Bijlage 1 - Uitgangspuntennota Cultuurbeleid 2025-2028 'Standplaats Arnhem'

Standplaats Arnhem Uitgangspuntennota Cultuurbeleid 2025-2028

Fotoverantwoording: Jort Brummel, Maurice Gemmeke, Elske Nissen, Luc Vredegoor

ONDERWERP

De illustraties zijn gemaakt door Jimmie Balster | Collectief Koppig, winnaar van de Cultuurprijs Arnhem 2025.

Uitgangspunten Cultuur 2025-2028

De titel Standplaats Arnhem is ontleend aan de in 2023 uitgebrachte publicatie Standplaats Arnhem, geïnitieerd en samengesteld door Arno de Blank.

PAGINA

Uitgave van de gemeente Arnhem, april 2025.

2

Colofon

Inhoud Arnhem maakt ruimte

5

Uitgangspunten Arnhem maakt ruimte Kunst en cultuur in een groeiende stad

29

7

Arnhem maakt mogelijk

34

Bijlage 1: Financieel kader 2025-2028 Bijlage 2: Referentienormen culturele voorzieningen Bijlage 3: Subsidiehuis

41 44 45

Voorwoord wethouder

4

Inleiding: waarom een Uitgangspuntennota? Leeswijzer

Arnhem maakt

8

Uitgangspunten Arnhem maakt Makers Werkplaatsen, broedplaatsen en regelloze ruimtes Cultuureducatie (kennismaken) Amateurkunst en cultuurparticipatie (cultuurmakers)

9 9 12 15 16

Arnhem maakt mee

17

Uitgangspunten Arnhem maakt mee Aanbod Kennis van het publiek De maatschappelijke en economische betekenis van kunst en cultuur Dichtbij en toegankelijk

18 18 23 25 27

Uitgangspunten Arnhem maakt mogelijk Een toekomstgericht en dynamisch subsidiehuis Samenwerken en afstemmen met andere overheden Ander instrumentarium

30 30

35 36 38 39

ONDERWERP

PAGINA

Uitgangspuntennota Cultuurbeleid 2025-2028

Voorwoord wethouder Waarom is kunst en cultuur belangrijk? Die vraag krijg ik vaak. En eerlijk gezegd stel ik hem mezelf ook geregeld. Niet om te twijfelen, maar juist om mezelf eraan te herinneren waarom het ertoe doet. Kunst en cultuur geven ruimte. Aan verwondering, aan kritiek, aan woede en aan nieuwe perspectieven. Ze helpen ons om te begrijpen wat we voelen, wat we zien en wat we meemaken. Als individu, maar ook als samenleving. In een tijd waarin alles tegelijk lijkt te veranderen, biedt cultuur geen pasklare antwoorden, maar wel de taal om vragen te stellen. En dat is precies wat we nodig hebben. In Arnhem voel je dat. Deze stad ademt creativiteit. De energie van jonge makers, de kracht van gevestigde instellingen, de veelheid aan disciplines en verhalen. Kunst leeft hier op straat, in mode, in muurschilderingen, op festivals. In buurthuizen, theaters, werkplaatsen en ateliers. Cultuur is niet alleen in de binnenstad, maar in elke wijk, in elke generatie en in elke taal. Voor mij is cultuur geen luxe. Het is geen extraatje. Het is de zuurstof van de stad. Juist in een samenleving die soms polariseert, die worstelt met ongelijkheid of onzekerheid, hebben we kunstenaars nodig die de tijdgeest aanvoelen, verbeelden en bevragen. En dus ook een cultuurbeleid dat durft te ondersteunen én ook durft los te laten. Dat stimuleert en experimenteerruimte geeft.

Dat uitgaat van vertrouwen en nieuwsgierigheid. Deze uitgangspuntennota is een uitnodiging. Geen eindpunt, maar een startpunt. Om samen met de sector, met makers en instellingen, te bouwen aan een Arnhem waarin cultuur er voor iedereen is – in de volle breedte, van hiphop tot klassiek, van spoken word tot digitaal ontwerp. En waarin we de vrijheid van de kunst koesteren omdat het ons verbindt. Daarom is cultuur belangrijk. Cathelijne Bouwkamp, Wethouder Cultuur, gemeente Arnhem

4

ONDERWERP

PAGINA

Uitgangspuntennota Cultuurbeleid 2025-2028

5

Inleiding: waarom een uitgangspuntennota? Arnhem koestert de aanwezigheid van kunst en cultuur in de stad. We willen dat alle Arnhemmers hiermee in aanraking komen en dat de kracht van kunst en cultuur ten volste tot zijn recht komt in de stad en haar wijken. Dat betekent dat het cultuurbeleid mee moet bewegen met trends en ontwikkelingen in de sector en in de maatschappij. Het huidige cultuurbeleid is gestoeld op Stroom, de cultuurnota uit 2012. Deze is in 2016 geëvalueerd en geactualiseerd in 2020. We hebben ervoor gekozen om niet op dit moment een nieuwe cultuurvisie te presenteren maar stellen eerst uitgangspunten met actiepunten voor de periode 2025 – 2028 vast. In 2024 publiceerde de Raad voor Cultuur haar stelseladvies ‘Toegang tot cultuur’. We verwachten dat dit tot veranderingen leidt voor de wijze waarop het landelijke cultuurbestel vanaf 2029 wordt ingericht en dat dit ook gevolgen heeft voor Arnhem. In de komende tijd willen en moeten we anticiperen op ontwikkelingen om ons heen. De groei van de stad, een veranderende bevolkingssamenstelling, een toenemende tweedeling in de samenleving en de spanningen die dat met zich meebrengt: kunst en cultuur verhouden zich daartoe en zijn onderdeel van een brede maatschappelijke, politieke agenda. De sector zelf kent ook de nodige opgaven.

Veranderende behoeften en gedrag van een nieuwe, divers samengestelde generatie publiek vragen de nodige innovatie en samenwerking. Meer diversiteit in de culturele organisaties en een eerlijke beloning van makers vragen om andere manieren van werken en keuzes in de bedrijfsvoering. Financieel is het met stijgende kosten en minder of niet meestijgende inkomsten onverminderd spannend. Zowel gemeenten als culturele sector staan voor stevige financiële uitdagingen. Het is kortom belangrijk te blijven werken aan een solide basis voor kunst en cultuur in onze stad. Dat betekent aandacht voor makers in de hele keten, voor het aanbod en voor het publiek, voor huisvesting en vastgoed. Het subsidiehuis, dat piept en kraakt, willen we breder openstellen voor een nieuwe generatie makers en voor nieuwe disciplines en genres.

De vergezichten die ons bij de uitgangspuntennota inspireren zijn de Omgevingsvisie 2040 en de Visie Sociaal Domein 2040. De Omgevingsvisie is eind 2023 door de raad vastgesteld. Deze laat zien dat Arnhem in 2040 een groene, creatieve en vitale stad is met ruimte voor meer inwoners en bedrijvigheid. De stad is een onderdeel van een sterke regio met een veelzijdig landschap, omringd door natuur, waardevolle wijken en een stevige culturele infrastructuur met voldoende ruimte om te ontwikkelen en te creëren. Kunst, cultuur en creativiteit dragen ook in 2040 bij aan de leefbaarheid en aantrekkelijkheid van de stad. Arnhem is en blijft een stad waar creativiteit en vrijheid een belangrijk onderdeel van de identiteit vormen. In de Visie Sociaal Domein staan drie beleidsdoelen centraal: iedere Arnhemmer heeft dezelfde kansen op persoonlijke ontwikkeling, een stabiele basis voor alle Arnhemmers, alle Arnhemmers kunnen in vrijheid en veiligheid leven.

ONDERWERP

PAGINA

Uitgangspuntennota Cultuurbeleid 2025-2028

De rode draad van deze nota richt zich op de versterking van het maakklimaat in de stad. Dit betekent dat we ons cultuurbeleid vormgeven vanuit het standpunt en belang van culturele en creatieve makers. Een belang als individu, als collectief en werkend in een keten. Als student, jong talent, mid-career en end-career. Een beleid dat oog heeft voor de benodigdheden van een maker, zoals waar mogelijk toegang tot en verbinding met de top-instellingen, waar nodig coaching en begeleiding vanuit die top-instellingen en tegelijk mogelijkheden om een eigen publiek te bereiken. Een beleid dat inzet op ontwikkelruimte, zowel in financiële zin als in ruimtelijke zin als in coachende en begeleidende zin. Een beleid dat daarmee ook smoel, karakter, identiteit en profiel geeft aan Arnhem als culturele stad. Namelijk een stad waar in relatieve rust en luwte ruimte wordt geboden aan experiment en ontwikkeling, maar waar tegelijk vernieuwing centraal staat en spannende en nog onbekende kunst en cultuur getoond en gepresenteerd wordt. Een stad ook waar de bijkomende grootstedelijke dynamiek en problematiek kunst maatschappelijke betekenis geeft. Het beoogde effect is het bereiken van een kwalitatief, vernieuwend cultuuraanbod dat breed, divers en toegankelijk is zodat het in verbinding staat met de stad en de regio.

