag, neemt de mogelijkheid om mee te doen snel af, wat hun welbevinden en gezondheid negatief beïnvloedt. Tegelijkertijd is er een krappe arbeidsmarkt, waardoor het moeilijk is om voldoende personeel te vinden om voor ouderen te zorgen, zowel thuis als in verpleeghuizen.

6

Ouderen verrijken Arnhem met hun levenservaring, wijsheid en kennis, verbinden generaties en versterken onze gemeenschappen. De verhalen en inzichten die zij delen zijn van grote waarde en verrijken het leven in onze stad op betekenisvolle wijze.

Nieuwe ontwikkelingen zoals de transformatie welzijn, de wijknetwerken zorg en welzijn, het huisvestingsplan voor senioren, het verbeteren van de inkomensregelingen en het vrijwilligersbeleid zijn cruciale ontwikkelingen om vitaal oud(er) te kunnen worden in Arnhem. De integraliteit ligt in de voortdurende samenwerking die nodig is om de doelstellingen in dit beleidsplan te realiseren. Samen bouwen wij aan ‘Op eigen wijze oud(er) worden in Arnhem’. Het beleidsplan richt zich op de doelgroep 55-plus. Hoe jong iemand zich voelt, komt niet altijd overeen met hun werkelijke leeftijd. De leeftijdsgroep 55-plussers is enorm divers en verschillende levensfases vragen om een andere aanpak. Arnhem gaat al in een vroeg stadium investeren in onze ouder wordende inwoners om er aan bij te dragen dat Arnhemmers zo vitaal mogelijk oud(er) worden. Vitaliteit zorgt voor een leven vol ontmoeting en zingeving én stelt hiermee ook de zorgvraag uit. Om dit te bereiken, worden Arnhemmers al vanaf hun 55e levensjaar gestimuleerd om op jonge(re) leeftijd bewust te zijn van hoe zij vitaler oud(er) kunnen worden. Daarnaast is er een groep die om verschillende redenen meer afhankelijk is van de ondersteuning van een ander en voor wie vitaal ouder worden niet vanzelfsprekend is.

Factoren zoals armoede, taalgebrek, mobiliteitsproblemen, gezondheidsproblemen, dementie, een klein sociaal netwerk en/of andere belemmeringen maken het moeilijk om actief deel te nemen aan de maatschappij. Door deze groep extra aandacht te geven, kan bij deze Arnhemmers de meeste impact worden bereikt. In dit beleidsplan beginnen we met een analyse van de huidige situatie van onze 55-plussers, waarbij de cijfers uit hoofdstuk 2 en bijlage 4 ‘Duiding cijfers 55-plussers in Arnhem’ als een nulmeting dienen voor toekomstige ontwikkelingen. De cijfers worden aangevuld met duiding uit gesprekken die gevoerd zijn met Arnhemse ouderen en betrokken organisaties. In hoofdstuk 3 worden de kaders voor vitaal ouder worden geschetst en de belangrijkste werkzame elementen benoemd. Vervolgens maken we in de hoofdstukken 4, 5 en 6 de doelstellingen en acties voor respectievelijk ‘meedoen en ontmoeten’, ‘gezond en fit’, en ‘samen wonen, samen leven’ concreet. Tot slot biedt hoofdstuk 7 een vooruitblik op de uitvoering van dit beleidsplan.

SAMEN BOUWEN AAN DE KRACHT VAN 55-PLUSSERS

Centraal staan hierin drie pijlers: ‘Meedoen en ontmoeten’, ‘Gezond en fit’ en ‘Samen wonen, samen leven’. Binnen die pijlers richten wij ons op zo veel mogelijk preventie en uitstel van de zorgvraag van ouderen door vitaal oud(er) te worden.

Ouderenbeleid Arnhem - Op eigen wijze oud(er) worden in Arnhem

Het beleidsplan legt de focus op ‘inzet in de wijk’ en ‘investeren in preventie’ zoals beschreven in de visie ‘Een sociaal domein in beweging’, de ‘Nota Wonen en Zorg’ en ‘het regioplan Centraal Gelderland’ (Integraal Zorg Akkoord).

PAGINA

Ook als je in een kwetsbare positie komt, blijven we elkaar ondersteunen, altijd in de vertrouwde sfeer van de Arnhemse wij(k)cultuur. De wederkerigheid tussen elkaar (wij) en in de wijk. Samen bouwen we aan een stad waar ouderen zich gewaardeerd voelen en volop mee kunnen blijven doen.

7

en zorgzame buurten waarin iedereen zich welkom voelt, waar de diversiteit van onze ouderen gezien wordt als een bron van kracht en inspiratie en waar wij naar elkaar omkijken.

2. Hoe het gaat met onze 55-plussers

28%

van de Arnhemmers is 55 jaar of ouder 48.090 Arnhemmers zijn 55 jaar of ouder, 28% van alle inwoners. Het aantal 25-minners ligt iets hoger: 49.620 inwoners. De meesten, zo’n 43%, zijn tussen de 25 en 55 jaar.*

Figuur 1: percentage inwoners per leeftijdscategorie (2024) 43%

7,3

28%

22%

7%

Tot 25

*B ron: Arnhem in cijfers 2023

25 - 55

55 - 75

75+

SAMEN BOUWEN AAN DE KRACHT VAN 55-PLUSSERS

Op dit moment is bijna een derde van de inwoners van Arnhem ouder dan 55 jaar. Voornamelijk de groep 75-plussers zal bijna twee keer zo groot zijn in 2040. Bij met name deze groep neemt de complexe zorgvraag toe. De gemeente wil met dit beleidsplan voorsorteren op deze sterke vergrijzing door de vitaliteit onder 55-plussers te vergroten.

Ouderenbeleid Arnhem - Op eigen wijze oud(er) worden in Arnhem

2.1 Demografie

PAGINA

De cijfers én ervaringen geven weer hoe het gaat met onze 55-plussers én welke kansen voor ontwikkeling er zijn. De cijfers dienen tevens ook als meetbare indicatoren waaraan we onze doelstellingen en toekomstige resultaten kunnen toetsen.

9

Dit hoofdstuk geeft inzicht in de demografie van de 55-plussers in Arnhem. In bijlage 4 worden de cijfers nader toegelicht en gekoppeld aan de ervaringen van de doelgroep. De ervaringen komen voort uit vele gesprekken die er zijn geweest met ouderen zoals tijdens de raadsbijeenkomst in november 2023, de nagesprekken van Veerkracht on Tour in juni en juli 2024 en de focusgroepen met 55-plussers in september 2024.

*B ron: Arnhem in cijfers 2023

SAMEN BOUWEN AAN DE KRACHT VAN 55-PLUSSERS

Hoog

Ouderenbeleid Arnhem - Op eigen wijze oud(er) worden in Arnhem

Laag

PAGINA

Figuur 2: Grijze druk

10

Mate van grijze druk in Arnhemse wijken Grijze druk geeft inzicht in de verhouding van het aantal 65-plussers ten opzichte van de beroepsbevolking (20-64 jaar) in verschillende wijken van Arnhem. Donkergekleurde wijken hebben een hoge grijze druk, wat kan betekenen dat deze wijken extra ondersteuning, voorzieningen en passende woningen nodig hebben om de oudere inwoners te ondersteunen. De wijken Klingelbeek, Alteveer/Cranevelt, Elderveld en Elden hebben op dit moment de meeste grijze druk.*

6.810 6.460 46.120

25 - 55

48.900 50.660 24.930 27.450

55 - 75

27.220 8.500 75+

11.030 15.250

*B ron: Arnhem in cijfers 2023

2024 2030 2040

SAMEN BOUWEN AAN DE KRACHT VAN 55-PLUSSERS

Tot 25

Ouderenbeleid Arnhem - Op eigen wijze oud(er) worden in Arnhem

7.430

PAGINA

Figuur 3: ontwikkeling huishoudens naar leeftijd (2024-2040)

