Bijlage 2 - Ontwerp Begroting 2024

In deze paragraaf zijn ook financiële kengetallen opgenomen, zoals het weerstandsvermogen, de solvabiliteit en de schuldquote 3. Onderhoud kapitaalgoederen - In deze paragraaf wordt toegelicht op welke wijze het onderhoud van de gemeentelijke kapitaalgoederen (zoals wegen, riolering, gebouwen) gewaarborgd is.

33 Leeswijzer

4. 5. 6.

7.

Financiering - Hier wordt toegelicht op welke wijze met de financieringsbehoefte van de gemeente is omgegaan. Bedrijfsvoering - In de paragraaf wordt gerapporteerd over de voortgang van interne ontwikkelingen binnen de gemeentelijke organisatie. Verbonden partijen - De gemeente werkt samen met andere partijen om bepaalde doelen te bereiken. Als de gemeente een bestuurlijk en financieel belang heeft bij een partij, is dit een zogenoemde verbonden partij. In deze paragraaf worden alle verbonden partijen toegelicht. Grondbeleid - De gemeente speelt een rol in het kopen en verkopen van gronden. Hier wordt verder ingegaan op het gevoerde grondbeleid.

Op verzoek van uw raad zijn twee niet verplichte paragrafen in de begroting opgenomen: 8. Investeringen - In deze paragraaf wordt over de realisatie van de investeringen gerapporteerd. 9. Subsidies - De gemeente verstrekt subsidies aan instellingen die een bijdrage leveren aan gemeentelijke doelstellingen. In deze paragraaf wordt aangegeven welke instellingen subsidie hebben ontvangen inclusief de subsidiebedragen. In artikel 3.5 (Openbaarheidsparagraaf) van de Wet Open overheid (Woo) wordt voorgeschreven dat bestuursorganen in de jaarlijkse begroting aandacht besteden aan de beleidsvoornemens inzake de uitvoering van deze wet en in de jaarlijkse verantwoording verslag doen van de uitvoering ervan, mede in relatie tot de beleidsvoornemens. Dit geldt vanaf de Jaarrekening 2022 en Begroting 2024 en deze paragraaf is dan ook toegevoegd: 10. Openbaarheidsparagraaf Wet open overheid Overig programmaplan Hierin wordt duidelijk gemaakt op welke wijze de overhead in het overzicht baten en lasten tot uitdrukking komt. Deel 3 - Financiële begroting In dit onderdeel wordt ingegaan op de ontwikkelingen in het financieel kader, mutaties circulaires van het gemeentefonds en de financiële begroting met de financiële tabellen. Bijlagen In de bijlagen zijn de afkortingen- en begrippenlijst en een aantal overzichten opgenomen.

Interactieve website De Begroting is digitaal beschikbaar op: financien.arnhem.nl. Op deze website is in de wijk- en stedelijke programma's ook de volgende extra informatie te vinden: • Verdeling budgetten in kostensoorten • Verdeling budgetten taakvelden • Verdeling budgetten portefeuilleonderdelen • Verdeling budgetten producten • Totaaloverzicht subsidies • Totaaloverzicht reserves

34 Leeswijzer

Deel 2 Beleidsbegroting De Beleidsbegroting bestaat uit drie onderdelen: 1.

Wijkprogramma (W)

2.

Stedelijke programma's (S)

3.

Paragrafen

35 Deel 2 Beleidsbegroting

Wijkprogramma's De diverse taken waarvoor de gemeente verantwoordelijk is en die op wijkniveau plaatsvinden, zijn opgenomen in de onderstaande 8 wijkprogramma’s (bundeling van logisch samenhangende wijken). De begrotingen van de wijkprogramma’s zijn samengevoegd in Wijken Algemeen. W0

Wijken Algemeen

W1

Wijkprogramma Centrum, Spijkerkwartier en Arnhemse Broek (CSA) Centrum, Spijkerkwartier en Arnhemse Broek

W2

Wijkprogramma Noordwest Burgemeesterswijk, Hoogkamp, Transvaal, Heijenoord, Lombok, Klarendal, Klingelbeek e.o., Schaarsbergen e.o., Sint Marten en Sonsbeekkwartier

W3

Wijkprogramma Noordoost Alteveer, Cranevelt, Geitenkamp, Monnikenhuizen, Velperweg e.o.

W4

Wijkprogramma Presikhaaf Presikhaaf West en Presikhaaf Oost

W5

Wijkprogramma Malburgen Malburgen West, Malburgen Oost/Noord, Malburgen Oost/Zuid, waaronder Het Duifje en Immerloo

W6

Wijkprogramma Schuytgraaf/Elderveld Schuytgraaf en Elderveld

W7

Wijkprogramma De Laar/Elden De Laar en Elden

W8

Wijkprogramma Rijkerswoerd, Kronenburg en Vredenburg (RKV) Rijkerswoerd, Kronenburg en Vredenburg

36 Wijkprogramma's

Wijken Algemeen Wat willen we bereiken en wat gaan we daarvoor doen Ambities

Doelen

Inspanningen

Arnhem is/ wordt een levendige en vitale stad waar het volgens inwoners en ondernemers fijn (T) wonen, werken en verblijven is Arnhemse Wijkaanpak Jaarlijks worden met inbreng van inwoners en professionals acht wijkprogramma's opgesteld en opgenomen in de begroting. Vanuit de doelen in de verschillende wijken is een vertaling gemaakt naar thema's die in meerdere gebieden spelen. Resultaat hiervan zijn acht stadsbrede thema's. Deze acht thema's zijn verdeeld in drie pijlers die van invloed zijn op de leefbaarheid: sociaal, fysiek en veiligheid. Sociaal: Meedoen, Kansengelijkheid, Gezondheid Fysiek: Openbare ruimte, Duurzaamheid, Wonen, Wijkeconomie Veiligheid: Veiligheid Voor elk wijkprogramma is de begroting opgebouwd uit deze stadsbrede thema's die in de betreffende wijk van toepassing zijn. Onder deze thema's zijn de inspanningen per gebied geformuleerd. Betekenis stadsbrede thema's • Meedoen: Inwoners zijn financieel en sociaal zelfredzaam. • Kansengelijkheid: Iedere inwoner heeft gelijke kansen. • Gezondheid: Inwoners kunnen voldoende bewegen en worden geholpen bij het creëren van een gezond levenspatroon. • Openbare ruimte: De openbare ruimte is schoon, heel en veilig en nodigt uit tot gebruik door de inwoners. In samenwerking met bewoners wordt gewerkt aan de vergroening van de wijken. • Duurzaamheid: De stad is beschermd tegen hitte, regenoverlast en is energieneutraal.

• Wonen: Inwoners hebben een veilig onderdak, wonen prettig in een huis, een buurt en een wijk die bij hen past. • Wijkeconomie: De bedrijven in de wijk krijgen de ondersteuning die zij nodig hebben. • Veiligheid: Inwoners voelen zich prettig en veilig in Arnhem, binnenshuis en buitenshuis. Deze veiligheid zorgt voor ontspanning en vrijheid en laat inwoners onbelemmerd maatschappelijk deelnemen. De reden om wijkgericht te werken is helder: Arnhem kent grote contrasten tussen de diverse wijken en op deze wijze krijgt iedere wijk of gebied de focus, aandacht en behoeften die nodig zijn op basis van het eigen gebiedsDNA. Daarbij is het voortdurend zoeken naar de balans tussen collectieve oplossingen en maatwerk. Er wordt gestreefd naar levendige wijken waarin mensen van verschillende achtergronden en inkomens de mogelijkheid hebben met elkaar samen te leven. Om dat te bereiken moet onder andere actief gestuurd worden op het divers maken van het woningaanbod in de verschillende wijken. Elke Arnhemmer moet volop kansen krijgen om zijn of haar ambities waar te maken, ook bij een start met een achterstand. Verkleinen van de kloof tussen inwoners/ondernemers en de lokale overheid

(D)

Doorontwikkeling Wijksturing in Arnhem In 2022 heeft de gemeenteraad besloten om de wijkaanpak onder de naam Van Wijken Weten door te ontwikkelen. In 2023 is gestart met het actualiseren van de eerste Koersnota Van Wijken Weten die stamt uit 2016. De Arnhemse wijkaanpak is in 2021 geëvalueerd. Uit de evaluatie blijkt dat het de afgelopen jaren goed gelukt is om inwoners en andere belanghebbenden in onze wijken daadwerkelijk meer invloed te geven. De gemeente wordt meer dan voorheen het geval was als nabij ervaren. Met de gebiedsgerichte aanpak geven we niet alleen bewoners meer invloed op hun directe leefomgeving, maar zijn we als gemeente ook effectiever in het maken van de goede keuzes in de uitvoering. De wijken van Arnhem zijn hiervoor geclusterd in acht gebieden die elk een eigen team Leefomgeving hebben. Deze teams vormen de schakel tussen de wijk en het gemeentebestuur: zij halen de agenda’s op bij inwoners en andere belanghebbenden en vertalen deze naar wijkprogramma’s, daarbij rekening houdend met de stedelijke programma’s en de consequenties voor de wijken. Wel is de evaluatie kritisch op onderdelen. Zo moet de uitvoering worden versterkt en ook de (interne) samenwerking in de wijken verdient aandacht.

