Bijlage 5 - Bijenmonitoring Arnhem EIS 2022

Omdat er tot ten minste een afstand van 1.000 meter sterk negatieve effecten zijn gemeten, is dat ook de absolute minimale afstand die gehanteerd zou moeten worden om kwetsbare bijenpopulaties te beschermen, hierbinnen zou het aantal honingbijkasten dus lager moeten liggen dan de algemene richtlijn. Voor een overzicht van een groot aantal onderzoeken naar eventuele voedselconcurrentie verwijzen wij naar https://www.bestuivers.nl/ bedreiging/concurrentie-honingbij.

32

Smit & Goudsmits Bestuivers in de gemeente Arnhem

Om te bepalen wat precies kwetsbare bijenpopulaties zijn is niet alleen gekeken naar Rode-Lijstcategorieën of zeldzaamheid, maar is ook een inschatting gemaakt van de gevoeligheid van afzonderlijke bijensoorten voor concurrentie met de honingbij waarbij de indeling gevolgd is van Raemakers & Faasen (2017): 3 (zeer gevoelig) - soorten die voor stuifmeel gespecialiseerd zijn op één of enkele plantensoorten die ook graag door honingbijen worden bezocht. Voorbeelden zijn alle op vlinderbloemen, klokjes of wilg gespecialiseerde soorten. 2 (gevoelig) - soorten die stuifmeel hoofdzakelijk verzamelen op planten die ook graag door honingbijen worden bezocht, maar door hun relatief brede voedselspectrum iets meer mogelijkheden hebben om honingbijen te ontwijken. 1 (minder gevoelig) - soorten die generalistisch zijn ten aanzien van hun stuifmeelbronnen. 0 (ongevoelig) - soorten die voor stuifmeel gespecialiseerd zijn op bloemen die niet door honingbijen worden bezocht. Correcties voor lichaamsgrootte: - Op bovenstaande indeling is een correctie toegepast op basis van lichaamsgrootte. De gevoeligheidsklasse van kleine bijensoorten (<10 mm) is een klasse verlaagd, omdat deze vermoedelijk minder last hebben van concurrentie met honingbijen dan grotere bijen. In bijlage 3 is per soort een inschatting gegeven van de concurrentiegevoeligheid op basis van bovenstaande criteria.

Een deel is afkomstig uit eerdere rapportages (Raemakers & Faasen 2017, Reemer et al. 2020, Reemer & Zeegers 2021), voor de overige soorten is in de huidige rapportage een inschatting gemaakt. Hieruit blijkt dat er in totaal 77 soorten uit Arnhem bekend zijn die als ‘gevoelig’ tot ‘zeer gevoelig’ gelden voor concurrentie met honingbijen. Sommige van deze soorten zijn echter vrij algemeen en hebben geen speciale bescherming nodig. Daarom is een selectie gemaakt van soorten op basis van de volgende criteria (tabel 4): - Zeer concurrentiegevoelige soorten met een Rode-Lijststatus. - Zeer concurrentiegevoelige soorten die zeldzaam zijn. - Concurrentiegevoelige soorten die als Bedreigd of Ernstig bedreigd op de Rode Lijst staan. - Concurrentiegevoelige soorten die zeldzaam zijn. - Zeer concurrentiegevoelige soorten op plekken met grote nestellocaties. Dit betreft nog steeds 36 soorten die verspreid over een groot deel van Arnhem zijn waargenomen (fig. 53). Aangezien slechts enkele gebieden in 2022 zijn onderzocht beperken we ons hier tot die gebieden. In tabel 4 is aangegeven waar en in welke mate deze soorten in de betreffende gebieden zijn aangetroffen en in figuur 54 is de verspreiding weergegeven. Rond deze waarnemingen is een buffer met een straal van 1000 meter genomen, uitgaande van de invloedssfeer van bijenkasten (fig. 55).

33

Rapport: EIS kenniscentrum Insecten

Uit de kaarten blijkt overduidelijk dat het vooral de gebieden Meinerswijk en het park Immerloo zijn die de meeste concurrentiegevoelige soorten herbergen, dit is tevens goed terug te zien in de aantallen genoemd in tabel 4. De beide andere gebieden, Koningsheide en de Waterberg, hebben veel minder concurrentiegevoelige soorten, waarvan bovendien veelal maar een enkel exemplaar is waargenomen en het dus niet zeker is of er daadwerkelijk populaties aanwezig zijn. De enige uitzondering is wellicht de bosbesbij op de Koningsheide, maar deze is in staat om vrij diep in het bos nog te foerageren op bosbes, terwijl eventuele aanwezige honingbijen veelal aan de rand van het bos blijven. De aantallen waargenomen honingbijen was in deze laatste twee gebieden ook veel lager dan in Meinerswijk en park Immerloo, al nemen de aantallen toe in de zomer op de Koningsheide (fig. 56). Voor de Schaapdijk geldt dat dit gebied slechts één keer bezocht is en er geen honingbijen zijn geteld. Het gaat hier dan ook vooral om de beoogde doelsoort de knautiabij, welke een kleine populatie heeft rond de dijk. Daarnaast is er een nestaggregatie aanwezig van de breedbandgroefbij in het talud net ten noorden van de dijk (fig.17-19).

Figuur 53 Waarnemingen van (zeer) concurrentiegevoelige (CG) bijen in de periode 2000-2022.

34

Smit & Goudsmits Bestuivers in de gemeente Arnhem

Figuur 54 Waarnemingen van (zeer) concurrentiegevoelige (CG) bijen in 2022.

Figuur 55 Waarnemingen van (zeer) concurrentiegevoelige (CG) bijen in 2022, inclusief een buffer van 1.000 meter om de locaties.

35

Rapport: EIS kenniscentrum Insecten

Tabel 4 Overzicht van alle concurrentiegevoelige soorten die in Arnhem zijn waargenomen. Per soort is de concurrentiegevoeligheid (CG), rode lijst-categorie, zeldzaamheid en de aanwezigheid van een grote nestellocatie weergegeven, evenals het aantal exemplaren dat in 2022 in de verschillende gebieden is aangetroffen, de andere soorten zijn of elders of in eerdere jaren waargenomen. Wetenschapelijke naam Andrena angustior Andrena hattorfiana Andrena helvola Andrena humilis Andrena labialis Andrena lapponica Andrena mitis Andrena nigriceps Andrena ovatula Andrena pilipes Andrena synadelpha Andrena trimmerana Andrena vaga Andrena wilkella Anthidium punctatum Anthophora furcata Bombus magnus Bombus rupestris Coelioxys inermis Colletes hederae Colletes similis Halictus scabiosae Hoplitis adunca Hylaeus punctulatissimus Megachile lapponica Megachile ligniseca Melecta albifrons Melitta tricincta Nomada fulvicornis Nomada fuscicornis Nomada similis Osmia leaiana Osmia niveata Osmia uncinata Stelis phaeoptera Xylocopa violacea

