Bijlage 1 - Jaarstukken 2021

Jaarstukken 2021

Inhoudsopgave Infographic .................................................................................................................................................................1

Deel 1 Hoofdlijnen .....................................................................................................................................................2 2021, een samenvatting.........................................................................................................................................3 Leeswijzer ..............................................................................................................................................................5

Deel 2 Jaarverslag.....................................................................................................................................................7 Wijken ........................................................................................................................................................................8 Wijken algemeen....................................................................................................................................................9 Centrum, Spijkerkwartier, Arnhemse Broek .........................................................................................................17 Noordwest ............................................................................................................................................................23 Noordoost.............................................................................................................................................................29 Presikhaaf ............................................................................................................................................................34 Malburgen ............................................................................................................................................................40 Schuytgraaf, Elderveld

.........................................................................................................................................45 De Laar, Elden .....................................................................................................................................................51 Rijkerswoerd, Kronenburg, Vredenburg...............................................................................................................56

Stad .........................................................................................................................................................................61 Bestuur, dienstverlening en financiën ..................................................................................................................62 Veiligheid..............................................................................................................................................................73 Bereikbaarheid .....................................................................................................................................................81 Economie .............................................................................................................................................................87 Onderwijs .............................................................................................................................................................96 Cultuur................................................................................................................................................................101 Participatie en armoedebestrijding.....................................................................................................................108

Zorg....................................................................................................................................................................123 Welzijn en inclusie..............................................................................................................................................134 Gezondheid en sport..........................................................................................................................................144 Klimaat en energie .............................................................................................................................................149 Ruimtelijke ontwikkeling .....................................................................................................................................158 Wonen en leefomgeving ....................................................................................................................................164

Paragrafen .............................................................................................................................................................175 Lokale heffingen.................................................................................................................................................176 Risicomanagement en weerstandsvermogen ....................................................................................................181 Onderhoud kapitaalgoederen.............................................................................................................................200 Financiering........................................................................................................................................................212 Bedrijfsvoering ...................................................................................................................................................217 Verbonden partijen.............................................................................................................................................223 Grondbeleid........................................................................................................................................................244

Investeringen......................................................................................................................................................253 Subsidies............................................................................................................................................................257 Integriteit ............................................................................................................................................................264

Deel 3 Jaarrekening...............................................................................................................................................267 Het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening over het begrotingsjaar ..................................................268 Balans en de toelichting .....................................................................................................................................278 Bijlage met het overzicht van de gerealiseerde baten en lasten per taakveld ...................................................311 Bijlage met de verantwoordingsinformatie over specifieke uitkeringen (SiSa tabel)..........................................313 Controleverklaring van de onafhankelijke accountant........................................................................................342

Deel 4 Bijlagen.......................................................................................................................................................343 Afkortingenlijst....................................................................................................................................................344 Begrippenlijst......................................................................................................................................................347

Infographic

1

Deel 1 Hoofdlijnen Deel 1 bestaat uit: 1.

Hoofdlijnen van beleid

2.

Leeswijzer

2

2021, een samenvatting Het jaar 2021 stond, net als het jaar ervoor, grotendeels in het teken van corona en de gevolgen daarvan. Voor veel inwoners, ondernemers en instellingen waren dit zware tijden. Als gemeente hebben we steun geboden daar waar dat mogelijk was, soms organisatorisch, vaak ook financieel. Ondanks de coronacrisis staat Arnhem er goed voor, ook financieel. Er is hard gewerkt aan goede en mooie dingen voor de stad. Op onderwerpen als duurzaamheid en klimaatadaptatie, bereikbaarheid, schone mobiliteit en woningbouw zijn ondanks corona resultaten geboekt. Ook is extra woningbouw mogelijk gemaakt, wat een dringende noodzaak is in de totaal overspannen woningmarkt van dit moment. Waar Arnhem altijd achterliep bij andere gemeenten als het gaat om uitstroom uit de bijstand, is die uitstroom nu minimaal gelijk aan het landelijk gemiddelde. Het college heeft in 2021 een nieuwe visie op het sociaal domein en specifiek voor jeugdbeleid opgesteld. Deze is inmiddels vastgesteld door de gemeenteraad. Hiermee is een goede basis is gelegd om op voort te bouwen. Want er zal ook de komende 4 jaar nog veel werk te verzetten zijn, zowel in het sociaal domein als fysiek in de stad. In de Arnhem-Oost aanpak komen verschillende beleidslijnen samen, om juist in de zwakkere wijken het verschil te maken en een negatieve spiraal te doorbreken.

Corona Het realiseren van alle plannen en ambities kreeg zoals gezegd een andere wending door een crisis die zijn weerga niet kent: corona. Nog steeds trekt corona een zware wissel op onze inwoners, ondernemers en instellingen. Om de crisis het hoofd te bieden, kwam er een herstelagenda waarin de gemeente extra steun uittrok voor bewoners en bedrijven die in de knel dreigden te komen. Via de herstelagenda werd € 19 miljoen in de stad geïnvesteerd om de werkgelegenheid, de bedrijvigheid, de aantrekkelijkheid en daarmee de leefbaarheid van Arnhem te beschermen. Het einde van de coronacrisis lijkt in zicht, maar het blijft onvoorspelbaar hoe die zich ontwikkelt en wat dit voor onze inwoners betekent. Zeker nu zich een nieuwe crisis voltrekt in Oekraïne, die ook een grote impact op ons dagelijks leven zal hebben. Om nog maar te zwijgen van de humanitaire ramp die zich in Oekraïne zelf voltrekt. We moeten - ook daarom - klaar blijven staan voor onze inwoners en ondernemers. Medewerkers De afgelopen jaren werd thuiswerken het nieuwe normaal. Inmiddels beschikken medewerkers over IT-middelen waarmee ‘hybride werken’ gefaciliteerd wordt. Ook op het stadhuis en stadskantoor is dat zichtbaar, bijvoorbeeld met vergaderruimtes die speciaal zijn ingericht voor bijeenkomsten waarbij een deel van de deelnemers op een andere locatie werkt.

De gemeente wil een inclusieve diverse organisatie zijn. Waar iedereen zichzelf kan zijn en de eigen kwaliteiten en talenten kan inzetten. In 2021 is daarom ook gewerkt aan een open cultuur waarin ieder van ons zich thuis voelt. Hoe meer diversiteit, hoe krachtiger geopereerd kan worden in de samenleving. En de gemeente heeft hierin een voorbeeldfunctie. En verder… (een greep uit 2021) Werd het vernieuwde en verduurzaamde gasloze, all electric zwembad Valkenhuizen opgeleverd, startte een campagne tegen (huiselijk) geweld, werd een nieuwe aanpak tegen drugscriminaliteit onder jeugdigen ingevoerd, werd de schulddienstverlening voor inwoners verder verbeterd, werden ‘groene bushaltes’ en fietsvlonders geplaatst, verbeterden we de flora en fauna in de stad met de biodiversiteitagenda en de dierenwelzijnsagenda, gingen we aan de slag met het aardgasvrij maken van Kronenburg/Vredenburg, gingen we verder aan de slag met klimaatadaptatie, kwam het nieuwe afvalbeleid op de agenda van de gemeenteraad, werd het Romeinse Castellum op de Unesco werelderfgoedlijst geplaatst, kwamen er regels voor woningsplitsing en verkamering, kregen zo’n 1.000 ondernemers hulp en advies via van Bedrijven Weten en het loket Geldzaken & Ondernemen, werden projecten uit het huisvestingsplan voor het primair onderwijs uitgevoerd, startte het project ‘Gezond & Fit’ voor een gezonde opgroeiende jeugd, kreeg het

project ‘Veilig in en om school’ vorm, werden diverse buurthuizen opgeknapt, kwam er een Arnhems uitvoeringskader beeldende kunst in de openbare ruimte en werd er flink geïnvesteerd in bewegen in de openbare ruimte.