De basis van de wijkaanpak is niets anders dan vraagstukken en ontwikkelingen integraal oppakken, van buiten naar binnen en afgestemd op het DNA van het desbetreffende gebied.

37 Wijken Algemeen

Ontwikkelen nieuwe Koersnota Van Wijken Weten

(I)

Het college is in 2023 gestart met ontwikkelen van een nieuwe Koersnota Van Wijken Weten op basis van de evaluatie van de wijkaanpak uit 2021 en de Rekenkamerbrief over Van Wijken Weten. Voor het opstellen van de Koersnota is een uitvoerig interactief participatieproces doorlopen met inwoners, maatschappelijke partners, ambtelijke organisatie om tot een goede inhoud te komen. In najaar van 2023 wordt de nieuwe Koersnota aangeboden aan de gemeenteraad. In de Koersnota zullen een aantal belangrijke uitgangspunten voor de doorontwikkeling van wijksturing in Arnhem worden benoemd met een eerste aanzet voor de maatregelen die hieruit voortvloeien. Daarbij wordt nadrukkelijk ook gekeken naar de Arnhem-Oost wijken waarbij met name gestuurd vanuit het Nationaal Programma Arnhem-Oost. Dit Nationaal Programma bepaalt in beginsel de aanpak voor deze wijken. Na vaststelling van de Koersnota zullen deze uitvoeringsmaatregelen verder worden uitgewerkt in een implementatieplan. Belangrijke thema's die aan de orde zullen komen in de Koersnota: het inbedden van wijksturing in de gehele ambtelijke organisatie, samenwerking in de wijken, het karakter van de wijk centraal zetten, hoe te sturen op de leefbaarheid in de wijk en het inzetten van de aanwezige krachten in de wijk. Uitvoeren veranderplan wijksturing

(I)

Vooruitlopend op de nieuwe Koersnota Van Wijken Weten is een verandertraject gestart om wijksturing binnen de ambtelijke organisatie te verbeteren. Vanuit verschillende beleidsdisciplines is geïnventariseerd hoe wijksturing binnen de organisatie wordt ervaren en wat er verbeterd kan worden. Vervolgens is hierop een veranderplan ontwikkeld om daadwerkelijk een (cultuur)verandering te bereiken binnen de organisatie. Dit verandertraject loopt door tot en met 2024. Ontwikkelen van integraal accommodatiebeleid

(I)

De ambitie is om de komende jaren een adequate, kwalitatieve spreiding van ontmoetingslocaties in de wijken te realiseren. Het aanbod aan accommodaties voor ontmoeting en activiteiten in de wijk moet matchen met de vraag vanuit de wijk. Om dit te realiseren wordt vanaf het najaar van 2023 gewerkt aan het ontwikkelen van integraal accommodatiebeleid. Dit beleid moet september 2024 afgerond zijn. Vernieuwen Arnhemse Leefbare Wijken Monitor

(I)

De Arnhemse Leefbare wijken Monitor is een belangrijk instrument om wijkprogramma's en beleidsplannen te voorzien van de juiste input. Op deze wijze kan gemonitord worden op de belangrijkste thema's die de leefbaarheid bepalen in de Arnhemse wijken. Een per twee jaar wordt de monitor geactualiseerd met nieuwe data. In het vierde kwartaal van 2023 wordt hiervoor het veldwerk verricht, de opgehaalde data worden vervolgens verwerkt en in het tweede kwartaal van 2024 opgenomen in de geactualiseerde Arnhemse Leefbare Wijken Monitor.

Thema's en budgetten Begroting 2024

Lasten

Baten

Toevoe-

Onttrek-

gingen

kingen

Bedragen x € 1.000

Thema's Bedrijfsvoering Gezondheid Kansengelijkheid Meedoen Openbare ruimte Veiligheid Wijkeconomie Wonen Totaal

8.371 132.892 36.955 22.218 19.907 2.455 0 10.916 233.714

38 Wijken Algemeen

16 2.065 8.730 989 1.453 0 0 16.306 29.559

0 318 11 136 0 0 0 1.252 1.716

175 218 404 581 0 0 0 239 1.618

Rekening

Begroting 2023

Begroting

Meerjarenraming

2022

Primitief

Juli

2024

2025

2026

2027

Lasten

218.629

219.679

232.969

233.714

227.990

224.030

222.482

Baten

25.995

26.295

27.579

29.559

29.213

29.180

29.147

Bedragen x € 1.000

Middelen

Saldo lasten en baten

-192.634

-193.384

-205.390

-204.155

-198.776

-194.851

-193.335

Toevoegingen aan reserves

6.228

6.620

6.716

1.716

1.716

1.717

1.741

Onttrekkingen aan reserves

6.009

917

12.981

1.618

1.193

572

410

Saldo toevoegingen en onttrekkingen

-219

-5.703

6.265

-98

-523

-1.145

-1.332

-192.852

-199.087

-199.125

-204.253

-199.300

-195.995

-194.667

Gerealiseerd resultaat

Toelichting Lasten Voor wijken algemeen is totaal € 233,7 miljoen aan lasten begroot in 2024. De begrote lasten nemen hiermee met € 0,7 miljoen toe ten opzichte van 2023. De verdeling van de totale lasten over de verschillende thema's is in de tabel "Thema's en budgetten" inzichtelijk gemaakt. Binnen het thema meedoen wordt er € 0,4 miljoen meer uitgetrokken voor participatie. Hiervan betreft € 0,2 miljoen loon- en prijscompensatie en € 0,2 miljoen een hoger beschikbaar bedrag vanuit het re-integratiebudget. Het budget bewonersondersteuning wordt met € 0,4 miljoen verlaagd ten opzichte van de begroting 2023. In de begroting 2024 is ten opzichte van 2023 € 1 miljoen meer aan incidentele subsidies sociale basis opgenomen onder de wijkbegroting. Dit bedrag is in 2023 onder het programma S07 zorg begroot. Voor jongerenwerk is de begroting 2023 incidenteel opgehoogd met € 0,4 miljoen. In de begroting 2024 is het structurele begrote bedrag gelijk aan de primitieve begroting 2023. De lasten voor het thema kansengelijkheid dalen met € 11,3 miljoen. De voornaamste reden is de incidentele Energietoeslag van € 14,1 miljoen in 2023. Daarnaast stijgen de lasten voor de Gelrepas met € 0,6 miljoen vanwege extra regelingen waar pashouders gebruik van kunnen maken.

De uitvoeringslasten van schuldhulpverlening stijgen met € 0,4 miljoen door het in eigen beheer organiseren van schuldhulpverlening. Tot slot is geconstateerd dat betalingsachterstanden toenemen bij inwoners. Om die reden worden er extra telefoongesprekken gehouden en huisbezoeken gedaan. Dat leidt tot € 0,3 miljoen meer lasten in 2024. Voor het thema gezondheid wordt € 8,6 miljoen meer uitgetrokken dan in 2023. Dit betreft grotendeels loon- en prijscompensatie, alsook tariefaanpassingen voor bepaalde zorgvormen. De lasten van jeugdzorg stijgen met € 1,7 miljoen, voornamelijk vanwege de indexering en tariefaanpassingen. Daarnaast stijgen de lasten voor huishoudelijke ondersteuning in 2024 met € 1,6 miljoen ten opzichte van 2023. Dit komt enerzijds door tariefaanpassingen vanwege de wettelijke verplichting om de tarieven kostendekkend te maken. Anderzijds is de verwachting dat het aantal mensen met huishoudelijke ondersteuning gaat toenemen vanwege vergrijzing. Vanaf 2025 is de verwachting dat de lasten voor huishoudelijke ondersteuning per saldo dalen. Deze daling wordt veroorzaakt door wijziging van de eigen bijdrage wat er naar verwachting toe leidt dat een deel van de mensen de huishoudelijke ondersteuning niet via de WMO ontvangt. Voor WMO begeleiding worden € 1,2 miljoen hogere lasten begroot in 2024. In de jaren 2025 en verder stabiliseren de verwachte lasten.