Belangrijke bouwstenen zijn een drietal onderzoeken die wij in de aanloop naar de uitgangspuntennota hebben laten doen. Ten eerste is aan Blueyard gevraagd een voornamelijk kwalitatieve analyse te maken van de staat van de culturele sector in Arnhem en de maatschappelijke en economische uitdagingen waar deze voor staat. Mede in het licht van landelijke trends en ontwikkelingen. Dit heeft geresulteerd in het rapport ‘Arnhem, creatieve stad van verbinding’. Daarnaast is een sectoranalyse van de podiumkunsten in Arnhem gemaakt. Onderdeel van die sectoranalyse is ook een analyse van de popcultuur in Arnhem. Via interviews en rondetafelgesprekken is de sector en de stad bij deze onderzoeken betrokken en is input opgehaald. De belangrijkste aanbevelingen en aandachtspunten van deze rapporten hebben een plek gekregen in deze uitgangspuntennota. Ook hebben we de nog actuele aandachtspunten uit ‘Beeld van de Kunst. Sectoranalyse en Advies Beeldende Kunst en Vormgeving Gelderland en Arnhem’ uit 2019 van Blueyard een plek gegeven in deze nota. Tot slot heeft de gemeente Sweco Nederland gevraagd om onderzoek te doen naar referentienormen voor culturele voorzieningen, met het oog op de groeiende stad die Arnhem is.

Hoeveel culturele voorzieningen zijn er nodig om alle Arnhemmers in aanraking te kunnen laten komen met kunst en cultuur? En waar is dan het meest behoefte aan? Ook de resultaten van dit rapport zijn meegenomen in deze nota.

6

Nog voor deze uitgangspuntennota werd opgesteld zijn de belangrijkste conclusies uit de onderzoeksrapporten gedeeld met de culturele sector in Arnhem. We hebben in een stadsgesprek de belangrijkste aandachtspunten voor de stad opgehaald. We hebben daarnaast een aantal spontane reacties uit het veld ontvangen, waar we erg blij mee zijn. We hebben ze waar nodig en mogelijk een plek gegeven in deze uitgangspuntennota: ‘Handreiking nieuwe cultuurvisie’ van Cultuur Netwerk Arnhem (CNA), een reactie van het Platform Amateurkunst Arnhem, het ‘Hiphop Manifest 026’ van de HipHopHub en ‘DURF. Manifest door en voor jonge en beginnende makers van Arnhem’ van een collectief van jonge en beginnende makers.

Het beoogde effect is het bereiken van een kwalitatief, vernieuwend cultuuraanbod dat breed, divers en toegankelijk is zodat het in verbinding staat met de stad en de regio.

PAGINA

7

Leeswijzer Met deze uitgangspuntennota laten we zien welke weg we inslaan. We presenteren nadrukkelijk nog geen nieuwe cultuurvisie. Wel draaien we aan enkele knoppen om het hoofd te kunnen bieden aan alle ontwikkelingen in de sector en daarbuiten. We doen dit graag samen met de sector, waarmee we de verbinding tussen sector en gemeente versterken. Deze uitgangspuntennota is op een aantal punten dan ook een nadrukkelijke uitnodiging aan de sector om mee te denken en samen te werken. In deze uitgangspuntennota geven we aan waar we de komende jaren op in zetten1. Hierdoor wordt de context duidelijk waarin investeringen, projecten, activiteiten en pilots gedaan worden. Ook wordt duidelijk wat nog niet genoeg aandacht heeft en waar de aandacht de komende jaren naar uit moet gaan om de in deze nota beschreven ambities te bereiken. We beschrijven onze uitgangspunten aan de hand van vier thema’s: ‘Arnhem maakt’, ‘Arnhem maakt mee’, ‘Arnhem maakt ruimte’ en ‘Arnhem maakt mogelijk’. We starten elk thema met onze ambitie. Binnen deze ambities formuleren we uitgangspunten en maken we aan de hand van actiepunten duidelijk waar we de komende jaren (tot 2029) mee gaan beginnen. We doen dat zo concreet mogelijk en geven aan als er nog onderzoek nodig is, of pilots uitgezet worden. Binnen de vier thema’s zijn alle concrete acties telkens uitgewerkt in een tabel. • • •

Wat doen we tot 2029? Hoe doen we dat? Aan welk uitgangspunt draagt deze actie bij?

1

Deze Uitgangspuntennota richt zich op het kunst & cultuurbeleid voor Arnhem. De gemeenteraad heeft in 2024 een Erfgoednota vastgesteld waarin het erfgoedbeleid van de gemeente is vastgelegd.

ONDERWERP

PAGINA

Uitgangspuntennota Cultuurbeleid 2025-2028

ARNHEM MAAKT

8

Beter faciliteren van makers Arnhem is een stad van makers, waarbij we een brede definitie van makers hanteren: van de amateurtoneelspeler die eens per maand op zaterdag repeteert in de gymzaal in de wijk, de middelbare scholier die elke donderdagavond met zijn band speelt in de Jacobiberg, de ArtEZ-student die acteert in een stuk van Theater Oostpool, het graffiticollectief dat gevraagd wordt een mural te maken, tot de beeldend kunstenaar wiens reusachtige installaties over de hele wereld, maar ook in Arnhem zelf zijn te zien. Binnen het thema ‘Arnhem maakt’ hebben we het dus over de hele keten van het culturele makerschap: van jong tot oud, van amateur tot professional, van geschoold tot autodidact en van populair tot experimenteel. Arnhem wil een stad zijn die haar makers optimaal faciliteert en in de spotlight zet. Een stad waar makers zich thuis voelen omdat ze kunnen maken wat ze willen maken. Deze artistieke vrijheid is een krachtige en nodige bron van blijvende vernieuwing in de kunst en cultuur. Het maakt het aanbod in de stad interessant, verrassend en bijzonder. Voor inwoners en bezoekers. We hebben onze makers nodig omdat ze bijdragen aan de ontwikkeling van de stad, de leefbaarheid in de stad en daarmee aan het geluk van de Arnhemmers. Hun verbeeldings- en zeggingskracht is onmisbaar bij het vormgeven van de toekomst van onze stad. Zij maken de stad.

ONDERWERP

PAGINA

Uitgangspuntennota Cultuurbeleid 2025-2028

Uitgangspunten Arnhem maakt Arnhem is een stad waar makers (van startend, via mid-career, naar end-career) kunnen werken vanuit artistieke vrijheid. Het geven van ruimte aan onderzoek, verdieping, reflectie en experiment leidt tot vernieuwing binnen en tussen de disciplines en verrijkt zo het aanbod in de stad. Het vestigingsklimaat voor talentvolle kunstenaars en creatieven wordt versterkt door het kunnen bieden van betaalbare werk- en oefenruimte en het creëren van een aantrekkelijk cultureel en creatief klimaat. Initiatief kunnen ontplooien in broedplaatsen, regelloze ruimtes en andere culturele ruimtes om te produceren, repeteren en presenteren is van groot belang voor makers en kleinere culturele organisaties in de stad. Ruimtes voor kunst en cultuur worden optimaal benut en ruimhartig ingezet. De cultuursector, het onderwijs, de gemeente en andere overheden delen een gezamenlijke visie op de gehele keten van talentontwikkeling. Om makers adequaat te kunnen ondersteunen is samenhang en samenwerking binnen de culturele infrastructuur en met het kunstvakonderwijs op het gebied van artistieke en zakelijke talentontwikkeling een voorwaarde. Iedere Arnhemse jongere maakt tijdens de schooltijd (PO/VO/MBO) kennis met kunst en cultuur. Cultuureducatie draagt bij aan persoonsvorming en kansengelijkheid, het creëren van publiek voor de toekomst en burgerschap.