Financieel resultaat We sluiten het jaar 2021 af met een positief financieel resultaat voor mutaties in de reserves van € 44,0 miljoen. Gedurende het jaar zijn overeenkomstig de genomen raadsbesluiten mutaties gedaan in de reserves. Per saldo is er in 2021 al € 14,1 miljoen toegevoegd aan de algemene reserve. Daarnaast is er per saldo € 8,6 miljoen toegevoegd aan diverse bestemmingsreserves voor door de raad bestemde uitgaven die in toekomstige jaren nog volgen. Door deze mutaties die al in het jaar gedaan zijn, komt het positieve financieel resultaat na mutaties in de reserves in 2021 uit op € 21,3 miljoen. Schematisch ziet dit er als volgt uit: 3

In het jaarverslag is per programma uiteengezet waardoor de belangrijkste afwijkingen tussen realisatie en begroting worden veroorzaakt. Hieruit blijkt dat het veelal gaat om incidentele afwijkingen, waaronder een incidenteel voordeel op beschermd wonen en de winstneming in de grondexploitatie. Het incidentele karakter van dit positieve resultaat leidt er toe dat deze effecten niet structureel meegenomen kunnen worden naar de toekomst. De weerstandsfactor komt uit op 1,9. De ratio is hoger dan de weerstandsfactor van 1,4 zoals in de begroting is opgenomen. De weerstandsfactor drukt uit in welke mate de gemeente in staat is om de gevolgen van risico's op te vangen, zonder dat het beleid of de uitvoering daarvan in gevaar komt. Het tot stand komen van de weerstandsfactor en de ontwikkeling van de totale financiële positie wordt nader toegelicht in de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing.

4

Leeswijzer Inleiding De jaarstukken zijn een onderdeel uit de P&C-cyclus. In de Begroting wordt het gemeentelijk beleid op hoofdlijnen toegelicht. In de jaarstukken wordt zowel beleidsinhoudelijk als financieel verantwoording afgelegd over de resultaten die in 2021 zijn behaald. De jaarstukken bestaan uit twee delen: het jaarverslag en de jaarrekening. Jaarverslag In het jaarverslag staat de beleidsinhoudelijke verantwoording centraal. Deze verantwoording wordt gegeven aan de hand van de 3W-vragen:  wat wilden we bereiken?  wat hebben we gedaan?  wat heeft het gekost? Jaarrekening De jaarrekening is financieel van aard. Hierin wordt verantwoording afgelegd over de financiën van de gemeente. In deze leeswijzer wordt aangegeven hoe de indeling van de jaarstukken eruit ziet.

Opbouw van de jaarstukken In de inhoudsopgave staat vermeld uit welke hoofdstukken de jaarstukken bestaan. In het kort worden deze hoofdstukken hier toegelicht. Deel 1 - hoofdlijnen van beleid In het eerste hoofdstuk staan de belangrijkste opgaven en het beleidsinhoudelijke en financiële resultaat in 2021 benoemd. Deel 2 - jaarverslag Het jaarverslag is opgebouwd uit drie onderdelen: 1. Acht wijkprogramma's (W) - Sinds 2017 zijn acht wijkprogramma's ingesteld. De 24 wijken zijn geclusterd in acht gebieden: Noord-West, Noord-Oost, Presikhaaf, Centrum/Spijkerkwartier/Arnhemse Broek, Malburgen, Rijkerswoerd/Kronenburg/Vredenburg, Elden/De Laar en Schuytgraaf/Elderveld. 2. Dertien stedelijke programma's (S) - In de stedelijke programma's zijn de 3 W-vragen opgenomen. De doelenboom is een belangrijk onderdeel in de stedelijke programma's. Bij het onderdeel 'wat hebben we bereikt' is de verantwoording op de doelen opgenomen. Het onderdeel 'wat hebben we gedaan' bestaat uit de verantwoording op de inspanningen. Bij de doelen en inspanningen wordt aangegeven of deze op koers (groen bolletje), gedeeltelijk op koers (oranje bolletje), niet op koers lopen (rood bolletje) of gerealiseerd zijn (grijs bolletje). Binnen de wijkprogramma's en stedelijke programma's zijn bij het onderdeel 'wat heeft het gekost' een financieel overzicht met een toelichting op de afwijkingen opgenomen.

In de tabel met de afwijkingen zijn de volgende afkortingen opgenomen:  V/N - Voordeel/ Nadeel;  C - Hoofdzakelijk coronagerelateerd met daarbij de keuze tussen Ja en Nee;  I/S - Incidenteel/ Structureel;  AR/BR - Algemene reserve/ Bestemmingsreserve. 3. Tien paragrafen - De paragrafen vormen een 'dwarsdoorsnede' van de begroting. Er worden kaderstellende beleidslijnen vastgelegd met betrekking tot beheersmatige aspecten. De paragrafen geven daarmee belangrijke aanvullende informatie over de meerjarige financiële positie van de gemeente. Een deel van de paragrafen zijn in het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) verplicht voorgeschreven.

5

De volgende verplichte paragrafen vanuit het BBV zijn opgenomen: 1. Lokale heffingen - In deze paragraaf wordt stilgestaan bij de diverse gemeentelijke belastingen en heffingen en de consequenties daarvan voor de inwoners. 2. Weerstandsvermogen en risicobeheersing - Het weerstandsvermogen geeft aan hoe solide de financiële positie van de gemeente is. In deze paragraaf zijn ook financiële kengetallen opgenomen, zoals het weerstandsvermogen, de solvabiliteit en de schuldquote. 3. Onderhoud kapitaalgoederen - In deze paragraaf wordt toegelicht op welke wijze het onderhoud van de gemeentelijke kapitaalgoederen (zoals wegen, riolering, gebouwen) gewaarborgd is. 4. Financiering - Hier wordt toegelicht op welke wijze met de financieringsbehoefte van de gemeente is omgegaan. 5. Bedrijfsvoering - In de paragraaf wordt gerapporteerd over de voortgang van interne ontwikkelingen binnen de gemeentelijke organisatie. 6. Verbonden partijen - De gemeente werkt samen met andere partijen om bepaalde doelen te bereiken. Als de gemeente een bestuurlijk en financieel belang heeft bij een partij, is dit een zogenoemde verbonden partij. In deze paragraaf worden alle verbonden partijen toegelicht. 7. Grondbeleid - De gemeente speelt een rol in het kopen en verkopen van gronden. Hier wordt verder ingegaan op het gevoerde grondbeleid.

Op verzoek van uw raad zijn drie niet verplichte paragrafen in de jaarstukken opgenomen: 8. Investeringen - In deze paragraaf wordt over de realisatie van de investeringen gerapporteerd. 9. Subsidies - De gemeente verstrekt subsidies aan instellingen die een bijdrage leveren aan gemeentelijke doelstellingen. In deze paragraaf wordt aangegeven welke instellingen subsidie hebben ontvangen inclusief de subsidiebedragen. 10. Integriteit - In deze paragraaf wordt aangegeven op welke wijze invulling is gegeven aan het Arnhemse integriteitsbeleid. Deel 3 - Jaarrekening Het derde deel van de jaarstukken bestaat uit de financiële jaarrekening. Dit hoofdstuk biedt, conform de vereisten vanuit het BBV, diverse financiële overzichten. In de jaarstukken kunnen afrondingsverschillen ontstaan in de balans of winst- en verliesrekening.

Interactieve website jaarstukken De jaarstukken zijn digitaal beschikbaar op: financien.arnhem.nl. Op de website is bij de stedelijke en wijkprogramma's de volgende extra informatie te vinden:  In de doelenboom zijn ook de teksten te zien vanuit de Begroting 2021 en Turap-2.  Bij de onderdelen 'wat heeft het gekost' de overzichten per kostensoort, portefeuilleonderdelen en taakvelden.  Totaaloverzicht subsidies.  Totaaloverzicht reserves.

6

Deel 2 Jaarverslag Het jaarverslag bestaat uit drie onderdelen: 1.