Nederlandse naam geriemde zandbij knautiabij valse rozenzandbij paardenbloembij donkere klaverzandbij bosbesbij lichte wilgenzandbij donkere zomerzandbij bremzandbij koolzwarte zandbij breedrandzandbij doornkaakzandbij grijze zandbij geelstaartklaverzandbij kleine wolbij andoornbij grote veldhommel rode koekoekshommel gewone kegelbij klimopbij zuidelijke zijdebij breedbandgroefbij slangenkruidbij lookmaskerbij lapse behangersbij distelbehangersbij bruine rouwbij ogentroostdikpoot roodsprietwespbij bruinsprietwespbij matglanswespbij kauwende metselbij zwartbronzen houtmetselbij bosmetselbij zwarte tubebij blauwzwarte houtbij

CG 2 3 2 2 2 2 3 2 3 3 2 2 3 3 3 2 3 2 2 3 2 2 3 2 3 2 2 3 2 2 2 3 3 3 2 2

Rode lijst Bedreigd Kwetsbaar Kwetsbaar

Bedreigd Kwetsbaar Bedreigd Gevoelig Kwetsbaar

Zeldzaam zeldzaam zeldzaam zeldzaam zeldzaam zeldzaam zeldzaam zeldzaam zeldzaam zeldzaam zeldzaam zeer zeldzaam

zeldzaam zeldzaam zeldzaam Bedreigd zeldzaam zeldzaam zeldzaam zeldzaam zeldzaam Kwetsbaar zeer zeldzaam Gevoelig zeer zeldzaam Kwetsbaar zeldzaam zeldzaam Kwetsbaar zeldzaam zeldzaam Kwetsbaar zeldzaam Bedreigd zeldzaam Kwetsbaar zeldzaam Bedreigd zeldzaam Kwetsbaar zeldzaam zeldzaam Ernstig bedreigd zeer zeldzaam Bedreigd zeldzaam

Nestellocatie Meinerswijk Park Immerloo Koningsheide Waterberg Schaapdijk

1 1

x

3

1

8 1

27 5

3

4

2

1 1

x

2

11 15

40

2 1

1

3

1 8

Voedselconcurrentie is onderdeel van de natuurlijke situatie; nectar en stuifmeel zijn in beperkte mate beschikbaar omdat planten tijd nodig hebben deze producten aan te maken en dat doen ze niet eindeloos. Dit heeft effect op alle bloembezoekende insecten. Honingbijen worden echter in grote volken en gehouden en verzorgd door imkers, waardoor ze een ‘oneerlijke’ uitgangspositie hebben ten opzichte van wilde bestuivers. In gebieden waar honingbijkasten staan, komt de honingbij in grote getale voor. Dit kan de plaatselijke wilde bijenfauna in verdrukking brengen. Met een invloedssfeer van tenminste 1.000 meter is het zelfs voor gebieden waar geen honingbijkasten direct in het terrein zelf staan mogelijk dat de honingbij er in zeer hoge aantallen kan voorkomen. Ook in de terreinen die in Arnhem onderzocht zijn is gebleken dat de honingbij veruit de algemeenste bijensoort is, iets meer dan de helft van alle waargenomen bijenindividuen bleek een honingbij: 2453 honingbijen ten opzichte van 2391 wilde bijen. Niet zelden gold dat per monitoringsbezoek het aantal honingbijen het totaal aantal wilde bijen oversteeg, al zijn er, zoals gezegd, verschillen per gebied (fig. 56). Daar waar de meeste soorten met slechts enkele exemplaren aanwezig waren, met een gemiddelde van 2 individuen, liggen de aantallen honingbijen daar ver boven (fig. 57).

In deze grafiek zijn omwille van de leesbaarheid de buitenliggers van de honingbijen weggelaten, maar de getalsmatige verdeling van de aantallen wilde bijen en honingbijen worden gegeven in tabel 5. Er zijn in totaal 1.187 unieke waarnemingen van wilde bijen gedaan (soort, locatie en datum) en slecht 25 daarvan betrof een aantal van 10 individuen of meer. Bij de honingbijen waren dat 20 unieke waarnemingen (locatie en datum), hiervan waren er acht met 100 individuen of meer, met een maximum van 760 exemplaren in park Immerloo op 4 juni.

36

Smit & Goudsmits Bestuivers in de gemeente Arnhem

1000

900

800

700

600

500

400

300

200

100

0

27-mrt 19-apr 15-mei 20-jun

12-jul 27-mrt 8-mei

Meinerswijk

4-jun

28-jun

12-jul

11-apr 24-apr 22-mei 15-jun

Park Immerloo Wilde bijen

Koningsheide

4-aug

11-apr 24-apr 22-mei 15-jun

4-aug

Waterberg

Honingbijen

Figuur 56 Het totaal aantal waargenomen exemplaren bijen per monitoringsbezoek en per gebied, uitgesplitst naar wilde bijen (blauw) en honingbijen (oranje).

Tabel 5 Getalsmatige verdeling van het aantal waargenomen exemplaren per bijensoort per bezoek. Min Max Gemiddelde

Wilde bijen Honingbijen 1 0 50 760 2 123

Figuur 57 Overzicht van het gemiddeld aantal waargenomen exemplaren per bijensoort, per monitoringsbezoek. In blauw de verschillende soorten wilde bijen, waarbij het aantal voor veruit de meeste soorten niet boven de 3 uitkwam, buitenliggers zijn als losse stippen weergegeven. In oranje de vaak veel hogere aantallen honingbijen, buitenliggers zijn omwille van de leesbaarheid weggelaten, zie voor maximale aantallen tabel 5 hieronder.

37

Rapport: EIS kenniscentrum Insecten

Conclusie De analyse van de bestaande gegevens van de afgelopen twee decennia laat niet alleen zien dat er veel bijensoorten uit de gemeente Arnhem bekend zijn, maar dat er tevens enkele gebieden zijn die er qua diversiteit uit springen: de Arnhemse heide, Meinerswijk en de Schaapdijk in IJsseloord. Deze laatste plek komt er vooral uit omdat er een kleine populatie knautiabijen aanwezig is. Een bezoek ter plekke dit seizoen bevestigde dit. Uit het veldwerk bleek wederom dat Meinerswijk een rijke bijenfauna heeft en aanvullend bleek ook park Immerloo rijk te zijn aan bijensoorten. De Koningsheide valt tegen qua diversiteit, mede omdat er in het voorjaar nauwelijks bloemen te vinden zijn en er dus geen voedsel is voor bijen, afgezien van de bosbes. In de zomer zijn er meer bloeiende planten te vinden, maar het lijkt er wel op dat het merendeel van de zandpaden machinaal geëgaliseerd worden, wat ten koste gaat van de grondnestelende bijen. Het gebied de Waterberg heeft überhaupt weinig te bieden voor bijen omdat het voornamelijk uit bos bestaat en er maar weinig bloei is. Het aandeel dood hout lijkt beperkt en er zijn dan ook hoegenaamd geen zweefvliegen gevonden die aan dood hout gebonden zijn. In potentie liggen er wel kansen, voor zowel bijen als zweefvliegen in de open strook onder de hoogspanningskabels.