De lasten voor beschermd wonen stijgen met € 0,9 miljoen in 2024. De verwachte lasten voor beschermd wonen dalen vanaf 2025 vanwege de invoering van het objectieve verdeelmodel per 1 januari 2025. Dat zorgt voor € 0,4 miljoen minder lasten in 2025 oplopend tot € 6,4 miljoen minder lasten in 2027 ten opzichte van 2023. De lasten voor activerend werk en WMO dagbesteding stijgen beide met € 0,8 miljoen en de lasten voor doelgroepenvervoer en vervoersvoorzieningen stijgen beide met € 0,5 miljoen als gevolg van indexeringen. Voor het thema wonen wordt er € 0,5 miljoen meer lasten verwacht voor gas, warmte en licht voor de gebruikers van de MFC's. Deze worden grotendeels doorbelast aan de gebruikers.

39 Wijken Algemeen

Baten Voor wijken algemeen is totaal € 29,6 miljoen aan baten begroot. Deze bestaan grotendeels uit begrote baten voor straatparkeren van € 12,2 miljoen, begrote subsidieontvangsten voor aanpak onderwijsachterstanden en voortijdig schoolverlaten van € 8,5 miljoen. En begrote baten voor de verhuur vastgoed met betrekking tot onderwijs, sport en MFC's van € 6,1 miljoen. De begrote baten zijn in 2024 met € 0,6 miljoen afgenomen genomen ten opzichte van 2023. Deze daling is vrijwel volledig afkomstig vanuit het thema kansengelijkheid doordat in 2023 een Rijkssubsidie van € 0,5 miljoen is ontvangen ten behoeve van energietoeslag minima. Toevoegingen aan reserves Voor wijken algemeen is totaal € 1,7 miljoen aan toevoegingen aan reserves begroot. Dit betreft een toevoeging van € 0,9 miljoen voor onderhoud vastgoed en € 0,8 miljoen voor straatparkeren. Onttrekkingen aan reserves Voor wijken algemeen is totaal € 1,6 miljoen aan onttrekkingen de begroot. Waarvan € 0,5 miljoen voor onderhoud vastgoed, € 0,5 miljoen voor subsidies sociale basis en € 0,4 miljoen voor energiearmoede. Sociale wijkteams Van de totale begroting op de wijkprogramma’s heeft € 116,8 miljoen betrekking op zorg in natura en persoonsgebonden budget. Groot deel van dit bedrag wordt besteed onder de regie van de Stichting sociale wijkteams Arnhem.

De budgetten zijn als volgt verdeeld binnen de wijken: • € 45,6 miljoen wordt besteed aan Jeugdzorg; • € 15,2 miljoen wordt besteed aan beschermd wonen; • € 28,1 miljoen wordt besteed aan WMO; • € 6,3 miljoen wordt besteed aan doelgroepenvervoer; • € 17 miljoen wordt besteed aan huishoudelijke ondersteuning; • € 4,6 miljoen wordt besteed aan Jeugdbescherming en -reclassering.

40 Wijken Algemeen

Centrum, Spijkerkwartier, Arnhemse Broek

In het wijkprogramma Centrum, Spijkerkwartier, Arnhemse Broek (CSA) bevinden zich de wijken Centrum, Spijkerkwartier en Arnhemse Broek.

Wat willen we bereiken en wat gaan we daarvoor doen Thema's

Doelen

Inspanningen

Meedoen

(T)

Bewoners hebben meer contact en ervaren meer sociale cohesie (D) Onderlinge betrokkenheid is belangrijk voor een leefbare wijk. Elkaar kennen in de buurt en bereid zijn je buurtgenoten te helpen hoort daarbij. Centrum, Spijkerkwartier, Arnhemse Broek (CSA) is een divers gebied waarin iedereen mee zou kunnen doen. Een goed netwerk is daarbij belangrijk. Passende initiatieven zijn nodig om verbindingen tussen bewoners te leggen en daarmee de veerkracht van de wijk te versterken. Inspanningen 2024 • We faciliteren bewonersinitiatieven die bijdragen aan een integrale aanpak op het gebied van sociale cohesie. • We versterken de bestaande plekken in de wijk voor ontmoeting. • We werken samen met alle externe partners in de wijk om te komen tot een optimaal netwerk van voorzieningen (zoals bijvoorbeeld wijkcentra, Toon Hermanshuis, Thialf).

(I)

Bewoners zijn meer (financieel) zelfstandig en staan steviger in de maatschappij (D) Alle mensen moeten de gelegenheid hebben om mee te kunnen doen in de samenleving, zichzelf te ontwikkelen en ervaringen op te kunnen doen. In CSA zijn buurten waar naar verhouding tot de andere wijken in Arnhem meer gezinnen leven in armoede. Zij kunnen zich, om diverse redenen, (financieel) zelf niet redden. Via het programma Arnhem-Oost willen we afscheid nemen van deze ongelijkheid. Het Arnhemse Broek is één van de wijken van de Arnhem-Oost aanpak.

41 Centrum, Spijkerkwartier, Arnhemse Broek

Inspanningen 2024 (I) • We zetten ons samen met andere externe wijkpartners intensief in op een persoonsgerichte aanpak op het gebied van (arbeids)participatie en financiën. • We ondersteunen diverse initiatieven op het gebied van zelfredzaamheid (onder andere Broek Omhoog, De Kansen en Stichting Raak). Kansengelijkheid

(T)

Jongeren ervaren meer kansengelijkheid en kunnen hun talenten ontwikkelen (D) Door de inzet van verschillende projecten hebben meer kinderen de mogelijkheid om hun talent te ontdekken en te ontwikkelen. Vanuit de basisscholen in het Arnhemse Broek is er vanaf 2019 een programma opgesteld om de algemene ontwikkeling te verrijken. De basisscholen hebben zicht op de behoeftes van de leerlingen en stemmen zaken af met de gemeente en de partners in de wijk zoals Rijnstad, Rozet, Sportbedrijf en het Sociale wijkteam. Er zijn ook meerdere partners actief voor kinderen tussen de leeftijd - 9 maanden en 4 jaar. Inspanningen 2024 (I) • We ontwikkelen samen met alle externe partners die werkzaam zijn op het gebied van kinderen -9 maanden tot 4 jaar een samenhangende aanpak. • We continueren het programma Kansrijk Opgroeien. Hierbij horen Het Fort, De Blokhut, Verlengde schooldag en de Fridayschool. En daarbij zoeken we aansluiting bij de Arnhem-Oost aanpak. Gezondheid

(T)

Meer inwoners hebben een gezonde en actieve leefstijl (D) In CSA zijn weinig mogelijkheden tot bewegen. Op de commerciële sportscholen na, is er geen actieve sportvereniging. Te veel kinderen in het Arnhemse Broek kampen met ernstig overgewicht. De redenen hiervoor zijn divers. De laatste jaren is het aantal kinderen met overgewicht toegenomen en in het belang van de toekomstige gezondheid van de kinderen zullen we hier op prioriteren. Inspanningen 2024 (I) • We zetten in op meer beweegmogelijkheden in de wijk voor 0-100 jaar. Via het programma Arnhem-Oost willen we een beweegroute langs het spoor realiseren. • Samen met het Sportbedrijf zetten we in op een gezonde leefstijl (bijvoorbeeld de schaatsbaan en de programma's Jongeren Op Gezond Gewicht (JOGG), Gezond Onderweg (GO) en Beweegconcept 2+1+2. • We maken bewoners bewust van gezonde voeding door inzet van Vitanos en de Blauwe Tomaat. • We zorgen voor een passende inzet van de subsidiepartners op het gebied van gezondheid. Openbare Ruimte

(T)

Bewoners en bezoekers ervaren CSA als een aantrekkelijke, veilige en duurzame omgeving (D) In CSA is er veel verharding en verstening, mede omdat het een centrumwijk is met weinig ruimte, veel bebouwing en belangrijke infrastructuur. Vergroening zorgt voor een mooiere en aantrekkelijkere buitenruimte. Dit gaat voor een belangrijk deel hand in hand met het thema Duurzaamheid. Ook biedt het parkeerplan in het Spijkerkwartier mogelijkheden om de buitenruimte aantrekkelijker te maken. Inspanningen 2024 (I) • We voeren de wijkgroenagenda's (het Arnhemse Broek en Centrum) uit. • We combineren vergroeningswensen met de ontwikkeling van onder andere de Ir. J.P. Van Muijlwijkstraat. • We verminderen het aantal rommelige, verwaarloosde plekken in de wijk (schoon, heel en veilig). • We geven opdracht aan wijkorganisaties (Broek Omhoog en Buurtgroenbedrijf) om opdrachten uit te voeren voor het onderhoud en de vergroening van de wijk. • We investeren de gelden van het parkeerplan in een extra kwaliteitsimpuls bij het groot onderhoud (vervanging riool en herinrichting straten) in het Spijkerkwartier.