Wijkprogramma's (W)

2.

Stedelijke programma's (S)

3.

Paragrafen

7

Wijken De diverse taken waarvoor de gemeente verantwoordelijk is en die op wijkniveau plaatsvinden, zijn opgenomen in de volgende 8 wijkprogramma’s (bundeling van logisch samenhangende wijken): W1

Wijkprogramma Centrum, Spijkerkwartier en Arnhemse Broek (CSA) Centrum, Spijkerkwartier en Arnhemse Broek

W2

Wijkprogramma Noordwest Burgemeesterswijk, Hoogkamp, Transvaal, Heijenoord, Lombok, Klarendal, Klingelbeek e.o., Schaarsbergen e.o., Sint Marten en Sonsbeekkwartier

W3

Wijkprogramma Noordoost Alteveer, Cranevelt, Geitenkamp, Monnikenhuizen, Velperweg e.o.

W4

Wijkprogramma Presikhaaf Presikhaaf West en Presikhaaf Oost

W5

Wijkprogramma Malburgen Malburgen West, Malburgen Oost/Noord, Malburgen Oost/Zuid, waaronder Het Duifje en Immerloo

W6

Wijkprogramma Schuytgraaf/Elderveld Schuytgraaf en Elderveld

W7

Wijkprogramma De Laar/Elden De Laar en Elden

W8

Wijkprogramma Rijkerswoerd, Kronenburg en Vredenburg (RKV) Rijkerswoerd, Kronenburg en Vredenburg

8

Wijken algemeen Wat wilden we bereiken en wat hebben we gedaan Afgelopen jaar is gestart met het aanbrengen van meer structuur in de wijkopgaven. Hiervoor is binnen het cluster Strategie, Beleid en Regie onder ander een team Wijken ingericht met als bedoeling om de samenwerking tussen de stedelijke programma’s en de wijkopgaven verder te stroomlijnen. De adviseurs werken nauw samen met de wijkmanagers van de Teams Leefomgeving. Onderdeel van het team is ook een nieuwe werkwijze van Burgerparticipatie. Burgerparticipatie en wijkgericht werken zijn niet los van elkaar te zien. 1. Evaluatie van Wijken Weten In de afgelopen jaren heeft Arnhem op basis van de Koersnota 'Van Wijken Weten' werk gemaakt van meer wijksturing. Er zijn stevige ambities neergezet met een duidelijke visie op bestuurlijke vernieuwing. Dat betekent iets voor de stedelijke opgaven en voor de wijze waarop we deze vernieuwing samen met inwoners en organisaties in de stad organiseren. Afgesproken is om Van Wijken Weten te evalueren. Deze evaluatie is in 2021 uitgevoerd en de uitkomsten daarvan zijn voorgelegd aan de gemeenteraad. Hoewel de evaluatie kritisch is op onderdelen is ons duidelijk dat Arnhem echt goud in handen heeft met het wijkgericht werken. De onderzoekers constateren dat de Arnhemse aanpak van wijksturing succesvol is en op onderdelen verder doorontwikkeld moet worden.

Wij blijven de goede dingen doen voor de stad en voor onze inwoners en zien voldoende aanleiding om dat vorm te blijven geven met een aanpak samen met onze samenwerkingspartners. Of dat nu zorginstellingen zijn, woningcorporaties, bedrijven of dat het gaat om de gezondheidsdienst, welzijnsorganisaties of de politie. Uit de uitgevoerde evaluatie blijkt dat het goed gelukt is om bewoners en stakeholders in onze wijken daadwerkelijk meer invloed te geven. De gemeente Arnhem wordt meer dan voorheen het geval was als nabij ervaren. Daarmee is een belangrijke stap gezet in de uitvoering van de filosofie achter de Koersnota: werken vanuit de leefwereld van bewoners in plaats van dat de gemeente vertelt en doet wat vanuit het perspectief van de overheid nodig is. Wijksturing is de ambitie van de gemeente Arnhem om te willen sturen vanuit de leefwereld van de inwoners. Niet alleen om burgers (meer) invloed te geven op hun directe leefomgeving, maar ook om effectiever als gemeente de goede keuzes te maken in de uitvoering. Wijksturing vindt plaats ‘van buiten naar binnen’ en is dus vraaggericht. De wijken van Arnhem zijn geclusterd in acht gebieden die elk een eigen wijkprogramma hebben.

De teams Leefomgeving (TLO’s) vormen de schakel tussen het stedelijk bestuur en het wijkbestuur: zij halen de agenda’s op bij inwoners en andere stakeholders en vertalen deze naar wijk-programma’s, daarbij rekening houdend met de stedelijke programma’s en hun consequenties voor de wijken. De aanbevelingen zijn vertaald in drie concrete opgaven: 1. we koesteren wat goed is; 2. we verbeteren de samenhang van wijksturing en stedelijke programma's; 3. we versterken de uitvoering. 2. Wijkspelregels Afgelopen jaar zijn de wijkspelregels vastgesteld nadat we samen met inwoners uit alle wijken een uitgebreid participatieproces hebben doorlopen. Bij de behandeling van de begroting 2022 zijn ook de bijbehorende budgetten vastgesteld en de nieuwe spelregels zijn per 1 januari ingegaan. De Spelregels Arnhemse Wijkaanpak beschrijven de samenwerking met bewoners en bewonersoverleggen en beschrijven rollen en verantwoordelijkheden. Ook omschrijven de spelregels de voorwaarden voor de besteding van bewonersbudgetten in de wijken. De nieuwe spelregels zijn tot stand gekomen na een zorgvuldig doorlopen proces dat goed is gewaardeerd door bewoners. Alle bewonersoverleggen konden meedoen en vele hebben dat ook gedaan. Een onderdeel van de spelregels is de bevoegdheid van de bewonersoverleggen om te adviseren over de besteding van de zogenaamde bewonersbudgetten .

De budgetverdeling kent een lange voorgeschiedenis en is in hoofdzaak gebaseerd op drie typen wijken: aandachtswijk, preventiewijk en beheerwijk. Een verdeling op basis van type wijk is nog steeds logisch. Daarnaast ontvangt een aantal wijken nog een vaste subsidie voor bijvoorbeeld de wijkvereniging. In de spelregels is gedetailleerd beschreven hoe het bewonersoverleg moet functioneren op de onderdelen taken, samenstelling van het bewonersoverleg, organisatie, werkwijze en middelen. De bestaande spelregels waren nog gebaseerd op de organisatiestructuur van de gemeente Arnhem vóór de komst van de Teams Leefomgeving. Met de nieuwe Spelregels Arnhemse Wijkaanpak willen we maximaal ruimte bieden aan maatwerk in de wijk. Het gaat daarbij om het vormgeven van de bewonersparticipatie, om zeggenschap over bewonersbudgetten en om het organiseren van wijkcommunicatie. Zo willen we inspelen op wat in de wijken leeft en samen met wijkbewoners

9

kijken wat nodig is. Bewoners krijgen meer invloed op wat in de wijk gebeurt en waar de prioriteiten liggen. De aanpak vraagt om maatwerk van bewonersvertegenwoordiging passend bij de specifieke wijk en hoe de bewoners uit die wijk hieraan vorm willen geven. 3. Buurthuizen Een aantal Arnhemse buurthuizen heeft het initiatief genomen om intensiever te gaan samenwerken. Hun doel was om het functioneren van de buurthuizen in de wijken te verbeteren, een duidelijke en herkenbare positie ten opzichte van gemeente en professionele organisaties in te nemen en zo de toekomst van de buurthuizen veilig te stellen. Gezamenlijk constateerden we dat, ondanks de toenemende aandacht voor wijkgericht werken van overheid en professionele organisaties, een eenduidig gemeentelijk beleidskader met betrekking tot de buurthuizen in Arnhem nog ontbreekt. Dat was aanleiding om een samenwerkingstraject te starten om de waarde en betekenis van de Arnhemse buurthuizen te onderzoeken en gezamenlijk te verkennen wat nodig is om die waarde te kunnen blijven leveren. Het afgelopen half jaar werkten de Samenwerkende Buurthuizen, collega Buurthuizen en de gemeente Arnhem aan de uitgangspunten voor een eenduidig gemeentelijk beleidskader. In een notitie is de essentie van dit co-creatieproces uitgewerkt. 4.