Sinds het jaar 2000 zijn er in totaal 178 soorten bijen waargenomen in Arnhem. Hieruit zijn een tweetal doelsoorten geselecteerd waarvoor de gemeente zich zou kunnen inzetten: de knautiabij en de koolzwarte zandbij. Aanvullend is een vijftal aandachtsoorten geselecteerd die geschikt zijn voor publieksacties. Voor een analyse van de hotspots zijn alle bestaande data geanalyseerd. Tevens is er gekeken naar potentiële gevoeligheid voor voedselconcurrentie met honingbijen, op basis van voedselspecialisatie, en in hoeverre dat overlapt met geprefereerde voedselbronnen voor de honingbij, gecombineerd met Rode-Lijststatus en zeldzaamheidsklasse. Hieruit komen nog steeds veel locaties en gebieden naar voren waardoor we ons beperkt hebben tot de locaties die dit jaar onderzocht zijn. Daaruit blijkt dat het vooral Meinerswijk, park Immerloo en de Schaapdijk in IJsseloord zijn waar populaties aanwezig zijn van veel (zeer) concurrentiegevoelige soorten. Er wordt dan ook voorgesteld hier bufferzones te hanteren van 1000 meter, conform de in eerdere onderzoeken geconstateerde minimale invloedssfeer van honingbijkasten. Tijdens de monitoring zijn naast wilde bijen ook de aantallen honingbijen genoteerd. Iets meer dan de helft van alle waargenomen bijen bleek een honingbij: 2453 honingbijen ten opzichte van 2391 wilde bijen.

Niet zelden overtrof het aantal honingbijen op een monitoringsbezoek het totale aantal wilde bijen bij elkaar, dit gold vooral voor Meinerswijk en park Immerloo. Gemiddeld genomen werden er per wilde bijensoort per bezoek twee exemplaren waargenomen met een maximum van 50. Bij honingbijen lag dat gemiddelde op 123, met een maximum van 760. Deze grote verschillen in aantallen duiden op mogelijke knelpunten in verband met voedselconcurrentie, zeker op de plekken waar populaties van veel (zeer) concurrentiegevoelige soorten aanwezig zijn, zoals Meinerswijk en park Immerloo.

38

Smit & Goudsmits Bestuivers in de gemeente Arnhem

Aanbevelingen Gezien de waargenomen aantallen honingbijen is het aan te bevelen in kaart te brengen waar en hoeveel honingbijkasten er binnen de gemeentegrenzen staan en dit te registreren. Er kan zelfs overwogen worden om een registratieplicht in te stellen. Op die manier kan inzichtelijk gemaakt worden waar er in potentie problemen met voedselconcurrentie zouden kunnen ontstaan. Een eventuele registratieplicht zou geregeld kunnen worden middels een Algemene Plaatselijke Verordening. Conform eerdere adviezen bevelen wij aan om het maximum aantal honingbijkasten binnen de stad te beperken tot 3 per vierkante kilometer. Voor hotspots wordt geadviseerd een bufferzone van 1000 meter te hanteren waarbinnen het aantal honingbijkasten verder naar beneden gebracht wordt dan bovengenoemd maximum aantal. Het verdient aanbeveling de voorgestelde doelsoorten te adopteren en actief te beschermen. De knautiabij en de koolzwarte zandbij zijn beide zeldzaam en bedreigd en hebben populaties in Arnhem. Het zomers doflijfje heeft waarschijnlijk nog een populatie in Meinerswijk en bescherming begint bij de locaties met kwel. In navolging van een actieve bescherming van de knautiabij is het aan te bevelen het dijkbeheer langs de Rijn en de IJssel af te stemmen op een verdere uitbreiding van beemdkroon.

Meinerswijk Het beheer van de winterdijk kan wellicht afgestemd worden op verschraling en een verhoging van de bloemrijkdom. Dit zal tevens de nestgelegenheid ten goede komen. Er kan overwogen worden om het terrein rond de oude steenfabriek de status van bijenhotspot te geven. Het is mooi oud kleinschalig cultuurlandschap en natuurlandschap met een grote diversiteit aan bijzondere bijensoorten.

Park Immerloo Het verdient aanbeveling eventuele omgewaaide of omgevallen bomen waar mogelijk te laten liggen met wortelkluit en al. Dit levert niet alleen nestgelegenheid op in de wortelkluit voor enkele bijzondere bijensoorten, maar ook voor de zeldzame schoorsteenwesp. Het hout zal op termijn eveneens dienst kunnen doen als nestelplek voor houtnestelende soorten en zo een natuurlijk bijenhotel vormen. Het beheer van de Huissensedijk lijkt deels nog in ontwikkeling. Vooral de oostkant heeft weinig bloeiende planten en veel gras, er is daar afgelopen jaar ook vroeg begonnen met schapenbegrazing. Het westelijke deel daarentegen is veel bloemrijker, hier is ook pas later begonnen met begrazen. Deze begrazing zal in de toekomst aangepast moeten worden als de dijkflora zich verder heeft ontwikkeld.

39

Rapport: EIS kenniscentrum Insecten

Koningsheide De zuidrand van het gebied, langs de snelweg, zou beter ontwikkeld kunnen worden door het bosrandbeheer aan te pakken en een meer geleidelijk overgang te creëren met een goed ontwikkelde mantel en zoom. Idealiter worden er verschillende inhammen gecreëerd om de variatie te vergroten. Voor inspiratie met betrekking tot bosrandbeheer ten behoeve van insecten zie Veling et al. (2004). Bij plas aan de zuidrand is het te overwegen om enkele wilgen aan te planten teneinde ook voedsel te bieden voor de voorjaarssoorten. Wel dienen de wilgen uitgerasterd te worden in verband met het wild. Om meer bloeiende planten te krijgen zou overwogen kunnen worden om de wildvoerplek in het centrale heideveldje om te vormen tot een akker. Bij het onderhoud van de zandpaden is het aan te bevelen rekening te houden met eventuele grondnestelende bijen en wespen. Hierbij zou eventuele machinale egalisatie achterwege gelaten moeten worden.

Waterberg Het verdient aanbeveling de westelijke bosrand van de open strook onder de hoogspanningskabels op een meer natuurlijke manier te beheren en ruimte te geven aan een geleidelijke overgang middels een goed ontwikkelde mantel en zoom. Het makkelijkste is dit te bereiken door enkele inhammen te creëren in de bosrand. Op verschillende plekken in de bosrand kunnen boswilgen aangeplant worden om de voorjaarssoorten ook van voedsel te voorzien. De Amerikaanse vogelkers in de open strook onder de hoogspanningskabels zou bestreden kunnen worden. Door hier deels te plaggen wordt meer ruimte geboden aan bloeiende planten en de plaggen zelf kunnen op walletjes gelegd worden om zo ook nestgelegenheid te bieden. De poel onder de hoogspanningskabels en de directe omgeving zou vrijgezet moeten worden van Amerikaanse vogelkers. Kwijnende en stervende bomen dienen gekoesterd te worden in het bos, zelfs als op termijn daardoor een deel van het bos instort, dit is een natuurlijk proces en zorgt voor de nodige dynamiek in het systeem en bovendien voor veel diversiteit. Dood hout is een essentieel onderdeel van een bosecosysteem.