Amateurkunst, cultuurparticipatie en cultuureducatie vormen de humuslaag van de culturele sector en zijn onderdeel van de culturele infrastructuur. Daarbij is er ook aandacht voor non-formele en anders georganiseerde amateurkunst en cultuurparticipatie.

9

Makers Een stad als Arnhem, waar het kunstvakonderwijs van ArtEZ University of the Arts (hierna: ArtEZ) en de creatieve opleidingen van Rijn IJssel en de Hogeschool Arnhem Nijmegen (HAN) voor veel nieuwe culturele en creatieve makers zorgt, maar waar ook veel autodidacten actief zijn, vraagt om cultuurbeleid dat behoeften en perspectieven van makers niet alleen onderkent, maar ook ondersteunt. We willen begrijpen wat makers nodig hebben en hen daarin goed ondersteunen. We faciliteren toegang tot en verbinding met de Arnhemse (top)instellingen, coaching en begeleiding, en mogelijkheden om een publiek te bereiken. Ook willen we voorzien in de grote behoefte aan ruimtes (studio’s, ateliers, repetitieruimtes). We ondersteunen ontwikkeling en professionalisering zowel op artistiek als zakelijk vlak. En we willen ruimte bieden aan makers die aan maatschappelijke vraagstukken willen werken. In Arnhem is ook een nieuwe generatie makers actief die autodidact is, vaak in disciplines zoals hiphop, spoken word, muziek en dans. Deze makers ontwikkelen zich vanuit de amateurkunst, cultuurparticipatie of via specifieke communities. Ons cultuurbeleid is ook op deze makers gericht, die net als andere makers toegang hebben tot regelingen, ruimtes en verbinding met culturele instellingen.

Daarnaast zien we de waarde van amateurkunst en cultuurparticipatie: ze zijn onlosmakelijk onderdeel van de keten en vormen de basis waarop de culturele sector staat. Hetzelfde geldt voor cultuureducatie: we vinden het kennismaken met kunst en cultuur (zelf maken, maar ook zelf ervaren) belangrijk. Kunst- en cultuuronderwijs zorgt voor verbinding, draagt bij aan persoonlijke en burgerschapsontwikkeling, leidt talent op en voedt het publiek van de toekomst.

Mogelijkmakers

Onder mogelijkmakers verstaan we alle mensen die het mogelijk maken om kunst en cultuur aan een publiek te verbinden en zich inzetten om het werk van Arnhemse makers op allerlei manieren, op allerhande plekken te presenteren. Voorbeelden van mogelijkmakers zijn zakelijk leiders, fondsenwervers, marketingprofessionals, maar ook technici, decorbouwers enzovoort. Tijdens corona zijn veel werkenden in de culturele sector iets

ONDERWERP

PAGINA

Uitgangspuntennota Cultuurbeleid 2025-2028

anders gaan doen, omdat ze geen werk meer hadden. Daarom is er nu een gebrek aan cultuurpersoneel. De ontwikkeling van (talentvolle) mogelijkmakers gaat niet altijd vanzelf. We vinden het belangrijk dat jonge mensen zich verbinden aan de sector, dat ze elkaar ontmoeten en dat culturele instellingen hen mogelijkheden bieden om zich te laten ontwikkelen. Via de Cultuur Academy steunen we projecten zoals De Generator (voor jonge zakelijk leiders) en Bestuur mee in de cultuursector (voor jongeren die lid zijn of willen worden van een raad van toezicht of bestuur). Daarnaast bekijken we hoe de professionele instellingen kunnen bijdragen aan de verdere ontwikkeling van mogelijkmakers en waar het onderwijs (bijvoorbeeld het MBO) ook een rol kan spelen.

Ondersteuning voor makers

Het creëren van een sterk makersklimaat gaat niet alleen over de artistieke ontwikkeling van makers, maar juist ook over de mogelijkheid om zich te positioneren, een eigen publiek en draagvlak op te bouwen, zich zakelijk te ontwikkelen en/of zichzelf en hun werk te presenteren. We zullen daarom blijven inzetten op een geactualiseerde Stroomversnellersregeling, die nieuwe initiatieven en makers laagdrempelig financiële ruimte biedt (zie daarvoor ‘Arnhem maakt mogelijk’). We onderzoeken ook of aanvragen gemakkelijker en sneller kan. In een pilot maken we flitssubsidies onderdeel van de Stroomversneller: kleine bedragen, die eerste en/of kleine individuele projecten mogelijk maken. Ook faciliteren we collectieve zakelijke talentontwikkeling en professionalisering voor makers. Ontmoetingsmomenten die ervoor zorgen dat makers bij elkaar worden gebracht zijn daarbij belangrijk: tijdens ontmoeting is er ruimte voor uitwisseling, kennisdeling en onderzoek naar samenwerking. De gemeente houdt er toezicht op dat dit soort bijeenkomsten kunnen blijven bestaan en dat de Cultuur Academy binnen de huidige opdracht haar scope kan verbreden: nog meer makers moeten de weg naar de Cultuur Academy weten te vinden.

Talentontwikkeling

De komende jaren ontwikkelen we samen met de sector een breed gedeelde en gevoelde visie op talentontwikkeling en structurele samenwerking in de ondersteuning van talent. Talentontwikkeling zorgt voor vernieuwing in de kunsten, waar we als belangrijke cultuurstad een bijdrage aan willen leveren. Ook zorgt een breed gedragen aanpak voor doorstroom en verdere ontwikkeling, in of buiten Arnhem. Met het in kaart brengen van de hele keten van talentontwikkeling, waarbij we helder maken wat we hieronder verstaan in de verschillende fasen van

10

de ontwikkeling van een maker, krijgt het makersklimaat een stevig fundament. Dit zorgt ervoor dat Arnhem aantrekkelijk is voor makers om in Arnhem te blijven, of zich er te vestigen. Meerdere culturele instellingen, al dan niet specifiek gericht op talentontwikkeling, hebben een belangrijke rol, of kunnen deze spelen, bij het ontwikkelen van talent. Zij bieden – binnen hun discipline of discipline-overstijgend – ruimte aan makers om zichzelf te laten zien, tijdens onder meer podiumpresentaties, netwerkbijeenkomsten, exposities en als onderdeel van de (voor)programmering. Ook nemen ze vaak makers voor langere tijd onder hun hoede om te werken aan hun ontwikkeling, niet alleen op artistiek vlak, maar ook op zakelijk vlak. We inventariseren - te beginnen bij de podiumkunsten - welke spelers binnen de Arnhemse culturele infrastructuur een bijdrage leveren aan talentontwikkeling, en wie dat nog niet doen, maar wel zouden kunnen. In sommige gevallen kan talentontwikkeling onderdeel zijn van de subsidieopdracht. We ondersteunen de sector om het voortouw te nemen in versterking van talentontwikkeling op verschillende niveaus. Vanuit een brede blik inventariseren we noden en behoeften van de verschillende soorten talent. We doen dit allereerst voor de podiumkunsten en onderzoeken of dit ook wenselijk of noodzakelijk is voor andere disciplines.

Samenwerken met het onderwijs

We vinden het belangrijk dat ArtEZ, en ook de creatieve opleidingen van Rijn IJssel en de HAN vaker en meer structureel betrokken raken bij de stad en de culturele sector. We willen dat studenten Arnhem in al haar facetten, en het cultuuraanbod in het bijzonder, leren kennen, waardoor zij zich meer verbonden voelen met en langer blijven in, of op een later moment terugkomen naar de stad. Via Arnhem Studiestad werken de onderwijsinstellingen en gemeente hier gezamenlijk aan. We willen ook dat studenten en alumni zichtbaarder zijn met hun werk in de stad. Daarvoor is nodig dat er structurele gesprekken op gang komen tussen gemeente, sector en onderwijs. Deze gesprekken zorgen voor een duurzame inbedding van het kunstvakonderwijs in de stad, waarbij studenten en alumni zichtbaarder zijn in programma’s en programmering op onze podia en andere plekken, maar ook meer bij kunnen dragen aan vraagstukken die in de stad spelen. Een voor studenten en alumni aansprekend cultuuraanbod met volop kansen om zich daarmee te verbinden of aan te sluiten is daarbij noodzakelijk.

ONDERWERP

PAGINA

Uitgangspuntennota Cultuurbeleid 2025-2028

11

Acties makers

Wat doen we tot 2029?

Hoe doen we dat?