Burgerkracht Inwoners van Arnhem kunnen sinds 2016 gebruik maken van de Subsidieregeling Burgerkracht Sociaal Domein. Met de regeling stimuleren we samenredzaamheid en burgerinitiatieven. En dat werkt: zo’n 180 initiatieven hebben financiële en inhoudelijke ondersteuning gekregen. Arnhem is er een mooiere stad door geworden, met meer onderling contact en sociale samenhang. De regeling is inmiddels geëvalueerd en in het afgelopen jaar is besloten dat de regeling ook de komende jaren wordt ingezet. De voortzetting van de regeling wordt door inwoners zeer op prijs gesteld. Er zijn in de afgelopen jaren veel goede ideeën gesteund en deze hebben ook een aantoonbare meerwaarde gehad voor de stad en de inwoners. We blijven daarom heel graag initiatieven laagdrempelig faciliteren met financiële, praktische en inhoudelijke ondersteuning. 5. Bewonersondersteuning Bewonersondersteuning is van groot belang is voor participatie van bewoners in wijken. De eerdere veronderstelling dat door de komst van de teams Leefomgeving de behoefte aan opbouwwerk / bewonersondersteuning zou afnemen is niet juist gebleken. Vanuit de wijkbudgetten is vanaf 2017 tot nu toe onverminderd opbouwwerk en bewonersondersteuning ingezet door de Teams Leefomgeving omdat bewoners aangeven dat er behoefte is aan deze vorm van ondersteuning van initiatieven in de wijken.

In 2021 is op basis van de ervaringen die in de afgelopen jaren zijn opgedaan een nieuwe visie op bewonersondersteuning uitgewerkt. Het is een visie waarin ruimte is voor maatwerk per wijk en waarin wordt beschreven wat bewonersondersteuning inhoudt en hoe dit concreet kan worden vormgegeven in de wijken. In 2022 worden de voorstellen besproken in college en raad. 6. Ontmoeten en Verbinden Ontmoeten en Verbinden is een belangrijk (en structureel) middel voor het realiseren van verschillende doelstellingen in de stad. Ook in 2021 was er € 500.000 per jaar beschikbaar om voorzieningen, zoals een buurthuis of sportclub, te verbeteren of toe te voegen in wijken waar de behoefte het grootst is en de noodzaak het hoogst. Uitgangspunt is dat de voorzieningen waar mensen elkaar ontmoeten toegankelijk en betaalbaar zijn voor bewoners. Het kan dus bijvoorbeeld gaan om voorzieningen om specifieke groepen uit hun isolement te halen of om mensen samen te laten sporten. Het kan ook gaan om het realiseren of verbeteren van een bestaande plek. Belangrijke voorwaarde is dat er draagvlak is voor de plannen en dat er aantoonbaar wordt aangesloten bij behoeften van doelgroepen. In de afgelopen anderhalf jaar is twee keer een uitvraag gedaan in alle wijken van Arnhem. Dit heeft geleid tot tientallen aanvragen.

De werkwijze is een succes, ondanks het feit dat de introductie nagenoeg samenviel met de periode van lockdowns als gevolg van de coronapandemie. In 2022 gaan we bestaande afspraken borgen en een heldere en toegankelijke subsidieregeling Ontmoeten en Verbinden opstellen. 7. Subsidies in de sociale basis Bij de behandeling van het raadsvoorstel herijking Welzijn 'Samen werken aan een sterke sociale basis' is de toezegging gedaan om met partijen in de stad die al jaren subsidie ontvangen, waar mogelijk en wenselijk, meerjarige afspraken te maken. De intentie is steeds om te investeren in partnerschap. Hierdoor krijgen partijen die lokaal goed zijn ingebed gerichte opdrachten. Met alle partijen die we al jaren subsidiëren, zijn we in gesprek om hun activiteiten ook in het komend jaar te borgen. Zij hebben hun plannen ingediend en wij formuleren de beschikkingen. Het zijn vaak zeer goede voorbeelden van Arnhemse algemene voorzieningen die er voor zorgen dat inwoners laagdrempelig terecht kunnen voor advies, ondersteuning of begeleiding. In een groot aantal wijken 10

worden bewoners via deze algemene voorzieningen geholpen met hun vragen en problemen zodat ze zelf weer verder kunnen. Of ze worden begeleid bijvoorbeeld bij het maken van huiswerk, ondersteund door middel van zorg of geholpen richting (vrijwilligers)werk. Of bij het leveren van een andere bijdrage aan de stad. Daarnaast zijn er in wijken nieuwe methodieken ontwikkeld die als doel hebben om mensen op andere manieren te bereiken of zijn er initiatieven die de potentie hebben om in de hele stad van waarde te zijn. Dit sluit goed aan bij de visie op het sociaal domein die de raad nog bespreekt waarbij we gebiedsgericht willen werken en de wijknetwerken en de behoeften van bewoners centraal stellen. Parallel daaraan zien wij dat er in 2022 een echt goede slag moet worden geslagen in ons subsidieinstrumentarium. Subsidies zijn een belangrijk instrument om resultaten te bereiken en om te sturen op de door uw raad gewenste verandering. De huidige manier waarop wij subsidies verstrekken is ontoereikend voor de vraagstukken waar we op dit moment, en naar de toekomst toe, voor staan in het sociaal domein. We willen in onze nieuwe wijze van subsidie verstrekken duidelijkheid en zekerheid bieden aan organisaties maar ook ruimte houden voor innovatie. Het totaalbedrag van de subsidies die voor 2022 worden verstrekt aan verschillende partijen bedraagt € 1.352.077.

Dit bedrag wordt gedekt uit de bestaande financiële middelen uit de wijken en vanuit de stedelijke programma’s. In een aantal gevallen betekent dit een verschuiving tussen stedelijke programma’s. Dit zal verwerkt worden in verzamelbesluit 1 – 2022. 8. Monitor Leefbare Wijken In de vergadering van november 2020 is door de raad de motie 'Voorkomen stadsvernieuwing 4.0' (20M257) aangenomen. De raad riep het college op om werk te maken van preventie om te voorkomen dat wijken en buurten (verder) afglijden. Vanuit die oproep zijn we aan de slag gegaan. Dat deden we onder andere al in de Arnhem Oost wijken, waarvoor extra aandacht is. Maar ook andere wijken hebben permanent impulsen nodig om de leefbaarheid goed op peil te houden. De gemeente heeft een belangrijke rol bij het signaleren en het voeren van regie op buurtverandering. Hiervoor is een breed samenspel met organisaties in de stad nodig. Ook is van groot belang dat inwoners bij de eigen wijk betrokken zijn. Als eerste basis voor de visie heeft onderzoeksbureau I&O research literatuuronderzoek uitgevoerd naar het ontstaan van aanpakken van (potentieel) kwetsbare wijken. Dit onderzoek dient als onderlegger voor deze eerste visie op wat er nodig is de komende jaren. De raad is hiervoor op 1 juni 2021 geïnformeerd. In verschillende wijken zijn ook wijkgesprekken gehouden.