Schaapdijk Het beheer dient hier te zijn gericht op het behoud en waar mogelijk uitbreiding van de populatie beemdkroon en daarmee de kleine populatie knautiabijen. Idealiter wordt het beheer op tenminste de nabijgelegen dijkdelen eveneens aangepast ten behoeve van beemdkroon om in de toekomst de kleine en geïsoleerde populaties knautiabij met elkaar te verbinden en het leefgebied te vergroten.

40

Smit & Goudsmits Bestuivers in de gemeente Arnhem

Literatuur Haas, M.C. 2020. Plan van aanpak structurele monitoring biodiversiteit, Living Labs Arnhem. - Econsultancy, Doetinchem. Henry, M. & G. Rodet 2018. Controlling the impact of the managed honeybee on wild bees in protected areas. – Scientific Reports 8, 9308. https://doi.org/10.1038/s41598-018-27591-y. Henry, M. & G. Rodet 2020. The apiary influence range: a new paradigm for managing the cohabitation of honey bees and wild bee communities. – Acta Oecologica 105, 103555. https://doi.org/10.1016/j.actao.2020.103555. Larsson, M. & M. Franzén 2007. Critical resource levels of pollen for the declining bee Andrena hattorfiana (Hymenoptera, Andrenidae). – Biological Conservation 134: 405414. Meeus, I., L. Parmentier, M. Pisman et al. 2021. Reduced nest development of reared Bombus terrestris within apiary dense human-modified landscapes. – Scientific Reports 11. https://doi. org/10.1038/s41598-021-82540-6 Provincie Gelderland 2015. Actieve soortbescherming Gelderland. Raemakers, I. 2007. De blauwzwarte zandbij (Andrena agilissima) had honger. - Bzzz 25: 18-19. Raemakers, I. & T. Faasen 2017. Zonering gevoelige bijen Eindhoven. – Ecologica, Maarheeze. Reemer, M. 2018. Basisrapport voor de Rode Lijst. – EIS2018-06, EIS Kenniscentrum Insecten, Leiden. Reemer, M., R. Beringen & W. van der Slikke 2008. De knautiabij: kroon op de beemdkroon.

Beheeradviezen voor bloemrijke graslanden in het Heuvelland. EIS2008-09, EIS Kenniscentrum Insecten, Leiden. Reemer, M., T. Fernhout & F. Rhebergen 2020. Bijen in Amsterdamse stadsparken en andere ecologisch beheerde gebieden. – EIS2020-17, EIS Kenniscentrum Insecten, Leiden. Reemer, M., W. Renema, W. van Steenis, Th. Zeegers, A. Barendregt, J.T. Smit, M.P. van Veen, J. van Steenis & L.J.J.M. van der Leij 2009. De Nederlandse zweefvliegen (Diptera: Syrphidae). – Nederlandse Fauna 8: 1-442. Reemer, M. & Th. Zeegers 2022. Voedselconcurrentie tussen honingbijen en wilde bijen in Amsterdam. – EIS2022-05, EIS Kenniscentrum Insecten, Leiden. Ropars, L., I. Dajoz, C. Fontaine, A. Muratet, B. Geslin 2019. Wild pollinator activity negatively related to honey bee colony densities in urban context. – PLoS ONE 14(9): e0222316. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0222316 Slikboer, L., J.T. Smit & T. Zeegers 2019. Honingbijen & wilde bestuivers in defensieterreinen deel 1: Doornspijkse Hei. – EIS Kenniscentrum Insecten, Leiden. Smit, J.T. & T. Zeegers 2020. Honingbijen en wilde bestuivers in defensieterreinen Deel 2: Arnhemse heide. – EIS2020-18, EIS Kenniscentrum Insecten Smit, J.T., T. Zeegers & L. Slikboer 2021. Richtlijn plaatsing honingbijenkasten op heideterreinen van Defensie. – EIS Kenniscentrum Insecten, Leiden. Spek, E. van der. 2012.

Effecten van honingbijen, Apis mellifera, op insecten in natuurterreinen. – Entomologische Berichten 72: 103-110. Steffan-Dewenter, I. & T. Tscharntke 2000. Resource overlap and possible competition between honey bees and wild bees in central Europe. – Oecologia 122: 288-296. Veling, K., J.T. Smit & V. Siebering 2004. Bosrandbeheer voor vlinders en andere ongewervelden. - KNNV uitgeverij, Utrecht.

41

Rapport: EIS kenniscentrum Insecten

Bijlage 1 Overzicht van de waargenomen bijen in de verschillende gebieden

Per soort is het aantal waargenomen individuen, de zeldzaamheidsklasse en de rode lijstcategorie weergegeven. Wetenschapelijke naam Andrena barbilabris Andrena bicolor Andrena chrysosceles Andrena cineraria Andrena denticulata Andrena dorsata Andrena flavipes Andrena florea Andrena fucata Andrena fulva Andrena fuscipes Andrena gravida Andrena haemorrhoa Andrena hattorfiana Andrena helvola Andrena labialis Andrena labiata Andrena lapponica Andrena minutula Andrena mitis Andrena nigroaenea Andrena nitida Andrena praecox Andrena proxima Andrena scotica Andrena semilaevis Andrena strohmella Andrena subopaca Andrena tibialis Andrena vaga Andrena ventralis Andrena wilkella Anthidiellum strigatum Anthidium manicatum Anthophora furcata Anthophora plumipes Apis mellifera Bombus campestris Bombus hortorum Bombus hypnorum Bombus jonellus Bombus lapidarius Bombus lucorum Bombus pascuorum Bombus pratorum Bombus rupestris Bombus sylvestris Bombus terrestris Bombus terrestris complex Bombus vestalis Chelostoma campanularum Chelostoma florisomne Chelostoma rapunculi Coelioxys elongata Colletes cunicularius Colletes daviesanus Colletes fodiens Colletes similis Colletes succinctus Dasypoda hirtipes Epeolus variegatus Halictus confusus Halictus scabiosae Halictus tumulorum Heriades rubicola Heriades truncorum Hoplitis leucomelana Hylaeus brevicornis Hylaeus communis Hylaeus confusus Hylaeus

cornutus Hylaeus dilatatus Hylaeus gracilicornis

42

Nederlandse naam Rode lijst witbaardzandbij tweekleurige zandbij goudpootzandbij asbij kruiskruidzandbij wimperflankzandbij grasbij heggenrankbij gewone rozenzandbij vosje heidezandbij weidebij Kwetsbaar roodgatje knautiabij Bedreigd valse rozenzandbij donkere klaverzandbij Kwetsbaar ereprijszandbij bosbesbij gewone dwergzandbij lichte wilgenzandbij zwartbronzen zandbij viltvlekzandbij vroege zandbij fluitenkruidbij meidoornzandbij halfgladde dwergzandbij Kwetsbaar gekielde dwergzandbij Gevoelig witkopdwergzandbij grijze rimpelrug grijze zandbij roodbuikje geelstaartklaverzandbij Kwetsbaar kleine harsbij grote wolbij andoornbij gewone sachembij honingbij gewone koekoekshommel tuinhommel boomhommel veenhommel Kwetsbaar steenhommel veldhommel akkerhommel weidehommel rode koekoekshommel Bedreigd vierkleurige koekoekshommel aardhommel aardhommel complex grote koekoekshommel Kwetsbaar kleine klokjesbij ranonkelbij grote klokjesbij slanke kegelbij grote zijdebij wormkruidbij duinzijdebij zuidelijke zijdebij heizijdebij pluimvoetbij gewone viltbij heidebronsgroefbij breedbandgroefbij parkbronsgroefbij braamtronkenbij tronkenbij zwartgespoorde houtmetselbij kortsprietmaskerbij gewone maskerbij poldermaskerbij gehoornde maskerbij brilmaskerbij slanksprietmaskerbij

