Bijlage 2 - Ontwerp-Begroting 2023

Ontwerp Begroting 2023

Inhoudsopgave Deel 1 Hoofdlijnen van beleid en financieel kader .............................................................................................. 1 Hoofdlijnen van beleid ............................................................................................................................................. 2 Ontwikkelingen in het financieel kader .................................................................................................................... 5 Leeswijzer.............................................................................................................................................................. 31 Deel 2 Beleidsbegroting ...................................................................................................................................... 33 Wijkprogramma's ................................................................................................................................................... 34 Wijken Algemeen................................................................................................................................................... 35 Centrum, Spijkerkwartier, Arnhemse Broek ...........................................................................................................

40 Noordwest ............................................................................................................................................................. 45 Noordoost .............................................................................................................................................................. 49 Presikhaaf.............................................................................................................................................................. 55 Malburgen.............................................................................................................................................................. 61 Schuytgraaf/Elderveld ........................................................................................................................................... 67 De Laar/Elden........................................................................................................................................................ 72 Rijkerswoerd, Kronenburg, Vredenburg ................................................................................................................ 76 Stedelijke programma's .........................................................................................................................................

81 Bestuur, dienstverlening en financiën .................................................................................................................... 82 Veiligheid ............................................................................................................................................................... 90 Bereikbaarheid ...................................................................................................................................................... 97 Economie............................................................................................................................................................. 104 Onderwijs............................................................................................................................................................. 114 Cultuur ................................................................................................................................................................. 119 Participatie en armoedebestrijding ...................................................................................................................... 128 Zorg .....................................................................................................................................................................

138 Welzijn en inclusie ............................................................................................................................................... 149 Gezondheid en sport ........................................................................................................................................... 158 Klimaat en energie ............................................................................................................................................... 163 Ruimtelijke ontwikkeling....................................................................................................................................... 170 Wonen en leefomgeving ...................................................................................................................................... 177 Paragrafen ........................................................................................................................................................... 192 Lokale heffingen .................................................................................................................................................. 193 Risicomanagement en weerstandsvermogen ......................................................................................................

200 Onderhoud kapitaalgoederen .............................................................................................................................. 217 Financiering ......................................................................................................................................................... 233 Bedrijfsvoering ..................................................................................................................................................... 238 Verbonden partijen .............................................................................................................................................. 245 Grondbeleid ......................................................................................................................................................... 263

Investeringen ....................................................................................................................................................... 267 Subsidies ............................................................................................................................................................. 274 Overig programmaplan ........................................................................................................................................ 281 Deel 3 Financiële begroting .............................................................................................................................. 282 Overzicht van baten en lasten per programma .................................................................................................... 283 Overzicht van geraamde incidentele baten en lasten .......................................................................................... 289 Geprognosticeerde balans 2023-2026 ................................................................................................................ 291 Reserves en voorzieningen .................................................................................................................................

292 EMU-saldo 2023 .................................................................................................................................................. 301 Overzicht geraamde lasten en baten per taakveld .............................................................................................. 303 Overzicht taakvelden per programma (lasten) ..................................................................................................... 309 Overzicht taakvelden per programma (baten) ..................................................................................................... 314 Mutaties circulaires .............................................................................................................................................. 319 Bijlagen............................................................................................................................................................... 324 Overzicht onderdelen stad/wijk ............................................................................................................................ 325 Afkortingenlijst .....................................................................................................................................................

327 Begrippenlijst ....................................................................................................................................................... 330

Deel 1 Hoofdlijnen van beleid en financieel kader

1

Hoofdlijnen van beleid Arnhem heeft veel om trots op te zijn. De rijke historie, de prachtige parken en bossen en het uiteenlopende culturele aanbod maken van onze stad een bijzondere plek voor mens en dier. Een stad om te koesteren in deze onrustige wereld die van crisis naar crisis lijkt te gaan. Voor veel Arnhemse inwoners en ondernemers zijn de gevolgen van de energiecrisis dagelijks voelbaar door de sterk gestegen prijzen voor gas en elektriciteit. Ook de klimaatcrisis, de wooncrisis en de kloof tussen arm en rijk vragen elk om effectieve oplossingen voor de korte en de lange termijn. Hiervoor hebben we de inbreng en ideeën van onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties hard nodig. Samen met hen nemen we maatregelen voor snelle resultaten met impact en investeren we fors in fundamentele veranderingen die onze stad toekomstbestendig moeten maken: duurzaam, groen, kansrijk en verbonden. Toekomstbestendig door te investeren in een DUURZAAM Arnhem. De komende jaren gaan we daarom vol inzetten op een inclusieve energietransitie. Dat is hard nodig want de klimaatcrisis wacht niet op ons. In 2023 nemen we snelle en effectieve maatregelen om de eerste slagen te slaan. Zo gaan we aan de slag met een acute aanpak voor de meest kwetsbare Arnhemmers om te zorgen dat de stijgende energiekosten voor hen weer betaalbaar worden.

Maar er is meer nodig, want doorgaan op dezelfde voet is onverantwoord. Om de verdere opwarming van de aarde en de gevolgen hiervan tegen te gaan, is een fundamentele verandering essentieel. We vullen het klimaatfonds de komende jaren aan met totaal € 15 miljoen om de energietransitie mede mogelijk te maken en over voldoende geld voor cofinanciering te beschikken. Bij alle maatregelen die we nemen gaan we uit van een circulaire economische benadering en gebruiken we de 17 Sustainable Development Goals zoals vastgelegd door de Verenigde Naties, als onze leidraad. Daarbij streven we te allen tijde naar duurzaamheid en brede welvaart. Afval zien we zoveel mogelijk als een grondstof die we hergebruiken. Daarnaast nemen we maatregelen om de hoeveelheid restafval die Arnhem produceert flink omlaag te brengen. Zo organiseren we burgerberaden zodat inwoners, ondernemers en maatschappelijke instellingen kunnen meedenken over maatregelen die echt werken. We zetten vol in op preventie, gedragsverandering en maken inwoners en bedrijven nog bewuster van hun consumptie en de hoeveelheid afval die dit met zich meebrengt. Daarnaast krijgen Arnhemmers bij wijze van een pilot de mogelijkheid om twee keer per jaar gratis hun grofvuil op te laten halen. Eind 2023 zullen we het gevoerde afvalbeleid evalueren. De wooncrisis houdt ons al te lang in de greep.

Daarom pakken we de regie en gaan we sturen op goede volkshuisvesting en stellen we een woonvisie op. Wonen is immers een grondrecht: alle Arnhemmers hebben recht op een betaalbare en goede woning. We gaan sneller en veel meer woningen toevoegen voor alle doelgroepen in de Arnhemse wijken. Bouwen doen we klimaatpositief en natuurinclusief. We verduurzamen bestaande woningen en sturen op duurzame nieuwbouw. Bestaande woningen en gebouwen willen we voor 2030 zoveel mogelijk isoleren tot aan het niveau van de nationale isolatiestandaard. Hiervoor wordt een Arnhems isolatieprogramma opgesteld. Daarnaast versnellen we de verduurzaming van ons eigen vastgoed zodat de gemeentelijke gebouwen zo veel mogelijk klimaatneutraal zijn. Hiervoor trekken we in de komende periode in totaal € 10,7 miljoen uit. Nieuwe woningen komen in de bestaande stad, waarbij we sturen op het divers maken van het woningaanbod in alle wijken. Ook zorgen we voor een betere doorstroming in de wijken, onder meer door het inzetten van verhuiscoaches. We reguleren de vrije huursector met het oog op betaalbaarheid en energieafhankelijkheid. We voeren in de hele stad verhuurdersvergunningen in, zodat malafide of discriminerende verhuurders kunnen worden aangepakt. Toekomstbestendig door nog meer te investeren in een GROEN Arnhem. Een groene, schone en biodiverse stad is de basis voor een goed en gezond leven.