Het onderzoek vormt de basis voor de nieuwe Arnhemse Leefbare Wijken-monitor (ALW-monitor). Elke twee jaar wordt onder de inwoners van Arnhem een grootschalig onderzoek uitgevoerd naar de beleving van inwoners op verschillende thema’s zoals leefbaarheid, veiligheid, maatschappelijke participatie, gezondheid, etc. Ook in 2021 werd dit onderzoek uitgevoerd. Begin oktober ontvingen meer dan 15.000 willekeurig geselecteerde inwoners per post een uitnodiging om een vragenlijst in te vullen. Naast deze uitnodiging per brief, gingen onderzoekers in een aantal wijken ook langs de deuren om inwoners te helpen de vragenlijst in te vullen. De respons is 33%. De uitkomsten van het onderzoek worden gebruikt voor nieuwe wijkgesprekken en voor het doorontwikkelen van de wijkprogramma’s. 9. Opstellen gebiedsagenda’s werk, armoede en schulden Voor de verschillende wijken zijn in 2021 gebiedsagenda’s opgesteld. Zo is 2021 afgerond met gebiedsagenda’s voor werk, armoede en schulden voor de 3 gebieden Malburgen, CSA en Noord-Oost. Daarbij ook concrete afspraken over hoe de Sociale wijkteams, Werk en Inkomen en de teams Leefomgeving en in elk geval het programma Doorbraak Naar Werk (DNW) die komend jaar ook kunnen uitvoeren. Het is ook de start van deze manier van werken voor alle acht gebieden in Arnhem.

Er is een proces ontworpen, waardoor stapsgewijs gebiedsagenda’s kunnen worden gemaakt; een uniforme werkwijze om per gebied echt de focus te krijgen op dat wat daar nodig is. In 2022 voor in ieder geval Social wijkteam, Werk & Inkomen, DNW en teams Leefomgeving en hopelijk snel daarna ook voor welzijn en sociaal domein breed. Tegelijkertijd hebben we gewerkt aan heet verstevigen van de randvoorwaarden voor goede samenwerking tussen Sociale wijkteams en Werk & Inkomen te verstevigen. 10. Sociaal beheer Multifunctionele Centra (MFC’s) In Arnhem zijn zeven MFC's. In deze gebouwen zijn in verschillende wijken diverse maatschappelijke functies gevestigd, zoals scholen, kinderopvang en wijkorganisaties. Het merendeel van de MFC's wordt overdag vooral gebruikt door het onderwijs en een aantal andere hoofdgebruikers. Daarnaast worden de gebouwen veelal in de avonden en weekenden gebruikt voor bewonersinitiatieven. Hierbij kan worden gedacht aan samenkomsten van bewoners, taal-, dans- muzieklessen, vergaderingen, biljarten, etc. In het afgelopen jaar is er een afbakening gemaakt tussen beheer tijdens dag- openstelling en beheer in avonden en weekeinden. Beheer in de namiddag en avonduren, na 16.00 uur, noemen we 'sociaal beheer'. Na 16.00 uur hoeft er geen zorg hoeft te worden 11

gedragen voor coördinatie van schoonmaak of andere taken uit de normale dienstverlening. Tussen 7.30 uur 16.00 uur is er regulier beheer aanwezig. Afhandeling amendementen en moties Begroting 2021 20M257g Stadsvernieuwing 4.0 voorkomen In het derde kwartaal is op basis van de analyse een indicatorenmodel opgesteld. Elke twee jaar wordt een grootschalig onderzoek uitgevoerd naar de beleving van inwoners op thema’s als leefbaarheid, veiligheid, maatschappelijke participatie en gezondheid. Dit onderzoek wordt uitgevoerd door I&O Research. Begin oktober ontvingen meer dan 15.000 willekeurig geselecteerde inwoners per post een uitnodiging om een vragenlijst in te vullen. Naast deze uitnodiging per brief, gingen onderzoekers in een aantal wijken ook langs de deuren om inwoners te helpen de vragenlijst in te vullen. In totaal vulden 5244 inwoners de vragenlijst in. Dat is een respons van 33%. Inwoners konden tot en met begin december meedoen aan het onderzoek. Nu alle ingevulde vragenlijsten verzameld zijn, zijn we aan de slag om de resultaten te analyseren en te rapporteren. De raad wordt in het eerste kwartaal 2022 geïnformeerd over de uitkomsten. Daarna worden er wijkgesprekken ingepland.

Toelichting financiële afwijkingen Hieronder worden de grootste afwijkingen tussen de Begroting 2021 en rekening verklaard. Onderwerp

Thema

V/N

Totale

Toelichting

C

I/S

afwijking

AR/ BR

(x €1.000) Lasten

8.293

V

Sociale wijkteams Zorg

Gezondheid

4.066

V

Beschermd wonen

N

I

AR

Zorg

Gezondheid

1.014

V

Doelgroepenvervoer

J

I

AR

Zorg

Gezondheid

709

V

Jeugdzorg

N

I

AR

Zorg

Gezondheid

338

V

WMO begeleiding

N

I

AR

Zorg

Gezondheid

295

V

Huishoudelijke ondersteuning

N

I

AR

Schulddienstverlening

Kansengelijkheid

626

V

Schulddienstverlening

N

I

AR

Onderwijs (incl. biblioth, volksuni)

Kansengelijkheid

528

V

Onderwijsbeleid

N

I

AR

Armoedebeleid

Kansengelijkheid

459

V

Armoederegelingen

N

I

AR

Welzijn

Meedoen

429

V

N

I

AR

Bedrijfsvoering

Bedrijfsvoering

390

V

Preventief jeugdbeleid, ondersteuning jeugdw. Beleidscapaciteit

N

I

AR

Groen

Openbare ruimte

210

V

N

I

BR

Openbare ruimte

Openbare ruimte

168

V

Programma's groot onderhoud wegen, groen ,bomen en spelen 2021 Programma groot onderhoud spelen 2021

N

I

BR

Armoedebeleid

Kansengelijkheid

127

V

TONK (Tijdelijke Ondersteuning Noodzakelijke Kosten) J

I

AR

Wijksturing en Wijkzaken

Bedrijfsvoering

-152

N

TLO huisvestingslasten

N

I

AR

Onderwijs (incl. biblioth, volksuni)

Wonen

-158

N

Multifunctionele centra exploitatie

N

I

AR

Sport

Gezondheid

-206

N

Beheer objecten in gebruik voor sport

N

I

AR

Welzijn

Meedoen

-550

N

Bewonersondersteuning

N

I

AR

Teams Leefomgeving

12

Baten

307

V

Sociale wijkteams

Teams Leefomgeving Onderwijs (incl. biblioth, volksuni)

Wonen

155

V

Multifunctionele centra - exploitatie

N

I

BR

Sport

Gezondheid

152

V

Beheer objecten in gebruik voor sport

N

I

AR

-1.207

N

Wonen

-100

N

Multifunctionele centra - exploitatie

N

I

BR

Mobiliteit: incl duurzame moblliteit

Wonen

-102

N

Parkeeplan Spijkerkwartier

N

I

BR

Wonen

Openbare ruimte

-173

N

N

I

BR

Groen

Openbare ruimte

-218

N

N

I

BR

Mobiliteit: incl duurzame moblliteit

Openbare ruimte

-614

N

Programma's groot onderhoud wegen, groen ,bomen en spelen 2021 Programma's groot onderhoud wegen, groen ,bomen en spelen 2021 Programma's groot onderhoud wegen, groen ,bomen en spelen 2021

N

I

BR

606

V

Toevoegingen aan reserves Sociale wijkteams

Teams Leefomgeving Onderwijs (incl. biblioth, volksuni)

Onttrekkingen aan reserves Sociale wijkteams

Teams Leefomgeving Mobiliteit: incl duurzame moblliteit

Openbare ruimte

668

V

Programma's groot onderhoud wegen, groen ,bomen en spelen 2021

N

I

BR

Wijksturing en Wijkzaken

Bedrijfsvoering

398

V

Parkeerplan Spijkerkwartier

N

I

BR

Inclusie

Meedoen

153

V

Burgerkracht

N

I

BR

Onderwijs (incl. biblioth, volksuni)