Zeldzaamheid Meinerswijk Park Immerloo Koningsheide Waterberg 2 1 1 1 22 1 1 vrij zeldzaam 6 3 5 43 8 1 103 152 vrij zeldzaam 28 vrij zeldzaam 1 5 1 vrij zeldzaam 41 vrij zeldzaam 2 4 39 7 17 zeldzaam zeldzaam 1 zeldzaam 1 zeldzaam 1 5 zeldzaam 2 vrij zeldzaam 6 4 zeldzaam 3 1 vrij zeldzaam 1 3 3 1 vrij zeldzaam 1 24 6 1 zeldzaam 3 5 zeer zeldzaam 1 8 1 3 7 vrij zeldzaam 1 8 27 vrij zeldzaam 2 25 vrij zeldzaam 1 5 vrij zeldzaam 1 3 1 zeldzaam 3 1 4 1037 1082 314 20 2 2 2 1 25 22 2 10 23 vrij zeldzaam 1 1 53 102 4 1 59 79 36 16 6 10 7 7 zeldzaam 1 2 1 2 8 1 23 25 60 10 vrij zeldzaam 4 23 2 1 zeldzaam 2 vrij zeldzaam 5 2 vrij zeldzaam 1 1 3 1 1 1 vrij zeldzaam 1 zeldzaam 11 vrij zeldzaam 1 12 3 5 2 vrij zeldzaam 2 1 vrij zeldzaam 1 zeldzaam 2 15 52 9 zeer zeldzaam 3 8 44 6 1 zeldzaam 2 1 1 vrij zeldzaam 1 4 28 15 24 vrij zeldzaam 3 1 zeldzaam 1 1 vrij zeldzaam 4 5 3 zeer zeldzaam 1

Smit & Goudsmits Bestuivers in de gemeente Arnhem

Bijlage 1 vervolg Overzicht van de waargenomen bijen in de verschillende gebieden Per soort is het aantal waargenomen individuen, de zeldzaamheidsklasse en de rode lijstcategorie weergegeven. Wetenschapelijke naam Hylaeus gredleri Hylaeus hyalinatus Hylaeus incongruus Hylaeus leptocephalus Hylaeus pictipes Hylaeus signatus Lasioglossum albipes Lasioglossum brevicorne Lasioglossum calceatum Lasioglossum laticeps Lasioglossum leucozonium Lasioglossum malachurum Lasioglossum minutissimum Lasioglossum monstrificum Lasioglossum morio Lasioglossum nitidulum Lasioglossum pallens Lasioglossum pauxillum Lasioglossum quadrinotatum Lasioglossum rufitarse Lasioglossum semilucens Lasioglossum sexnotatum Lasioglossum sexstrigatum Lasioglossum villosulum Macropis europaea Megachile centuncularis Megachile versicolor Megachile willughbiella Melecta albifrons Melitta haemorrhoidalis Melitta leporina Melitta nigricans Nomada alboguttata Nomada fabriciana Nomada ferruginata Nomada flava Nomada flavoguttata Nomada flavopicta Nomada fucata Nomada fulvicornis Nomada goodeniana Nomada lathburiana Nomada panzeri Nomada ruficornis Nomada rufipes Nomada sheppardana Nomada succincta Nomada zonata Osmia bicornis Osmia caerulescens Osmia cornuta Osmia leaiana Osmia niveata Panurgus calcaratus Sphecodes crassus Sphecodes ephippius Sphecodes ferruginatus Sphecodes monilicornis Stelis breviuscula

Nederlandse naam zompmaskerbij tuinmaskerbij weidemaskerbij kleine lookmaskerbij kleine tuinmaskerbij resedamaskerbij berijpte geurgroefbij kortsprietgroefbij gewone geurgroefbij breedkaakgroefbij matte bandgroefbij groepjesgroefbij ingesnoerde groefbij glanzende franjegroefbij langkopsmaragdgroefbij glimmende smaragdgroefbij waaiergroefbij kleigroefbij kleine bandgroefbij zadelgroefbij halfglanzende groefbij zesvlekkige groefbij gewone franjegroefbij biggenkruidgroefbij gewone slobkousbij tuinbladsnijder gewone behangersbij grote bladsnijder bruine rouwbij klokjesdikpoot klaverdikpoot kattenstaartdikpoot bleekvlekwespbij roodzwarte dubbeltand geelschouderwespbij gewone wespbij gewone kleine wespbij zwartsprietwespbij kortsprietwespbij roodsprietwespbij smalbandwespbij roodharige wespbij sierlijke wespbij gewone dubbeltand heidewespbij geeltipje geelzwarte wespbij variabele wespbij rosse metselbij blauwe metselbij gehoornde metselbij kauwende metselbij zwartbronzen houtmetselbij kleine roetbij brede dwergbloedbij bosbloedbij roestbruine bloedbij dikkopbloedbij gewone tubebij

Rode lijst

Kwetsbaar Ernstig bedreigd Kwetsbaar

Kwetsbaar

Kwetsbaar Gevoelig Bedreigd Ernstig bedreigd

Kwetsbaar

Kwetsbaar

Kwetsbaar

Kwetsbaar Bedreigd Kwetsbaar

Kwetsbaar

Zeldzaamheid Meinerswijk Park Immerloo Koningsheide Waterberg zeldzaam 17 27 vrij zeldzaam 1 3 1 1 vrij zeldzaam 1 1 1 zeer zeldzaam 2 zeldzaam 1 9 zeldzaam 11 vrij zeldzaam 2 zeldzaam 1 14 18 zeldzaam 5 6 1 8 12 20 zeldzaam 103 vrij zeldzaam 3 1 zeldzaam 1 18 13 zeldzaam 24 zeer zeldzaam 1 vrij zeldzaam 28 13 zeldzaam 2 zeer zeldzaam 1 vrij zeldzaam 1 1 vrij zeldzaam 1 2 1 1 4 4 7 9 7 4 1 3 vrij zeldzaam 1 4 1 1 4 2 zeldzaam 2 vrij zeldzaam 1 vrij zeldzaam 1 vrij zeldzaam 1 1 1 2 1 vrij zeldzaam 1 3 vrij zeldzaam 6 1 vrij zeldzaam 6 39 8 vrij zeldzaam 1 20 39 zeldzaam 1 1 vrij zeldzaam 2 1 2 vrij zeldzaam 1 1 1 7 4 1 8 vrij zeldzaam 4 vrij zeldzaam 2 2 1 vrij zeldzaam 2 vrij zeldzaam 25 4 1 1 8 6 vrij zeldzaam 1 1 vrij zeldzaam 6 zeldzaam 1 zeldzaam 3 8 1 5 1 vrij zeldzaam 2 1 vrij zeldzaam 2 3 1 2 zeldzaam 1 5 4 zeldzaam 2