11

30%

meer 75+-huishoudens in 2030 Het aantal 75+-huishoudens stijgt met 30% tot en met 2030. In de periode daarna zet de groei in het aantal 75+-huishoudens door: een stijging van ongeveer 38% tussen 2031 en 2040. In deze groep zal de zorgvraag toenemen en complexer worden. Het aantal 55 - 75-jarigen huishoudens stijgt met 10% tot en met 2030 maar blijft daarna relatief gelijk.*

12% 2% 44%

25 - 55

15% 40% 46% 34%

55 - 75 20%

60% 36%

75+ 4%

*B ron: Arnhem in cijfers 2023

Alleenstaand Samenwonend paar (eenouder)gezinnen

SAMEN BOUWEN AAN DE KRACHT VAN 55-PLUSSERS

Tot 25

Ouderenbeleid Arnhem - Op eigen wijze oud(er) worden in Arnhem

83%

PAGINA

Figuur 4: huishoudens naar leeftijd en type (2024)

12

60%

van Arnhemse 75-plussers zijn alleenstaand Veel ouderen wonen alleen of samen met hun partner. Naarmate de leeftijd toeneemt komt men er vaker alleen voor te staan. Maar liefst 60% van de doelgroep 75+ is alleenstaand, ten opzichte van 46% in de groep 55- tot 75-jarigen. Alleenstaanden ervaren vaker meer eenzaamheid en krijgen minder makkelijk ondersteuning van naasten.*

SAMEN BOUWEN AAN DE KRACHT VAN 55-PLUSSERS

*B ron: Arnhem in cijfers 2023

Ouderenbeleid Arnhem - Op eigen wijze oud(er) worden in Arnhem

25%

van de inwoners vindt dat er voldoende voorzieningen zijn voor 55-plussers Dit is een daling ten opzichte van 2021 toen 27% van inwoners vond dat er voldoende voorzieningen zijn voor 55-plussers. Passende voorzieningen zijn nodig ter ondersteuning bij het vitaal oud(er) worden.*

PAGINA

19%

van de 55-plussers hebben een migratieachtergrond 9275 van 55-plussers in Arnhem hebben een migratieachtergrond. Dit zijn 55-plussers die in het buitenland geboren zijn. Deze groep heeft vaker moeite om mee te doen. Hierbij zijn niet meegerekend de 55-plussers die zelf in Nederland geboren zijn met tenminste 1 ouder in het buitenland.*

13

20%

van de 55- tot 75-plussers hebben kinderen nog thuis wonen De mate van thuiswonende kinderen bij 55- tot 75-plussers duidt op zowel een verlate zelfstandigheid van jongvolwassenen als op een tekort aan betaalbare huisvesting. Dit kan leiden tot verhoogde zorgdruk bij ouderen, vooral als zij ook verantwoordelijk zijn voor de zorg van nog oudere familieleden.*

3. Kaders voor het beleidsplan

Een vitaal oud(er) wordende samenleving is een verrijking. Vitaal oud(er) worden kan een bron van persoonlijke groei zijn en biedt ruimte voor actieve deelname aan de gemeenschap. Hierdoor voelen 55-plussers zich enerzijds gewaardeerd en betrokken en profiteren we anderzijds allemaal van hun kennis, ervaring en bijdrage. Dit versterkt de sociale cohesie en zorgt voor een hechtere, inclusieve samenleving waar iedereen zich gewaardeerd voelt. Bewustwording over vitaal oud(er) worden is de eerste stap. Dat geldt niet enkel voor 55-plussers maar voor de gehele samenleving. Door de bewustwording onder 55-plussers te vergroten kunnen zij op tijd keuzes maken. Keuzes voor een gezonde leefstijl, waar en hoe zij willen wonen en wie er straks voor hen zorgt als dat nodig is. Deze inzichten en de opbrengsten van de gesprekken met Arnhemse ouderen hebben geleid tot drie pijlers voor vitaler oud(er) worden in Arnhem. Deze pijlers komen overeen met het model Positieve Gezondheid dat al veel gebruikt wordt door professionals in Arnhem.

“Het is geweldig om elkaar te kunnen helpen. Nieuwe mensen geven energie.” Ingrid is vrijwilliger bij verzorgingshuis Heyendaal (onderdeel van Drie Gasthuizen). Ze handwerkt er met bewoners en 1x per maand organiseert ze er een danscafé. Ingrid: “Dat slaat heel erg goed aan. We organiseren het elke maand en het is steeds een groot succes. Ik trek iedereen erbij en zorg dat ze een gezellige middag hebben. De verzorgers waren eerst wat terughoudend, maar doen nu ook mee.” Wim, haar man, kwam er ook wel eens om spullen te repareren en werd door de coördinator gevraagd of hij niet meer wilde doen. En zo werd hij chauffeur.

SAMEN BOUWEN AAN DE KRACHT VAN 55-PLUSSERS

Ouderen zijn gezonder en gelukkiger wanneer ze tevreden zijn met hun leven, plezier hebben en zich nuttig voelen. Ook helpt het hun gezondheid het meest als ze meedoen aan sociale, culturele en sportieve activiteiten. Daarnaast zijn (vrijwilligers)werk, inkomen, relaties, vaardigheden en gezondheid belangrijk. Ouderen die anderen ontmoeten voelen zich goed, doen meer mee en hebben een sterkere sociale basis. Hierdoor blijven ze langer gezond en wordt hun zorgvraag uitgesteld.

Ouderenbeleid Arnhem - Op eigen wijze oud(er) worden in Arnhem

Een recent onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) genaamd “Investeren in vitale Ouderen” (2024) laat zien hoe we ouderen kunnen helpen gezond en gelukkig oud te worden.

PAGINA

3.1 Vitaler oud(er) worden: wat is dat?

15

In dit hoofdstuk worden de kaders van het beleidsplan én de werkzame elementen voor een vitaal oud(er) Arnhem beschreven. We beginnen met de analyse van de doelgroep 55-plussers, gevolgd door een toelichting op de drie pijlers en waarom we ons hierop richten. Binnen deze pijlers ligt de nadruk op preventie en de sociale basis.

SAMEN BOUWEN AAN DE KRACHT VAN 55-PLUSSERS

Ouderenbeleid Arnhem - Op eigen wijze oud(er) worden in Arnhem

Ingrid, vrijwilliger bij verzorgingshuis Heyendaal (onderdeel van Drie Gasthuizen)

PAGINA

Ingrid is vrijwilliger bij verzorgingshuis Heyendaal (onderdeel van Drie Gasthuizen). Ze handwerkt er met bewoners en 1x per maand organiseert ze er een danscafé. Ingrid: “Dat slaat heel erg goed aan. We organiseren het elke maand en het is steeds een groot succes. Ik trek iedereen erbij en zorg dat ze een gezellige middag hebben. De verzorgers waren eerst wat terughoudend, maar doen nu ook mee.” Wim, haar man, kwam er ook wel eens om spullen te repareren en werd door de coördinator gevraagd of hij niet meer wilde doen. En zo werd hij chauffeur.

16

“Het is geweldig om elkaar te kunnen helpen. Nieuwe mensen geven energie.”

17

PAGINA

SAMEN BOUWEN AAN DE KRACHT VAN 55-PLUSSERS

Ouderenbeleid Arnhem - Op eigen wijze oud(er) worden in Arnhem

Pijler 1: Meedoen en ontmoeten Sociale en culturele ontmoetingen zijn cruciaal voor ouderen om een sterk sociaal netwerk te behouden, vooral als ze langer thuis wonen met een zorgvraag. Door ontmoetingen te stimuleren, van huiskamergesprekken tot vrijwilligerswerk, kunnen ouderen actief blijven en hun sociale netwerken uitbreiden. Dit verhoogt hun vitaliteit en vermindert hun zorgbehoefte.