42 Centrum, Spijkerkwartier, Arnhemse Broek

Wijkeconomie

(T)

Goed functionerende wijkorganisaties

(D)

CSA kent een aantal wijkorganisaties, zoals Broek Omhoog, de Kansen, de Buurtkeuken, het Buurtgroenbedrijf en De Blauwe WijkEconomie (DBWE) die werken aan een verbetering van de wijk. Het Buurtgroenbedrijf begon als klein bewonersinitiatief en is nu ontwikkeld tot een professioneel sociaal bedrijf dat vergroeningsprojecten oppakt, uitwerkt en uitvoert. Hierdoor kunnen er veel meer vergroeningsinitiatieven worden uitgevoerd. De Blauwe WijkEconomie (DBWE) is een vernieuwend en experimenteel initiatief. De visie van DBWE is in grote lijnen: het behouden en verzilveren van waarden die er in de wijk te vinden zijn. Vanuit deze gedachte worden er verschillende projecten opgezet en doorontwikkeld. Enkele voorbeelden zijn Spijkerbikes en het Buurtbaanbedrijf. Al deze organisaties dragen bij aan diverse doelstellingen, zoals meedoen, activering, werk, sociale cohesie, duurzaamheid, leefbaarheid en openbare ruimte. Deze initiatieven vinden plaats door en met bewoners van de wijk. Inspanningen 2024 (I) • We ondersteunen de wijkorganisaties als partner vanuit de gemeente. We denken mee in mogelijkheden en het grijpen van kansen die in relatie staan met de Arnhemse doelen. • We zetten in op het maximaal zelfstandig laten functioneren van wijkorganisaties (organisatorisch en financieel). Veiligheid

(T)

Bewoners en ondernemers ervaren minder overlast (D) In CSA is leefbaarheid een belangrijk thema. Op sommige plekken is sprake van (een gevoel van) onveiligheid. Bewoners vragen aandacht voor verkeersveiligheid, overlast door kamerbewoning, verwarde personen en de aanwezigheid van criminaliteit en drugshandel. Het actieprogramma Schoon Heel Veilig is met deze thema’s bezig. Met gerichte acties willen we afrekenen met de verloedering, overlast en criminaliteit in de wijk. Het doel is om ondernemen en wonen in het gebied prettiger en aantrekkelijker te maken. In de wijken bevinden zich psychisch kwetsbare mensen en dak- en thuislozen (volwassenen en jongeren). Dit heeft blijvende aandacht nodig. Inspanningen 2024 • We blijven inzetten op het actieprogramma Schoon Heel en Veilig Steenstraat en omgeving. • We ontwikkelen een aanpak op het verminderen van weesfietsen, graffiti en zwerfafval. • We verbeteren de oversteekmogelijkheden van de Johan de Wittlaan. • We zetten in op goed functionerende wijkveiligheidsoverleggen met onze externe partners.

43 Centrum, Spijkerkwartier, Arnhemse Broek

(I)

Noordwest

In het wijkprogramma Noordwest bevinden zich de wijken Klarendal, Burgemeesterswijk/ Hoogkamp, Schaarsbergen en omgeving, Sint Marten/ Sonsbeekkwartier, Heijenoord en Lombok, Hoogstede/Klingelbeek en omgeving.

Wat willen we bereiken en wat gaan we daarvoor doen Thema's

Doelen

Meedoen

Inspanningen (T)

Meer inwoners vinden een ontmoetingsplek en nemen deel aan activiteiten (D) In Noordwest zijn voldoende locaties waar bewoners elkaar kunnen ontmoeten, soms gerund door bewoners zelf, soms met ondersteuning van professionals, locaties met en zonder dak, voor volwassenen en voor de jeugd. Ontmoeting draagt bij aan het algemeen welbevinden en kan ervoor zorgen dat minder snel een beroep wordt gedaan op specialistische voorzieningen. Ons doel is om de fysieke locaties met een dak (’t Huukske, De Wasplaats, De Bakermat, de Nieuwe Hommel, Jeugdcentrum Vogelwijk, MFC Klarendal) te laten functioneren voor de wijk: toegankelijk, nabij en laagdrempelig. Ook speelplekken en sportparken in de openbare ruimte zijn belangrijke ontmoetingsplekken. De behoefte om elkaar buiten te ontmoeten is de afgelopen periode toegenomen. Inspanningen 2024 (I) • Samen met bewoners en externe partners in de wijk creëren, verbeteren, onderhouden of behouden we ontmoetingsplekken. • We faciliteren de buurthuizen en stimuleren een passend en goed aanbod aan activiteiten. • We brengen sociale wijkinitiatieven in Klarendal en Sint Marten bijeen en brengen jaarlijks een sociale kaart uit. • We passen (speel)plekken en pleinen aan en maken deze aantrekkelijker zodat ontmoeten/verblijven er prettiger is met meer aandacht voor ontmoeting, spelen en bewegen, vergroening en klimaatadaptatie.

44 Noordwest

Kansengelijkheid

(T)

In Klarendal en Sint Marten kunnen kinderen en hun ouders zich beter ontplooien in een (D) stimulerende omgeving We zien dat bewoners te maken hebben met armoede en schulden. We zien ook dat kinderen en jongeren in hun kansen op een positieve persoonlijke ontwikkeling belemmerd worden doordat ze opgroeien in armoede, hun ouders onvoldoende betrokken zijn bij de opvoeding en er onvoldoende gebruik gemaakt wordt van ondersteuningsstructuren in de wijk. We willen dat meer bewoners zonder geldzorgen en geldproblemen kunnen leven en dat kinderen en jongeren zich in vrijheid en veiligheid en zonder ontwikkelachterstanden kunnen ontwikkelen tot zelfstandige en krachtige individuen. Inspanningen 2024 (I) • We stimuleren het thuisbezoek door jeugdverpleegkundigen voor alle kinderen op het moment dat ze 18 maanden oud zijn. • We verbeteren ouderondersteuning voor de kwetsbare inwoners. • We verbeteren het aanbod van Speelmorgen in Klarendal in samenwerking met Rijnstad. • We geven vanaf 2024 aan alle aanbieders en organisatoren van jeugdactiviteiten de opdracht om gezonde voeding aan te bieden tijdens de activiteiten. • We verbeteren het uitvoeringsprogramma Kansrijk Opgroeien 0 tot 18 jaar in samenwerking met het externe wijknetwerk van (basis)scholen, jeugdverpleegkundigen, Sportbedrijf Arnhem, Rijnstad, Rozet en het Sociaal wijkteam.

Het programma richt zich op de onderdelen onderwijs, vrije tijd en thuis en sluit aan bij de ArnhemOost aanpak. Gezondheid

(T)

Kwetsbare inwoners leven langer in goede gezondheid en blijven vitaal (D) In Noordwest neemt de dubbele vergrijzing toe; het aandeel oude ouderen (80 jaar en ouder) onder alle ouderen (vanaf 65 jaar) neemt toe. De vergrijzing heeft grote impact op de ervaren gezondheid en de zorg. Dit gaat vaak gepaard met een toename van het aantal inwoners met een chronische aandoening, in sommige gevallen zelfs meerdere tegelijk. Sociale problemen zoals eenzaamheid nemen eveneens toe. Ouderen wonen langer zelfstandig en vaker ook alleen. In Klarendal en Sint Marten geeft de fysieke en mentale gezondheid reden tot zorg, met name bij de kwetsbare inwoners. Een deel van de inwoners beweegt te weinig, eet ongezond en heeft last van overgewicht. Sommige inwoners hebben moeite om de juiste keuzes te maken ten aanzien van gezonde voeding en leefstijl en zouden met stimulering om te sporten en bewegen geholpen zijn. Inspanningen 2024 (I) • We zetten in op beweeg- en ontmoetingsprogramma’s voor ouderen in en rondom de buurthuizen en ontmoetingsplekken in samenwerking met de buurthuizen, Stichting Welzijn Ouderen Arnhem en Sportbedrijf Arnhem. • We zetten in op bewustwording en regie op de eigen gezondheid en het voorkomen van zorg door de inzet van Welzijn op Recept door Stichting Welzijn Ouderen Arnhem en Rijnstad.

• In samenwerking met een extern netwerk bestaande uit Sportbedrijf Arnhem, Rijnstad, Stichting Welzijn Ouderen Arnhem en huisartsenpraktijk Klarendal starten studenten van de HAN een onderzoek naar het verbeteren van de fysieke en mentale gezondheid van kwetsbare oudere inwoners van Klarendal en Sint Marten. • Vanaf 2024 richten we bij aanpassing van de buitenruimte in Klarendal en Sint Marten de omgeving beweegvriendelijker in. Veiligheid

(T)

Bewoners hebben minder last van gevoelens van onveiligheid (D) Bewoners ervaren in delen van de wijken Klarendal en St. Marten gevoelens van onveiligheid door overlast door verwarde personen, drugsdealen op straat en verloederde plekken. In de Burgemeesterswijk en Heijenoord wordt overlast ervaren door groepen jongeren die rondhangen rond scholen en parkjes. Samen met de afdeling veiligheid, handhaving, politie en netwerkpartners is een wijkveiligheidsagenda opgesteld waarmee we met een integrale aanpak de veiligheid in de wijken verbeteren.