We vangen de klimaatverandering op door hittestress en wateroverlast aan te pakken en gaan radicaal vergroenen zodat het leven voor mens en dier in de stad prettig en gezond blijft. Hiervoor stellen we een klimaatadaptatiefonds in waarvoor we € 12,5 miljoen vrijmaken. Voetgangers en fietsers krijgen ruim baan. De schone, veilige en goed onderhouden openbare ruimte moet uitnodigen tot ontmoeten. We reserveren in totaal € 2 miljoen voor aanpassing van de Hoge en lage Rijnkade als wandel en fietspromenade. De kwaliteit van lucht, water en bodem draagt bij aan een gezonde leefomgeving en daar zetten we dan ook stevig op in. 2

De natuur krijgt alle ruimte omdat deze op zichzelf waardevol is voor mens en dier. We vergroten de biodiversiteit en zetten de intrinsieke waarde van planten en dieren centraler. Het groenfondsbudget wordt opgewaardeerd zodat we de ecologische hoofdstructuur verder kunnen versterken. Het extra budget zetten we in om de barrières binnen en tussen de bossen en parken en op wijkniveau tussen grotere groengebieden op te lossen. Om onze groeiende stad bereikbaar en leefbaar te houden op een duurzame manier, werken we de komende jaren aan een mobiliteitstransitie. Hierbij komt eerst de voetganger, dan de fietser, dan het openbaar vervoer en dan pas de auto. We streven naar een bereikbare stad in de regio, het tegengaan van verkeersoverlast en een schonere lucht. Om het fietsgebruik verder te stimuleren investeren we meer in fietsparkeren. We trekken tot en met 2026 twee keer € 8 miljoen uit om de maximumsnelheden voor automobilisten terug te brengen, en het aantal rijstroken te verminderen. Toekomstbestendig door te investeren in een KANSRIJK Arnhem voor alle inwoners. Arnhem is in vele opzichten een diverse stad met een verscheidenheid van talenten, achtergronden, ervaringen en zienswijzen.

Alle Arnhemmers moeten in al hun eigenheid zichzelf kunnen zijn, ongeacht sekse, seksuele geaardheid, genderidentiteit, huidskleur, (etnische) afkomst, religie, levensovertuiging, leeftijd of beperking. Daarom gaan we door met het actieplan Vrij zijn in Arnhem en trekken we extra middelen uit voor de uitvoering hiervan. Elke Arnhemmer heeft recht op bestaanszekerheid en moet de mogelijkheid krijgen om het beste uit zichzelf te halen vanuit een stevige basis. Complexe problemen proberen we zo veel mogelijk te voorkomen door snel en laagdrempelig hulp of ondersteuning te bieden. Bij voorkeur thuis of in de eigen buurt. We stimuleren Arnhemmers om aan het werk te gaan en ondersteunen hen bij het vinden van een betaalde baan. Wie dit niet lukt of wie onvoldoende inkomen verdient om rond te komen, krijgt hulp aangeboden. Arnhemmers die de energierekening niet kunnen betalen door de stijgende energiekosten, krijgen inkomensondersteuning. Hiervoor stellen we een energiearmoedefonds waarvoor in totaal € 5 miljoen uittrekken. Om de mobiliteit van mensen met een laag inkomen te vergroten, wordt het mogelijk om met de Gelrepas voor één euro met het openbaar vervoer te reizen. We organiseren diverse preventieactiviteiten om te voorkomen dat Arnhemmers in de schulden raken en helpen jongeren zo veel mogelijk met hun geldzorgen door hun schulden over te nemen.

Daarnaast werken we aan een plan van aanpak om de armoedebestrijding, schulddienstverlening en bewindvoering beter te organiseren en meer in eigen hand te nemen. Arnhem moet een fijne plek zijn om op te groeien. Een stad waar iedereen volop kansen krijgt om zijn, haar of hun ambities waar te maken. Ook als je start met een achterstand. De school en andere maatschappelijke gebouwen in een wijk vormen de verbindende kern van de gezonde en veilige omgeving waarin kinderen en jongeren opgroeien en buurtgenoten elkaar treffen. Daarom werken we toe naar goede en gezonde onderwijshuisvesting, waarvoor we tot en met 2026 in totaal € 12 miljoen uittrekken. Om te voorkomen dat kinderen zonder eten of met ongezond eten op school komen, starten we een project waarbij we gezonde schoolmaaltijden aanbieden op scholen waar dat het hardst nodig is. We willen dat onze inwoners langer fysiek en mentaal fit blijven. Jong en oud moeten in hun wijk worden uitgedaagd om te sporten, spelen en bewegen. We versterken de positie van inwoners met een beperking door te investeren in de toegankelijkheid van hoofdlooproutes, inclusieve speeltuinen en vastgoed. Ouderen moeten oud kunnen worden in hun eigen buurt omdat dat bijdraagt aan gezondheid en geluk. Ook zetten we in op Arnhem als dementievriendelijke stad.

We trekken tot en met 2026 in totaal € 11 miljoen uit voor de Arnhem-Oost aanpak zodat we die kunnen continueren. Met deze doelgerichte en samenhangende aanpak krijgen de wijken in het oosten van onze stad het commitment en de aandacht die ze verdienen. Zodat kinderen en jongeren in een veilige en kansrijke omgeving opgroeien. De waardevolle lessen die we hierin leren, passen we ook toe in de rest van de stad. Daarnaast maken we ons hard voor veilige en leefbare wijken, onder meer door het versterken van de handhaving. Een veilig Arnhem betekent ook dat we stevig optreden tegen ondermijnende criminaliteit. Misdaad mag nooit lonen. We voorkomen jeugdcriminaliteit en dringen dit zoveel mogelijk terug. Ook het tegenaan van woonoverlast staat hoog op onze agenda, juist omdat dit mensen treft in de kern van hun bestaan. In de strijd tegen seksuele

3

intimidatie gaan we door met weerbaar maken van Arnhemse jeugd door middel van onder andere voorlichting en trainingen. Toekomstbestendig door te investeren in een VERBONDEN Arnhem. Steeds opnieuw zoeken en vinden we de verbinding met bewoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties in onze stad. We kijken naar elkaar om en helpen diegenen die dat nodig hebben. We willen de betrokkenheid en solidariteit van Arnhemmers benutten om onze stad nog socialer te maken. Door te investeren in kunst, cultuur en erfgoed zorgen we dat ook daar verbindingen worden gelegd. Voor jonge Arnhemmers verlagen we de drempel om cultuur te bezoeken aanzienlijk door gratis cultuurbezoek mogelijk te maken. In Arnhem kan iedereen zichzelf zijn, we zijn op elk terrein een inclusieve stad en doen alles wat we kunnen om discriminatie en racisme tegen te gaan. Arnhem is een gastvrije stad. De komende jaren maken we extra middelen vrij om te zorgen voor goede en veilige opvang voor vluchtelingen. Ook bieden we een toekomstperspectief aan mensen zonder papieren en mensen op de vlucht. Zowel de breedtecultuur als het topsegment heeft onze prioriteit. Zo hebben we gekozen voor het intensiveren van het cultuuraanbod in Zuid en werken we de komende jaren toe naar een verhuizing van de Jacobiberg en het cultuurcentrum.