Pijler 2: Gezond en fit Preventie is essentieel voor een gezonde levensstijl bij ouderen. Samen met zorg-, woon- en welzijnsorganisaties werken we aan een integrale aanpak om ouderen vitaal te houden. Dit omvat het aanbieden van gezondheidsprogramma’s, voorlichting over voeding en beweging en het bevorderen van gezondheidsvaardigheden. Een stabiele basis, zoals voldoende inkomen, een veilige woonsituatie en passende zorg en ondersteuning zijn hierbij cruciaal. Door samen te werken, verschuiven we de focus van zorg naar preventie.

Pijler 3: Samen wonen, samen leven We versterken gemeenschappen om een zorgzame en inclusieve omgeving te creëren. Het doel is dat ouderen zo lang mogelijk zelfstandig blijven wonen waarbij ze zelf de regie voeren en zo lang mogelijk in hun eigen buurt kunnen blijven. We volgen deze pijlers om inzichtelijk te maken waar we ons op richten. Echter is er binnen deze pijlers sprake van kruisbestuiving. Door deze drie pijlers te volgen en de inzichten uit het SCP-onderzoek te integreren, creëren we in Arnhem een omgeving waar ouderen vitaal, actief en betrokken kunnen blijven, met ondersteuning wanneer zij die nodig hebben.

3.2 Verschillende levensfases Met 55 jaar voelt men zich vaak nog niet ‘oud’. Inwoners tussen de 55 en 65 jaar werken meestal nog, doen vrijwilligerswerk, hebben soms nog kinderen thuis en/of zijn mantelzorger voor hun ouders. Toch zien we dat de invulling van het leven in deze fase sterk kan verschillen, afhankelijk van persoonlijke omstandigheden en sociale factoren. Dat vraagt om een brede en flexibele benadering. We hebben er bewust voor gekozen dit beleidsplan ook te richten op de inwoner vanaf 55 jaar om de volgende redenen: •  Veranderingen in leefstijl op jonge leeftijd zorgen voor vitaliteit en zelfstandigheid op latere leeftijd; • Inwoners tussen de 40 en 65 jaar worden ook wel de ‘sandwichgeneratie’ genoemd, omdat zij zowel voor hun kinderen als voor hun (ouder wordende) ouders zorgen. Dit kan heel belastend zijn en vraagt om specifieke ondersteuning. Omdat in dit beleidsstuk gekozen is voor de leeftijdsgrens van 55+, worden ook de uitdagingen van de sandwichgeneratie meegenomen; •  Sommige inwoners voelen zich eerder oud door armoede, gezondheidsproblemen, dementie, een klein sociaal netwerk en/of andere belemmeringen om actief deel te nemen aan de maatschappij; •  ‘De oudere bestaat niet’. Hoe jong iemand zich voelt hangt niet altijd samen met leeftijd. De ene doet op zijn 85ste nog alles zelf. De ander krijgt al op jonge leeftijd dementie.

Het leven is voor iedereen anders. Dit onderstreept de noodzaak om verschillen te erkennen en een divers beleid te voeren.

Mantelzorgers en vrijwilligers spelen een onmisbare rol in de ondersteuning van kwetsbare groepen binnen de Arnhemse samenleving. Dit geldt in het bijzonder voor de 55-plussers die, zoals eerder benoemd, steeds vaker te maken krijgen met keuzes rondom eigen vitaliteit, wonen en mantelzorg. Er is een groeiende groep 55-plussers die zelf zorg verleent aan hun ouders of andere naasten. Soms zelfs als hun kinderen nog thuis wonen. Deze mantelzorgers zijn essentieel voor het ondersteunen van een tweede groep: mensen die, door gezondheidsproblemen en andere barrières, afhankelijker zijn van de ondersteuning van anderen. Mantelzorgers en vrijwilligers zorgen ervoor dat deze kwetsbare groep toch deel kan blijven uitmaken van de maatschappij. In dit beleidsplan erkennen wij de waarde van mantelzorgers en vrijwilligers, maar gaan niet specifiek in op de ondersteuning van deze doelgroepen. De ambities, doelen en activiteiten voor vrijwilligers staan in het vrijwilligersbeleid en het mantelzorgakkoord.

3.4 Hoe bouwen wij door? In de hoofdstukken 4 tot en met 6 beschrijven wij hoe we onze huidige initiatieven en aanbod kunnen verbeteren, zodat het beter past bij de behoeften van de ouderen van nu en dat deze toekomstbestendig zijn. We bespreken dit aan de hand van de pijlers ‘meedoen en ontmoeten’, ‘gezond en fit’ en ‘samen wonen, samen leven’. Waar we zien dat er iets extra’s nodig is, starten wij met initiatieven in de wijk. Dat doen we om te garanderen dat onze voorzieningen aansluiten bij de behoeften van de inwoners en omdat we zien dat er per wijk maatwerk nodig is. Door op een vernieuwende en flexibele manier te werken, kunnen we ons aanbod voortdurend aanpassen aan de veranderende behoeften van de inwoners. Wat werkt, schalen we op.

SAMEN BOUWEN AAN DE KRACHT VAN 55-PLUSSERS

3.3 Mantelzorgers en vrijwilligers

Ouderenbeleid Arnhem - Op eigen wijze oud(er) worden in Arnhem

Bij het maken van activiteiten en voorzieningen voor deze groepen is het belangrijk om uit te gaan van de verschillende behoeften. In de uitvoering van het beleidsplan houden wij rekening met een verscheidenheid aan activiteiten die passen bij de verschillende levensfasen van onze inwoners.

PAGINA

Om dit te realiseren, hebben we een indeling gemaakt in diverse levensfases, zodat ons beleid aansluit bij de specifieke behoeften van verschillende groepen. We onderscheiden hierin de volgende (niet-leeftijdsgebonden) levensfasen: •  Nog actief werkenden •  Gepensioneerd en nog relatief gezond en vitaal •  (Steeds) meer afhankelijk van hulp van een ander

18

In dit beleidsplan leggen wij vooral de focus op het vergroten van vitaliteit en het zo lang mogelijk behouden van zelfstandigheid en regie, ongeacht de leeftijd. Onze prioriteit ligt bij Arnhemmer van 65 jaar en ouder. Daarnaast hebben we oog voor de leeftijdsgroep van 55 tot 65 jaar, met wie we vooral preventief aan de slag gaan. We zorgen voor een basisfundament zodat ook zij straks op eigen wijze oud(er) kunnen worden in Arnhem.

4. Meedoen en ontmoeten

20

PAGINA

SAMEN BOUWEN AAN DE KRACHT VAN 55-PLUSSERS

Ouderenbeleid Arnhem - Op eigen wijze oud(er) worden in Arnhem

4.1 Waarom is meedoen en ontmoeten belangrijk? Recent onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) toont aan dat het activeren van ouderen om te participeren de kans op behoud van welbevinden in latere levensjaren verhoogt. Met participatie bedoelen we een brede deelname aan sociale ontmoetingen, cultuur, sport en beweging. Naarmate je ouder wordt, wordt dit nog belangrijker dan (vrijwilligers)werk. In de gemeente Arnhem zetten we ontmoeting in als toegangspoort. Ontmoeting is het startpunt van het meedoen, kennis en ervaring terug geven aan de maatschappij en zingeving ervaren. Het is ook een toegangspoort om passende ondersteuning en hulp te krijgen wanneer dat nodig is. Wanneer we elkaar helpen, dragen wij bij aan de wij(k)cultuur van Arnhem. De wederkerigheid tussen elkaar (wij) en in de wijk. Dit hoofdstuk beschrijft hoe we dat gaan aanpakken.

4.2 Doelen We monitoren de voortgang van deze doelen via indicatoren uit de Arnhemse Leefbare Wijken monitor (ALW), te vinden op Arnhem in Cijfers óf via rapportages van onze partners uit bestaande en nieuwe initiatieven.