Aan welk uitgangspunt draagt deze actie bij?

We zetten in samenwerking met de Cultuur Academy een pilot op voor flitssubsidies en kijken hierbij naar toegankelijke en laagdrempelige vormen van aanvragen.

We maken via een apart toe te kennen budget kleine bedragen tot 500 euro beschikbaar voor makers in samenhang met de Stroomversnellersregeling.

1

Samen met de sector en het kunstvakonderwijs brengen we de keten van talentontwikkeling voor de podiumkunsten in beeld, we benoemen de hiaten, brengen partners samen en stimuleren structurele samenwerking, bijvoorbeeld in een talentenprogramma.

We stellen een procesbegeleider aan om samen met de sector, onderwijs en gemeente duurzame samenwerkingsverbanden te organiseren. We onderzoeken of dit ook voor andere ketens nodig is.

5,6

Het creëren van meer onderlinge verbindingen en samenwerking tussen kunstvakonderwijs, sector en stad om een aantrekkelijke stad voor nieuwe makers te blijven.

In samenspraak met de sector gaan gemeente, ArtEZ en Rijn IJssel in gesprek o.a. over belangrijke voorwaarden voor studenten om goed te landen in de stad en een beroepspraktijk te ontwikkelen.

1,2,5,6

Ruimte voor onderzoek en experiment leidt tot vernieuwing binnen en tussen de disciplines en zo tot verrijking van het aanbod in de stad.

We maken hiervoor middelen beschikbaar en bezien of er een apart instrumentarium zoals (wijziging van) een regeling nodig is.

1

ONDERWERP

PAGINA

Uitgangspuntennota Cultuurbeleid 2025-2028

12

Werkplaatsen, broedplaatsen en regelloze ruimtes Een stad die vooruit wil, heeft ruimte voor mensen met ideeën nodig. Ruimtes voor onderzoek, creatie en experiment om tot ontwikkeling te komen. Betaalbare ruimtes vooral. Waar zonder richtlijnen initiatief en risico kan worden genomen. Zo komen innovatie en vernieuwing vaak tot stand. Een stad waar volop van deze plekken voor cultureel en creatief initiatief voorhanden zijn, trekt weer mensen aan die hierop willen voortbouwen. Zo kan een stad groeien. Cultureel, in aantrekkingskracht en in werkgelegenheid. Het Arnhemse samenspel van een grote diverse stad in de groene luwte en het gunstige maakklimaat zorgen ervoor dat creatieve initiatiefnemers, kunstenaars en in hun kielzog andere werkenden, zoals kenniswerkers die belang hechten aan directe nabijheid van culturele voorzieningen en een levendig cultuurklimaat, zich steeds vaker in Arnhem vestigen. Zij wonen over het algemeen graag in steden met veel cultuur. Een sterk en aantrekkelijk maakklimaat is een belangrijke succesfactor om cultuur vernieuwend en daardoor relevant en interessant te houden. Een dynamisch maakklimaat vraagt om voldoende werkplaatsen, zoals ateliers. Van belang is dat er voor creatieven, kunstenaars en initiatieven een pluriforme (groot, hoog, klein, donker, licht, atelierwoningen, enzovoort) stabiele voorraad aan betaalbare maakplekken is.

Naast een ijzeren voorraad permanente ateliers en werkruimtes zijn ook tijdelijke atelierruimtes nodig. Deze tijdelijke ateliers zijn van belang, omdat juist beginnende kunstenaars en initiatieven de fysieke en financiële ruimte nodig hebben om hun kunstenaarspraktijk te ontdekken. Voor sommige werkplekzoekers is directe beschikbaarheid belangrijker dan stabiliteit. De voorraad permanente ateliers mag echter niet onder de 75% van de gehele voorraad zakken. We vinden dat de tijdelijke betaalbare invulling van ons leegstaande vastgoed via een maatschappelijk/ cultureel initiatief uiteindelijk meer waarde kan opleveren dan een korte termijn financieel resultaat. Het gebrek echter aan betaalbare en passende werkruimte is aan de orde van de dag bij Arnhemse makers binnen alle disciplines. Er is vraag naar broedplaatsen voor gezamenlijke ontwikkeling, experiment en presentatie, er is vraag naar meer studio’s, repetitieruimtes en ateliers. Ook is er vraag naar

regelloze ruimtes: ruimtes die gebruikt worden door cultureel initiatiefnemers en andere stadmakers die elkaar willen ontmoeten en informeren, maar zeker ook willen creëren en presenteren. Vaak hebben ze een laagdrempelige toegang en raken activiteiten die er plaatsvinden aan het maatschappelijke domein.

Inzet op broedplaatsen

In 2019 al constateerde Bureau Buiten in een rapport dat er in Arnhem een groot tekort aan maakplekken is. Met het ‘plan van aanpak huisvesting culturele en creatieve sector’ is het berekende tekort van 12.000m2 ingelopen, maar nog niet opgelost. De gemeente blijft ook de komende jaren aan zet. Immers, cultureel vastgoed is een randvoorwaarde om inhoudelijke culturele beleidsdoelen te realiseren. We zetten vooral in op broedplaatsen. Mede op basis van onze referentienormen voor culturele voorzieningen gaan we ervoor zorgen dat er meer broedplaatsen voor culturele en creatieve makers komen. Broedplaatsen zijn innovatieclusters waar (gezamenlijke) werkplaatsen, opslagmogelijkheden en activiteiten - zoals artist-in-residence plekken en presentatiemogelijkheden - onder een dak worden samengebracht. Broedplaatsen bieden synergie- en schaalvoordelen en zijn een aanjager voor cultuurdoelen als talentontwikkeling, vernieuwing en kruisbestuiving. Broedplaatsen zijn werklocaties voor kleine organisaties en instellingen en makers zelf. Vanwege hun soms openbare karakter zijn broedplaatsen ook van belang voor een aantrekkelijke stad en versterken ze de leefbaarheid in de bestaande en nieuwe Arnhemse buurten. De komende jaren tot 2030 zetten we in op 4.400 m2 aan extra ruimte voor cultureel en creatief ondernemers in de vorm van ateliers en broedplaatsen.

Locaties in de wijk die ruimte bieden aan initiatieven door jonge makers, zoals hierboven omschreven bij de regelloze ruimte, zijn daar ook onderdeel van. We zijn ons ervan bewust dat het slagen van zowel broedplaatsen als regelloze ruimtes gebaat is bij de inzet van (mogelijk)makers: een broedplaats organiseert en programmeert zichzelf niet. In de wijk zoeken we daarom aansluiting bij de Teams Leefomgeving (TLO’s) die initiatieven uit de wijk aan deze ruimtes kunnen verbinden. De plek die muziekvereniging DWS heeft gevonden in de broedplaats Krachtstroom026 in Malburgen is hier een goed voorbeeld van.

ONDERWERP

PAGINA

Uitgangspuntennota Cultuurbeleid 2025-2028

Met het continueren van de ‘subsidieregeling creatieve bedrijfsverzamelgebouwen’ worden bottom-up initiatiefnemers onder meer in staat gesteld zich te organiseren als groep, hun zichtbaarheid te vergroten en benodigde kennis in te huren. Ook het realiseren van een huurdersmix van toegepaste creatieve beroepen en autonoom werkende kunstenaars kan de slagingskans van een broedplaats vergroten. We faciliteren een structureel broedplaatsenoverleg voor kennisdeling en matchmaking tussen vraag en aanbod van ruimte. Arnhem is partner in het landelijk onderzoek ‘Ruimte creëren voor creatieve ruimte’. We onderzoeken en monitoren samen met andere gemeenten en kennispartners hoe broedplaatsen brede publieke waarde creëren (cultuur, sociaal, economie, ruimte, vastgoed) en welke ruimtelijke en programmatische randvoorwaarden nodig zijn om deze waarde mogelijk te maken. Bestaande organisaties en instellingen die over ruimte beschikken, waaronder theaters, kunnen ook een bijdrage leveren aan het vraagstuk van ruimte voor makers voor ontwikkeling en presentatie/programmering. We gaan met hen in gesprek over hun ruimtes: worden die optimaal gebruikt of is daar nog winst te behalen? Ook het Makelpunt Arnhem is ondersteunend in het bijeenbrengen van vraag en aanbod.