We stellen incidentele middelen beschikbaar voor de jubileumeditie van de Sonsbeektentoonstelling. State of Fashion blijven we steunen. Samen met de organisatoren willen we deze internationaal toonaangevende evenementen nog verder versterken. Tijdens de jaarwisseling kunnen Arnhemmers genieten van een centrale licht- of vuurwerkshow dat als alternatief dient voor consumentenvuurwerk en bovendien verbondenheid stimuleert. We willen Arnhemmers nog meer betrekken bij onderwerpen die spelen in de stad en gebruik maken van alle kennis die onze stad herbergt. Burgerparticipatie is een cruciale voorwaarde om de betrokkenheid tussen bewoners en gemeente te versterken. Komend jaar beginnen we daarom met een burgerberaad over afval. Arnhem werkt in de Groene Metropoolregio samen aan maatschappelijke opgaven die om een regionale aanpak vragen. Veel Arnhemse ambities – zoals duurzame mobiliteit, een betere aansluiting van het onderwijs op de arbeidsmarkt en de regionale energiestrategie – worden ook vanuit de Groene Metropoolregio opgepakt. De gemeentelijke organisatie moet toegankelijk zijn voor iedereen. Daarom hebben we ons de afgelopen maanden extra ingespannen om Loket Zuid te heropenen. Hierdoor kunnen Arnhemmers zowel op het stadhuis als in het Loket Zuid laagdrempelig terecht.

We verbeteren onze digitale dienstverlening en zorgen dat regels passen bij onze inwoners in plaats van bij de gebruikte systemen. We zetten extra kracht bij voor het inclusiever en divers maken van de gemeentelijke organisatie. Ook zien we het als onze taak om intensiever aan de slag te gaan met opkomstbevordering bij de verkiezingen. Hoe meer Arnhemmers hun stem uit brengen hoe groter de legitimiteit van ons stadsbestuur, en daarmee de verbondenheid met de stad.

4

Ontwikkelingen in het financieel kader Hoofdlijnen financiën Arnhem staat voor grote opgaven. De klimaatcrisis vraagt om actie, de vastgelopen woningmarkt moet worden vlot getrokken en de kloof tussen arm en rijk gedicht. Om deze en andere doelen te verwezenlijken, zijn investeringen in onze stad essentieel. Voor de korte termijn is dat ook mogelijk dankzij zekerheid over onze financiële positie. Vanaf 2026 bestaat er echter onduidelijkheid, onder andere vanwege aangekondigde veranderingen in het gemeentefonds. Deze onzekerheid heeft uiteraard ook invloed gehad op de wijze waarop deze begroting tot stand is gekomen. In deze Begroting 2023 is het coalitieakkoord financieel verwerkt. Daarnaast hebben we de financiële ontwikkelingen meegenomen die zich na de totstandkoming van het coalitieakkoord hebben voorgedaan. Ook het Regeerakkoord van het in januari 2022 gestarte kabinet laat veel ambities zien. Hierbij zijn hogere rijksuitgaven beschikbaar gesteld om de diverse uitdagingen aan te pakken. Deze landelijke ambities met bijbehorende middelen werken door in een hoger accres van het gemeentefonds volgens de trap-op-trap-af systematiek. In het Arnhemse coalitieakkoord zijn deze middelen ingezet om de gewenste investeringen in de stad op het gebied van duurzaamheid, groen, kansrijk en verbondenheid te kunnen realiseren. De meicirculaire 2022 heeft dit beeld verder versterkt.

De opnieuw hogere begrote rijksuitgaven in de Voorjaarsnota doen het gemeentefonds voor de jaren tot en met 2025 fors verder stijgen. Daarnaast is de oploop van de opschalingskorting binnen het gemeentefonds voor de jaren tot en met 2025 geschrapt. Dit betekent dat voor deze jaren het gemeentefonds niet verder gekort wordt, terwijl dit oorspronkelijk wel de bedoeling van het Rijk was. Verder is afgesproken om het volumedeel van het accres vast te zetten. Dit betekent dat (afgezien van loon- en prijsstijgingen) de accressen de komende jaren vast staan en dat gemeenten geen risico lopen dat, als gevolg van onderuitputting op de rijksbegroting, het accres in de komende jaren negatief wordt bijgesteld. Zekerheid voor de korte termijn dus, met (meer dan) voldoende financiële middelen in de jaren 2022 tot en met 2025. Ook de uitzonderlijk hoge weerstandsfactor en de solvabiliteitsratio ondersteunen dit beeld. Deze goede financiële positie maakt het mogelijk om de voor Arnhem zo belangrijke en gewenste investeringen in de stad te kunnen realiseren. Voor de lange termijn vanaf het jaar 2026 ervaren alle gemeenten echter grote onzekerheid over de ontwikkeling van de gemeentelijke financiën. Vanaf 2026 zal het gemeentefonds namelijk niet langer via de huidige normeringssystematiek geïndexeerd worden.

Het Rijk is voornemens geen accres meer te verstrekken voor volumeontwikkelingen (zoals stijging van het aantal inwoners, woningen, uitkeringsgerechtigden, etc), maar alleen voor loon- en prijsontwikkeling. Dit betekent concreet voor alle gemeenten een flinke daling van het accres vanaf 2026, ook wel het accres-ravijn genoemd. Voor Arnhem komt dit neer op circa € 25 miljoen minder gemeentefonds vanaf 2026 in vergelijking met 2025. Specifiek wordt een klein aantal gemeenten, waaronder Arnhem, daarnaast geconfronteerd met een nieuw verdeelmodel voor de uitkeringen voor beschermd wonen, dat na 2026 verder negatief oploopt. In 2026 is reeds rekening gehouden met een nadeel van € 15 miljoen, dit loopt verder op naar € 28 miljoen vanaf 2029. Om die reden kunnen we in deze Begroting vooral incidenteel geld uitgeven en amper structureel. Met de structurele uitgaven moeten we zeer terughoudend zijn, gelet op de onzekerheid vanaf 2026. In de komende tijd wordt door het Rijk gewerkt aan een verkenning voor de richting van de oplossing voor de financiële positie van gemeenten vanaf 2026. Daartoe wordt een aantal mogelijkheden verkend: een beoordeling van de mate waarin de gestelde ambities voor gemeenten nog passen bij de daarvoor beschikbaar gestelde middelen bij gemeenten en de mogelijkheid voor een groter eigen belastinggebied.

Vooralsnog biedt dit bij het opstellen van deze Begroting met meerjarenraming tot en met 2026 geen concrete houvast. De Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) zet in op het tijdig verkrijgen van zekerheid voor gemeenten en geeft aan dat een groter eigen belastinggebied niet kan/mag leiden tot lastenverzwaring. De insteek van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) is dat gemeenten de incidentele middelen in de jaren 2023 tot en met 2025 (deels) kunnen reserveren als een buffer voor 2026 en verder. Kanttekening hierbij is dat dit volgens de geldende financiële spelregels natuurlijk geen structurele oplossing is. In het licht van de geschetste incidentele ruimte voor de jaren tot en met 2025 en de onzekerheid over een mogelijk structureel tekort vanaf 2026, is in deze Begroting een balans gevonden tussen de ambities om te investeren in de stad enerzijds en de financiële middelen anderzijds. Op onderdelen zijn daarom noodzakelijke

5

afwegingen gemaakt om de ambities in te passen in de beschikbare financiële ruimte. Dat betekent dat in een aantal gevallen voorgesteld wordt om alleen incidentele middelen ter beschikking te stellen om bepaalde ambities te realiseren, terwijl het eigenlijk gewenst is om structurele inzet te kunnen plegen. Om de structurele ruimte te verruimen, zijn daarnaast reeds in het coalitieakkoord verhogingen van een aantal belastingen voorgesteld en in deze Begroting verwerkt. In deze Begroting houden we de weerbaarheid op peil. Met een Begroting in evenwicht, waarvan de weerstandsfactor de komende jaren ruim boven de 1,4 ligt, geeft deze Begroting in elk geval voor de komende jaren de mogelijkheid om de belangrijke investeringen in de stad te kunnen doen. Het is een sluitende begroting, die vanwege de onzekerheid over de financiële verhoudingen tussen Rijk en gemeenten echter wel onder druk staat vanaf 2026. Hopelijk heeft de verkenning op Rijksniveau naar de structurele financiële positie van gemeenten als resultaat dat ook vanaf 2026 gerekend kan worden met passende financiële middelen bij de ambities die (ook van rijkswege) bij gemeenten neergelegd zijn.