•

Meer 55-plussers ervaren voldoende voorzieningen voor ontmoeting in hun wijk;

•

Er is meer inclusief aanbod voor ontmoeting voor 55-plussers die een drempel ervaren tot ontmoeting;

•

We bieden meer collectieve voorzieningen aan binnen welzijn in plaats van individuele ondersteuning;

•

Organisaties werken samen om op effectieve en innovatieve wijze zowel locaties als programmering van activiteiten voor ontmoeting en meedoen samen aan te bieden;

•

Het aantal actieve mantelzorgers en vrijwilligers is toegenomen;

•

Meer 55-plussers kunnen terecht bij hun buren voor hulp en geven hulp aan buren.

Fotograaf: Gerrit Davelaar

SAMEN BOUWEN AAN DE KRACHT VAN 55-PLUSSERS

Eén van de zangeressen van Veerkracht

Ouderenbeleid Arnhem - Op eigen wijze oud(er) worden in Arnhem

Annie: “Tijdens de repetities heb ik veel nieuwe mensen leren kennen en vriendinnen aan overgehouden. Nu Veerkracht gestopt is, zie ik ze nog regelmatig. Dat is echt heel waardevol.”

PAGINA

Annie had veel verdriet over een overleden vriendin en ging in gezondheid achteruit. Via de huisarts en SWOA kwam ze in contact met theatervoorstelling Veerkracht.

21

“Ik zong vroeger heel vaak. Bij Veerkracht mocht ik meedoen in het zangkoor. Zo fijn was dat!”

22

PAGINA

SAMEN BOUWEN AAN DE KRACHT VAN 55-PLUSSERS

Ouderenbeleid Arnhem - Op eigen wijze oud(er) worden in Arnhem

4.3 Inclusieve ontmoeting Er hebben diverse gesprekken plaatsgevonden met 55-plussers die een drempel ervaren bij het ontmoeten door allerlei redenen zoals door fysieke beperkingen, sociale eenzaamheid, een diverse achtergrond of als 55-plusser uit de LHBTIQ+-gemeenschap. Uit het participatietraject met 55-plussers blijkt dat het aanbod van de gemeente niet altijd passend, toegankelijk en/of begrijpelijk is voor deze inwoners. We willen een inclusieve stad zijn. Daarom worden huidige initiatieven slimmer met elkaar verbonden en – daar waar nodig – begrijpelijk, passend en toegankelijk gemaakt. We willen van individueel naar collectief. Dit bevordert preventie maar ook ontmoeting. Daarom gaan we – daar waar mogelijk – van individuele voorzieningen naar collectief welzijnsaanbod. Door bijvoorbeeld in de wijknetwerken zorg en welzijn van individuele naar collectieve begeleiding te gaan. Bepaalde doelgroepen vragen om een andere aanpak. Soms is er een één-opéén-relatie nodig voordat 55-plussers durven te ontmoeten in grotere groepen. Ambassadeurs uit diverse culturen worden ingezet om ervoor te zorgen dat 55-plussers met een diverse achtergrond meer ontmoeten en meedoen op een manier die bij hen past. Welzijnsorganisaties faciliteren de ambassadeurs door hen onder andere trainingen aan te bieden en te zorgen voor een geschikte ontmoetingsruimte.

4.4 Hoe kunnen wij mee(r)doen? Er is nog veel onbenut potentieel bij onze 55-plussers om op basis van talenten, kennis en ervaring (wijk) initiatieven te organiseren. Hoewel er al veel wijkinitiatieven zijn, ervaren ouderen een drempel om zelf (wijk)initiatieven te organiseren. We ondersteunen hen door middel van een ‘doe-het-zelf’-traject. Ook gaan wij experimenteren met intergenerationele projecten om jong en oud aan elkaar te verbinden. Arnhem is een creatieve stad met een breed cultureel aanbod, waarin 55-plussers volop kunnen deelnemen. Zo is er een speciaal cultureel programma voor 55-plussers, Cultuur 55-plus. We blijven het bestaande aanbod ondersteunen en zetten ons in om het huidige aanbod passend, toegankelijk en begrijpelijk te maken, zodat alle ouderen in Arnhem kunnen meedoen en genieten van kunst en cultuur. We stimuleren initiatieven die wederkerigheid bevorderen. Dat betekent dat wij het aantrekkelijk moeten maken om mantelzorger of vrijwilliger te zijn. De activiteiten die hieraan verbonden zijn, staan beschreven in het vrijwilligersbeleid en mantelzorgakkoord. Samen maken we van Arnhem een stad waar iedereen zich welkom voelt en waar 55-plussers met plezier met anderen om hen heen oud(er) kunnen worden.

5. Gezond en fit in Arnhem

De ervaren fysieke én mentale gezondheid van 55-plussers stijgt;

•

Het aantal wijken in Arnhem met een ouderennetwerk/voorzorgcirkel stijgt;

•

Het aantal ouderen dat aangeeft te sporten en bewegen stijgt;

• Het aantal 55-plussers dat aangeeft dat het beweegaanbod beter aansluit bij hun behoeften stijgt; • Het aantal 55-plussers dat aangeeft dat ze over informatie beschikken om vitaler oud(er) te worden stijgt; • Meer ouderen die een drempel ervaren tot meedoen, nemen deel aan het aanbod voor het bevorderen van gezondheidsvaardigheden; • Specifieke programma’s voor verschillende culturele achtergronden en mensen met dementie worden succesvol geïntegreerd en de deelname van deze groep aan het beweegaanbod stijgt; • Het aantal 55-plussers dat gebruikmaakt van financiële regelingen van de gemeente stijgt; • Er is een actief netwerk met welzijn, zorg en wonen organisaties die effectieve en innovatie veranderingen maakt in de ouderensector.

SAMEN BOUWEN AAN DE KRACHT VAN 55-PLUSSERS

•

Ouderenbeleid Arnhem - Op eigen wijze oud(er) worden in Arnhem

We monitoren de voortgang van deze doelen via indicatoren uit de Arnhemse Leefbare Wijken monitor (ALW), te vinden op Arnhem in Cijfers óf via rapportages van onze partners uit bestaande en nieuwe initiatieven.

PAGINA

5.1 Doelen

24

Om vitaal oud(er) te worden, dienen Arnhemmers bewust een gezonde leefstijl te omarmen en een stabiele basis te hebben die hen stimuleert om actief te blijven. Ook kunnen gemeente, welzijns- en zorgorganisaties en woningbouwcorporaties effectiever samenwerken. Dit hoofdstuk beschrijft hoe we dat gaan aanpakken.

25

PAGINA

SAMEN BOUWEN AAN DE KRACHT VAN 55-PLUSSERS

Ouderenbeleid Arnhem - Op eigen wijze oud(er) worden in Arnhem

5.2 Inclusiever aanbod In Arnhem is er een breed scala aan gezondheids- en beweegprogramma’s die speciaal afgestemd zijn op de behoeften van ouderen. We hebben bijvoorbeeld wandelclubs, walking football en kookworkshops voor een gezonde maaltijd. We zien dat het aanbod niet altijd toegankelijk is voor 55-plussers die extra ondersteuning nodig hebben om te participeren. Daarom gaan wij het huidige aanbod – waar nodig – passend, begrijpelijk en toegankelijk maken. Door middel van voorzorgcirkels, gemeenschapsnetwerken waarin ouderen en hun omgeving (zoals familie, vrienden en vrijwilligers) samenwerken om ondersteuning en zorg te organiseren, worden 55-plussers ondersteund bij het opbouwen van een sociaal vangnet. Hierdoor kunnen zij langer zelfstandig blijven wonen en kan hulp en zorg sneller worden ingezet wanneer dat nodig is.