SLAK ateliers en wetgeving

Het realiseren van extra m2’s voor broedplaatsen en werkplaatsen is door het gebrek aan ruimte in de stad niet eenvoudig op te lossen. Daarom gaan we, naast dat we ervoor zorgen dat er nieuwe plekken komen, ook beter letten op hoe de huidige plekken worden gebruikt, en door wie. Voor het beheer en de bemiddeling van vastgoed dat in bezit van de gemeente is en ingezet kan worden voor culturele en creatieve ondernemers blijft atelierorganisatie Stichting SLAK onze preferente partner. SLAK is goed geworteld binnen de Arnhemse creatieve en culturele sector door onder meer een huurdersklankbord. SLAK ontwikkelt en beheert op duurzame wijze werkruimten en broedplaatsen voor de culturele en de creatieve sector met een focus op Arnhem en Nijmegen. Als intermediair tussen vastgoed en kunstenaars en als gemeentelijke kennispartner realiseert SLAK maatschappelijke ontwikkelingen voor de gemeente. We ontwikkelen samen met in eerste instantie SLAK, het Platform Beeldende Kunst Arnhem (BKA) en het Ontwerpplatform Arnhem (OPA) een toetsingsbeleid professionaliteit. We werken hierbij samen met Nijmegen waar SLAK ook de

13

preferente atelierorganisatie is. Het resultaat moet zijn dat SLAK, maar bijvoorbeeld ook de woningcorporaties die ateliers verhuren, voor haar toewijzingsbeleid gebruik kan maken van de diensten van een onafhankelijke en deskundige commissie die (potentiële) huurders en kunstenaars periodiek toetst op hun professionaliteit. Het bovenstaande tezamen vormt de basis van onze beleidsruimte om gemeentelijke panden voor de culturele en creatieve sector via SLAK in gebruik te nemen. De beslissing om een locatie aan een vooraf geselecteerde partij toe te wijzen, omdat deze partij een maatschappelijke ontwikkeling voor ons als gemeente realiseert, heeft als voorwaarde dat dit transparant en tijdig bekend wordt gemaakt. In de Wet Markt en Overheid staat dat overheden ten minste de integrale kosten van hun goederen of diensten in hun tarieven moeten doorberekenen. Dat betekent dat de gemeente Arnhem ten minste een kostprijs dekkende huur moet vragen voor het verhuren van haar accommodaties. Deze integrale kostprijs dekkende huur is voor veel culturele instellingen en makers vaak te hoog. Voor cultureel ondernemers is het kunnen huren van gemeentelijk vastgoed in veel gevallen alleen mogelijk via een structurele subsidiebijdrage waarin ook rekening is gehouden met huisvestingslasten.

De gemeenteraad kan, met inachtneming van het zorgvuldigheidsbeginsel en motiveringsbeginsel, maar met een eigen beoordelingsruimte, een zogeheten ‘algemeen belang exceptie’ maken voor bijvoorbeeld de tarifering van verhuringen van ateliers en broedplaatsen. Omdat dit culturele vastgoed een instrument is om culturele beleidswensen te realiseren. Zo kunnen ook incidenteel gesubsidieerde organisaties en makers van de gemeente huren op basis van een ook voor hun bereikbare beleidshuur of exploitatielasten dekkende huur in plaats van een vaak niet haalbare kostprijs dekkende huur. Deze werkwijze gaan we onderzoeken om zo te bepalen of deze praktijk ook in Arnhem kan worden toegepast. Wanneer broedplaatsen onderdeel uitmaken van de gemeentelijke vastgoedportefeuille maken we deze toekomstbestendig door ook deze panden volgens onze normen te verduurzamen en circulair en klimaatadaptief te maken. Ondanks een lagere energierekening kan verduurzaming de kosten en daarmee het risicoprofiel van de huisvestingslasten van een broedplaats flink omhoog brengen en zo de betaalbaarheid onder druk zetten.

ONDERWERP

PAGINA

Uitgangspuntennota Cultuurbeleid 2025-2028

14

Acties werkplaatsen, broedplaatsen & regelloze ruimtes Wat doen we tot 2029?

Hoe doen we dat?

Aan welk uitgangspunt draagt deze actie bij?

Toewijzingsbeleid ontwikkelen in een samenwerking met SLAK, BKA en OPA aan de hand waarvan werkruimtes worden toegewezen aan professioneel werkende kunstenaars(initiatieven), ontwerpers en andere creatieve professionals.

Voor het beheer van ateliers blijft atelierorganisatie SLAK onze preferente partner. We formeren samen met Nijmegen, SLAK, BKA en BKN en OPA een werkgroep die tot doel heeft om een toewijzingsbeleid op te stellen. Een van de aandachtspunten is het installeren van een toetsingscommissie professionaliteit.

2, 3, 4

We realiseren tot 2030 4.400 m2 extra duurzame atelieren broedplaatsruimte in de stad mede op basis van de in het rapport referentienormen culturele voorzieningen berekende tekort en de behoefte aan ateliers en broedplaatsen (zie Arnhem maakt ruimte).

We actualiseren het plan van aanpak creatieve bedrijfsverzamelgebouwen voor de periode 2025-2030 en continueren de financiële subsidieregelingen die zijn gericht op het realiseren van extra werkruimte in de stad voor culturele en creatieve ondernemers.

2, 3, 4

We stimuleren het efficiënt gebruik van culturele ruimte in de stad, dat wil zeggen: optimaal en betaalbaar ter beschikking stellen aan lokale makers/ nieuwe disciplines die zelf geen ruimte bezitten.

Dit betekent een zekere verantwoordelijkheid van instellingen die ‘goed’ gehuisvest zijn. Hier gaan we als gemeente meer op sturen, onder andere in onze subsidievoorwaarden.

4

We faciliteren een structureel broedplaatsen overleg voor kennisdeling en matchmaking tussen vraag en aanbod van ruimte. We hanteren voortaan een richtinggevend normbedrag als graadmeter en streefbedrag voor betaalbare permanente atelierruimte.

We hanteren de jaarlijkse SKAR-norm die van toepassing is in Rotterdam ook in Arnhem als richtinggevend normbedrag voor wat kan worden gezien als betaalbare permanente atelierruimte.

2

We maken gemeentelijk cultureel vastgoed voor meer cultureel ondernemers betaalbaar en bereikbaar.

We onderzoeken in eerste instantie voor cultuur of bijvoorbeeld de kapitaallasten als kostencomponent uit de kostprijsdekkende huurtarieven kan worden gehaald en voortaan intern kan worden verrekend via het programma Cultuur. Wat resteert is een beleidshuurtarief.

2, 3, 4

ONDERWERP

PAGINA

Uitgangspuntennota Cultuurbeleid 2025-2028

15

Cultuureducatie (kennismaken) In Arnhem vinden we cultuureducatie om verschillende redenen belangrijk. Cultuureducatie stimuleert veerkracht en talentontwikkeling van kinderen en jongeren (makers in de dop!), draagt bij aan burgerschapsvorming en kansengelijkheid in het onderwijs, stimuleert creativiteitsontwikkeling en is het begin van publieksvorming (kennismaken!). We hebben cultuureducatie in het primair onderwijs, waaronder het speciaal onderwijs, belegd via Cultuureducatie met Kwaliteit (CMK)/ Meer Muziek in de Klas, waarbij scholen, culturele instellingen en de gemeente het Convenant Cultuureducatie 2023-2030 hebben opgesteld. De afspraken uit dat

convenant vormen een stevige basis voor cultuureducatie binnen de school. We gaan er dan ook in 2025-2028 mee door en onderzoeken hoe cultuureducatie in het voortgezet (speciaal) onderwijs en middelbaar beroepsonderwijs kan worden versterkt. Daarnaast faciliteert de gemeente het Pr8-programma, waarbij alle kinderen van alle basisscholen in Arnhem, jaarlijks een culturele instelling bezoeken. Om buitenschoolse cultuureducatie te bevorderen is de relatie met naschoolse programma’s in de wijken, School & Omgeving en in het bijzonder de Rijke Schooldag in het kader het Nationaal Programma Arnhem Oost van belang.

Acties cultuureducatie Wat doen we tot 2029?

Hoe doen we dat?

Aan welk uitgangspunt draagt deze actie bij?

We onderzoeken wat er nodig is om cultuureducatie in het VO en MBO te versterken en welke rol we hierbij voor de gemeente zien.

Samen met onderwijsinstellingen, culturele instellingen, uitvoerder Convenant Cultuureducatie, gericht op een voor jongeren aansprekend aanbod.