45 Noordwest

Inspanningen 2024 (I) • We initiëren de aanpak van overlast door personen met verward gedrag. • Vanuit de wijkveiligheidsagenda sturen we samen met politie op meer inzet op het tegengaan van drugs dealen op straat en vanuit woningen. • We zetten in op de aanpak van verloederde plekken en ondermijning, met name op en rond de Hommelseweg. Hiervoor is het ‘actieplan Hommel & Singel, schoon heel en veilig’ in 2023 van start gegaan. We zorgen hierbij ook voor een goede aansluiting op de Arnhem Oost aanpak. • We ontwikkelen het jongerenwerk door, waarbij naast Klarendal/St. Marten ook aandacht is voor de jongeren in de Burgemeesterswijk en Heijenoord.

46 Noordwest

Noordoost

In het wijkprogramma Noordoost bevinden zich de wijken Geitenkamp, Monnikenhuizen, Velperweg e.o., Alteveer en Cranevelt.

Wat willen we bereiken en wat gaan we daarvoor doen Thema's

Doelen

Meedoen

Inspanningen (T)

Meer bewoners zijn zelf- en samen redzaam (D) Bewoners willen ontmoetingsplekken die passen bij hun behoefte: dichtbij, kleinschalig en laagdrempelig. Ontmoeting draagt bij aan het algemeen welbevinden en kan ervoor zorgen dat minder snel een beroep wordt gedaan op specialistische voorzieningen. Er is een groeiende behoefte aan meer verbondenheid in en tussen wijken. Aandachtspunt blijft behoud van deze plekken en de financiële dekking ervan. Inspanningen 2024 (I) • We ondersteunen, faciliteren en stimuleren het gebruik van de verschillende ontmoetingscentra. • Wij adviseren bij de aanvraag van subsidiemogelijkheden en verbinden de initiatiefnemer met de juiste contactpersonen. • We zetten extra in op ouderen in ons gebied, wat hebben ze nodig en hoe kunnen we dit gaan realiseren. • We hebben een herijkte opdracht aan Stichting Welzijn Ouderen Arnhem (SWOA) in het gebied Noord-Oost verstrekt die meer recht doet aan de gebiedsspecifieke behoeften vanuit de Geitenkamp. • We stimuleren en faciliteren het gebruik van het Multifunctioneel Centrum De Wetering. • We zetten in op het stimuleren van gebruik en bekendheid van deze ontmoetingsplekken maar ook van de toegang naar nulde en eerstelijnszorg. • In Noord-Oost wonen relatief veel ouderen. In samenspraak met partners onderzoeken we hoe wat ouderen nodig hebben en hoe we hier uitvoering aan kunnen gaan geven.

47 Noordoost

Meer bewoners participeren in de vorm van (vrijwilligers)werk

(D)

De werkloosheid en bijstandsdichtheid in Geitenkamp zijn op het hoogste niveau van de gemeente. Een hoog percentage van de bewoners heeft geen of onvoldoende opleiding, waardoor er onvoldoende aansluiting is op de arbeidsmarkt. Een kwart van de huishoudens heeft een inkomen lager dan 120% van het wettelijk minimum, twee keer zo veel als gemiddeld in Arnhem. Er wordt ingezet op het creëren van werkervaringsplekken in een vertrouwde omgeving dichtbij huis, waar bewoners hun eerste stappen kunnen zetten, op weg naar betaald werk. De focus ligt op ouders met kinderen tot en met 12 jaar. De Vlindertuin wil de 'kweekplaats' en thuisbasis zijn voor een 'wijk-netwerk' van creatief en sociaal ondernemers in de Geitenkamp. Vinden, verbinden en samenwerken (als middel) staan hierin centraal. Uiteindelijk willen we in de wijk een laagdrempelige opstapmogelijkheid naar (vrijwilligers) werk in de wijk. Een aantal ontmoetingsplekken, zoals Moes in Plattenburg, ontwikkelen zich door tot leer- en werkervaringsplek. We stimuleren organisaties om meer inwoners te verleiden tot het doen van vrijwilligerswerk. Inspanningen 2024 (I) • We breiden het aantal sociaal ondernemers met leer- en werkervaringsplekken in de Vlindertuin uit door middel van het aanstellen van een kwartiermaker die deze opdracht krijgt.

• We willen een Buurtbaanbureau ontwikkelen in combinatie met het WijkKlusTeam (Geitenkamp gildewijk/ambachtskwartier). • We borgen en voeren de gebiedsagenda armoede schulden werk uit in samenwerking met onze externe partner het Sociaal wijkteam. • In samenwerking met Vitesse Betrokken onderzoeken we of Vitesse Betrokken een rol kan spelen om jong volwassenen zonder diploma en/of werk naar school (startkwalificatie) of werk te begeleiden. Kansengelijkheid

(T)

Meer kinderen hebben de mogelijkheid om hun talent te ontdekken en te ontwikkelen (D) In de wijk Geitenkamp groeien veel kinderen in armoede op. Meer dan een derde van de huishoudens heeft een besteedbaar inkomen ≤ 120% van het minimumloon. Er is sprake van generatiearmoede. Het percentage kinderen tot 18 jaar met een toewijzing op grond van de Jeugdwet is hoger dan gemiddeld in Arnhem. Ook Plattenburg heeft onze aandacht. Wij zetten in op het verrijken van de algemene ontwikkeling van kinderen en jongeren en het vergroten van sociale vaardigheden en een positiever zelfbeeld. Wij zetten in op het versterken en ondersteunen van ouders bij de opvoeding. Inspanningen 2024 (I) • We stellen een jaarlijks uitvoeringsprogramma Kansrijk Opgroeien (programma verlengde leertijd/rijke schooldag) op in samenwerking met het extern wijknetwerk van basisscholen, Sportbedrijf Arnhem, Rijnstad, Rozet en het Sociaal wijkteam. Het programma richt zich op de onderdelen onderwijs, vrije tijd en thuis. • We blijven de verlengde leertijd monitoren en sturen deze eventueel bij in samenwerking met externe wijkpartners. • We zetten het project Buurtouders op om ouders te stimuleren en bekend te maken met de voorliggende voorzieningen voor kinderen -9 tot 4 jaar zodat ze beter starten op de basisschool.

• We verbeteren het pedagogisch klimaat op de Rommelkist en vergroten de kring van vrijwilligers in samenwerking met het Sportbedrijf Arnhem. We vergroten ook de kring vrijwilligers en leren hen vaardigheden om goed om te kunnen gaan met kinderen. • We vergroten een veilige omgeving en handelingsbekwaamheid van de professionals en bewaken hun professionaliteit. • We coördineren de monitoring van extra inzet van VGGM (huisbezoeken bij kinderen van 18 maanden) en brengen de signalen en de vervolgacties in kaart. • We monitoren het nieuwe jongerenwerk The GOAT (gestart juni 2023). • We geven opdracht aan professionals om meer te sturen op gedragsverandering. Gezondheid

(T)

De sociaaleconomische gezondheidsverschillen in de wijk Geitenkamp worden kleiner (D) We stimuleren bewoners tot een gezondere leefstijl, zoals meer bewegen, gezonder eten en we zetten ons in om plekken in de wijk toegankelijker te maken zodat meer bewoners er gebruik van maken.

48 Noordoost

Inspanningen 2024 (I) • We monitoren de inspanningen JOGG (Jongeren Op Gezond Gewicht). • We koppelen JOGG aan het nieuwe jongerenwerk. • We realiseren meer en/of betere en nieuwe beweegplekken (onder andere Rommelkist, Calisthenics, Sportpark Paasberg). • We geven opdracht aan uitvoerders om te werken aan imagoverbetering en aantrekkelijkheid van locaties. • We zetten meer in op mixen van jeugd bij activiteiten. • Wij stimuleren externe organisaties in de wijk om gezonde leefstijl te stimuleren (gezond koken, bewust boodschappen doen, gezonde voeding op locaties). Openbare ruimte

(T)

Noord-Oost is klimaatbestendiger We zetten samen met bewoners in op het vergroenen, verminderen van hittestress en vergroten van de biodiversiteit.