5.3 Bewustwording Niet iedereen weet welke veranderingen in levensstijl nodig zijn als je ouder wordt. Praktische informatie zoals het meer eten van eiwitrijk voedsel maar ook hoe om te gaan met rouw en verlies en welke financiële keuzes te maken. Er is nog een wereld te winnen aan bewustwording met name bij 55-plussers die vroeg kunnen investeren in over vitaler oud(er) worden en keuzes voor de toekomst moeten maken. Als je gezond en fit oud wil worden, is het juist belangrijk om alvast na te denken hoe jij je daarop goed kunt voorbereiden. Hoe wil jij je leven invullen als je met pensioen gaat? De gemeente stimuleert de bewustwording onder 55-plussers in Arnhem door met een bewustwordingscampagne gesprekken te stimuleren in de stad. We moeten vandaag samen over morgen praten. Door in gesprek te gaan, dragen wij ook bij aan de beweging die we beogen: dat iedereen op eigen wijze oud(er) kan worden. Op het gezondheidsplein werken professionals samen om de gezondheid en het welzijn van inwoners in Arnhem te bevorderen. Artsen en verpleegkundigen in het ziekenhuis verwijzen patiënten door naar het gezondheidsplein in Rijnstate. Huisartsen in Malburgen en Presikhaaf verwijzen door naar de gezondheidspleinen in de wijken. Ongeveer de helft van de deelnemers is 55-plus. Er wordt stevig ingezet op bewustwording hoe je vitaler oud(er) wordt.

De ketenaanpak ‘Vitaal ouder worden in Arnhem’ bevordert de samenwerking tussen zorgprofessionals en welzijnsorganisaties om ouderen te ondersteunen bij een gezonde, actieve leefstijl en zo hun zelfstandigheid te vergroten. Binnen deze aanpak speelt valpreventie een belangrijke rol, waarbij ouderen via beweegprogramma’s en trainingen worden geholpen om valrisico’s te verminderen en hun vitaliteit te behouden.

Dankzij de liefdevolle zorg van Jan, hun kinderen en alle professionele hulp zijn ze blij dat Rita nog steeds veilig kan thuis blijven wonen in Arnhem.

SAMEN BOUWEN AAN DE KRACHT VAN 55-PLUSSERS

Jan: “We zoeken samen naar een nieuwe balans in ons leven met dementie en alle hulp die we krijgen is van harte welkom.”

Ouderenbeleid Arnhem - Op eigen wijze oud(er) worden in Arnhem

Voor Riet verandert er veel, maar voor Jan net zo goed. Naast alle aanpassingen in huis, de vele bezoekjes aan zorgverleners en de continue zorg voor Riet, heeft Jan als haar mantelzorger helaas weinig tijd over voor zijn eigen hobby’s.

PAGINA

Riet (78) kreeg ruim vijf jaar geleden de diagnose dementie. Een moment dat onwerkelijk lijkt voor haar, maar het was ook de realiteit om direct op zoek te gaan naar de juiste hulp.

26

“Samen zoeken naar een nieuwe balans in ons leven.”

27

PAGINA

SAMEN BOUWEN AAN DE KRACHT VAN 55-PLUSSERS

Ouderenbeleid Arnhem - Op eigen wijze oud(er) worden in Arnhem

5.4 Bevorderen van gezondheidsvaardigheden Het is niet voor iedereen vanzelfsprekend dat je gezond en fit oud wordt. Dit staat haaks op onze ambitie dat 55-plussers vitaal oud(er) worden in Arnhem. De verschillen tussen wijken zijn groot, dat betekent dat de ervaring van ouder worden sterk kan variëren, afhankelijk van waar men woont. Wij dragen bij aan het verkleinen van de gezondheidsachterstanden door te investeren in het ontwikkelen van gezondheidsvaardigheden en bewustwording. Dat doen we door informatie over hoe je vitaler oud(er) wordt begrijpelijk, passend en toegankelijk te maken voor bijvoorbeeld 55-plussers met een diverse achtergrond én door ambassadeurs uit diverse culturen in te zetten.

5.5 Zinvol leven Zingeving speelt een cruciale rol in het welzijn van ouderen en het proces van ouder worden. Het heeft invloed op zowel de lichamelijke als geestelijke gezondheid en kan helpen bij het omgaan met de uitdagingen die met ouder worden en ouder zijn gepaard gaan. Door samen te werken met welzijnsorganisaties, zorgorganisaties en gespecialiseerde organisaties willen we zingeving en mentaal welbevinden bevorderen. Dit doen we door samenwerking met geestelijke verzorging en palliatieve zorg te versterken, en de fysieke aanwezigheid, zichtbaarheid en toegankelijkheid van geestelijk verzorgers in de wijk te bevorderen.

5.6 Een stabiele basis Er zijn diverse regelingen op het gebied van bestaanszekerheid, maar deze zijn niet altijd bekend, overzichtelijk of praktisch. We willen investeren in bewustwording rondom financiën bij het ouder worden en het meer bekendmaken over de huidige financiële regelingen. We sluiten hierbij aan op de bestaande acties rondom het toegankelijk maken van de financiële regelingen van de gemeente en hierbij meer aandacht te besteden aan de doelgroep 55-plus.

5.7 Effectief samenwerken De eerste stappen in de samenwerking tussen welzijn, zorgorganisaties en de woningbouwcorporaties zijn gezet om te zorgen voor een passende steunstructuur voor 55-plussers, zowel gericht op preventie als wanneer er extra hulp nodig is. Zorgprofessionals en woningbouwcorporaties hebben eerder zicht op 55-plussers in kwetsbare posities. Door samen te werken, kunnen we preventief en passend inzetten. Dit vormt een sterk netwerk dat zich inzet voor vitaal oud(er) worden in Arnhem. Dit doen we door de inwoner centraal te stellen, luisteren naar wat echt belangrijk is voor hen en hen oplossingen te bieden.

6. Samen wonen, samen leven

• De wijken die het grootst aantal ouderen heeft, beschikken over leeftijdsen dementievriendelijke infrastructuren volgens de dementiescan van Alzheimer NL vóór 2035; • Er is meer woningaanbod dat als passend wordt ervaren door 55-plussers; •

Er zijn meer gevarieerde woonvormen voor 55-plussers;

• Het aantal 55-plussers dat aangeeft over voldoende informatie te beschikken om vitaler oud(er) worden stijgt; • Meer ouderen die een drempel tot meedoen ervaren nemen deel aan het aanbod voor het bevorderen van digi-vaardigheid; • Meer 55-plussers kunnen terecht bij hun buren voor hulp en geven hulp aan buren; •

Meer 55-plussers ervaren voldoende voorzieningen voor ouderen in hun wijk;

• Meer 55-plussers kunnen blijven wonen in hun wijk wanneer er langdurige zorg nodig is. • Meer ouderen kunnen samen met hun huisdier oud worden.

SAMEN BOUWEN AAN DE KRACHT VAN 55-PLUSSERS

• Voor het vormgeven van de fysieke infrastructuren voor 55-plussers en mensen met dementie heeft de gemeente een set criteria die gebruikt wordt bij (her)inrichtingen van wijken;

Ouderenbeleid Arnhem - Op eigen wijze oud(er) worden in Arnhem

We monitoren de voortgang van deze doelen via indicatoren uit de Arnhemse Leefbare Wijken monitor (ALW), te vinden op Arnhem in Cijfers óf via rapportages van onze partners uit bestaande en nieuwe initiatieven.

PAGINA

6.1 Doelen

29

Groene wijken met een sterk sociaal netwerk helpen ouderen langer zelfstandig te blijven wonen, met behoud van de dingen die hen gelukkig maken. Dit creëert een leefomgeving waarin ouderen zich gezien en gesteund voelen, met de ruimte om hun eigen leven te leiden in de wijk waar ze thuis zijn. Dit hoofdstuk beschrijft hoe we dat gaan aanpakken.

30

PAGINA

SAMEN BOUWEN AAN DE KRACHT VAN 55-PLUSSERS

Ouderenbeleid Arnhem - Op eigen wijze oud(er) worden in Arnhem

6.2 Een passende omgeving We worden als samenleving steeds ouder. Hiermee moeten we rekening houden bij de (her)inrichting van onze stad. Met een passende infrastructuur zodat ook ouderen langer mobiel kunnen blijven en de omgeving uitnodigt om vitaal oud(er) te worden. Bij herinrichting en nieuwbouw houden wij rekening met onze ouderen. Bijvoorbeeld door onze omgeving dementievriendelijk in te richten door meer bushaltes te plaatsen, voorzieningen op loopafstand te hebben en de wandelpaden van voldoende bankjes te voorzien.