Wonen

-215

N

Multifunctionele centra - exploitatie

N

I

BR

Mobiliteit: incl duurzame moblliteit

Wonen

-398

N

Parkeeplan Spijkerkwartier

N

I

BR

Sociale wijkteams De grootste afwijkingen worden hieronder toegelicht: Beschermd wonen Van het voordeel wordt circa € 4,1 miljoen op de wijkprogramma’s en circa € 2,1 miljoen vermeld op het programma S07 Zorg. Vanaf 2021 is de Wet Langdurige Zorg (Wlz) opengesteld voor mensen met psychiatrische problematiek. Een aanzienlijk deel van de inwoners die een toewijzing Beschermd Wonen hadden, is doorgestroomd naar de Wlz. In de septembercirculaire 2021 heeft het Rijk aangegeven met welk bedrag de Integratieuitkering Beschermd Wonen verlaagd werd. De lasten zijn in 2021 door de uitstroom van cliënten harder gedaald dan de uitname van het budget. In de resultaatbestemming wordt een voorstel gedaan om dit incidentele voordeel toe te voegen aan de bestemmingsreserve Wmo & Jeugdzorg en kan bijdragen aan het opvangen van het tekort Beschermd Wonen dat zal ontstaan door het nieuwe objectief verdeelmodel. De uitstroom van cliënten naar de Wlz heeft mogelijk ook een beperkend effect op het aantal cliënten in andere zorgvormen binnen de Wmo. Doelgroepenvervoer Van het voordeel wordt circa € 1,0 miljoen op de wijkprogramma's vermeld en € 68.000 op het programma S07 Zorg. Bij doelgroepenvervoer is door corona het gebruik afgenomen. Bovendien zijn in 2020 nieuwe beleidsregels

13

Wmo en Jeugdwet vastgesteld en is een nieuwe verordening leerlingenvervoer aangenomen. Dit alles heeft geleid tot een positief resultaat doelgroepenvervoer. Dit resultaat is aanvullend op Turap-2 2021 van € 530.000. Jeugdzorg Tegenover het voordeel van € 709.000 staat er een nadeel van € 1,1 miljoen op programma S07 Zorg. In totaal is het nadeel voor de jeugdzorg € 391.000. In Turap-2 2021 is aangegeven dat de verwachte groei in de Jeugdzorg, die tot grote tekorten zou leiden, niet optreed. Hierdoor is het van € 2,0 miljoen, dat eerder uit behoedzaamheid aan de begroting Jeugdzorg is toegevoegd, deels overbodig te zijn en bij Turap-2 2021 de begroting verlaagd. Ondanks dat het aantal ingezette trajecten nog steeds terugloopt, blijken de totale kosten Jeugdzorg sinds september toegenomen. Dit kan veroorzaakt worden doordat kinderen langer in behandeling blijven. Corona is hierbij van invloed. Behandelaren geven aan dat de kans op terugval groter is als jongeren na behandeling weer in dezelfde situatie terugkeren. Specifiek bij GGZ-behandelaren en bij aanbieders van jeugdverblijfszorg zien we de omzetten stijgen. Dit wordt nauwlettend gemonitord om te bepalen wat het effect van deze stijging is voor 2022 en verder. WMO begeleiding Van het voordeel wordt circa € 300.000 op de wijkprogramma’s vermeld en circa € 1,2 miljoen op programma S07 Zorg.

De daling van kosten waar in Turap-2 2021 en bestuursrapportages al over gerapporteerd is, zet zich vooralsnog door. We verwachten dat de verscherpte eisen in de inkoop medio 2020 en meer aandacht voor rechtmatigheid van zorgverlening door aanbieders bijgedragen hebben aan deze daling. Ook zijn, mede door de nieuwe beleidsregels, andere vormen van zorg ingezet. Deze zorg past goed bij de zorgvraag, maar is vaak goedkoper. Huishoudelijke ondersteuning Van het voordeel wordt € 295.000 op de wijkprogramma's vermeld en € 55.000 op het programma S07 Zorg. Bij Turap-2 was de verwachting dat de stijging in het aantal cliënten een financieel effect zou hebben. Dit effect is minder dan verwacht, omdat de groei te zien is bij de algemene voorziening huishoudelijke ondersteuning en niet bij de maatwerkvoorziening huishoudelijke ondersteuning. De tarieven bij de algemene voorziening huishoudelijke ondersteuning zijn lager dan de maatwerkvoorziening huishoudelijke ondersteuning, zodoende is dit financieel gunstiger. Tevens is er een daling te zien bij de PGB’s en deze daling kan te maken hebben met de openstelling van de Wlz. Teams Leefomgeving Afwijkingen die zich in alle wijken voordoen, worden hieronder toegelicht. Wijkspecifieke afwijkingen worden toegelicht op het desbetreffende wijkprogramma.

Armoederegelingen Er is sprake van meer gebruik van de nieuwe Gelrepas (€ 0,4 miljoen) en van de verruimde Individuele Studietoeslag (€ 0,2 miljoen), samen een overschrijding van € 0,6 miljoen. Van een aantal armoederegelingen is minder gebruik gemaakt dan in de begroting was voorzien (afgerond € 1,0 miljoen). Zo zijn voor Individuele Inkomenstoeslag ondanks de verruiming voor gezinnen minder aanvragen ingediend (€ 0,2 miljoen). Voor kwijtschelding was een kostenstijging voorzien, maar deze is uitgebleven (€ 0,5 miljoen). Daarnaast is er minder gebruik gemaakt van Kansrijk Opgroeien (€ 0,1 miljoen) en Tegemoetkoming Chronisch Zieken en Gehandicapten (€ 0,1 miljoen). TONK Ondanks de ruime en verlengde regeling (3 maanden verlenging nadat de landelijke regeling is gestopt) is er minder gebruik gemaakt van deze coronaregeling. Beleidscapaciteit Het voordelige resultaat Strategie, Beleid en Regie (SBR) binnen de wijken bedraagt € 390.000. Dit wordt veroorzaakt door voordeel op de salariskosten bij de wijken. Daar staat een nadeel in de salariskosten op de uren, programma S00, tegenover van € 276.000. Voor correcte beeldvorming moeten beide afwijkingen in samenhang worden beschouwd.

14

Programma's groot onderhoud groen en bomen 2021 Jaarprogramma groot onderhoud "wegen" Het beschikbare budget voor groot onderhoud wegen is in 2021 volledig besteed. Wel is afgeweken van het oorspronkelijke jaarplan. In sommige wijken zijn projecten uitgesteld, terwijl in andere wijken projecten naar voren zijn gehaald. In de wijkprogramma's waar minder is besteed, zijn voordelen ontstaan die worden toegevoegd aan de bestemmingsreserve groot onderhoud openbare ruimte. In de wijken maar meer projecten hebben plaatsgevonden hebben extra onttrekkingen aan deze bestemmingsreserve plaatsgevonden. Jaarprogramma's groot onderhoud "groen, bomen en spelen" Een deel van de jaarprogramma's groot onderhoud aan groen, bomen en spelen is niet gerealiseerd (€ 0,4 miljoen). Door toevoeging aan de bestemmingsreserve "Groot onderhoud openbare ruimte" worden deze middelen gereserveerd voor de uitvoering in 2022. Onderwijsbeleid Het voordeel op onderwijsbeleid wordt grotendeels verklaard vanuit het ontwikkelrecht (€ 145.000) en het VVE beleid (€ 171.000). Voornamelijk vanwege Corona is het bereik van de doelgroep in 2021 iets teruggelopen. In het laatste kwartaal van 2021 is een herstel zichtbaar in het bereik. Het resterende voordeel wordt veroorzaakt door een aantal kleinere overige posten.