43

Rapport: EIS kenniscentrum Insecten

Bijlage 2 Overzicht van de waargenomen zweefvliegen in de verschillende gebieden Per soort is het aantal waargenomen individuen, de zeldzaamheidsklasse en de rode lijstcategorie weergegeven. Wetenschapelijke naam Anasimyia transfuga Baccha elongata Ceriana conopsoides Chalcosyrphus nemorum Chalcosyrphus piger Cheilosia albitarsis Cheilosia bergenstammi Cheilosia caerulescens Cheilosia cynocephala Cheilosia himantopus Cheilosia illustrata Cheilosia pagana Cheilosia proxima Cheilosia urbana Cheilosia variabilis Cheilosia vernalis Chrysogaster solstitialis Chrysotoxum cautum Dasysyrphus albostriatus Dasysyrphus tricinctus Didea fasciata Epistrophe eligans Epistrophe nitidicollis Epistrophella euchroma Episyrphus balteatus Eristalinus sepulchralis Eristalis arbustorum Eristalis intricaria Eristalis nemorum Eristalis pertinax Eristalis tenax Eumerus strigatus Eupeodes corollae Eupeodes latifasciatus Eupeodes luniger Helophilus hybridus Helophilus pendulus Helophilus trivittatus Heringia heringi Melanogaster hirtella Melanostoma mellinum Melanostoma scalare Meliscaeva auricollis Meliscaeva cinctella Merodon equestris Myathropa florea Neoascia interrupta Paragus haemorrhous Parhelophilus frutetorum Pipiza festiva Pipizella viduata Platycheirus albimanus Platycheirus clypeatus Platycheirus fulviventris Platycheirus occultus Platycheirus scambus Platycheirus scutatus Rhingia campestris

Scaeva pyrastri Scaeva selenitica Sphaerophoria batava Sphaerophoria interrupta Sphaerophoria rueppelli Sphaerophoria scripta Syritta pipiens Syrphus nitidifrons Syrphus ribesii Syrphus torvus Syrphus vitripennis Tropidia scita Volucella bombylans Volucella zonaria Xanthogramma pedissequum Xylota segnis

44

Nederlandse naam Rode lijst rechte waterzweefvlieg vliegende speld normale fopblaaskop korte bladloper roodpuntbladloper gewoon weidegitje kruiskruidgitje tuingitje blauw gitje vroeg hoefbladgitje wollig gitje kervelgitje dofbuikgitje lichtklauwzandgitje bosgitje kustgitje donker doflijfje grote fopwesp bretelwimperzweefvlieg geelbandwimperzweefvlieg bosdidea enkele-bandzweefvlieg zwarthaarbandzweefvlieg stippelelfje snorzweefvlieg weidevlekoog kleine bijvlieg hommelbijvlieg puntbijvlieg kegelbijvlieg blinde bij gewone bollenzweefvlieg terrasjeskommazweefvlieg gele kommazweefvlieg grote kommazweefvlieg moeraspendelvlieg gewone pendelvlieg citroenpendelvlieg glimmende platbek weidedoflijfje gewone driehoekszweefvlieg slanke driehoekszweefvlieg variabel elfje stomp elfje grote narcisvlieg doodskopzweefvlieg veelvlekkorsetzweefvlieg gewoon krieltje bosfluweelzweefvlieg geelbuikplatbek gewone langsprietplatbek micaplatvoetje gewoon platvoetje geel platvoetje veenplatvoetje moerasplatvoetje gewoon schaduwplatvoetje gewone snuitvlieg witte halvemaanzweefvlieg gele halvemaanzweefvlieg zandlanglijf grote gevlekte langlijf kleine langlijf grote langlijf menuetzweefvlieg onderbroken-bandzweefvlieg bessenbandzweefvlieg bosbandzweefvlieg kleine bandzweefvlieg moeraszweefvlieg hommelreus stadsreus gewone citroenzweefvlieg gewone rode bladloper

Zeldzaamheid Meinerswijk Park Immerloo Koningsheide Waterberg 2 1 4 vrij zeldzaam 2 1 zeer zeldzaam 5 1 1 2 5 vrij zeldzaam 1 1 zeldzaam 1 1 10 36 6 1 3 vrij zeldzaam 1 1 9 5 1 1 1 1 1 1 1 1 1 3 1 vrij zeldzaam 1 19 20 5 15 6 4 5 3 6 2 3 5 27 7 6 27 42 26 27 2 1 1 4 1 1 2 2 3 11 16 8 5 18 10 vrij zeldzaam 1 3 2 50 32 1 10 10 12 23 3 1 1 2 15 3 10 6 1 vrij zeldzaam 1 3 14 2 1 zeldzaam 1 11 21 4 5 1 4 7 2 1 2 2 1 14 4 4 1 1 3 1 2 1 vrij zeldzaam 1 5 28 13 2 3 4 27 5 1 vrij zeldzaam 1 6 3 4 16 11 2 21 37 11 2 2 10 1 1 4 1 3 1 3 2 3 1

Smit & Goudsmits Bestuivers in de gemeente Arnhem

Bijlage 3 Overzicht van de bijensoorten waargenomen in Arnhem sinds 2000

Per soort is het aantal waargenomen individuen in beide perioden (2000-2021) en 2022, het laatste jaar van waarnemen indien niet in 2022 aangetroffen, de rode lijstcategorie, de zeldzaamheidsklasse en de concurrentiegevoelighied (CG, zie hoofdstuk Hotspots en bufferzones) weergegeven. Wetenschapelijke naam Andrena angustior Andrena barbilabris Andrena bicolor Andrena chrysosceles Andrena cineraria Andrena clarkella Andrena denticulata Andrena dorsata Andrena flavipes Andrena florea Andrena fucata Andrena fulva Andrena fuscipes Andrena gravida Andrena haemorrhoa Andrena hattorfiana Andrena helvola Andrena humilis Andrena labialis Andrena labiata Andrena lapponica Andrena minutula Andrena mitis Andrena nigriceps Andrena nigroaenea Andrena nitida Andrena ovatula Andrena pilipes Andrena praecox Andrena proxima Andrena scotica Andrena semilaevis Andrena strohmella Andrena subopaca Andrena synadelpha Andrena tibialis Andrena trimmerana Andrena vaga Andrena ventralis Andrena wilkella Anthidiellum strigatum Anthidium manicatum Anthidium punctatum Anthophora furcata Anthophora plumipes Apis mellifera Bombus campestris Bombus hortorum Bombus hypnorum Bombus jonellus Bombus lapidarius Bombus lucorum Bombus magnus Bombus pascuorum Bombus pratorum Bombus rupestris Bombus sylvestris Bombus terrestris Bombus terrestris complex Bombus vestalis Chalicodoma ericetorum