(D)

Inspanningen 2024 (I) • We stimuleren groeninitiatieven van bewoners en scholen en helpen mee deze te realiseren. • We vergroenen de wijk Geitenkamp door 'oude' ligusterhagen terug te plaatsen in het straatbeeld samen met corporaties. • We ondersteunen het duurzaamheidsproject Paasberg; op de Paasberg is een actieve bewonersgroep bezig met het verduurzamen en energiezuinig maken van de wijk, zij delen hun kennis actief met andere geïnteresseerden uit de wijk. • We ondersteunen de initiatiefgroep Beek op de Paasberg bij het realiseren van hun plannen om het gebied aantrekkelijker en toegankelijker te maken (blauw-groene netwerken in de wijk). Daarnaast willen we een actieve bijdrage leveren aan het project 'Sportpark de Paasberg als kloppend hart van de wijk'. Deze ontwikkelingen sluiten aan bij het ontwikkelen van het Beekdal. Noord-Oost is schoner en aantrekkelijker

(D)

Meer bewoners ervaren minder overlast van bijzettingen van afval bij ondergrondse containers. Inspanningen 2024 • Samen met bewoners wordt gezocht naar oplossingen om bijplaatsingen tegen te gaan.

(I)

Wonen

(T)

De wijk Geitenkamp wordt vitaler (D) We willen inzetten op het vergroten van diversiteit van woningen en bewoners. In samenwerking met woningbouwcorporaties, Sociaal wijkteam, politie en Werk en Inkomen, zijn de hotspots op de Geitenkamp benoemd. Het gaat om buurtjes/straten waar de leefbaarheid onder druk staat. Per hotspot is benoemd welke strategie we inzetten; de interventies zijn gericht op het beperken van de instroom van kwetsbare inwoners of op het omgaan met kwetsbare inwoners. Geitenkamp is een van de wijken van de Arnhem-Oost aanpak, Binnen de Arnhem-Oost aanpak, wordt samen met het Rijk en de provincie stevig ingezet op het versterken, leefbaarder en veiliger maken van Geitenkamp. De Arnhem-Oost aanpak zal de ingezette koers vanuit het Handelingskader verder versterken en een grotere impuls geven. Inspanningen 2024 (I) • We zetten in op het reguleren van de instroom van nieuwe inwoners, via de woningbouwcorporaties. • Op termijn streven we naar een diverser woningaanbod in de Geitenkamp. • We zetten in om de leefbaarheid te vergroten door middel van de straataanpak (proactief opbouwwerk). Wijkeconomie

(T)

Bruisender marktplein Geitenkamp (D) Bewoners van Geitenkamp, Monnikenhuizen en ook de Paasberg maken zich zorgen over het verschralen van het winkelaanbod op het winkelplein Geitenkamp. Zij hebben behoefte aan een bruisend marktplein met een gevarieerd winkel- en horeca-aanbod waar ook ruimte is om te verblijven. De wijk Geitenkamp is in het verleden opgezet om zelfvoorzienend te zijn, de wijk had een geïsoleerde ligging. Inspanningen 2024 (I) Er ligt een uitvoeringsplan om te komen tot een bruisender marktplein. Eerste noodzakelijke stap is vergroting van de bestaande supermarkt. Door wisseling van de eigenaar van het pand is deze ontwikkeling gestagneerd. Deze stap is nog steeds noodzakelijk voor de vitaliteit van het marktplein.

49 Noordoost

Veiligheid

(T)

Bewoners ervaren minder verkeer- en parkeeroverlast (D) In de wijk Alteveer-Cranevelt is de verkeersdruk hoog (als gevolg van samenloop Rijnstate, Openluchtmuseum en Burgers' Zoo). In Velperweg e.o. bestaat er, door de herontwikkeling van het voormalig AKZO-terrein en omgeving, de transformatie van het oude ING-pand naar appartementen en de komst van het Rijn IJsselcollege zorg over toename van de verkeersintensiteit op de Velperweg. In Klarenbeek is er tijdens drukke dagen van het zwembad overlast in de directe omgeving ervan. Inspanningen 2024 (I) • We monitoren de verkeersintensiteit Velperweg e.o. als gevolg van allerlei ontwikkelingen (zoals AKZO, High Park, Rijn IJsselcollege) en Molenbeke en zetten waar nodig vervolgacties in gang. • We monitoren het burgerparticipatieproces herinrichting Velperweg. • We treffen maatregelen om de parkeerdruk in Alteveer-Cranevelt te verlagen. Bewoners ervaren meer veiligheid in hun directe omgeving (D) Wij zien graag dat Arnhemmers zich nog veiliger gaan voelen in hun stad en in hun eigen woonwijk. Want veiligheid is, samen met een nette en schone omgeving, voorwaarde voor een prettig woon- en leefklimaat. Het gevoel veilig te zijn, maakt bewoners ook vaker sociaal betrokken met de buurt en met de buurtbewoners. De leefbaarheids- en veiligheidsthema’s die spelen zijn parkeeroverlast en overlast van jongeren.

Overlast jongeren speelt met name in Geitenkamp en aangrenzende wijken. De partners die op straat actief zijn monitoren de overlast en houden elkaar op de hoogte en spreken af wie er per geval in actie komt. In samenwerking met veiligheid en de politie wordt in Geitenkamp samenwerking gezocht met belangrijke bewoners (project Bondgenoten) om samen te werken aan een leefbare wijk. Inspanningen 2024 (I) • We zetten extra in op vermindering van de jeugdoverlast in samenwerking met ons extern netwerk, bestaande uit jongerenwerk, straathoekwerk, straatcoaches, wijkagent, handhaving en sociaal wijkteam. • We monitoren de impact van het nieuwe jongerenwerk (locatiegebonden en ambulant). • We houden wijkschouwen in de verschillende wijken binnen Noord-Oost in samenwerking met externe wijkpartners en vertegenwoordiging vanuit de wijk. • We participeren in het project Bondgenoten.

50 Noordoost

Presikhaaf

In het wijkprogramma Presikhaaf bevinden zich de wijken Presikhaaf West en Presikhaaf Oost.

Wat willen we bereiken en wat gaan we doen Thema's

Doelen

Inspanningen

Meedoen

(T)

Bewoners hebben meer contact, zien het belang van een gezonde leefstijl en vergroten hun kansen op participatie

(D)

Bewoners kunnen te maken krijgen met diverse problematiek. Ze maken zich zorgen, zijn eenzaam, kampen met gezondheidsproblemen, zijn niet taalvaardig en weten niet hoe ze hun rekeningen kunnen betalen. Vaak weten ze ook niet wat waar te doen is en waar ze informatie, advies of hulp kunnen krijgen op het gebied van wonen, werk, inkomen, gezondheid, opvoeding en onderwijs. Dit staat het meedoen aan de maatschappij in de weg. We willen dat de professionele ondersteuning van wijkpartners op al deze leefgebieden goed aansluit bij de behoeften van bewoners, dat deze goed bekend is en dat deze laagdrempelig en dichtbij bereikbaar is. We vragen van al onze wijkpartners dat ze ook zelf proactief meedoen als onderdeel van een netwerk. We vinden het ook belangrijk dat bewoners elkaar kunnen ondersteunen en elkaar kunnen ontmoeten. Inspanningen 2024 (I) • We zorgen via de sociale tafel voor een goede programmering en afstemming van inzet van onze externe wijkpartners (zoals Sociale Wijkteams en welzijnspartijen). • We ondersteunen de bekendheid en het gebruik van laagdrempelige faciliteiten voor informatie, activiteiten, hulp en advies zoals Goed Geregeld Arnhem, Sociale wijkteams en The Point en stimuleren het proactief en preventief werken van onze sociale wijkpartners.

• We faciliteren en versterken ruimtes voor ontmoeting, verbinding en ontwikkeling voor jong en oud, zoals buurthuizen en jongerencentrum Push. • We stimuleren een passend aanbod van en programmering op plekken in de openbare ruimte voor spelen, bewegen en ontmoeten. • We ondersteunen bewonersinitiatieven en zorgen voor een goede verbinding met de inzet van de externe wijkpartners in de wijk door netwerkvorming en wijkcommunicatie. • We investeren permanent in laagdrempelige tafels voor overleg tussen bewoners, overheid en wijkpartners. 51 Presikhaaf

Kansengelijkheid

(T)

Bewoners kunnen zich financieel redden en kinderen en jongeren hebben gelijke kansen om zich te (D) ontwikkelen We zien dat bewoners kampen met armoede en schulden. We zien ook dat kinderen en jongeren in hun kansen op een positieve persoonlijke ontwikkeling belemmerd worden doordat ze opgroeien in armoede, hun ouders onvoldoende betrokken zijn bij de opvoeding en er onvoldoende gebruik gemaakt wordt van ondersteuningsstructuren in de wijk. We willen dat meer bewoners zonder geldzorgen en geldproblemen kunnen leven en dat kinderen en jongeren zich in vrijheid en veiligheid en zonder ontwikkelachterstanden kunnen ontwikkelen tot zelfstandige en krachtige individuen. Inspanningen 2024 (I) • We monitoren de uitvoering van het gebiedsplan participatie, armoede en schulden. Dit plan zet in (met de focus op P1) op de verbetering van de positie van ouders met kinderen met een P-uitkering en schulden, op een gemeenschappelijk spreekuur met het Sociaal Wijkteam en Goed Geregeld Arnhem en een optimaal gebruik van Gelrepas en Stichting Leergeld. • Het plan om alle kinderen van 18 maanden te laten bezoeken door het consultatiebureau om het belang van taalrijk opvoeden, voorschoolse educatie en opvoedondersteuning onder de aandacht te brengen, is in uitvoering, evenals het plan om alle kinderen tussen 0-4 jaar op de vroeg en voorschoolse educatie te krijgen.