Multifunctionele centra (MFC) -gebruikersexploitatie (verdeeld over 7 MFC's) Er zijn hogere kosten gemaakt voor de inkoop van schoonmaak en energiekosten. Dit geeft een nadeel van € 260.000. Dit kon slechts voor een deel worden doorbelast aan de gebruikers, waardoor hier niet een gelijke stijging van de baten tegenover staat. Tevens zijn door het vertrek van de Confettischool uit de MFC de Omnibus de baten ook lager uitgevallen. Een ander nadeel op de gebruikersexploitatie zijn de kosten van inhuur voor vervanging maar ook voor uitbreiding van het aantal bezettingsuren. Dit geeft nog eens een nadeel van € 141.000. Hier staat een voordeel op het onderhoud van € 100.000 tegenover. Dit betreft onderhoud wat is doorgeschoven naar volgende jaren en hier staat gelijk nadeel op de dotaties aan de BR Onderhoud tegenover. Multifunctionele centra (MFC) -bedrijfsexploitatie (verdeeld over 7 MFC's) Mede als gevolg van corona waren in 2021 de verhuurmogelijkheden beperkt terwijl de kosten van beheer doorliepen. Tevens zijn kosten gemaakt voor de inhuur van een kwartiermaker voor Sociaal Beheer. De lasten waren hierdoor hoger (€ 142.000) dan de baten (€ 53.000), wat per saldo een nadeel geeft van € 89.000. Multifunctionele centra (MFC) -eigenaarsexploitatie (verdeeld over 7 MFC's) In 2021 is veel gepland onderhoud voor de MFC's niet uitgevoerd. Dit geeft een voordeel van € 328.000.

Een deel van dat onderhoud moet wel worden uitgevoerd en is doorgeschoven naar 2022. Dit leidt tot een lagere onttrekking uit de BR Onderhoud van € 219.000. Schulddienstverlening Voornamelijk door corona en de problemen bij PLANgroep zijn er minder inwoners geholpen met hun schulden. Daarnaast was de verwachting dat meer inwoners zich zouden melden met financiële problemen door corona. Beheer objecten in gebruik voor sport (verdeeld over 60 objecten) Door de gemeente zijn gebruikerslasten voorgeschoten voor een bedrag van € 150.000 (nadeel op de lasten) welke zijn doorbelast aan de gebruikers (voordeel op de baten van € 150.000). Daarnaast is er op een aantal objecten meer onderhoud gepleegd dan geraamd was. Dit geeft nog eens een nadeel van € 57.000. Preventief jeugdbeleid Subsidies in het kader van preventief jeugdbeleid zijn deels vanuit de stedelijke budgetten gedekt in 2021. Het nadeel dat hierdoor is ontstaan is weggevallen tegen overige voordelen. Het (deels flexibele) budget preventief jeugdbeleid is daardoor niet volledig ingezet, waardoor sprake is van een onderschrijding van € 0,4 miljoen. Dit zal in de begroting 2022 en verder gecorrigeerd worden. Bewonersondersteuning In tegenstelling tot de in de begroting ingeboekte bezuinigingen op bewonersondersteuning tot en met het jaar 2021 is de behoefte vanuit de inwoners naar bewonersondersteuning blijven bestaan.

Hierdoor is er in 2021 een overschrijding van € 550.000 veroorzaakt.

15

TLO Huisvestingslasten De overschrijding van de begrote lasten met € 152.000,- wordt met name veroorzaakt door de huur en energiekosten van de door TLO gehuurde locaties in de wijken. Parkeerplan Spijkerkwartier Het oplossen van het parkeerprobleem in het Spijkerkwartier staat al jaren op de agenda. De parkeerproblemen bestaan in hoofdlijnen uit een beperkt aantal beschikbare parkeerplaatsen op straat in de avond en nacht. Er is een gebrek aan openbare parkeerplaatsen voor wijkbezoekers overdag en een lage kwaliteit van de openbare ruimte als gevolg van de vele geparkeerde auto’s van buiten de buurt. Er is in 2021 aan de reserve € 102.000 toegevoegd en € 398.000 onttrokken. Burgerkracht De onttrekking op de Bestemmingsreserve Burgerinitiatieven Sociaal Domein was op de stedelijke portefeuille begroot, is echter op dezelfde portefeuille op de wijken onttrokken. Op zowel stad als wijk ontstaat er hierdoor een aan elkaar tegengestelde financiële afwijking. Beide afwijkingen heffen elkaar op.

16

Centrum, Spijkerkwartier, Arnhemse Broek

In het wijkprogramma Centrum, Spijkerkwartier, Arnhemse Broek (CSA) bevinden zich de wijken Centrum, Spijkerkwartier en Arnhemse Broek.

Wat wilden we bereiken en wat hebben we gedaan Thema's

Doelen

Inspanningen

Meedoen Meer plekken in de wijk voor ontmoeting In de wijken Centrum, Spijkerkwartier en Arnhemse Broek versterken we de ontmoetingsplekken en laagdrempelige voorzieningen voor bewoners. Inspanningen 2021 Uit het budget Ontmoeting en Verbinden zijn meerdere initiatieven ondersteund waaronder de Symfonie en de Lommerd. De verbouwingen leiden tot meer toegankelijkheid en bruikbaarheid. Ook werden buurtinitiatieven, waar ingezet werd op ontmoeting en sociale binding, ondersteund. Voorbeelden zijn opschoondagen, de buurtkeuken en een schaatsbaan op Thialf. Versterken van sociale cohesie We werken aan het versterken van de sociale cohesie op basis van een integrale gebiedsagenda waarin de doelen sociale basis, werk, armoede en schuldhulpverlening samenkomen. Inspanningen 2021 Via initiatieven zoals het Toon Hermanshuis, De Kansen, Broek Omhoog, Buurtgroenbedrijf en de Buurtkeuken worden sociale verbanden versterkt in de buurt. De algemene voorliggende voorzieningen in de wijk worden samen met het Sociale wijkteam gemonitord en waar nodig bijgesteld. Algemene voorzieningen zijn voorzieningen die laagdrempelig voor inwoners toegankelijk zijn. Verbeteren ondersteuning op financiën We willen partners laten samenwerken in de wijk, naast dat men stedelijk een loketfunctie heeft.

17

Inspanningen 2021 Op stedelijk niveau is er een loket ingericht en ook op wijkniveau wordt er in de Symfonie na de verbouwing samengewerkt. Alle betrokken partijen (Sociaal wijkteam, Werk & Inkomen, Rijnstad en team Leefomgeving) werken samen door onder andere een gezamenlijk spreekuur te houden. Op deze manier is de drempel lager en worden mensen niet van het kastje naar de muur gestuurd. Kansengelijkheid Blijvend kansrijk Door een mix van interventies op het gebied van participatie en sociale verbinding wordt ervoor gezorgd dat mensen mee kunnen blijven doen. We maken afspraken voor meerdere jaren. Inspanningen 2021 Op het gebied van kansengelijkheid zetten we alleen in op langdurige projecten, voor een duurzaam effect. Zo sporten ongeveer 25 kwetsbare jongvolwassenen in clubverband bij stichting RAAK. En worden mensen die moeite hebben om mee te komen in het 'normale leven' bereikt via initiatieven als Broek Omhoog en De Kansen. De Kansen en Broek Omhoog bieden een dagelijkse inloop voor volwassenen gericht op maatschappelijke participatie/ activering en sociale binding in de wijk. Zo’n 200 mensen worden hiermee bereikt. Minder onderwijs terugval We werken er aan dat minder jongeren terugvallen in niveau na de overgang van Basisonderwijs (PO) naar Voortgezet onderwijs (VO).

Inspanningen 2021 Via het programma Kansrijk Opgroeien zijn via de Doorgaande Leerlijn en de Fridayschool op de basisscholen (Hugo de Grootschool en Paulusschool) kinderen uit groep acht voorbereid op de middelbare school. Ook de middelbare scholen worden hierbij betrokken. Bij het Fort wordt aan groepen van rond de 10 kinderen tussen 8 en 12 jaar na school een veilige plek geboden waar ze zich kunnen ontwikkelen. Gezondheid Realiseren van faciliteiten voor sport en bewegen in de wijk van 0 - 100 jaar In het gebied CSA zijn weinig sportfaciliteiten. Samen met het Sportbedrijf wordt gewerkt aan een herijking van de inzet op sport en bewegen wijkbreed, zodat deze beter aansluit op de behoefte en vraag van bewoners. Inspanningen 2021 Er is door het Sportbedrijf een plan opgesteld, waar uitvoering aan wordt gegeven. Zo was bijvoorbeeld de schaatsbaan op Thialf voor kinderen van de basisscholen een succes. Het behoefteonderzoek naar bewegen voor ouderen in Coehoorn en Spoorhoek moet nog starten. Integrale aanpak gezonde leefstijl We willen de komende jaren dat kinderen gezonder leven: met een afname van het overgewicht als gevolg. Inspanningen 2021 Er is in samenwerking met het basisonderwijs ingezet op Gezond Onderweg (GO). En op het Jongeren op gezond gewicht (JOGG) programma vanuit het Sportbedrijf.