7, 8

We onderzoeken hoe we de programma’s ‘taalrijk opgroeien’ en ‘cultuurrijk opgroeien’ verdere invulling kunnen geven.

Samen met Onderwijs, Teams Leefomgeving en de ketenpartners binnen de Taalstrategie en het Convenant Cultuureducatie.

7, 8

Binnen de cultuureducatieprogramma’s stimuleren we het opnemen van nieuwe makers en genres (zoals hiphop en spoken word).

Hierover maken we afspraken met de partners uit het Convenant Cultuureducatie.

8

We inventariseren hoe het aanbod van cultuureducatie - en participatie vertegenwoordigd is in de verschillende wijken.

Dit doen we samen met het Platform Amateurkunst Arnhem.

7, 8

ONDERWERP

PAGINA

Uitgangspuntennota Cultuurbeleid 2025-2028

16

Amateurkunst en cultuurparticipatie (cultuurmakers) Actieve cultuurparticipatie draagt bij aan een levendige stad waarin kinderen en jongeren kansrijk opgroeien. En waar je je, ongeacht je leeftijd, kunt blijven ontplooien, jezelf kunt leren kennen en de wereld om je heen. Dit geeft houvast en zekerheid. Deelnemen aan kunst en cultuur brengt inwoners bij elkaar en versterkt de onderlinge verbondenheid. Daarnaast bewijzen steeds meer onderzoeken dat actieve cultuurparticipatie gezond voor je is, zowel mentaal als fysiek. We vinden het daarom belangrijk dat alle Arnhemmers laagdrempelig

toegang hebben tot kunst- en cultuurbeoefening in de vrije tijd, en streven daarbij een breed cultuurbegrip na: van koren en orkesten, via theater en dans, naar nieuwere vormen, zoals mode en textiel en hiphop en dj’en. Onder andere het muziekonderwijs in Arnhem is op dit moment niet voldoende bereikbaar en betaalbaar voor iedereen. We willen ervoor zorgen dat amateurkunstaanbieders, verenigingen en communities makkelijker toegang hebben tot betaalbare voorzieningen in de wijk om zo de leskosten te verlagen.

Acties amateurkunst en cultuurparticipatie Wat doen we tot 2029?

Hoe doen we dat?

Aan welk uitgangspunt draagt deze actie bij?

We willen een brede en diverse afspiegeling van het amateurkunstaanbod.

Samen met Platform Amateurkunst Arnhem, Cultuurmakelaars en Teams Leefomgeving (TLO) zoeken we aansluiting met de non formele amateurkunstaanbieders en vormen van amateurkunst die ondervertegenwoordigd zijn.

7, 8

Voldoen aan de vraag naar betaalbare en goed gefaciliteerde ruimtes voor amateurkunstaanbieders.

Via het Integraal Accommodatiebeleid (zie ook ‘Arnhem maakt ruimte’).

3, 4, 7

We stimuleren de toepassing van de culturele codes (Governance, Fair Practice en Diversiteit & Inclusie) bij de amateurkunstaanbieders.

We organiseren samen met het Platform Amateurkunst Arnhem kennissessies. Hierbij is ook aandacht voor meer praktische ondersteuning bij subsidieaanvragen.

7, 8

We streven naar meer cultuurparticipatie in de verschillende wijken, met ruimte, goede faciliteiten voor ontmoeting en cultuurdeelname en passend cultureel programma.

We onderzoeken dit samen met o.a. de amateurkunstsector en de TLO’s.

4, 7

ONDERWERP

PAGINA

Uitgangspunten Cultuur 2025-2028

17

Groter cultuurbereik door een diverser, breder en toegankelijker cultuuraanbod

ARNHEM MAAKT MEE

Kunst en cultuur zijn er voor álle Arnhemmers, iedereen moet zonder drempels van een breed en divers aanbod kunnen genieten. Dat betekent niet alleen op sommige plekken meer aanbod, maar vooral ook meer passend aanbod, dat soms ook vraaggestuurd tot stand zal (moeten) komen. Er ontstaan voortdurend nieuwe genres, kunstvormen en –uitingen die in het cultuuraanbod een vaste plek moeten krijgen. Van spoken word, hiphop en EDM tot digitale kunstvormen die gebruikmaken van augmented reality zoals VR en AI. Deze nieuwe vormen dragen bij aan een andere manier van kunstbeleving, waar vooral jongeren en jongvolwassenen zich tot aangetrokken voelen. Zo worden doelgroepen bereikt die met andere genres minder of niet worden bereikt. Dit in balans met het bestaande aanbod, zodat idealiter alle doelgroepen worden bediend. We zullen ons cultuurbeleid, en dan met name de subsidieregelingen, in toenemende mate moeten verbreden, ontschotten en toegankelijker maken, zodat ze voor iedereen bereikbaar zijn. Wil je alle Arnhemmers bereiken en bedienen, dan is kennis over je publiek onontbeerlijk. Immers, als je weet wie je wel bereikt, weet je ook wie je nog niet bereikt. Extra inspanningen, zoals publieksonderzoek en klantsegmentatie, kunnen leiden tot het bereiken van nieuw publiek. Deze extra inspanningen kunnen komen van bestaande organisaties en instellingen, maar ook van nieuwe organisaties.

We zorgen ook voor een betere spreiding van het aanbod over de stad, met name in Arnhem Zuid en Oost. Het is belangrijk dat binnen gebiedsontwikkelingen ruimte en aandacht is voor extra culturele voorzieningen van waaruit nieuwe culturele initiatieven ontstaan.

ONDERWERP

PAGINA

Uitgangspuntennota Cultuurbeleid 2025-2028

Uitgangspunten Arnhem maakt mee Het cultuuraanbod in Arnhem representeert en inspireert de makers zelf en de inwoners van de stad en trekt bezoekers naar de stad. Samenhang en structurele samenwerking in de culturele infrastructuur is een voorwaarde voor stadsbrede programmering en voor verdieping en verbreding van de publieksgroepen. Meerjarig gesubsidieerde instellingen hebben daar een rol en verantwoordelijkheid in. De definitie van het begrip ‘kwaliteit’ hanteren we als beoordelingscriterium breder, waarbij we ook maatschappelijke relevantie en zeggingskracht meewegen. Culturele voorzieningen, inclusief bibliotheken, en culturele activiteiten zijn dichtbij en toegankelijk: ze nemen fysieke, financiële en sociale drempels weg, zodat alle Arnhemmers aan kunst en cultuur kunnen meedoen en ervan genieten. Nachtcultuur en jongerencultuur zijn volwaardig deel van de culturele sector, omdat zij bij uitstek zorgen voor vernieuwing en nieuw publiek. Dat geldt ook voor de ontwerpsector en de creatieve industrie daar waar culturele waarde wordt gecreëerd door ontwerpkracht artistiek te verbinden aan andere sectoren en maatschappelijke vraagstukken. Gemeente en sector hebben kennis van het publiek (inclusief potentieel publiek): we weten wie ze zijn en wat hun voorkeuren zijn op het gebied van cultuurbezoek en cultuurparticipatie.

Kunst en cultuur leveren een belangrijke bijdrage aan maatschappelijke en economische vraagstukken.Aanbod

18

Aanbod Het totaalaanbod van kunst en cultuur in Arnhem moet aantrekkelijk zijn voor alle Arnhemmers. Dat betekent dat we een brede definitie van cultuur hanteren en luisteren naar Arnhemmers die vinden dat het aanbod voor hen nog niet aansprekend genoeg is. Toch hoeft niet iedereen alles voor iedereen te doen, maar het geheel van kunst- en cultuurprogramma’s dat binnen het hele ecosysteem wordt georganiseerd, moet dat wel. Er moet aanbod zijn voor mensen die maar ééns per jaar een festival bezoeken, maar ook voor de makers die we graag in onze stad willen houden. We vragen onze instellingen om een breed publiek aan te spreken, te zorgen voor een passend programma en communicatie die aansluit bij inwoners die we willen bereiken en we vragen op het gebied van inclusief publieksbereik ook om meer samenwerking. We beschrijven hieronder eerst ontwikkelingen die we signaleren bij achtereenvolgens beeldende kunst en ontwerp, de creatieve sector, musea, de podiumkunsten, letteren, bibliotheek en media. Daarbij zien we dat steeds meer organisaties, instellingen en makers zich niet meer richten op één discipline. Vaker zijn ze multidisciplinair en/of interdisciplinair georiënteerd. Ook het belang van de nachtcultuur en jongerencultuur nemen toe.