Reëel en structureel sluitende begroting In onderstaande twee tabellen is samengevat weergegeven hoe de Begroting 2023 zich ontwikkelt ten opzichte van de vorige begroting. De eerste tabel betreft het financieel beeld uit het coalitieakkoord. In de tweede tabel worden de ontwikkelingen gepresenteerd die zich aanvullend op het coalitieakkoord voordoen bij het gemeentefonds en op de verschillende beleidsthema's. In de tabellen verderop in dit hoofdstuk waarin de beleidsontwikkelingen uitgesplitst worden, zijn voor de volledigheid ook de ontwikkelingen uit het coalitieakkoord opgenomen. Financieel beeld 2023-2026 Bedragen x € 1.000

2023

Uitgangspositie Begroting 2022

2024

2025

2026

0

0

0

0

Toevoeging (+) of onttrekking (-) aan de algemene reserve voorafgaand aan coalitieakkoord

-1.032

5.726

4.474

2.468

Financiële tabel coalitieakkoord Waarvan structureel Waarvan incidenteel

1.946 3.137 -1.191

-3.357 5.961 -9.318

7.886 5.559 2.327

-5.782 -850 -4.933

913

2.369

12.359

-3.315

2.104 -1.191

11.687 -9.318

10.032 2.327

1.618 -4.933

Toevoeging (+) of onttrekking (-) aan de algemene reserve na coalitieakkoord Waarvan structureel Waarvan incidenteel

Na verwerking van het coalitieakkoord wordt in 2026 € 3,3 miljoen aan de algemene reserve onttrokken. Omdat € 4,9 miljoen daarvan incidenteel is resteert een structureel overschot van € 1,6 miljoen. Doordat in 2023 € 0,9 miljoen, in 2024 € 2,4 miljoen en in 2025 € 12,4 miljoen aan de algemene reserve wordt toegevoegd resteert na het coalitieakkoord samen met de onttrekking van € 3,3 miljoen totaal € 12,3 miljoen incidentele ruimte (de optelsom van de blauwe regel in de bovenstaande tabel). Na het verschijnen van het coalitieakkoord, is de meicirculaire met betrekking tot het gemeentefonds gepubliceerd. De jaarlijkse mutatie van de gemeentefondsuitkering is in de onderstaande tabel opgenomen. Omdat de gemeentefondsuitkering in 2026 met € 5,7 miljoen veel minder hard stijgt dan in 2023 tot en met 2025 (€ 14,3 oplopend tot € 32,6) ontstaat er in 2023 tot en met 2025 een forse incidentele ruimte, waar er slecht beperkte structurele ruimte bestaat. In onderstaande figuur is in donkerblauw de structurele ruimte weergegeven die als gevolg van de ontwikkeling van het gemeentefonds ontstaat en in lichtblauw de incidentele ruimte.

6

Met de budgettaire ruimte op basis van de meicirculaire ontstaat de mogelijkheid om een aantal (nieuwe) knelpunten op te lossen en middelen in te zetten op prioriteiten uit het coalitieakkoord waarvoor nog geen of onvoldoende middelen waren bestemd. De daarbij gemaakte keuzes en zijn eveneens in de onderstaande tabel weergegeven. Financieel beeld 2023-2026 (vervolg)

2023

2024

2025

Gemeentefonds en overige Rijksontwikkelingen (structureel)

14.312

26.825

32.637

5.725

Beleidsontwikkelingen Een DUURZAAM Arnhem Waarvan structureel Waarvan incidenteel

-6.290 435 -6.725

-3.798 402 -4.200

-4.309 391 -4.700

-409 391 -800

Een GROEN Arnhem Waarvan structureel Waarvan incidenteel

-6.963 -33 -6.930

-5.638 -33 -5.605

-4.553 -33 -4.520

-4.734 -214 -4.520

Een KANSRIJK Arnhem Waarvan structureel Waarvan incidenteel

-3.297 -560 -2.737

-1.961 -421 -1.540

-1.281 -391 -890

-1.242 -442 -800

Een VERBONDEN Arnhem Waarvan structureel Waarvan incidenteel

-5.760 -1.215 -4.545

-4.466 -1.041 -3.426

-3.136 -781 -2.355

-2.940 -781 -2.160

Jaarlijkse bijstellingen Waarvan structureel Waarvan incidenteel

-8.787 -6.303 -2.484

-5.972 -6.790 818

-5.499 -6.952 1.453

-6.288 -6.288 0

Aanvullende toevoeging (+) of onttrekking (-) aan de algemene reserve cf Begroting 2023 Waarvan structureel Waarvan incidenteel

-15.871

7.358

26.219

-13.203

8.740 -24.612

30.629 -23.271

34.904 -8.685

9 -13.212

0

0

0

0

Totaal Financieel beeld

7

2026

Na verwerking van de aanvullende beleidsontwikkelingen na het coalitieakkoord, blijkt dat met deze Begroting in 2023 een onttrekking van € 15,9 miljoen aan de algemene reserve wordt gedaan. In 2024 en 2025 wordt respectievelijk € 7,4 miljoen en 26,2 miljoen aan de algemene reserve toegevoegd. In 2026 wordt € 13,2 miljoen aan de algemene reserve onttrokken. Doordat de onttrekking van € 13,2 miljoen in 2026 van incidentele aard is en dus ná 2026 niet meer gedaan wordt, is de begroting structureel in evenwicht. Verderop in dit hoofdstuk wordt de benodigde weerstandscapaciteit toegelicht. Daaruit blijkt dat tot en met 2026 in totaal incidenteel € 26,0 miljoen uit de algemene reserve kan worden onttrokken zonder dat de weerstandsfactor onder de 1,4 zakt. Samenvattend Voorafgaand aan het coalitieakkoord werd in de meerjarenraming vanaf 2026 jaarlijks 2,5 miljoen toegevoegd aan de algemene reserve. In het coalitieakkoord is € 0,9 miljoen van deze structurele ruimte ingezet en resteert dus € 1,6 miljoen structurele ruimte. Met de aanvullende ontwikkelingen na het coalitieakkoord wordt deze structurele ruimte ook ingezet. Doordat er niet meer dan de structurele ruimte wordt ingezet, is de Begroting 2023 structureel in evenwicht. De incidentele ruimte in de eerste jaren leidt in deze Begroting tot toevoegingen aan de algemene reserve in 2024 en 2025.

In 2026 wordt € 13,2 miljoen van deze incidentele ruimte ingezet. Mocht het Rijk overgaan tot een aanpassing van de accresberekening voor 2026, wat zou leiden tot een hogere gemeentefondsuitkering, dan groeit daarmee de structurele ruimte. in de eerdere figuur van de gemeentefondsuitkering zullen de donkerblauwe kolommen groeien. Aangezien de totale gemeentefondsuitkering in 2023 tot en met 2025 hetzelfde blijft, zal deze extra structurele ruimte dus ten koste gaan van de incidentele ruimte. Daarom is het van belang prudent om te gaan met de incidentele ruimte die de Begroting 2023 biedt.

Gemeentefonds Gemeentefonds in coalitieakkoord In het coalitieakkoord zijn reeds de september- en decembercirculaire 2021 verwerkt. Tevens zijn in het coalitieakkoord inschattingen gemaakt over de meicirculaire (aanvullend accres, schrappen oploop opschalingskorting, herverdeling algemene uitkering en compensatie jeugdzorg). Voor het onderdeel Beschermd Wonen is in het coalitieakkoord al rekening gehouden met het nieuwe verdeelmodel dat voor Arnhem een nadelige oploop laat zien. Na het jaar 2026 waarin reeds rekening wordt gehouden met een nadeel van bijna € 15 miljoen loopt dit verder op tot bijna € 21 miljoen in 2027, ruim € 26 miljoen in 2028 en ruim € 28 miljoen vanaf 2029. Hiermee zal in de komende nieuwe begrotingen rekening moeten worden gehouden. Gemeentefonds en overige ontwikkelingen aanvullend op het coalitieakkoord In deze Begroting is de raming van het gemeentefonds bijgesteld op basis van de feitelijke meicirculaire 2022. Ten opzichte van de Begroting 2022 stijgt de gemeentefondsuitkering over de jaren tot en met 2025. Een groot deel daarvan betreft de nominale indexatie van de gemeentefondsuitkering dat tot uitdrukking komt in een hoger accres. Het accres laat in de meicirculaire vanaf 2026 echter een daling zien als gevolg van de wijziging van de normeringssystematiek. Het effect van dit zogenaamde accres-ravijn is circa € 25 miljoen voor Arnhem.