Het overgewicht neemt nog niet af, maar de programma's JOGG en GO zijn in uitvoering. Mede door corona is het lastig gebleken deze doelgroep te bereiken. Openbare Ruimte Aantrekkelijkere buitenruimte door vergroening In CSA wordt veel vergroend of daar worden plannen voor ontwikkeld. Bewonersinitiatieven hebben aan dit doel bijgedragen. Inspanningen 2021 Grotere projecten in de openbare ruimte zijn gestart of in ontwikkeling. De resultaten van de diverse groene bewonersinitiatieven zijn zichtbaar in de wijk. Zo is er bijvoorbeeld in Spoorhoek veel verharding verwijderd en is de grond door bewoners ingeplant. In de omgeving van Broek Omhoog zijn de boomspiegels vergroot, van vlechtwerk van wilgentenen voorzien en ingeplant.

18

Duurzaamheid Klimaatbestendiger wijk In het Arnhemse Broek is een hittesafari geweest. We willen in CSA groeninitiatieven stimuleren en deze slim verbinden aan grotere projecten. Inspanningen 2021 Er zijn wijkgroenagenda's opgesteld in samenwerking met gemeente en bewoners, waarin veel aandacht is voor hittestress in de wijk. In Spijkerkwartier zijn door het buurtgroenbedrijf diverse initiatieven ontplooid om de wijk klimaatadaptiever te maken. Energietransitie (Wijk van de toekomst) Inwoners en wijkorganisaties werken samen aan de energietransitie. Inspanningen 2021 In de wijken zijn er bewonersavonden geweest om energietransitie toe te lichten en de behoefte van bewoners te peilen. Er is een verbinding tussen de Blauwe Wijkeconomie Spijkerkwartier en de gemeente (en andere partners). Wonen Ontwikkeling van levensbestendige woningen. Bij de kansen die zich voordoen in de wijk op het gebied van transformatie of nieuwbouw van woningen, gaan we aan de slag met de ontwikkeling van levensbestendige woningen. Inspanningen 2021 Wijkontwikkelingen en woonbehoeften worden gemonitord. Ook in de voorfase bij grote initiatieven op het gebied van transformatie en nieuwbouw worden de behoeften van bewoners meegenomen. Een voorbeeld is de herontwikkeling van het ROC Rijn IJssel aan de Thorbeckestraat, waar levensbestendig wonen is opgenomen in de plannen.

Wijkeconomie Groter zelforganiserend vermogen buurtgroenbedrijf Buurtgroenbedrijf (BGB) is volop in ontwikkeling. Zo hebben zij een impactmeting uitgevoerd in samenwerking met de WUR. Bij de meeste groeninitiatieven in het Spijkerkwartier en ook deels in het Arnhemse Broek is het Buurtgroenbedrijf betrokken. Zij zijn de verbindende schakel tussen partijen zoals de gemeente en de bewoners. Daarnaast heeft het BGB ook veel kennis van zaken, zodat zij grotere projecten ook zelfstandig uit kunnen voeren. Voor 2022 zullen zij inzetbaar zijn voor het hele gebied Centrum, Spijkerkwartier, Arnhemse Broek. Inspanningen 2021 Verschillende afdelingen binnen de gemeente, zoals Wijkonderhoud, Ontwerp en het team Leefomgeving ondersteunen het Buurtgroenbedrijf. Hierdoor hebben ze een groot aantal groeninitiatieven in het Spijkerkwartier gerealiseerd. Maximaal zelf organiserende wijkorganisatie De Blauwe Wijk Economie (DBWE). Wijkorganisatie De Blauwe Wijk Economie is op zoek naar duurzame samenwerkingsrelaties met de HAN, gemeente en andere partijen. De aansluiting met de gemeente is er en afspraken over ondersteuning zijn gemaakt. Inspanningen 2021 De verschillende wijkorganisaties zijn met elkaar in gesprek over samenwerking op diverse thema's (zoals klimaatadaptatie, vergroening, hittestress, parkeren) en zoeken aansluiting bij de gemeente.

De Blauwe Wijkeconomie is een belangrijke uitvalsbasis voor diverse initiatieven in de wijk. Verbeteren van de samenwerking in leefomgeving in relatie tot ondernemers en bewoners Aan de samenwerking wordt op meerdere plekken gewerkt. Bij het project 'Schoon, Heel en Veilig Steenstraat en omgeving' worden voor een groot gebied maatregelen getroffen en initiatieven ontplooid. Dit is een meerjarig proces, waartoe nu de eerste stappen zijn gezet. Bij het 1,5 meter loket zijn alle vragen van bewoners en ondernemers in de coronatijd samengekomen.

19

Inspanningen 2021 In verband met corona hebben een aantal thema's minder prioriteit gekregen (keurmerk Veilig Ondernemen). Wel is met ondernemers uit de Steenstraat nagedacht over een toekomstige visie voor deze straat (schoon, heel en veilig). Ook is geïnvesteerd in een betere aansluiting tussen ondernemers Steenstraat en de binnenstad. Op het gebied van graffitibestrijding is in 2021 samengewerkt. Veiligheid Minder overlast In alle wijken in CSA zijn wijkveiligheidsoverleggen. Het project Centrum (overleg voor een preventieve aanpak met alle disciplines die te maken hebben met de doelgroep dak- en thuislozen en mensen die zorgen voor verward gedrag in het Centrum) en de straatcoaches zijn ingebed. De inzet van de straatcoaches wordt door de ondernemers, bewoners en de organisaties als een groot succes benoemd. Inspanningen 2021 Binnen het actieprogramma Schoon Heel Veilig Steenstraat en omgeving is aandacht voor personen met ernstig verward gedrag op straat. Door de inzet van straatcoaches en de aanpak uit het overlast en zorgoverleg (OZO) is er gerichte aandacht voor deze groep.

Burgerparticipatie Het hele jaar wordt er op allerlei manieren in de wijken samengewerkt met bewoners. Er is een goed beeld van de wijken door gesprekken met bewoners, inbreng van professionals, diverse bewonersinitiatieven, cijfers van de wijk en de wijkoverleggen. Deze zijn gebruikt voor het wijkprogramma. Door het jaar heen zijn er in het kader van verschillende projecten participatietrajecten met bewoners geweest over onder andere wonen, groen, afval, verkeer en speeltuintjes. Ook bij grotere ontwikkelingen zijn participatietrajecten georganiseerd zoals de herontwikkeling van Rembrandt, ROC Rijn IJssel Thorbeckestraat, de herinrichting van de Van Muijlwijkstraat en de Steenstraat.

Wat heeft het gekost Rekening 2020

Begroting 2021 Primitief

Definitief

Rekening 2021

Afwijking

Bedragen x € 1.000

Middelen Lasten

30.646

29.846

26.211

25.118

Baten

9.595

9.566

8.454

8.492

38

-21.051

-20.280

-17.757

-16.626

1.131

Toevoegingen aan reserves

534

20

1.075

1.514

-439

Onttrekkingen aan reserves

35

8

552

602

51

-499

-12

-523

-911

-388

-21.550

-20.292

-18.280

-17.537

742

Saldo lasten en baten

Saldo toevoegingen en onttrekkingen Gerealiseerd resultaat