Nederlandse naam geriemde zandbij witbaardzandbij tweekleurige zandbij goudpootzandbij asbij zwart-rosse zandbij kruiskruidzandbij wimperflankzandbij grasbij heggenrankbij gewone rozenzandbij vosje heidezandbij weidebij roodgatje knautiabij valse rozenzandbij paardenbloembij donkere klaverzandbij ereprijszandbij bosbesbij gewone dwergzandbij lichte wilgenzandbij donkere zomerzandbij zwartbronzen zandbij viltvlekzandbij bremzandbij koolzwarte zandbij vroege zandbij fluitenkruidbij meidoornzandbij halfgladde dwergzandbij gekielde dwergzandbij witkopdwergzandbij breedrandzandbij grijze rimpelrug doornkaakzandbij grijze zandbij roodbuikje geelstaartklaverzandbij kleine harsbij grote wolbij kleine wolbij andoornbij gewone sachembij honingbij gewone koekoekshommel tuinhommel boomhommel veenhommel steenhommel veldhommel grote veldhommel akkerhommel weidehommel rode koekoekshommel vierkleurige koekoekshommel aardhommel aardhommel complex grote koekoekshommel lathyrusbij

Jaar Oud 2002 2 12 30 20 11 2021 5 15 40 119 1 1 33 129 1 148 1 6 2020 2 2

2016

2020 2020

2014 2021

2020

2020

2020

31 10 4 14 36 10 7 22 18 30 14 22 2 9 1 61 42 2 30 5 9 56 206 19 25 81 18 158 14 1 236 108 2 3 17 11 1

2022 Rodelijst 3 2 23 1 14 52 255 28 6 1 41 6 63 4 1 1 6 2 10 4 1 7

1 26 8 8 1 19 1 35 27 6 4 1

vrij zeldzaam

vrij zeldzaam vrij zeldzaam

Kwetsbaar Bedreigd Kwetsbaar Kwetsbaar

Bedreigd

Kwetsbaar Bedreigd

vrij zeldzaam vrij zeldzaam zeldzaam zeldzaam zeldzaam zeldzaam zeldzaam zeldzaam vrij zeldzaam zeldzaam zeldzaam vrij zeldzaam vrij zeldzaam zeldzaam vrij zeldzaam

Kwetsbaar Gevoelig

zeldzaam zeer zeldzaam

Gevoelig

zeldzaam vrij zeldzaam zeer zeldzaam

Kwetsbaar

4 5 2453 7 49 33 2 Kwetsbaar 159 1 190 30 1 13 1 118 30

Zeldzaamheid zeldzaam

vrij zeldzaam vrij zeldzaam vrij zeldzaam zeldzaam zeldzaam

vrij zeldzaam

zeldzaam

Bedreigd

zeldzaam

Kwetsbaar

vrij zeldzaam vrij zeldzaam

CG 2 2 1 1 2 3 2 1 2 2 2 2 2 2 2 3 2 2 2 1 2 1 3 2 2 2 3 3 3 1 2 1 1 1 2 2 2 3 2 3 2 2 3 2 2 2 2 2 2 2 2 3 2 2 2 2 2 2 2 2

45

Rapport: EIS kenniscentrum Insecten

Bijlage 3 vervolg Overzicht van de bijensoorten waargenomen in Arnhem sinds 2000

Per soort is het aantal waargenomen individuen in beide perioden (2000-2021) en 2022, het laatste jaar van waarnemen indien niet in 2022 aangetroffen, de rode lijstcategorie, de zeldzaamheidsklasse en de concurrentiegevoelighied (CG, zie hoofdstuk Hotspots en bufferzones) weergegeven. Wetenschapelijke naam Chelostoma campanularum Chelostoma florisomne Chelostoma rapunculi Coelioxys elongata Coelioxys inermis Coelioxys mandibularis Colletes cunicularius Colletes daviesanus Colletes fodiens Colletes hederae Colletes similis Colletes succinctus Dasypoda hirtipes Epeoloides coecutiens Epeolus cruciger Epeolus variegatus Halictus confusus Halictus rubicundus Halictus scabiosae Halictus tumulorum Heriades rubicola Heriades truncorum Hoplitis adunca Hoplitis leucomelana Hylaeus brevicornis Hylaeus communis Hylaeus confusus Hylaeus cornutus Hylaeus dilatatus Hylaeus gracilicornis Hylaeus gredleri Hylaeus hyalinatus Hylaeus incongruus Hylaeus leptocephalus Hylaeus pictipes Hylaeus punctulatissimus Hylaeus signatus Lasioglossum albipes Lasioglossum brevicorne Lasioglossum calceatum Lasioglossum laticeps Lasioglossum leucopus Lasioglossum leucozonium Lasioglossum lucidulum Lasioglossum malachurum Lasioglossum minutissimum Lasioglossum monstrificum Lasioglossum morio Lasioglossum nitidulum Lasioglossum pallens Lasioglossum pauxillum Lasioglossum punctatissimum Lasioglossum quadrinotatum

Lasioglossum rufitarse Lasioglossum semilucens Lasioglossum sexnotatum Lasioglossum sexstrigatum Lasioglossum villosulum Lasioglossum zonulum Macropis europaea Megachile centuncularis

46

Nederlandse naam kleine klokjesbij ranonkelbij grote klokjesbij slanke kegelbij gewone kegelbij duinkegelbij grote zijdebij wormkruidbij duinzijdebij klimopbij zuidelijke zijdebij heizijdebij pluimvoetbij bonte viltbij heideviltbij gewone viltbij heidebronsgroefbij roodpotige groefbij breedbandgroefbij parkbronsgroefbij braamtronkenbij tronkenbij slangenkruidbij zwartgespoorde houtmetselbij kortsprietmaskerbij gewone maskerbij poldermaskerbij gehoornde maskerbij brilmaskerbij slanksprietmaskerbij zompmaskerbij tuinmaskerbij weidemaskerbij kleine lookmaskerbij kleine tuinmaskerbij lookmaskerbij resedamaskerbij berijpte geurgroefbij kortsprietgroefbij gewone geurgroefbij breedkaakgroefbij gewone smaragdgroefbij matte bandgroefbij glanzende groefbij groepjesgroefbij ingesnoerde groefbij glanzende franjegroefbij langkopsmaragdgroefbij glimmende smaragdgroefbij waaiergroefbij kleigroefbij fijngestippelde groefbij kleine bandgroefbij zadelgroefbij halfglanzende groefbij zesvlekkige groefbij gewone franjegroefbij biggenkruidgroefbij glanzende bandgroefbij gewone slobkousbij tuinbladsnijder

Jaar

2016 2020

2018

2019 2020

2021

Oud 4 21 33 1 4 2 88 20 14 21 2 35 57 2 7 9 3 3 4 43 111 1 1 15 15 1

14 1

2020

5 1 42

32

2000

2020

2021

4 11 1 16 3 2 46 3 62 1

37 11 4 1 11 8

2022 Rodelijst 2 7 1 1

4 2 1

4 1 71 4 2 12 1 44 6 3 2 10 13 2 1 32 12 1 40 103 4 1 31 24 1 41 2 1 2 3 2 24 11 4

zeldzaam zeldzaam

vrij zeldzaam zeldzaam zeldzaam vrij zeldzaam

11 1 22

3 1 1 57 61 3 59

Zeldzaamheid zeldzaam vrij zeldzaam vrij zeldzaam

vrij zeldzaam vrij zeldzaam vrij zeldzaam vrij zeldzaam zeldzaam zeer zeldzaam Kwetsbaar

