Bijlage 1 - Gebiedsvisie Innovatief Maakdistrict Arnhem

GEBIEDSVISIE INNOVATIEF MAAKDISTRICT ARNHEM

on

17 december 2025

Gebiedsvisie Innovatief Maakdistrict Arnhem

2

Inhoudsopgave

INLEIDING EN OPGAVE 6 8 10

4

Voorwoord Inleiding Opgave

TOEKOMSTPERSPECTIEF 2040 16 18 20 34 42 50 58

3

14

Visiekaart Visie op hoofdlijnen Economie Landschap Stedelijke identiteit Mobiliteit Energie

ONTWIKKELPRINCIPES

64

DEELGEBIEDEN

72

74 84 88 98

Het Broek Westervoortsedijk & Oude Veerweg Cleantech Park Arnhem Nieuwe Haven

UITVOERINGSSTRATEGIE

108

110 Uitvoeringsstrategie 114 Onderzoeksvragen

VERVOLGPROCES

116

BIJLAGEN

122

127 Colofon

Gebiedsvisie Innovatief Maakdistrict Arnhem

4

INLEIDING EN OPGAVE

5

Gebiedsvisie Innovatief Maakdistrict Arnhem

6

VOORWOORD INLEIDING Innovatief Maakdistrict Arnhem: Samen bouwen aan de toekomst Waar de IJssel uit de Rijn ontstaat liggen diverse bedrijventerreinen met een eigen historie en karakter. De komende jaren gaat in dit deel van Arnhem veel veranderen. Niet alleen ontwikkelen we Rijnpark: een nieuwe wijk met 7.000 woningen, ruimte voor 5.000 banen en een groen stadspark. Het is ook noodzakelijk om met de naastgelegen bedrijventerreinen aan de slag te gaan, zodat in Arnhem voldoende ruimte is en blijft voor (zware) bedrijvigheid en het uitbouwen van Arnhemse economie. De gebiedsvisie van de bedrijventerreinen in Spoorzone Arnhem-Oost schetst de mogelijkheden om extra ruimte voor bedrijvigheid te creëren. Hiermee bieden we perspectief voor de bedrijventerreinen, maar ook ruimte voor bedrijven die zijn gevestigd in Spoorzone Arnhem-Oost en die moeten verplaatsen. Het is namelijk belangrijk om geen bedrijven en banen in Arnhem verloren te laten gaan. Arnhem is immers dé stad van energie, innovatie, ambachten en duurzame bedrijvigheid. De gebieden Het Broek, De Nieuwe Haven, Cleantech Park Arnhem en Oude Veerweg vormen samen het Innovatief Maakdistrict Arnhem. Dit district biedt unieke kansen om bij te dragen aan de energietransitie en een circulaire economie. Het Broek biedt ruimte aan verschillende typen maakindustrie en lokale bedrijven.

Cleantech Park Arnhem is een inspirerende broedplaats voor innovatieve bedrijven. Nieuwe Haven is bij uitstek een werkgebied waar duurzame innovaties voor de binnenvaartsector en de maritieme maakindustrie samenkomen. Oude Veerweg en de Westervoortsedijk bieden diverse kansen om te ontwikkelen tot aantrekkelijke toegangspoort van Arnhem, de Spoorzone én het Innovatief Maakdistrict Arnhem. Nu staan deze gebieden nog los van elkaar, maar samen vormen ze straks één krachtig bedrijvengebied. Een plek waar ondernemen, leren en innoveren samenkomen. Hier is ruimte voor start-ups, scale-ups en gevestigde bedrijven in energie en circulaire bedrijvigheid. Deze gebiedsvisie schetst de kaders voor die ontwikkeling. Het is geen vastomlijnd plan, maar een richtinggevend perspectief. Op basis hiervan werken we verder aan stedenbouwkundige plannen en omgevingsplannen. Zo bouwen we stap voor stap aan een toekomstbestendig en aantrekkelijk werkgebied. Dit doen we niet alleen. Ondernemers zorgen voor banen, voorzieningen en levendigheid. Zij maken Arnhem aantrekkelijk om te wonen, werken en genieten. Daar zijn we trots op. Daarom is deze visie tot stand gekomen in nauwe samenwerking mét ondernemers en met vertegenwoordigers van de bedrijventerreinen. In bijeenkomsten, gesprekken en rondwandelingen zijn hun kennis en ideeën gedeeld. Hun betrokkenheid is van grote waarde.

Ook in de volgende fases blijven we samenwerken met ondernemers, eigenaren, gebruikers en kennisinstellingen. Zodat we samen kunnen bouwen aan een toekomstbestendig district dat bedrijven, kennis en talent verbindt. En blijvend van waarde is voor de stad.

Nermina Kundić wethouder Onderwijs en Jeugdbeleid, Duurzame Mobiliteit en Economie

7

INLEIDING AANLEIDING EN DOEL Aanleiding De werklocaties Het Broek, Cleantech Park Arnhem (voorheen IPKW) en Nieuwe Haven zijn gebieden met hoge economische dynamiek. Hier zijn bedrijven gevestigd die bijdragen aan de maatschappelijke uitdagingen en transities die wereldwijd en in Arnhem spelen, zoals de energietransitie en de overgang naar een circulaire economie. Vernieuwende starters en scaleups in de sectoren energie, cleantech, maritieme maakindustrie, circulaire economie en creatieve industrie vinden elkaar op deze werklocaties. Daarnaast is er veel stadsverzorgend mkb gevestigd. De werklocaties zijn daarmee van groot belang voor de economie van stad en regio. De ambitie is om de werkgelegenheid in het gebied te vergroten en de ruimtelijke samenhang en kwaliteit te versterken, met als doel de werklocaties te laten uitgroeien tot een toonaangevend en dynamisch ‘Innovatief Maakdistrict Arnhem’.