De oploop van de opschalingskorting is tot en met het jaar 2025 geschrapt, ook dit is verwerkt in de meicirculaire. De verdeling van het gemeentefonds sluit door onder andere de decentralisaties in het sociaal domein niet meer aan bij de huidige tijd en is bovendien in de afgelopen twintig jaar ingewikkeld en ondoorzichtig geworden. Daarom wordt vanaf 1 januari 2023 een compleet herzien verdeelmodel gebruikt. Het doel van de herziene verdeling is een stabiel verdeelmodel dat zo goed mogelijk aansluit bij de kosten van gemeenten. Het model is geen eindstation en zal continu onderhoud vragen. Op basis van een ingroeipad wordt in 3 jaar het maximale effect in elke gemeente bereikt. Voor Arnhem betekent dit een voordeel van ruim € 6 miljoen vanaf 2025 dat in de meicirculaire en daarmee in deze Begroting is meegenomen. De overige aanpassingen in het gemeentefonds die leiden tot aanpassingen in de lasten als gevolg van taakmutaties en decentralisatie-uitkeringen zijn toegelicht in deel 3 (Financiële begroting). Conform het advies van de Commissie van Wijzen zijn voor het jaar 2023 de middelen jeugdzorg incidenteel volledig in de meicirculaire verwerkt. Voor de jaren daarna vindt formele besluitvorming later plaats bij het afsluiten van de Hervormingsagenda. Daarbij vormt het advies van de Commissie van Wijzen het uitgangspunt.

Op basis van de richtlijn vanuit Rijk en VNG mogen gemeenten de middelen in de begroting echter volledig meenemen, waarbij ook rekening gehouden wordt met een besparing die landelijk door het Rijk wordt uitgewerkt en naar verwachting tot lagere lasten bij gemeenten gaat leiden. In programma S07 Zorg en verderop in dit hoofdstuk wordt nader toegelicht op welke wijze de extra middelen voor jeugdzorg zullen worden ingezet. Nader onderzoek naar de effecten van de nota Investeren, waarderen en afschrijven (nota IWA) op het meerjarig onderhoudsplan 2022 (MJOP) van het gemeentelijk vastgoed, levert een voordeel op. Tot slot is op deze plaats 8

een administratieve correctie verwerkt van een boeking die in de vorige Begroting ten onrechte niet structureel was opgenomen. In onderstaande tabel zijn alle hiervoor beschreven mutaties op het gemeentefonds vanuit het coalitieakkoord en aanvullend daarop opgenomen. Gemeentefonds en overige (rijks)ontwikkelingen Bedragen x € 1.000

2023

2024

2025

2026

I/S

Ontwikkelingen gemeentefonds sept.- en dec.circulaire Doorgegeven mutaties decentralisatie-uitkeringen sept.- en dec.circulaire Inschatting ontwikkelingen meicirculaire Beschermd Wonen Gemeentefonds totaal ontwikkelingen Coalitieakkoord

10.890 3.864

10.997 3.886

11.795 4.073

12.156 S 4.022 S

18.024 32.777

28.800 -2.797 40.885

33.621 -7.441 42.047

24.695 S -14.689 S 26.184

Ontwikkelingen gemeentefonds meicirculaire Doorgegeven mutaties decentralisatie-uitkeringen meicirculaire Extra middelen Jeugdzorg Effect nota IWA op MJOP Vastgoed Correctie structurele boeking AR Gemeentefonds totaal aanvullend op Coalitieakkoord

11.210 2.887

13.488 2.909

18.487 4.525

-7.215 S 5.148 S

214

10.236 192

9.433 192

14.312

26.825

32.637

6.501 S 291 S 1.000 S 5.725

Totaal ontwikkelingen gemeentefonds en overige ontwikkelingen

47.089

67.710

74.685

31.909

Financiële koers van de beleidsontwikkelingen In het coalitieakkoord zijn middelen beschikbaar gesteld voor een aantal onvermijdelijke ontwikkelingen. Daarnaast is een aantal beleidskeuzes op het terrein van de algemene middelen gemaakt. Deze zijn in onderstaande tabel opgenomen. Onvermijdelijke ontwikkelingen en beleidskeuzes coalitieakkoord Bedragen x € 1.000

2023

Onvermijdelijke ontwikkelingen Stikstofagenda Actualisatie BUIG Burgerzaken voordeel BRP straat Zevenaar Uitvoering moties Diversiteit en Inclusie eigen personeel Tekort Bridge to Liberation (21A62) Stijging kosten HO door vergrijzing en tariefstijgingen Stijging kosten WRV Stijging kosten doelgroepenvervoer Stijging kosten Jeugd (tariefstijging en volumestijging) Voordeel binnen zorgbegroting Uitvoeringsagenda Nieuwe Haven Beëindiging woonfuncties woonboten Nieuwe Haven Bijdrage E-depot Gelders Archief Verlenging afspraken voor sw-medewerkers Omzetten pilots uitvoering Wgs in structureel beleid Hogere energieprijzen Sportbedrijf Milieutoezicht ODRA Gevolgen Wet kwaliteitsborging bouw

9

-100 -1.300 508 -65 -100 -994 -460 -2.590 5.518 -200 -500 -54 -920 -155 -300 -150 -130

2024

2025

-1.500 508

-1.500 508

-100 -1.664 -795

-200 -2.034 -795 -274 -1.685 3.191

-2.684 4.885 -200 -54 -1.915 -155

-54 -2.280 -155

-150 -130

-150 -130

2026

I/S

I -1.500 S 508 S I I -1.904 S -795 S -262 S -2.221 S 3.261 S I I -54 S -2.280 S -155 S I -150 S -130 S

Formatie SBR Informatieveiligheid & privacy Kostenstijging IV/ICT Open en transparante overheid: capaciteit informatievoorziening en kwaliteitssysteem RTV Arnhem / Connect Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen: Uitvoeren regionale agenda Onderhoud beweegvoorzieningen in de openbare ruimte Plan van aanpak woonwagenlocaties Uitvoering en handhaving reguleringsinstrumentarium (ODRA) Risico op kapitaalvernietiging groot onderhoud wegen Klantenservice

-2.500 -1.470 -635 -200

-2.500 -1.470 -635 -200

-2.500 -1.370 -635 -200

-2.500 S -1.270 S -635 S -100 S

-687

-100 -687

-100 -687

-100 S -687 S

-100 -100 -60

-100 -600 -60

-100 -100 -60

-100 S -100 S -60 S

-100

-23 -100

-46 -100

-69 S -100 S

2.790 57

4.240 1.280

5.690 1.990

7.140 S 2.700 S

Beleidskeuzes Indexatie OZB obv CPI met extra ruimte tot 5% jaarlijks Verhoging afvalstoffenheffing (in 4 jaar naar 95% kostendekking) Verhoging parkeertarieven Verhoging toeristenbelasting (regulier tarief met € 0,50 en verlaagd tarief met € 0,25) Stopzetten dotaties aan BR Solvabiliteit Vrijval BR Solvabiliteit Vrijval uit algemene reserve bij weerstandsfactor van 1,4