Kwetsbaar Ernstig bedreigd Kwetsbaar Gevoelig

Kwetsbaar

zeer zeldzaam zeldzaam vrij zeldzaam vrij zeldzaam zeldzaam vrij zeldzaam zeer zeldzaam zeldzaam vrij zeldzaam vrij zeldzaam zeer zeldzaam zeldzaam zeer zeldzaam zeldzaam vrij zeldzaam zeldzaam zeldzaam vrij zeldzaam zeldzaam zeldzaam vrij zeldzaam zeldzaam

Kwetsbaar Gevoelig

Bedreigd Ernstig bedreigd

zeldzaam zeer zeldzaam vrij zeldzaam vrij zeldzaam zeldzaam zeer zeldzaam vrij zeldzaam vrij zeldzaam

vrij zeldzaam

CG 1 0 2 2 2 1 3 2 2 3 2 2 2 2 2 2 1 2 2 1 1 1 3 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 2 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 2 1 1 1 0 2

Smit & Goudsmits Bestuivers in de gemeente Arnhem

Bijlage 3 vervolg Overzicht van de bijensoorten waargenomen in Arnhem sinds 2000

Per soort is het aantal waargenomen individuen in beide perioden (2000-2021) en 2022, het laatste jaar van waarnemen indien niet in 2022 aangetroffen, de rode lijstcategorie, de zeldzaamheidsklasse en de concurrentiegevoelighied (CG, zie hoofdstuk Hotspots en bufferzones) weergegeven. Wetenschapelijke naam Megachile lapponica Megachile ligniseca Megachile versicolor Megachile willughbiella Melecta albifrons Melitta haemorrhoidalis Melitta leporina Melitta nigricans Melitta tricincta Nomada alboguttata Nomada conjungens Nomada fabriciana Nomada ferruginata Nomada flava Nomada flavoguttata Nomada flavopicta Nomada fucata Nomada fulvicornis Nomada fuscicornis Nomada goodeniana Nomada lathburiana Nomada marshamella Nomada panzeri Nomada ruficornis Nomada rufipes Nomada sheppardana Nomada similis Nomada succincta Nomada zonata Osmia bicornis Osmia caerulescens Osmia cornuta Osmia leaiana Osmia niveata Osmia uncinata Panurgus banksianus Panurgus calcaratus Sphecodes albilabris Sphecodes crassus Sphecodes ephippius Sphecodes ferruginatus Sphecodes geoffrellus Sphecodes gibbus Sphecodes hyalinatus Sphecodes longulus Sphecodes marginatus Sphecodes miniatus Sphecodes monilicornis Sphecodes pellucidus Sphecodes puncticeps Sphecodes reticulatus Stelis breviuscula Stelis ornatula Stelis phaeoptera Stelis punctulatissima Xylocopa violacea

Nederlandse naam lapse behangersbij distelbehangersbij gewone behangersbij grote bladsnijder bruine rouwbij klokjesdikpoot klaverdikpoot kattenstaartdikpoot ogentroostdikpoot bleekvlekwespbij langsprietwespbij roodzwarte dubbeltand geelschouderwespbij gewone wespbij gewone kleine wespbij zwartsprietwespbij kortsprietwespbij roodsprietwespbij bruinsprietwespbij smalbandwespbij roodharige wespbij donkere wespbij sierlijke wespbij gewone dubbeltand heidewespbij geeltipje matglanswespbij geelzwarte wespbij variabele wespbij rosse metselbij blauwe metselbij gehoornde metselbij kauwende metselbij zwartbronzen houtmetselbij bosmetselbij grote roetbij kleine roetbij grote bloedbij brede dwergbloedbij bosbloedbij roestbruine bloedbij glanzende dwergbloedbij pantserbloedbij lichte bloedbij kleine spitstandbloedbij verscholen dwergbloedbij gewone dwergbloedbij dikkopbloedbij schoffelbloedbij grote spitstandbloedbij rimpelkruinbloedbij gewone tubebij witgevlekte tubebij zwarte tubebij geelgerande tubebij blauwzwarte houtbij

Jaar Oud 2022 2 2003 1 2 22 6 18 6 25 2021 12 11 2005 1 24 23 14 29 1 25 6 2016 2 17 6 2021 7 1 18 39 4 2000 1 9 19 200 10 409

2020 2013 2021

2007 2006 2000 2000 2016 2005 2003 2005 2020 2000 2007 2020 2019

7 5 1 13 12 9

7 4 1 1 9 10 35 1 1 4 2 1 2 6 2

2022 Rodelijst Kwetsbaar 6 7 2 1 1 2

Kwetsbaar

4 4 6 1 53 1 59 3 4 2 3 20 4 5 2 31 14 2 6 1 11

7

zeldzaam vrij zeldzaam vrij zeldzaam vrij zeldzaam zeldzaam zeldzaam vrij zeldzaam vrij zeldzaam vrij zeldzaam vrij zeldzaam

Kwetsbaar Bedreigd

zeldzaam zeldzaam vrij zeldzaam vrij zeldzaam vrij zeldzaam

Kwetsbaar Kwetsbaar

Kwetsbaar Bedreigd Kwetsbaar Kwetsbaar

3 8 1

Bedreigd

9

2

Zeldzaamheid zeldzaam zeldzaam vrij zeldzaam

Kwetsbaar Bedreigd Ernstig bedreigd Bedreigd

vrij zeldzaam vrij zeldzaam zeldzaam vrij zeldzaam vrij zeldzaam vrij zeldzaam vrij zeldzaam zeldzaam zeldzaam zeldzaam vrij zeldzaam

vrij zeldzaam vrij zeldzaam zeldzaam vrij zeldzaam vrij zeldzaam zeer zeldzaam vrij zeldzaam zeldzaam vrij zeldzaam

vrij zeldzaam vrij zeldzaam zeldzaam zeldzaam zeer zeldzaam vrij zeldzaam zeldzaam

CG 3 2 2 2 2 3 3 3 3 1 1 1 2 2 1 2 2 2 2 2 3 2 2 1 2 1 2 2 1 2 1 2 3 3 3 2 2 3 1 2 1 1 2 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 2 1 2

47

EIS Kenniscentrum Insecten en andere ongewervelden Stichting EIS is het kenniscentrum voor insecten en andere ongewervelden. De stichting doet onderzoek en geeft adviezen over beleid en beheer. Daarnaast houden we ons bezig met voorlichting en educatie. We hebben een brede kennis over de ecologie, verspreiding en bescherming van ongewervelden. Het bureau werkt samen met ruim 3000 vrijwilligers verdeeld over meer dan 60 werkgroepen, elk gericht op een specifieke diergroep. Door dit netwerk van specialisten en vrijwilligers hebben we naast goede kennis over populaire groepen zoals libellen en sprinkhanen ook ruime expertise met betrekking tot andere insecten en ongewervelden. EIS Kenniscentrum Insecten is daardoor in staat om projecten uit te voeren met betrekking tot een grote diversiteit aan diergroepen.