• We onderzoeken de mogelijkheid om een uitnodigend ouder-kind centrum te realiseren in Presikhaaf, bij voorkeur in de Multi Functionele Accommodatie. • We delen met onze externe wijkpartners op jeugd/kinderen ervaringen, kansen en problemen in het netwerk Kansen voor Kinderen Presikhaaf. Dit netwerk beoogt de onderlinge samenwerking in de wijk van professionals te versterken. • We beogen de inzet van de in 2023 nieuw gestarte aanbieders op het jongerenwerk (Presikhaaf University en Kansenmakers) bij een positieve evaluatie te borgen en doen daarmee een behoeftedekkend aanbod op (ambulant) jongerenwerk inclusief passende (nieuwe) ontmoetingsplek(ken). De inzet is met name gericht op talentontwikkeling en mentale weerbaarheid. Deze inzet staat in nauwe verbinding met de inzet van onze externe wijkpartners, zoals scholen, sportbedrijf en cultuuraanbieders. • We vragen aan de externe wijkpartijen om passende interventies te plegen op het gebied van versterking ouderbetrokkenheid, gebruik van voor en vroegschoolse educatie en opvoeden in een taalrijke omgeving. • We stimuleren de bekendheid en het gebruik van de inzet van energiecoaches zodat bewoners inkomen kunnen besparen door energiebesparende maatregelen te nemen. Openbare ruimte

(T)

Bewoners ervaren Presikhaaf als een aantrekkelijke, veilige en duurzame omgeving

(D)

In Presikhaaf is het gevoel van eigenaarschap over de eigen woon- en leefomgeving laag. Het gevoel van eigenaarschap draagt bij aan meer betrokkenheid en uiteindelijk aan een aantrekkelijkere leefomgeving. We willen bewoners en onze partners (in en extern) in de wijk ondersteunen daarbij. Bij elk fysiek project letten we op betrokkenheid van bewoners en luisteren naar hun wensen en bedenkingen. We willen dat bewoners in de wijk meer en veilig kunnen wandelen en fietsen. We willen dat jongeren en ouderen faciliteiten (in de openbare ruimte) hebben waar ze elkaar kunnen ontmoeten, kunnen spelen en bewegen. We willen dat bewoners actief betrokken zijn bij het voorkomen of opruimen van zwerfafval. We vinden doorstroming van huidige bewoners belangrijk zodat zij plaats kunnen maken voor starters. We agenderen de realisatie van goed geïsoleerde en betaalbare woningen. We sluiten maximaal aan op de Arnhem Oost aanpak waar integraal en meerjarig wordt ingezet op versterking van de leefbaarheid en veiligheid van Presikhaaf. Inspanningen 2024 (I) • We dragen bij aan de realisatie van buurttuinen (vanuit ontwikkelperspectief P3) door het aantrekkelijker maken van de openbare ruimte en het toevoegen van elementen voor ontmoeting en sociale binding.

• We dragen bij aan inrichting van de openbare ruimte op een aantal bijzondere plekken in de wijk waardoor bewoners elkaar kunnen ontmoeten en deze plekken uitnodigen tot buiten spelen en bewegen voor kinderen en ouders: rondom buurthuis de Overkant, speelplek de Regenboog, rondom Dunoweg, rond de Parkschool en op plekken waar de corporaties aan de slag gaan. • We waken voor een integrale inzet rondom de renovatie van woningen in P1 waarbij extra aandacht is voor het oppakken van zorgvragen van bewoners en het versterken van hun veerkracht (informeel netwerk) en de verbinding met het formele netwerk in de wijk (van de professionals).

52 Presikhaaf

• • • •

We vragen binnen het ontwikkelperspectief P3 aandacht voor het (in co-creatie met bewoners) verbeteren van de verkeersveiligheid in het algemeen. Uitgangspunt is het bieden van meer ruimte voor de voetganger en fiets en het verminderen van het gevoel van ‘blik op straat’ en voor de realisatie van 30 km zones. We zijn nauw betrokken bij de uitvoering van de visie Merwede terrein en met name de sociale aansluiting van deze ontwikkeling op de rest van de wijk. We denken mee bij inrichting van en sociale programmering rondom de revitalisering van sportpark Doorwerthlaan (Eendracht, Budosport, open wijkfaciliteiten). We faciliteren bewonersinitiatieven gericht op het verbeteren van de leefomgeving en ondersteunen het netwerk van afvalprikkers en de organisatie van opruimdagen.

Veiligheid

(T)

Bewoners dragen bij aan een veilige en prettige leefomgeving (D) Bewoners horen zich thuis te voelen in de wijk en kunnen zichzelf zijn. Signalen van overlast en onveilige situaties dienen (snel) te leiden tot een passende opvolging door professionals. Bewoners zijn en blijven bereid om meldingen te doen en worden door professionals ondersteund bij het omgaan met bewoners van verschillende achtergronden, perspectieven en ideeën. Samen zorgen we voor een omgeving waarin iedereen ideeën naar voren kan brengen, waarin er wordt geluisterd, waarin overlast wordt gemeld en waarin er passend kan worden opgetreden. Om samen te werken aan een veiligere wijk willen we met medewerkers die betrokken zijn vanuit veiligheid, handhaving, straatcoaches/VIOS (Veilig in om school) en jongerenwerkers integraal samenwerken. Ieder vanuit zijn eigen rol en functie en met focus vanuit een gemeenschappelijke agenda. Inspanningen 2024 (I) • We stemmen de inzet van veiligheidsprofessionals in de wijk af op actualiteiten (korte termijn) en op een langetermijnagenda (sociale cohesie, drugsoverlast, draaiboek jongerenoverlast en overlastgevende personen). • We zetten in op positieve communicatie met betrekking tot bewoners en initiatieven die een succesvolle bijdrage leveren aan de versterking van het veiligheidsgevoel.

• We zetten in op extra communicatie gericht op meldingsbereidheid en de plekken waar bewoners verschillende vormen van overlast kunnen melden. • We zorgen er voor dat externe partijen betrokken bij het OZO (overlast en zorg) overleg blijvend inzicht hebben en geven op casuïstiek en op trends om escalatie te voorkomen. • We stimuleren de professionals in de wijk om in te zetten op het verhogen van tolerantie en op het vergroten van de gemeenschapszin van bewoners. • De inzet van het jongerenwerk nieuwe stijl en het netwerk Kansen voor Kinderen is verbonden met de inzet van de veiligheidspartners.

53 Presikhaaf

Malburgen

In het wijkprogramma Malburgen bevinden zich de wijken Malburgen West, Malburgen Oost/Noord, Malburgen Oost/Zuid, waaronder het Duifje en Immerloo.

Wat willen we bereiken en wat gaan we daarvoor doen Thema's

Doelen

Meedoen

Inspanningen (T)

Meer inwoners van Malburgen maken gebruik van de buurthuizen/wijkcentra in de wijk (D) We willen dat Malburgers terecht kunnen op een plek in hun buurt voor ontmoeting, deelnemen of organiseren van activiteiten of persoonlijke ontwikkeling. Op deze wijze werken we aan het verbeteren van de sociale cohesie en de zelfredzaamheid van inwoners. Hiervoor moeten we investeren in voorzieningen in de wijk om ontmoeting en ontwikkeling mogelijk te maken en we ondersteunen de partijen die deze voorzieningen beheren. De programmering vanuit de buurthuizen en de multifunctionele accommodaties moet uiteindelijk beter aansluiten bij de behoeften van de Malburgers. Inspanningen 2024 (I) • We ontwikkelen een duidelijke visie op functie en wijze van beheer van de voorzieningen binnen de deelgebieden (de Hobbit, De Fresh, De Spil, Duiventil en de Malburcht), aansluitend bij de behoefte van de bewoners en de doelen van de sociale basis. • We organiseren dat bewoners die niet zelfstandig de stap naar deelname van activiteiten kunnen maken hierin begeleid worden. • We organiseren dat professionals op de hoogte zijn van het voorzieningenaanbod in de wijk en dat voor wijkbewoners inzichtelijk is welke activiteiten in de wijk plaatsvinden. • We zorgen er voor dat er een uitwerking is van de geïnventariseerde behoeftes van bewoners in 2023 en dat deze is omgezet in een programma.