2.900 166

2.900 166

2.900 166

2.900 S 166 S

6.110 20.447 19.284

3.693

2.941

2.941 S I I

Totaal Onvermijdelijke ontwikkelingen coalitieakkoord

43.910

1.850

2.230

4.443

In het coalitieakkoord zijn de onvermijdelijke ontwikkelingen niet apart toegelicht. Hieronder worden deze punten die nu in de Begroting worden opgenomen toegelicht. Stikstofagenda De maatregelen in het kader van de stikstofagenda zoals ingezet in de Begroting 2022 worden ook in 2023 voortgezet. Actualisatie BUIG In lijn met het programmaplan ‘Doorbraak naar Werk’ en het realistisch en actueel begroten van BUIG (gebundelde uitkeringen), wordt de bijgestelde raming voor 2023 en verder voor de BUIG verwerkt in deze Begroting. Burgerzaken voordeel BRP straat Zevenaar In de Perspectiefnota 2021-2024 is een voordeel van € 508.000 in 2021 en 2022 gemeld op de BRP-straat Zevenaar. Bij dit onderdeel van Burgerzaken kunnen asielzoekers uit het IND-centrum in Zevenaar zich inschrijven in de basisregistratie personen. Dit voordeel ontstaat doordat de compensatie voor de BRP-straat hoger is dan de kosten die Burgerzaken daarvoor maakt. Dit voordeel komt vanaf 2023 structureel ten gunste van de algemene middelen. Uitvoering moties Diversiteit en Inclusie eigen personeel Voor de uitvoering van een aantal moties in het kader van diversiteit van het eigen personeel, is een uitvoeringsplan opgesteld. Hiermee wordt gewerkt aan een divers personeelsbestand en een inclusieve (werk)cultuur. Voor de uitvoering van het plan worden middelen vrijgemaakt.

De komende jaren investeren we in totaal ruim € 1,4 miljoen per jaar extra in Inclusie & Diversiteit. Dit is verdeeld over meerdere programma's. in het stedelijke programma Welzijn en Inclusie wordt een totaalbeeld gegeven. Tekort Bridge to Liberation (21A62) In november 2021 is amendement 21A62 (Extra budget 2022 Bridge to Liberation-experience) aangenomen om het tekort op de begroting van 2022 voor de Bridge to Liberation op te lossen. De subsidie voor 2022 is 10

incidenteel opgehoogd met € 100.000 en de subsidie voor 2025 is verlaagd met hetzelfde bedrag. Daardoor ontstaat in 2025 een tekort van € 100.000 binnen de huidige subsidie van de gemeente Arnhem. Voor 2023 en 2024 wordt het subsidiebedrag met € 100.000 verhoogd en in 2025 met € 200.000. Stijging kosten HO door vergrijzing en tariefstijgingen De toenemende vergrijzing zorgt o.a. voor een grotere vraag naar huishoudelijke ondersteuning. Daarnaast wordt verwacht dat de toenemende krapte op de arbeidsmarkt invloed zal hebben op de zorg en tot tariefstijgingen zal leiden. Voor een deel is het streven om de toenemende zorgvraag op te vangen door het bieden van ondersteuning vanuit algemene voorzieningen (de sociale basis/ welzijn). Stijging kosten WRV De vergrijzing zorgt voor een toenemende vraag naar woon-, rolstoel- en vervoersvoorzieningen (WRV). Daarnaast stijgen de kosten van nieuwe contracten mede als gevolg van de stijgende materiaalkosten. Stijging kosten doelgroepenvervoer De transitie naar zero emissie bij doelgroepenvervoer vraagt een investering vanaf 2024. Tevens ontvangt de BVO-DRAN een subsidie van de provincie die afgebouwd wordt naar € 0 in 2024 waardoor de bijdrage van de gemeenten hoger zal worden.

In 2021 is een positief resultaat behaald op doelgroepenvervoer, dit resultaat wordt de komende jaren ingezet ter dekking van de transitie naar zero emissie en de afbouw van de provinciesubsidie. Stijging kosten Jeugd (tariefstijging en volumestijging) In de laatste kwartalen van 2021 zijn de jeugdzorgkosten opgelopen vanwege hogere tarieven en een grotere zorgvraag. Deze trend zet zich in 2022 door. De verwachting is dat deze stijging voor een groot deel structureel is. Voordeel binnen zorgbegroting Op Wmo - begeleiding doet zicht een voordeel voor binnen de zorgbegroting. Dit komt door een combinatie van factoren. De inkoop 2020, waarbij de inzet van lichtere begeleiding aantrekkelijker is gemaakt ten opzichte van zwaardere begeleiding, heeft een blijvend effect. De aanpak van zorgfraude heeft als gevolg dat zorg doelmatiger wordt ingezet. Een deel van de Wmo-begeleiding is overgegaan naar wet langdurige zorg, waarvoor het Rijk verantwoordelijk is. Als gevolg van de coronacrisis is het aantal mensen dat gebruik maakt van activerend werk en groepsbegeleiding teruggelopen. Vooralsnog zijn de aantallen niet naar het oude niveau teruggekeerd. De verwacht is dat dit op termijn wel weer van toenemen.

Uitvoeringsagenda Nieuwe Haven Voor 2023 en 2024 is € 200.000 bestemd voor de uitvoering en/of cofinanciering van de korte termijn activiteiten uit de uitvoeringsagenda van het implementatieplan Nieuwe Haven. Beëindiging woonfuncties woonboten Nieuwe Haven Onderdeel van de ontwikkeling van de haven is dat woonfunctie beëindigd wordt. Voor het beëindigen van de woonfunctie, wat neerkomt op het uitkopen dan wel verplaatsten van 15 woonboten wordt € 0,5 miljoen extra begroot. Bijdrage E-depot Gelders Archief Het Rijk trekt zicht landelijk terug uit de regionale historische centra (RHC) zoals het Gelders Archief. De digitale rijksarchieven gaan volledig naar het e-depot van het Nationaal Archief. De RHC’s dienen een eigen voorziening op te richten. Het Rijk stelt middelen beschikbaar voor de opzet van het e-depot. Het beheer moet door deelnemers in de RHC's worden gedekt. Als deelnemer in het Gelders Archief leidt dit tot een structureel hogere bijdrage van € 54.000. Verlenging afspraken voor sw-medewerkers Voor de komende periode van drie jaar zijn nieuwe afspraken gemaakt voor de werkplekken van de Arnhemse sw-medewerkers bij of via Scalabor. In de raadsbrief ‘Continueren uitvoerend werkgeverschap Wsw door Scalabor’ van 7 december 2021 wordt dit toegelicht. De nieuwe afspraken betekenen dat we met ingang van 2023 een financiële bijdrage per SW-medewerker betalen aan Scalabor.

De bijdrage loopt de komende jaren op naar 2,3 miljoen in 2026.

11

Omzetten pilots uitvoering Wgs in structureel beleid Voor de uitvoering van de wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) zijn in samenwerking met de Belastingdienst, UWV en Hypotheekverstrekkers een aantal pilots opgezet om te kijken hoe we op de beste manier uitvoering vorm kunnen geven. Deze pilots moeten worden naar een structurele aanpak. Hogere energieprijzen Sportbedrijf Het Sportbedrijf wordt vanwege de aard van haar activiteiten extra hard geraakt door de stijding van de energieprijzen. Om dit te compenseren wordt voor 2023 de bijdrage verhoogd met € 300.000. Milieutoezicht ODRA Er wordt € 150.000 extra budget voor ODRA begroot voor het uitvoeren van extra controles. Enerzijds als gevolg van inventarisaties op bedrijventerreinen waaruit blijkt dat er 300 bedrijven zijn die niet bij de ODRA bekend waren en anderzijds door nieuwe controlefrequenties als gevolg van een nieuwe risico-analyse van het bedrijvenbestand. Gevolgen Wet kwaliteitsborging bouw Naar schatting worden € 130.000 extra kosten per jaar gemaakt door de invoering van de Wet kwaliteitsborging bouw (Wkb). Met de Wkb (die tegelijk met de Omgevingswet in werking treedt) verdwijnt een aantal taken van de ODRA naar particuliere toezichthouders. Deze kosten kunnen niet meer verhaald worden door de leges maar zorgen nog wel voor werkzaamheden bij de ODRA.