6.3 Samen wonen Gedeelde en gemeenschappelijke woonvormen bieden ouderen de mogelijkheid om samen te wonen met naasten en leeftijdsgenoten. Dit bevordert niet alleen sociale interactie en vermindert eenzaamheid, maar zorgt er ook voor dat inwoners elkaar kunnen ondersteunen in het dagelijks leven. Denk aan gezamenlijke maaltijden, doen van elkaars boodschappen, hulp bij het verzorgen van huisdieren, mantelzorg en zelfs gedeelde zorgdiensten. Als gemeente willen wij omkijken naar elkaar bevorderen door gedeeld en gemeenschappelijk wonen te stimuleren. In de nota Wonen en Zorg staan de strategieën en instrumenten beschreven die de komende jaren worden ingezet om te zorgen voor passende woningen voor ouderen, een betere doorstroming en meer ontmoeting. Mantelzorgers worden ondersteund om de zorg thuis te behouden. Trainingen en informatievoorzieningen zoals workshops over de BordjeVol-methodiek helpen mantelzorgers balans te vinden tussen draaglast en draagkracht. Ook biedt het ouderenbeleid ruimte voor innovatieve woonvormen die rekening houden met mantelzorgers. Denk aan woonprojecten waarin mantelzorgers en naasten dicht bij elkaar kunnen wonen. Samen wonen betekent zoveel mogelijk blijven wonen in de eigen wijk met passende ondersteuning en zorg, zodat Arnhemmers hun eigen sociale netwerk behouden. Wij hebben aandacht voor de prioriteitswijken waar vergrijzing sterk toeneemt.

We richten ons op het ontwikkelen van een gezamenlijke strategie met woon-, welzijn- en zorgaanbieders in de prioriteitswijken met een sterke vergrijzing. We richten ons op het creëren van een samenhangend aanbod van wonen, welzijn en zorg, zodat ouderen kunnen blijven in hun eigen wijk met passende zorg en ondersteuning. Juist voor ouderen kan het hebben van een huisdier erg belangrijk zijn voor hun lichamelijk en psychisch welzijn.

Peter: “We rijden met de fiets naar een plek in de wijk en gaan daar gesprekken aan met mensen die langskomen. Ook weer om de verbinding op te zoeken met de wijk.”

SAMEN BOUWEN AAN DE KRACHT VAN 55-PLUSSERS

Sinds kort hebben ze ook een speciale, opvallende, bakfiets. Deze is ontwikkeld door studenten van de HAN, creatieve wijkbewoners en een paar Stadsburen. Deze fiets is bedoeld om gesprekken op gang te brengen.

Ouderenbeleid Arnhem - Op eigen wijze oud(er) worden in Arnhem

Nu is het uitgegroeid tot een groep van zo’n 15 bewoners. Zij vinden het fijn om elkaar en andere wijkbewoners te ontmoeten en organiseren allerlei activiteiten. Ze vergaderen regelmatig bij een van hen thuis om ideeën te bedenken en plannen te maken. Sommige activiteiten zijn wat groter van opzet, zodat ook andere wijkbewoners mee kunnen doen.

PAGINA

Stadsburen is een buren-initiatief op Stadseiland, een nieuwe wijk in Arnhem-Zuid: een groep zeer enthousiaste en energieke wijkbewoners die samen activiteiten organiseert in en met de wijk. Het is zo’n 8 jaar geleden ontstaan tijdens een etentje bij een wijkbewoner die voor anderen kookt.

31

“Niemand hoeft zich eenzaam te voelen. Wij proberen dat tegen te gaan en er voor elkaar te zijn: Naoberschap.”

32

PAGINA

SAMEN BOUWEN AAN DE KRACHT VAN 55-PLUSSERS

Ouderenbeleid Arnhem - Op eigen wijze oud(er) worden in Arnhem

6.4 Digi-vaardigheid Technologie zal een steeds grotere rol spelen in het ondersteunen van ouderen in hun wijk. Slimme huizen met zogeheten domotica-systemen kunnen ouderen helpen om langer zelfstandig te blijven wonen en hun autonomie te behouden. Voorbeelden hiervan zijn medicijnendispensers en apparaten die helpen met sokken aan doen. Steeds vaker zijn e-consulten, dossiers en vragenlijsten enkel digitaal toegankelijk. Het omgaan hiermee is niet voor iedereen even makkelijk. Zeker voor mensen met een drempel tot sociale participatie en een taalbarrière. We gaan samenwerken vanuit ‘Op eigen wijze oud(er) worden in Arnhem’ en ‘Vaardig Arnhem’ om 55-plussers te ondersteunen die minder digi-vaardig zijn. We helpen 55-plussers door de digitale gezondheidswereld te navigeren: zoals inloggen op gezondheidsportalen, gebruiken van gezondheidsapps, gebruiken van technologische ondersteuning, domotica en het doen van e-consulten. We doen dat laagdrempelig in de wijk met een actieve benadering gericht op relatie. Ook dit is een manier om gezondheidsvaardigheden te verbeteren.

6.5 Inclusieve gemeenschappen We streven naar inclusieve gemeenschappen waar 55-plussers actief deelnemen aan het sociale leven in de wijk. Er zijn al veel wijkinitiatieven in Arnhem en we blijven die ondersteunen. We investeren specifiek in het bevorderen van ontmoeting in de ontmoetingsruimtes van sociale huurcomplexen door in te zetten op community building. 55-plussers die in sociale huur wonen, ervaren vaker een grotere drempel om te ontmoeten, hebben een groter risico op eenzaamheid én hebben een slechtere gezondheid. Met een laagdrempelige aanpak investeren we gericht in degenen die ons het hardst nodig hebben. De toekomst van wonen voor ouderen ligt in gemeenschappelijke, gezonde en inclusieve woonomgevingen.

“We helpen 55-plussers door de digitale gezondheidswereld te navigeren.”

7. Samen bouwen aan de uitvoering

We doen het samen

•

We doen het op basis van de input van onze inwoners

•

We doen het net een beetje anders

•

We dromen groot en beginnen klein

Om onze ambities te realiseren, moeten we verder reiken dan alleen de invloedsferen van de gemeente Arnhem. We hebben partijen nodig die actief zijn in de ouderenzorg – welzijn en zorgorganisaties, woningbouwcorporaties, de zorgverzekeraar, huisartsen, paramedici et cetera – om een gezamenlijke aanpak te ontwikkelen voor de ouderensector. De gemeente Arnhem neemt de komende jaren het voortouw om een geïntegreerd welzijns-, wonen en zorgnetwerk voor ouderen te creëren. Want zo vitaal mogelijk oud(er) worden doen wij niet alleen. We hebben elkaar nodig om veerkrachtig te zijn en dit samen te realiseren.

SAMEN BOUWEN AAN DE KRACHT VAN 55-PLUSSERS

•

Ouderenbeleid Arnhem - Op eigen wijze oud(er) worden in Arnhem

De uitvoeringsagenda wordt opgesteld op basis van enkele belangrijke uitgangspunten:

PAGINA

Dit beleid is bedoeld om richting te geven aan de benodigde acties in de aankomende jaren. De uitwerking van deze acties wordt opgenomen in de uitvoeringsagenda. Een aantal kansrijke projecten is op basis van input vanuit de participatiesessies geselecteerd, andere mogelijke projecten worden na vaststelling van dit beleid verkend en bij (inhoudelijke) haalbaarheid in een later stadium geconcretiseerd. Een overzicht van kansrijke projecten voor de uitvoeringsagenda is opgenomen in bijlage 6.