Nieuwe bewoners voelen zich welkom in de wijk en er ontstaan sociale structuren (D) Er lopen veel uitbreidings- en inbreidingsplannen in Malburgen. Tot 2030 verwachten we de realisatie van tenminste zo’n 800 nieuwe woningen in Malburgen. Dat betekent dat we veel nieuwe wijkbewoners gaan verwelkomen. We vinden het belangrijk dat deze bewoners goed landen in de wijk en deel gaan uitmaken van de buurtgemeenschappen.

54 Malburgen

Inspanningen 2024 (I) We ontwikkelen op basis van de omvang en de aard van de ontwikkelplannen, met partners een plan op welke wijze we een goede buurtlanding organiseren en we geven daar uitvoering aan. Meer gezinnen in de bijstand maken stappen op het gebied van participatie en maken gebruik van (D) alle maatwerk- en kindvoorzieningen We vinden perspectief voor kinderen die opgroeien in een gezin met weinig inkomen belangrijk. Daarom geven we prioriteit aan de inzet op gezinnen in de bijstand. Doelstelling is om de gezinnen via persoonlijk contact intensief te volgen in de mogelijkheden en belemmeringen om stappen te zetten op de participatieladder en zowel op groeps- als op individueel niveau hier het passende instrumentarium op in te zetten. Tegelijk willen we weten of alle kinderen in het gezin al gebruik maken van voorliggende voorzieningen en als dat niet zo is deze alsnog in te zetten. Inspanningen 2024 (I) We maken de afspraak (en monitoren de gemaakte afspraak) om op projectmatige wijze (eenouder)gezinnen in de bijstand intensief te volgen. Onderdeel van het projectmatig werken is een integraal plan per gezin. In het integrale plan is een toets op kindvoorzieningen opgenomen. Op deze wijze krijgen we zicht op het gebruik van de kindvoorzieningen en kunnen we ook sturen op het beter gebruiken van deze voorzieningen. Kansengelijkheid

(T)

Eind 2024 werken alle subsidiepartners met een gemeenschappelijk referentiekader met als doel om (D) de ontwikkelingskansen van kinderen in Malburgen te bevorderen De wijk Malburgen vraagt om een extra focus op het perspectief van de jeugd. Veel kinderen starten met een achterstand op het primair onderwijs en ook op latere leeftijd zien we veel jongeren die door de thuissituatie of andere omstandigheden minder kansen hebben om zich goed te kunnen ontwikkelen. Dit heeft ook impact op de wijk. Het wijkprogramma kent daarom een bijzondere focus op de jeugd (-9 maanden tot 27 jaar), maar dat betekent niet alleen aandacht voor jeugd. Ook de omgeving van de jeugd (waaronder ouders, scholen en sportverenigingen) wordt daarbij betrokken. In 2024 en de jaren daarna is onze inzet gericht op het werken aan een gezamenlijk referentiekader om op deze wijze de jeugdpartners te helpen om dezelfde taal te spreken en de geleverde ondersteuning beter op elkaar aan te laten sluiten. We doen dit door met elkaar te bespreken wat we verstaan onder de diverse thema’s en hoe dit een plek krijgt in de diverse programma’s. Inspanningen 2024 (I) • We organiseren samen met externe jeugdpartners een proces om inhoud te geven aan dit referentiekader.

Thema’s in dit referentiekader zijn; effecten van de onlinewereld, vergroten ouderbetrokkenheid, gezonde leefstijl, talentontwikkeling, positieve identiteitsontwikkeling en het vergroten van veerkracht en weerbaarheid. Partners maken afspraken om invulling te geven aan het gemeenschappelijk referentiekader. We vragen en faciliteren jeugdpartners om ervaringen en kennis te (blijven) delen op deze thema’s. Door het bieden van een gezamenlijke programmering aan wijkactiviteiten voor jeugd en jongeren, wordt bijgedragen aan het gezond en veilig opgroeien, waarbij positieve ontwikkeling en ontplooiing (D) centraal staat. Samen met onze externe partners, willen we dat de jeugd van Malburgen zich zowel mentaal, sociaal en fysiek gezond kan ontwikkelen. Vanuit het thema Kansengelijkheid zetten we in op het stimuleren en ondersteunen van de jeugd bij: • gezonde identiteitsontwikkeling, • mentale weerbaarheid, binnen de gewenste maatschappelijke kaders (normen en waarden), • ontwikkelen van zichzelf en met vertrouwen in hun talenten. Inspanningen 2024 (I) • We vragen externe partners met een plan te komen dat bijdraagt aan bovenstaande doelen door een gevarieerd aanbod van activiteiten en programma’s op verschillende talentgebieden (sport, kunst, muziek, technologie, leiderschap etc.). Voor de 12- doelgroep is dit programma ook afgestemd met de scholen.

• We bevorderen dat externe jeugdwijkpartners zoveel mogelijk op dezelfde wijze de resultaten van de inspanningen meten zodat hier ook beter op (bij)gestuurd kan worden.

55 Malburgen

Minder kinderen in Malburgen starten met een motorische, taal en/of hechtingsachterstand op het (D) Primair Onderwijs Veel kinderen in Malburgen starten aan het primair onderwijs met een achterstand in bijvoorbeeld taal, vaardigheden en motoriek. Deze achterstanden zijn in latere jaren lastig in te halen. Er wordt onvoldoende gebruik gemaakt van de voorschoolse voorzieningen die belangrijk zijn om achterstanden in de eerste levensjaren te voorkomen. Daarnaast zijn extra inspanningen nodig in de eerste twee levensjaren van de kinderen. In 2023 is op een rij gezet welke extra inspanningen nodig zijn. In 2024 moeten deze tot uitvoering komen. Inspanningen 2024 (I) • We coördineren dat de interventies uit het programma 'investeren in het jonge kind Malburgen' worden uitgevoerd door partijen bij elkaar te brengen, helderheid te brengen in wie waarin welke taak en rol heeft en de randvoorwaarden voor uitvoering te creëren. • We organiseren met externe partners de doorgaande lijn van consultatiebureau naar de voorschoolse voorzieningen. De leer- en leefomgeving voor jongeren sluiten beter op elkaar aan (D) In de driehoek van school-thuis-omgeving is het belangrijk dat deze omgevingen meer zijn aaneengesloten om zo de scholing, vorming en ontwikkeling van jongeren en kinderen te bevorderen.

Inspanningen 2024 (I) • We bespreken met het primair onderwijs wat nodig is om de aandachtspunten die zij bij kinderen signaleren en die buiten hun invloedsfeer liggen, aan te pakken en een plek te geven in de programma’s voor kinderen en jongeren. • We spannen ons in om de naschoolseprogramma’s en de programma’s van de subsidiepartners aanvullend te laten zijn. Gezondheid

(T)

Meer jeugd uit Malburgen ontwikkelt een gezonde leefstijl (D) In Malburgen zijn zorgen om de gezondheid van inwoners, met name onder jongeren in de wijk. Een ongezond leefpatroon op jonge leeftijd resulteert veelal in een ongezonde leefstijl op latere leeftijd met de bijbehorende gezondheidsproblemen. Daarom wordt gewerkt aan het stimuleren van een gezondere leefstijl. De jeugd van Malburgen ontwikkelt een gezonde leefstijl, waar gezonde voeding, sport en beweging een wezenlijk onderdeel van is. Met activiteiten in de wijk wordt de jeugd bewust gemaakt, gestimuleerd, ondersteund en aangesproken om een meer gezonde levensstijl aan te leren. Inspanningen 2024 (I) • Vanaf 2024 bieden alle aanbieders en organisatoren van jeugdactiviteiten (tot en met 21 jaar), in opdracht van het team Leefomgeving, gezonde voeding aan tijdens de activiteiten in de wijk. Dit gaat hand in hand met voorlichting over gezonde voeding. • In samenwerking met de HAN spannen we ons in voor een gezonde wijk Malburgen. In 2024 werken we aan meer inzicht, interprofessionele samenwerking en instrumenten om bewustwording van jongeren over hun gezondheid te vergroten. • We spannen ons in om meer jongeren te laten sporten in georganiseerd en of verenigingsverband. • We spannen ons in om meer jongeren te laten voldoen aan de beweegnorm. Openbare ruimte