Formatie SBR In de Perspectiefnota 2022-2025 is aangegeven dan de afgelopen jaren een onevenwichtigheid is ontstaan tussen de formatieve en daadwerkelijk ingezette capaciteit bij het cluster Strategie, beleid en regie (SBR). Gebleken is dat deze onevenwichtigheid niet binnen het huidige begrote budget kan worden opgelost. Informatieveiligheid & privacy In 2019 is de Baseline Informatiebeveiliging Overheid ingevoerd als wettelijk kader waaraan gemeenten moeten gaan voldoen. Hiermee kunnen inwoners bij alle overheden hetzelfde niveau van veiligheid voor hun gegevens verwachten. Tegelijkertijd nemen externe dreigingen toe. Er worden extra middelen vrijgemaakt om de informatieveiligheid en de bescherming van persoongegevens naar een hoger niveau te brengen. Kostenstijging IV/ICT We zien wereldwijd een bovengemiddelde stijging in de kosten van informatievoorziening en ICT. Personeel in het vakgebied is schaars geworden, waardoor een stuwing in het loongebouw en extra inhuur onvermijdelijk lijkt. Dit leidt tot hogere lasten. Open en transparante overheid: capaciteit informatievoorziening en kwaliteitssysteem Om te voldoen aan de Wet Openbaarheid van Bestuur lopen momenteel al inspanningen. Er zijn nog achterstanden op het gebied van het toegankelijk maken van analoge en digitale archieven. Naar de toekomst toe moet het proces anders ingericht worden.

Dit vraagt om investeringen die nu in de begroting worden opgenomen. RTV Arnhem / Connect De Streekomroep Midden Gelderland (RTV Arnhem) is in ontwikkeling en bezig met verdere professionalisering. In 2021 en 2022 is incidenteel € 100.000 verstrekt uit de rijkscoronamiddelen. Voor een goed functionerende omroep zijn structurele middelen nodig. De uitwerking van het landelijk coalitieakkoord en gevolgen voor de toekomstige financiering worden gevolgd. Voor het Arnhems Mediafonds is in september 2021 een 2-jarige pilot gestart (uitvoering amendement). Hiervoor is € 130.000 incidenteel beschikbaar gesteld. Voor de verdere professionalisering worden structurele middelen vrijgemaakt. Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen: Uitvoeren regionale agenda In het coalitieakkoord zijn extra lasten voor de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen opgenomen. De kosten voor de uitvoering van de regionale agenda worden naar rato van inwonertal verdeeld over de regiogemeenten. Arnhem heeft voor 2022 op alle vijf de opgaven ingetekend en daarvoor vanuit de algemene middelen eenjarig een bedrag vrijgemaakt van € 412.000. Het totale bedrag voor 2022 is € 687.262. Van dit bedrag was reeds € 275.000 begroot. De begroting van de GMR en de bijbehorende regionale agenda wordt vanaf 2023 meerjarig gepresenteerd. Het gevolg van de meerjarenraming voor Arnhem is onjuist in het coalitieakkoord opgenomen.

Hieronder bij de beleidsontwikkelingen voor Een duurzaam Arnhem wordt dit gecorrigeerd. 12

Onderhoud beweegvoorzieningen in de openbare ruimte De afgelopen jaren zijn er beweegvoorzieningen aangelegd in de openbare ruimte. Voor het onderhoud van deze voorzieningen wordt een strucutreel budget van € 100.000 begroot. Plan van aanpak woonwagenlocaties Voor de onrendabele top op het plan van aanpak woonwagenlocaties worden extra middelen vrijgemaakt. Uitvoering en handhaving reguleringsinstrumentarium (ODRA) In de begroting worden extra middelen opgenomen voor de structurele capaciteit bij ODRA voor uitvoering en handhaving reguleringsinstrumentarium, onder andere voor goed verhuurderschap, kamerverhuur, handhaving regulering betaalbare koop en huur. Risico op kapitaalvernietiging groot onderhoud wegen De komende jaren zullen diverse wegen die in de jaren 60 en 70 zijn aangelegd vervangen moeten worden. Dit drukt op het onderhoudsbudget voor wegen. Om onderhoudsachterstand en daarmee kapitaalvernietiging te voorkomen worden extra investeringsmiddelen vrijgemaakt. Klantenservice De Klantenservice is voor veel Arnhemmers de eerste ingang bij de gemeente. De afdeling verzorgt de telefonische contacten met de Arnhemse burgers en ondernemers via het op dit moment gratis telefoonnummer 0800-1809. Op jaarbasis zijn dat gemiddeld 150.000 telefoontjes.

De Klantenservice werkt met een dagelijks dashboard, waardoor precies bekend is voor welke onderwerpen inwoners de gemeente Arnhem benaderen. Grote acties, zoals mailing of belastingaanslagen, worden van tevoren intern afgestemd om voorbereid te zijn om extra vragen. Naast telefonisch contact verzorgt deze afdeling ook onze Social Media kanalen en WhatsApp communicatie. Om de dienstverlening optimaal te houden wordt het budget structureel verhoogd. Indexatie OZB obv CPI met extra ruimte tot 5% jaarlijks De OZB-opbrengsten, exclusief areaalontwikkeling, worden jaarlijks met 5 procent verhoogd. De verdeling van de OZB-opbrengst niet-woningen over eigenaren en gebruikers wijzigen we van 75%-25% naar 80%-20%. Verhoging afvalstoffenheffing (in 4 jaar naar 95% kostendekking) In vier jaar tijd wordt de kostendekkendheid van de afvalstoffenheffing verhoogd naar 95%. Verhogen parkeertarieven De parkeertarieven worden met 0,50 euro verhoogd voor parkeren op straat en in de gemeentelijke parkeergarages. De naheffingsaanslagen (boetes) worden volgens de wettelijke regeling verhoogd. Verhoging toeristenbelasting (regulier tarief met € 0,50 en verlaagd tarief met € 0,25) Het reguliere tarief van de toeristenbelasting wordt verhoogd met 0,50 euro. Het verlaagde tarief wordt verhoogd met 0,25 euro. Stopzetten dotaties aan BR Solvabiliteit De bestemmingsreserve solvabiliteit wordt opgeheven.

de begrote toevoegingen aan de reserve vallen vrij naar de algemene middelen. Vrijval BR Solvabiliteit Het saldo van de bestemmingsreserve solvabiliteit valt in 2023 vrij naar de algemene middelen. Vrijval uit algemene reserve bij weerstandsfactor van 1,4 De algemene reserve biedt ruimte voor een vrijval van € 19,3 miljoen waarmee de weerstandsfactor boven de 1,4 blijft.

13

De financiële koers is in dit hoofdstuk verder in vier onderwerpen samengevat: • Een DUURZAAM Arnhem • Een GROEN Arnhem • Een KANSRIJK Arnhem • Een VERBONDEN Arnhem In onderstaande tabel wordt duidelijk welke nieuwe middelen aanvullend op het coalitieakkoord op deze ontwikkelingen worden ingezet: Beleidsontwikkelingen (aanvullend op coalitieakkoord) Bedragen x € 1.000

2023

2024

2025

2026

Een DUURZAAM Arnhem Een GROEN Arnhem Een KANSRIJK Arnhem Een VERBONDEN Arnhem

-4.790 -6.963 -3.297 -5.760

-3.798 -5.638 -1.961 -4.466

-4.309 -4.553 -1.281 -3.136

-409 -4.734 -1.242 -2.940

Totaal beleidsontwikkelingen

-20.809

-15.863

-13.279

-9.325

In de volgende paragrafen worden per onderwerp deze financiële ontwikkelingen ten opzichte van de vorige begroting nader toegelicht. Daarbij zijn in elke tabel telkens eerst de ontwikkelingen zoals opgenomen in het coalitieakkoord benoemd. Daaronder zijn de ontwikkelingen die zich na de presentatie van het coalitieakkoord hebben voorgedaan, weergegeven.