34

Dit beleidsplan heeft hoge ambities en kijkt (ver) vooruit. We willen antwoord geven op de vraag: hoe kan de gemeente en haar partners, 55-plussers helpen om op een toekomstbestendige manier gezond en zelfstandig te blijven? Wat nu werkt, kan iets anders zijn dan over vijf of tien jaar. Daarom dromen wij groot en beginnen klein waardoor we flexibel zijn, een lerend vermogen hebben en opschalen wat werkt. Ouderen zijn een bron van kennis en ervaring. Als gemeente willen we samen met ouderen gaan onderzoeken op welke domeinen en manieren we deze bronnen kunnen inzetten. Het uitvoeringsplan onder dit beleidsplan wordt om deze reden telkens voor een kortere periode vastgesteld.

Bijlagen

De Koersnota Van Wijken Weten 2023 - 2030 en het ouderenbeleid zijn beide gericht op het versterken van de lokale gemeenschappen en het bevorderen van sociale cohesie. Ze delen de ambitie om leefbare, inclusieve wijken te creëren waar inwoners – en in het bijzonder ouderen – actief kunnen deelnemen aan het sociale leven en zich ondersteund voelen. De Koersnota benadrukt het belang van wijksturing, burgerparticipatie en samenwerken met maatschappelijke partners om de leefbaarheid van wijken te bevorderen door in te spelen op de specifieke kenmerken van elke wijk. Het ouderenbeleid sluit hier naadloos op aan door de focus te leggen op het creëren van zorgzame wijken waar ouderen langer zelfstandig kunnen wonen en actief deel kunnen blijven nemen aan de samenleving. Het Vrijwilligersbeleid in Arnhem 2025 en het ouderenbeleid zijn nauw verbonden door hun focus op sociale cohesie en het ondersteunen van kwetsbare doelgroepen, zoals sommige 55-plussers. Beide benadrukken de cruciale rol van vrijwilligers in het versterken van de sociale basis en het bieden van informele ondersteuning, wat ouderen helpt langer thuis te wonen. Het vrijwilligersbeleid richt zich op het inzetten van vrijwilligers op basis van hun kwaliteiten. Het vrijwilligersbeleid is essentieel om de ambities in het ouderenbeleid te realiseren.

Samen versterken deze beleidsstukken de zorgzame en inclusieve wijken in Arnhem. Arnhem stroomt door en het ouderenbeleid streven naar een inclusieve stad waar cultuur bijdraagt aan de kwaliteit van leven, met speciale aandacht voor kwetsbare doelgroepen, waaronder sommige 55-plussers. Het stimuleren van cultuur in de wijken, zoals beschreven in het cultuurbeleid, draagt bij aan de doelstellingen van het ouderenbeleid door cultuur toegankelijker te maken voor deze doelgroep, wat hun welzijn en sociale participatie versterkt. Ook bevordert dit de ontwikkeling van 55-plussers in Arnhem. Er worden momenteel voorbereidingen getroffen voor een uitgangspuntennota Cultuur.

SAMEN BOUWEN AAN DE KRACHT VAN 55-PLUSSERS

Visie Sociaal Domein in Beweging gaat uit van de GPS-aanpak: Gebiedsgericht, Preventie voorop en Sterk in maatwerk. Het ouderenbeleid volgt deze aanpak door gebiedsgericht prioriteit te geven aan wijken met vergrijzing, preventief in te zetten op bijvoorbeeld valpreventie en sociale ontmoetingen en maatwerk te bieden via passende huisvesting en zorg. Zo werken beide beleidskaders samen om ouderen optimaal te ondersteunen, afgestemd op hun specifieke behoeften en leefomgeving.

Ouderenbeleid Arnhem - Op eigen wijze oud(er) worden in Arnhem

Meedoen en ontmoeten

PAGINA

In deze bijlage van het ouderenbeleid ‘Op eigen wijze oud(er) worden in Arnhem’ wordt per pijler de verbindingen met bestaand beleid en regionale en landelijke ontwikkelingen genoemd.

36

Bijlage 1: Verbinding met bestaand beleid en ontwikkelingen

Gezond en Fit De Wet Publieke Gezondheid Publieke Gezondheid (WPG) is een verantwoordelijkheid van de gemeente. De WPG stelt dat de gemeenteraad bij het vaststellen van de nota gemeentelijk gezondheidsbeleid (binnen twee jaar na de landelijke nota) in ieder geval de landelijke prioriteiten in acht neemt, zoals opgenomen in de landelijke nota gezondheidsbeleid. In de landelijke nota gezondheidsbeleid 2020-2024-Gezondheid breed op de agenda, staan vier thema’s gespecificeerd waarvan één Vitaal ouder worden. Het nieuwe landelijke gezondheidsbeleid dat binnenkort wordt ingevoerd, legt een sterke nadruk op preventie en het verbeteren van samenwerking op volksgezondheidsgebieden, specifiek gericht op kwetsbare doelgroepen zoals ouderen.

SAMEN BOUWEN AAN DE KRACHT VAN 55-PLUSSERS

Een tegen eenzaamheid is een actieprogramma van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport om eenzaamheid in Nederland te verminderen. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor het vormgeven van een lokale aanpak tegen eenzaamheid. Initiatieven, gestart in Arnhem vanuit de strijd tegen eenzaamheid dragen ook bij aan de doelen van het ouderenbeleid zoals het bevorderen van ontmoeting. Coalities zoals opgestart in Zuid-Oost en Zuid-West Arnhem zijn een platform voor overleg tussen verschillende partijen, waar onderling overleg en afstemming plaatsvindt.

Ouderenbeleid Arnhem - Op eigen wijze oud(er) worden in Arnhem

Het ouderenbeleid sluit aan bij het mantelzorgakkoord doordat beide gericht zijn op ondersteuning en ontlasting van 55-plussers en hun mantelzorgers en daarnaast zelfstandigheid en welzijn stimuleren. Het mantelzorgakkoord biedt instrumenten zoals respijtzorg, informatievoorziening en diverse vormen van steun, die direct helpen om de zorgdruk voor mantelzorgers te verlagen. Door deze ondersteuning kunnen mantelzorgers 55-plussers langer thuis helpen, wat aansluit bij het ouderenbeleid dat inzet op zelfstandig wonen en integrale zorg in de buurt. Gezamenlijk versterken deze beleidslijnen het netwerk rond 55-plussers, met oog voor de balans tussen draaglast en draagkracht voor hun mantelzorgers.

PAGINA

Het ouderenbeleid en het welzijnsbeleid dat eind 2024 in de raad ligt ter besluitvorming, zijn sterk met elkaar verbonden omdat beide streven naar het versterken van de sociale basis en het vergroten van de veerkracht van inwoners. De transformatie van het welzijnsveld zet zich ook in voor het versterken van zorgzame en sociale gemeenschapen en voor een integraal samenwerkend netwerk van welzijnsen zorgorganisaties. Samen dragen deze beleidsstukken bij aan het voorkomen van zorgvragen door preventieve ondersteuning te bieden en 55-plussers langer actief en zelfstandig te houden in hun eigen leefomgeving.