Beeldende kunst en ontwerp

In Arnhem is de gehele keten (ontwikkeling, productie, presentatie) op het gebied van de beeldende kunst en ontwerp aanwezig. Bovendien zijn er twee beeldbepalende (inter)nationale platforms en kunstmanifestaties: State of Fashion en Sonsbeek. Met Museum Arnhem hebben we een kunstmuseum in de stad van landelijke betekenis. Arnhem heeft met Plaatsmaken, POST en Omstand een aantal uitstekende middenpodia, die werk van grote namen, maar ook van (lokale) opkomende talenten presenteren, lokaal, nationaal en internationaal. Daarnaast zijn er tal van kunstenaarsinitiatieven die de dynamiek van de sector versterken. De beeldende kunst heeft zich verenigd in het Platform Beeldende Kunst Arnhem. De infrastructuur binnen de beeldende kunst en ontwerp, van waaruit steeds meer crossovers richting de overige creatieve industrie, maar zeker ook richting de andere kunstdisciplines plaatsvinden, staat op dit moment stevig. Al is er, naast een gebrek aan studio- en maakruimte (zie Arnhem maakt) ook te weinig presentatieruimte voor aanbod binnen

ONDERWERP

PAGINA

Uitgangspuntennota Cultuurbeleid 2025-2028

de beeldende kunst. Niet altijd kunnen alle talentvolle jonge beginnende en midcareer makers zichtbaar gemaakt worden.

Mode

Arnhem profileert zich sinds enkele decennia sterk als ‘modestad’. Arnhem heeft nationaal en internationaal hoog aangeschreven modeontwerpers, opleidingen, tentoonstellingen en festivals. Met een groot netwerk van nieuwe talentvolle ontwerpers en maakstudio’s gebeurt er veel op het gebied van mode in de stad. Op deze vruchtbare voedingsbodem heeft zich in de stad en regio een levendig mode-ecosysteem ontwikkeld van ontwerpers, gevestigde bedrijven en culturele organisaties. Kenmerkend voor het Arnhemse ecosysteem is dat het zich steeds meer richt op duurzaamheid en circulariteit. Vijf modepartners hebben zich verenigd in Modepartners 025 daarbij ondersteund door de gemeente: ArtEZ, State of Fashion, Fashion & Design Festival Arnhem, Museum Arnhem en Rijn IJssel. Samen werken zij aan versterking van het mode-ecosysteem en de ontwikkeling en presentatie van urgente ontwikkelingen en alternatieve modepraktijken voor een meer verantwoord en duurzaam modesysteem. En geven ze een gezicht en podium aan pioniers in de regio, o.a. tijdens Juni Modemaand. Gestreefd wordt naar meer zichtbaarheid gedurende het jaar, een presentatieruimte/plek duurzame mode en een kennis- en informatiepunt (‘loket’) voor jonge ontwerpers (productiemogelijkheden, materialen e.d.). Dat kan het ecosysteem mogelijk verder versterken.

Creatieve industrie

Arnhem biedt met zijn creatieve sector, variërend van architectuur, design, technologie, mode en gaming een bron van vernieuwende oplossingen. Door een verbinding teweeg te brengen tussen de stedelijke opgaven die spelen en het

Met een groot netwerk van nieuwe talentvolle ontwerpers en maakstudio’s gebeurt er veel op het gebied van mode in de stad.

19

aanwezige creatief talent ontstaat in de (ruimtelijke) ontwikkeling van de stad de kans om zowel cultureel als economisch een voortrekkersrol in te nemen, zoals het initiatief Creative x Energy. In Arnhem zetten we in op het creëren van plekken in de stad waar kennis en werkpraktijk worden gebundeld en volop interactie ontstaat. Bijvoorbeeld op het gebied van duurzaamheid en innovatie. Plekken waar samenwerking kan ontstaan tussen kunst, design, het Arnhemse bedrijfsleven en het onderwijs. Het realiseren van meer ruimte in de stad voor deze creatieven is ook hiervoor een voorname succesfactor.

Musea

Arnhem heeft bovengemiddeld veel musea en de bezoekersaantallen zijn hoog. Van de unieke kunstcollectie en de betekenisvolle tentoonstellingen van Museum Arnhem tot het Nederlands Openluchtmuseum en het Watermuseum. Musea spelen een belangrijke rol in het bereiken van alle Arnhemmers en het aantrekken van bezoekers naar de stad. Musea hebben daarnaast een belangrijke educatieve betekenis. Er is een groot aanbod van kleinere musea, veelal gerelateerd aan de Tweede Wereldoorlog, zoals Airborne at the Bridge dat de geschiedenis van de Slag om Arnhem toont. We gaan verkennen en beter in beeld brengen wat de musea samen onze inwoners en bezoekers bieden en wat eventueel nog meer nodig is. Voor het Erfgoedcentrum onderzoeken we wat een eventuele doorontwikkeling zou kunnen betekenen voor de zichtbaarheid van het centrum en het bereiken van een breder publiek.

Podiumkunsten en film

Ook op het gebied van de podiumkunsten is de keten in Arnhem aanwezig. Zowel in productie als in presentatie is Arnhem de plek voor theater, dans en (pop)muziek. Dat blijkt allereerst uit onze topgezelschappen Theater Oostpool, Phion en Introdans, die een grote bijdrage leveren aan het culturele klimaat in Arnhem en die ook de komende jaren landelijk en door beide provincies Gelderland en Overijssel worden ondersteund. Maar het blijkt ook uit de vele makers en initiatieven, zowel professioneel als amateur, die de stad rijk is. Uitgestroomd talent van de opleidingen vormt nieuwe collectieven en initiatieven die zich doorontwikkelen, waardoor de stad een relatief groot middensegment kent (gezelschappen en makers als tgECHO, BOT, Lava Collective, Ruben Chi, Kompagnie Kistemaker, De Plaats, Arnhemse Meisjes, Toneelgroep Zijlmakerij,

ONDERWERP

PAGINA

Uitgangspuntennota Cultuurbeleid 2025-2028

Sneeuwvonk, ABSOLUUT). Het middensegment vormt een onmisbare schakel in de keten van opleidingen (onder andere ArtEZ toneel, dans en conservatorium), productiehuizen, producerende instellingen, festivals, podia en broedplaatsen. Het heeft een aanjaagfunctie voor nieuw talent, door het delen van kennis en expertise, en het bieden van stageplaatsen. En zorgt bij uitstek voor verbinding en direct contact met lokaal publiek. Door de wijze van financiering (niet altijd structureel) is het een kwetsbare laag in het ecosysteem. Via de brede basis van amateurkunst en de kunstvakopleidingen van Rijn IJssel en ArtEZ groeien opkomende makers uit tot (top)talenten, die een artistieke en beroepspraktijk ontwikkelen, een eigen publiek aan zich kunnen binden en met wie organisaties en instellingen graag werken. Ontwikkelinstelling De Nieuwe Oost, met Theater aan de Rijn als podium, heeft hierin een belangrijke rol, evenals de rijksgezelschappen Theater Oostpool, Introdans en Phion. Deze instellingen dragen, naast hun landelijke taak, steeds meer bij aan het culturele programma in de stad en hebben bovendien, samen met o.a. ArtEZ, een belangrijke rol in de doorstroming en ontwikkeling van nieuw podiumkunstentalent.

Ook het Stadstheater, dat momenteel wordt verbouwd, zal met onder andere een zeer goed uitgeruste kleine zaal, straks meer kunnen worden gebruikt door lokale, al dan niet opkomende makers en gezelschappen, inclusief amateurbespelers. Met Luxor Live heeft Arnhem een stedelijk poppodium dat voor een brede en diverse doelgroep programmeert en een belangrijke rol vervult als springplank voor beginnende lokale artiesten. Willemeen is een nichepodium dat zich kenmerkt door de experimentele hoeken van de hardere genres. Ook voor de podiumkunsten geldt dat meer samenwerking in de keten voordelen biedt: organisaties en instellingen staan sterker op het gebied van talentontwikkeling en verbinding met andere sectoren, samen ontwikkelen ze kennis (bijvoorbeeld op het gebied van publieksbereik en publiekswerking) en bij verregaande samenwerking kan er ook sprake zijn van kostenvoordelen. De gemeente is daarbij verantwoordelijk voor cofinanciering, heeft een informatiepositie en een regelgevende rol, en heeft daarmee als ‘partner’ sturingsmogelijkheden in de keten. Het niet-commerciële filmaanbod is in Arnhem geconcentreerd op één locatie: Focus Filmtheater. De afgelopen jaren is het aantal bezoekers flink gestegen. Focus vervult zowel een stedelijke als regionale functie. De inzet de komende periode zal

20

gericht zijn op meer diversiteit en kwaliteit in de programmering, met een inclusieve en maatschappelijke insteek. Ook verkent Focus of zij een grotere rol kunnen spelen in cultuureducatie, zowel in het primair als voortgezet onderwijs. Uit het behoefteonderzoek naar meer cultuur in Arnhem-Zuid kwam nadrukkelijk de wens voort voor filmprogrammering in Zuid.