Een DUURZAAM Arnhem Ontwikkelingen een DUURZAAM Arnhem Bedragen x € 1.000

2023

Stadsontwikkelfonds (aangevuld tot startbedrag van € 10 miljoen) Budget stedelijke ontwikkeling Versterken positie huurders Verhuiscoach Verhuurdersvergunning Grofvuil twee keer per jaar gratis ophalen Klimaatfonds Budget Duurzaamheid (incidenteel) Budget Duurzaamheid (structureel) Versterken circulaire economie Transformatie economie en arbeidsmarkt Totaal ontwikkelingen coalitieakkoord

2024

2025

-4.400

I/S

I

-750 -100 -50 -250 -750 -10.000 -500 -1.500 -200 -500 -19.000

-750 -100 -50 -250 -750 -5.000 -500 -1.500

-1.500

-500 -9.400

-500 -3.150

Verduurzaming Vastgoed Ondergronds leggen hoogspanningskabel Kwaliteitsimpuls werklocaties Versterking werklocaties en vestigingsklimaat voor de hoofdopgave Energy Betaalbaarheid en versnelling woningbouw Reclame code ontwikkelen Korenmarkt en omgeving Sustainable Development Goals Groene Metropoolregio Totaal aanvullend op coalitieakkoord

-3.400 -1.500 -300 -750

-3.400

-3.900

-300

-300

-500 -100 -75 -100 435 -6.290

-500

-500

402 -3.798

391 -4.309

Totaal ontwikkelingen een DUURZAAM Arnhem

-25.290

-13.198

-7.459

14

2026

-750 -100 -50 -250

-750 S -100 S -50 I -250 S I I I -1.500 S I -500 I -3.150 I I -300 I I -500 I I I I 391 S -409 -3.559

Verduurzaming gemeentelijke gebouwen Het verduurzamen van het gemeentelijk vastgoed heeft door de energiecrisis nog meer prioriteit gekregen. Het is onze ambitie om zowel klimaatneutraliteit als energieneutraliteit te behalen. Dit betekent dat de CO2-uitstoot gereduceerd wordt tot 0 én dat we volledig voorzien in onze eigen energiebehoefte door lokale opwek van duurzame energie. Deze ambitie is hoog, maar ook hard nodig. Om deze ambities te kunnen realiseren begroten we in de jaren 2023, 2024 en 2025 € 0,5 miljoen investeringsbudget voor de wettelijk verplichte maatregelen. Daarnaast begroten we in 2023 en 2024 een extra investeringsbudget van € 2,9 miljoen en in 2025 een investeringsbudget van € 3,4 miljoen. Hierbij beginnen we met de gebouwen met de meeste impact, oftewel de gebouwen die nu veel (elektrische) energie en/ of gas verbruiken of bijvoorbeeld niet op de stadverwarming of een andere lokale bron zijn aangesloten. Dit zijn onder meer een aantal Multifunctionele centra (MFC), Rozet, Musis Sacrum, het stadhuis en de gemeentelijke zwembaden. Deze investeringsbudgetten worden toegevoegd aan de bestemmingsreserve Kapitaallasten. Zodra de investeringen afgerond zijn kunnen de kapitaallasten gedekt worden vanuit deze bestemmingsreserve.

Ondergronds leggen hoogspanningskabel Sinds 2005 is er een verschil in behandeling in nieuwe en bestaande situaties met betrekking tot hoogspanningslijnen. Het Rijk en ook de gemeente Arnhem adviseert om voor nieuwe situaties binnen een bepaalde zone rond hoogspanningslijnen het voorzorgsbeginsel toe te passen en hier geen nieuwe gevoelige bestemmingen (woningen, scholen etc.) te vestigen. In 2005 heeft NUON een berekening uitgevoerd en aangegeven dat deze zone voor de lijn in de Hoogkamp 2x35 meter is. Deze zone is opgenomen in het bestemmingsplan. Uit recente berekeningen, die zijn uitgevoerd in het kader van de voorgenomen ontwikkeling van woningen door Portaal op de locatie van de voormalige school Het Palet, volgt echter dat dit ter hoogte van de Witsenstraat 2x45 meter is. Het RIVM geeft aan dat dit komt omdat de hoeveelheid stroom door de hoogspanningslijnen, waarmee in 2005 is gerekend, groter is geworden. Dit legt onder meer (extra) beperkingen op aan de ontwikkeling van woningen. Gemeenten kunnen subsidie krijgen voor 80% van de kosten van het onder de grond brengen (verkabelen) van hoogspanningslijnen. Een deel van de kosten moeten gemeenten en provincies zelf betalen. Dit is afhankelijk van het aantal inwoners. Voor Arnhem betekent dit een eigen bijdrage van 20% met een maximale bijdrage van € 975.000 per kilometer.

Voor de ongeveer 1,5 kilometer in de Hoogkamp is dat dus € 1,5 miljoen. Omdat er geen (grootschalige) ruimtelijke ontwikkelingen en dus kostendragers binnen het gebied zijn, is er tot op heden nog geen beslissing genomen om te verkabelen. Wij vinden de (verruimde) zone rond de hoogspanningslijn echter hoe dan ook onwenselijk voor zowel nieuwe als voor bestaande situaties, en willen de lijn daarom -ook als de kosten niet terugverdiend kunnen worden- onder de grond brengen. Daartoe wordt de benodigde maximale eigen bijdrage van de gemeente (€ 1,5 miljoen) opgenomen in de begroting. Als eerste stap vragen we Tennet een haalbaarheidsonderzoek (quick scan) te doen. Op basis hiervan wordt een basisontwerp (verder detaillering van het traject inclusief overleg met gemeente en omwonenden) en vervolgens een en definitief ontwerp gemaakt, waarmee tot verkabeling kan worden overgegaan. Tennet zal dit als beheerder van het hoogspanningstraject moeten uitvoeren. Voor uitvoering van het gehele planproces is subsidie van de provincie beschikbaar. Kwaliteitsimpuls werklocaties In het coalitieakkoord is opgenomen dat de werklocaties in onze stad groen, duurzaam en toekomstbestendig moeten zijn. Dit vraagt om een kwaliteitsimpuls voor werklocaties waarbij optimaal ruimtegebruik het uitgangspunt is. Het realiseren van meer werkplekken is belangrijk voor een stad die groeit.

In de (concept) visie werklocaties wordt een handelingsperspectief geschetst voor kansen en strategieën voor werklocaties ten behoeve van optimaal ruimtegebruik en realiseren van meer werkgelegenheid. Daarbij zorgen grootschalige gebiedsontwikkelingen zoals Spoorzone Arnhem-Oost ook voor opgaven op de werklocaties. Denk aan de transformatie van Rijnpark van bedrijventerrein naar woon-werkmilieu, herontwikkeling van Het Broek ten behoeve van optimaal ruimtegebruik en het creëren van een verbinding tussen kenniscampus en Industriepark Kleefse Waard (kennis-as), verbinden en versterken van de drie campuslocaties (Industriepark Kleefse Waard, kenniscampus, Arnhems Buiten) ten behoeve van het energieprofiel van de stad. Versterking werklocaties en vestigingsklimaat voor de hoofdopgave Energy Met de groei van Arnhem moet er ook voldoende werkgelegenheid zijn en ruimte om te werken. De gemeente Arnhem ziet versterking van het energycluster als één van de twee hoofdopgaven voor een sterke,