37

Arnhemse Buurthuizen Visie 2022 - 2032 en het ouderenbeleid zijn sterk met elkaar verweven door hun gezamenlijke focus op het creëren van sociale ontmoetingsplekken en het bevorderen van verbinding en participatie. Beide beleidsstukken richten zich op het versterken van sociale netwerken en gemeenschapsvorming. Buurthuizen spelen hierin een belangrijke rol door activiteiten en voorzieningen te faciliteren die ook ouderen aanspreken, zoals ontmoetingen en preventieve zorg. Daarnaast dragen buurthuizen bij aan de bevordering van de zelfstandig- en zelfredzaamheid van ouderen. Dit sluit naadloos aan bij de doelen van het ouderenbeleid om 55-plussers te stimuleren actief te zijn en blijven in hun eigen leefomgeving

Het ouderenbeleid en de ketenaanpak valpreventie waar de raad in november over geïnformeerd is, versterken elkaar door hun gedeelde focus op het bevorderen van gezondheid en zelfstandigheid van ouderen. De ketenaanpak streeft naar het verminderen van valrisico’s en het stimuleren van mobiliteit, waardoor 55-plussers langer zelfstandig en actief kunnen blijven. De ketenaanpak biedt praktische maatregelen zoals voorlichting en beweegprogramma’s, die direct bijdragen aan de doelstellingen van het ouderenbeleid. Vanuit Vaardig Arnhem en het ouderenbeleid zet de gemeente zich in om de digitale basisvaardigheden in relatie tot gezondheid bij ouderen te versterken. De gemeente wil 55-plussers met een laagdrempelig cursusaanbod, samen met educatieve aanbieders en welzijnspartners, beter ondersteunen in het gebruik van digitale middelen én informatiekanalen die essentieel zijn voor hun gezondheid en zelfredzaamheid. Deze inzet helpt ouderen bij het vinden, begrijpen en toepassen van gezondheidsinformatie via digitale platforms, zodat zij zelfstandiger kunnen blijven omgaan met hun gezondheid. Door verbinding te leggen met het netwerk volwasseneducatie bieden we ouderen de tools en kennis om gezond en verbonden te blijven in een steeds digitaler wordende samenleving.

Het ouderenbeleid van Arnhem bouwt voort op de afspraken vastgelegd in de Intentieovereenkomst Netwerksamenwerking Dementie Arnhem en Omstreken. Door deze overeenkomst wordt de samenwerking tussen zorg- en welzijnsorganisaties

SAMEN BOUWEN AAN DE KRACHT VAN 55-PLUSSERS

Het ouderenbeleid van Arnhem is voorliggend aan de Wmo en legt een sterke nadruk op preventie en het langer thuis blijven wonen door de inzet van sociale netwerken en buurtinitiatieven. De ambities in het ouderenbeleid dragen bij aan het versterken van de sociale basis en het stimuleren van algemene voorzieningen, zodat inwoners elkaar kunnen ondersteunen. Wanneer 55-plussers vitaal oud(er) worden, wordt de zorgvraag uitgesteld. Deze focus op preventie helpt ouderen om zelfstandig en vitaal te blijven in hun eigen woonomgeving, terwijl de Wmo aanvullende ondersteuning biedt wanneer dat nodig is.

Ouderenbeleid Arnhem - Op eigen wijze oud(er) worden in Arnhem

In het Arnhemse Preventieakkoord: Een leven lang Gezond & Fit, Gezond en Fit: Aanpak voor een gezonde leefstijl in Arnhem en het Sport en Beweegakkoord Arnhem staan de kaders beschreven voor hoe Arnhem en haar (uitvoerings)partners een vitale levensstijl bevorderen. Het ouderenbeleid draagt bij aan de doelen die er beschreven staan zoals inclusief bewegen, een beweegvriendelijke omgeving en meer bewegen door ouderen.

PAGINA

Het Integraal Zorg Akkoord (IZA) heeft als doel de gezondheidszorg in Nederland toegankelijk, betaalbaar en kwalitatief goed te houden door de samenwerking tussen de zorg, welzijnssector, gemeente en zorgverzekeraars te bevorderen. Het Regioplan Centraal Gelderland heeft drie belangrijke pijlers. De samenhang met het ouderenbeleid is met name terug te zien in de eerste twee pijlers van het regioplan, te weten: Verbinding in de wijk en Beweging van preventie naar gezond(heid) centraal.

38

De Volksgezondheid Toekomst Verkenning (VTV) 2024 signaleert trends zoals vergrijzing en de toename van chronische aandoeningen, wat vraagt om preventieve maatregelen en een integrale aanpak die ouderen helpt langer gezond en zelfstandig te blijven. Dit sluit nauw aan bij het ouderenbeleid, dat inzet op bewustwording, preventie en samenwerking met wonen, zorg-, welzijnsaanbieders.

De Woondeal 2.0 Groene Metropool Regio Arnhem-Nijmegen richt zich op de bouw van levensloopbestendige en betaalbare woningen, passend bij de woonbehoeften van 55-plussers, zodat zij langer zelfstandig kunnen blijven wonen. Dit sluit direct aan op het ouderenbeleid van Arnhem, dat inzet op de ontwikkeling van toegankelijke woningen met zorg en welzijn in de buurt. Door deze woondeal wordt de woningvoorraad voor 55-plussers versterkt, met een focus op sociale en middenhuur, wat de toegankelijkheid voor oudere inwoners met een lager inkomen vergroot. De Woonvisie Arnhem 2024-2029/2034 legt de focus op het creëren van voldoende, betaalbare en levensloopbestendige woningen, vooral voor 55-plussers en andere kwetsbare doelgroepen. Er wordt ingezet op het verbeteren van woonkwaliteit in specifieke wijken met een toenemende vergrijzing en het versterken van woonzorgcombinaties, zodat inwoners langer thuis kunnen blijven wonen met passende ondersteuning. De visie streeft ook naar een evenwichtige spreiding van woningtypen en zorgvoorzieningen over de stad, waarbij duurzaamheid en toegankelijkheid kernwaarden zijn. Het ouderenbeleid sluit aan op deze visie door in te zetten op levensloopbestendige woningen, woon-zorgcombinaties en sociale netwerken die ouderen ondersteunen in het langer zelfstandig wonen.

De Nota Wonen en Zorg van de gemeente Arnhem richt zich specifiek op het integreren van wonen en zorg voor kwetsbare groepen, waaronder 55-plussers, zodat zij langer zelfstandig kunnen blijven wonen met de nodige ondersteuning dichtbij. Deze nota stimuleert de ontwikkeling van woon-zorgcombinaties, zoals levensloopbestendige

SAMEN BOUWEN AAN DE KRACHT VAN 55-PLUSSERS

Het landelijke programma Langer Thuis Wonen is opgezet om de toenemende vergrijzing – en de wens van ouderen om zelfstandig thuis te blijven wonen – beter te ondersteunen. Het Rijksprogramma richt zich op het bevorderen van geschikte huisvesting, het versterken van lokale netwerken voor informele zorg en het toegankelijk maken van passende zorg en ondersteuning dichtbij huis. De gemeente Arnhem bouwt met het ouderenbeleid voort op de doelstellingen van het landelijke programma.

Ouderenbeleid Arnhem - Op eigen wijze oud(er) worden in Arnhem

Samen wonen, samen leven

PAGINA

De aanpak Verbetering Bestaanszekerheid en Inkomensregelingen van de gemeente Arnhem gaat in op maatregelen om de bestaanszekerheid van inwoners te versterken. De brief benoemt initiatieven voor inkomensondersteuning en aanpassingen in inkomensregelingen, gericht op kwetsbare doelgroepen. Eén van de projecten in de uitvoeringsagenda van het ouderenbeleid is om te verkennen hoe de huidige financiële regelingen van de gemeente meer toegankelijk gemaakt kunnen worden voor ouderen. Dit sluit aan op de aanpak verbetering bestaanszekerheid en inkomensregelingen.

39

versterkt, wat de basis vormt voor het ouderenbeleid om ouderen met dementie beter te ondersteunen. Deze afspraken richten zich op het verbeteren van de zorgcoördinatie, het bieden van toegankelijke informatie en het ondersteunen van mantelzorgers, zodat ouderen met dementie langer zelfstandig kunnen wonen met passende zorg. Hiermee wordt een integraal netwerk gecreëerd, afgestemd op de behoeften van ouderen met dementie en hun omgeving in Arnhem. Bovendien is Arnhem een dementievriendelijke gemeente. Het ontwikkelen van een dementievriendelijke aanpak is dan ook één van de doelen van de uitvoeringsagenda, waarmee de gemeente zich inzet voor een samenleving waarin mensen met dementie zo volwaardig mogelijk kunnen deelnemen.