Letteren, bibliotheken en media

We willen dat alle Arnhemse kinderen opgroeien in een taalrijke en daarmee kansrijke omgeving. Plezier in lezen is van essentieel belang bij het bevorderen van taal- en leesvaardigheid. De letteren zijn sinds een aantal jaar gelukkig meer zichtbaar in de stad, dankzij Rozet, meerdere actieve kwaliteitsboekhandels, de schrijfopleiding Creative Writing van ArtEZ waar jaarlijks studenten uitstromen, de literatuuractiviteiten van De Nieuwe Oost (met als thuisbasis Theater aan de Rijn) en meerdere schrijverscollectieven. Ook andere podia in de stad, zoals Luxor Live, Focus, Musis en het Stadstheater, nemen regelmatig literaire activiteiten (spoken word, storytelling, literaire producties) op in hun programmering. De basis voor leesplezier wordt al op jonge leeftijd gelegd door ouders die voorlezen, op school én in de bibliotheek. In de bibliotheek kunnen Arnhemmers terecht voor lezen, leren en ontmoeting. De bibliotheek levert een bijdrage aan de persoonlijke ontwikkeling van mensen. We zien bovendien dat onze inwoners hun perspectief versterken door te werken aan hun basisvaardigheden, zoals taal en digitale vaardigheden. In Arnhem hebben we een netwerk van openbare bibliotheekvoorzieningen met drie volwaardige locaties (in het centrum, Presikhaaf en Kronenburg) en zeven kleinere vestigingen in de wijken.

Omdat Arnhem groeit, moeten we zorgen dat alle Arnhemmers ook in de toekomst toegang blijven houden tot goed bereikbare openbare bibliotheekvoorzieningen. Hiervoor maken we in 2025 een meerjarenplan, waarmee we vorm en inhoud geven aan de gemeentelijke doelstellingen en de wettelijke kaders voor de bibliotheek. In dit plan is expliciet aandacht voor de aanwezigheid, bereikbaarheid en toegankelijkheid van de bibliotheekvoorzieningen in Arnhem. Basis hiervoor is de wettelijke zorgplicht, zoals geformuleerd in de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen en de Arnhemse normen voor bibliotheekvoorzieningen in de referentienormen culturele voorzieningen. Met oog voor de opgave in en samenstelling van de wijk, bepalen we welke functies we waar moeten versterken.

ONDERWERP

PAGINA

Uitgangspuntennota Cultuurbeleid 2025-2028

Op het gebied van media ondersteunen we het Mediafonds Arnhem en de Streekomroep Midden-Gelderland/ RTV Connect. We zijn voor de streekomroep de grootste subsidient in het verzorgingsgebied van de omroep en verwachten mede om die reden dat de streekomroep Arnhem weer als standplaats kiest.

Nachtcultuur

Een belangrijk deel van de vernieuwing in de kunsten ontstaat in de nachtelijke uren. Hier vinden subculturen elkaar en ontdekt een jongere generatie elkaar en de stad. Door meer ruimte te geven aan de nachtcultuur maken we de stad aantrekkelijker voor jongeren en jongvolwassenen. Meestal gebruiken we voor nachtcultuur de definitie: alle kunst en cultuur die tussen 22:00 en 6:00 uur wordt aangeboden. Nachtcultuur biedt een nieuw perspectief op cultuur, in vergelijking met het traditionele aanbod van kunst en cultuur overdag. Onlosmakelijk verbonden met de nacht is de elektronische dancemuziek en de bijbehorende clubcultuur. Een verruiming van het cultuuraanbod met nachtcultuur speelt een rol als vestigingsvoorwaarde voor nieuwkomers naar de stad, zoals kenniswerkers. Bovendien biedt een verruimd aanbod aan nachtcultuur meer werkgelegenheid. De sociale waarde van nachtcultuur bestaat uit het bieden van ontmoetingsplaatsen waar creativiteit en kennis uitgewisseld kunnen worden, en waar groepen die zich overdag buitengesloten kunnen voelen, veilig hun identiteit kunnen ontdekken, vormen en uiten. Vooral voor de 18 tot 35- jarigen. Nachtcultuur draagt om die reden bij aan de sociale cohesie in de stad. Door het verruimen van de blik op de disciplines maken we in de subsidieregelingen ruimte voor nachtcultuur. Daarnaast start in 2026 een nachtburgemeester.

Deze krijgt als voornaamste taak ontmoetingen tussen culturele organisaties en instellingen en andere belanghebbende partijen in de nacht te initiëren en te faciliteren. De

De nachtburgemeester legt verbindingen met de gehele culturele sector, makers en aanpalende organisaties

21

nachtburgemeester heeft een klein budget dat in overleg met de gemeente en sector kan worden besteed. Daarnaast legt de nachtburgemeester verbindingen met de gehele culturele sector, makers en aanpalende organisaties om de nachtcultuur zichtbaar te maken en het Arnhemse subsidiehuis en overige mogelijkheden onder de aandacht te brengen.

Jongerencultuur

Hoewel veel jongeren gebruikmaken van nachtcultuur zoals hierboven beschreven, zien we ook dat jongerencultuur verandert. Jongeren maken niet als vanzelfsprekend gebruik van het aanbod dat er al is omdat ze andere behoeften hebben, maar zijn vaak ook bezig met het zelf creëren van aanbod en communities, zitten misschien vaker online op social media platforms (), en behoren tot wereldwijde subculturen die via strips, games, films en series, en andere nieuwe vormen kunst en cultuur tot zich nemen. Jongeren willen ook graag betrokken worden bij (de ontwikkeling van) cultuuraanbod in de stad. Dat gebeurt onder andere met de pilot gratis cultuur die Indifferent uitvoert: ART. We bereiken hiermee een groep Arnhemmers die anders niet of nauwelijks met kunst en cultuur in contact komt.

Samenwerking

We willen met het cultuuraanbod in de stad alle Arnhemmers bereiken. Daarom ontwikkelen we samen met de sector een plan van aanpak op stadsbrede programmering, te beginnen voor de podiumkunsten. Het gaat dan om afstemming tussen instellingen en organisaties over wie verantwoordelijk is voor welk aanbod, welke doelgroepen worden bediend en hoe het aanbod in verbinding en interactie staat met andere domeinen. Op die manier kunnen alle verschillende publieksgroepen beter worden bediend. Wij willen hier een regierol in vervullen, maar de culturele organisaties zijn zelf verantwoordelijk voor de concrete invulling. De regierol wil de gemeente op dezelfde manier vervullen als eerder genoemd bij Talentontwikkeling en stadsbrede programmering is dan ook onderwerp van de strategische gespreksagenda met de sector (zie Arnhem maakt mogelijk). We vragen van de grotere culturele organisaties en instellingen om verantwoordelijkheid te nemen voor ‘hun’ keten. Dat houdt in dat zij ook nieuwe en kleine organisaties en makers ondersteunen en faciliteren. Ontmoeting en kennisdeling leidt tot professionalisering van de sector. We komen daar in ‘Arnhem maakt mogelijk’ nog op terug.

ONDERWERP

PAGINA

Uitgangspuntennota Cultuurbeleid 2025-2028

22

Acties aanbod Wat doen we tot 2029?

Hoe doen we dat?

Aan welk uitgangspunt draagt deze actie bij?

We sturen op stadsbrede programmering (te beginnen bij de podiumkunsten) hierbij rekening houdend met de autonomie van instellingen en het perspectief van de stad, waarbij concurrentieposities omgebogen worden tot elkaar versterkende posities.

De gemeente neemt dit op in de subsidievoorwaarden en faciliteert het gesprek hierover (bijvoorbeeld door de inzet van een aanjager), maar uitwerking is een verantwoordelijkheid van de sector.