8

Gebiedsvisie Innovatief Maakdistrict Arnhem

9

Doel van de gebiedsvisie Het doel van deze gebiedsvisie is het bouwen aan een aantrekkelijk toekomstperspectief dat de economische kracht en ruimtelijke kwaliteit van Het Broek, de Nieuwe Haven, Cleantech Park Arnhem en de Oude Veerweg gezamenlijk én individueel versterkt. Onder economische kracht verstaan we een toename van werkgelegenheid (op alle niveaus), productiviteit en toegevoegde waarde; onder ruimtelijke kwaliteit verstaan we een prettige, aantrekkelijke en veilige werkomgeving, die de gevolgen van klimaatverandering kan opvangen en goed bereikbaar is.

De gebiedsvisie laat zien hoe de werklocaties zich (gezamenlijk en per deelgebied) tot 2040 duurzaam ruimtelijk-economisch kunnen ontwikkelen, op welke manier invulling wordt gegeven aan een prettig werkklimaat en welke stappen daarvoor nodig zijn. Hierbij wordt vooral ingegaan op ruimtelijke aspecten, De voorbije jaren is gewerkt aan diverse onderzoeken en zoals mobiliteit, structuur en landschap, maar ook op nietplannen per deelgebied, zoals het Ambitiedocument Het Broek, ruimtelijke aspecten, zoals economische profilering en de Visie en het Implementatieplan Nieuwe Haven, en het benodigde investeringen. Ook worden planologische aspecten Masterplan Cleantech Park Arnhem. Voor de beschreven, waarmee de gebiedsvisie kan fungeren als kader langetermijnontwikkeling van dit gebied is een integraal voor de vernieuwing en herontwikkeling van (delen van) het toekomstperspectief tot 2040 nodig, inclusief ruimtelijkprojectgebied en als basis voor nog op te stellen en/of te juridische uitwerking omdat omgevingsplannen momenteel herijken omgevingsplannen. ontbreken, of niet meer actueel zijn.

Daarnaast beïnvloedt de ontwikkeling van Spoorzone Arnhem-Oost – en specifiek Vervolgproces Rijnpark – de werklocaties, waardoor een nadere uitwerking De voorliggende gebiedsvisie beschrijft de beoogde netwerken nodig is om samenhang en synergie binnen Spoorzone (structuur van de openbare ruimte, inclusief groen, blauw en Arnhem-Oost te waarborgen. De ambitie is het ontwikkelen mobiliteitsnetwerk), de gewenste kwaliteiten en functies (‘het van een toekomstbestendig werkgebied, waarin ruimte voor juiste bedrijf op de juiste plek’), en uitwerkingingen per bedrijvigheid en werkgelegenheid gecombineerd wordt met deelgebied. Om uiteindelijk te komen tot een planologischruimtelijke kwaliteit, en dat daarmee een belangrijke rol vervult juridisch kader (omgevingsplannen), waarin de toegestane binnen zowel Spoorzone Arnhem-Oost als de regio Arnhem. De functies en activiteiten per locatie zijn vastgesteld, zal nog een gemeente Arnhem concretiseert deze ambities in deze verdieping nodig zijn voor de deelgebieden. In het laatste ruimtelijk-economische gebiedsvisie, waarin lessen en hoofdstuk zijn de precieze processtappen van gebiedsvisie tot bevindingen uit eerdere onderzoeken worden samengevoegd omgevingsplannen beschreven. en geïntegreerd, en rekening wordt gehouden met de unieke kwaliteiten van elk deelgebied.

Legenda projectgebied Kennis- en kunde-as/Hartlijn Groene Wig Oost Rivierklimaatpark Projectgebied en onderzoeksgebied

Scope: projectgebied en onderzoeksgebied In de startnotitie is de gebiedsafbakening voor de gebiedsvisie aangegeven. De gebiedsvisie beschrijft het toekomstperspectief voor het projectgebied. Vraagstukken die betrekking hebben op het onderzoeksgebied en die gedurende het opstellen van deze gebiedsvisie naar boven zijn gekomen, zijn geadresseerd in het hoofdstuk ‘Vervolgproces’. Tot het projectgebied behoren de volgende gebieden: • werklocatie Het Broek • werklocatie Cleantech Park Arnhem (hiervoor IPKW) • werklocatie Nieuwe Haven • Billitonkade • Oude Veerweg (middels een amendement op de startnotitie door de Raad aan de scope toegevoegd) Tot het onderzoeksgebied behoren: • Binnenstad • Woonwijken Nieuwe Kadekwartier, Arnhemse Broek en Presikhaaf • Rijnpark • Kenniscampus Arnhem-Velp • Werklocaties IJsseloord I en II • Rivierklimaatpark IJsselpoort • Koningspleij-Noord

Leeswijzer In dit eerste hoofdstuk 'Inleiding en opgave' worden aanleiding, doel en scope van de gebiedsvisie beschreven en een korte omschrijving van de opgave op basis van de vastgestelde startnotitie. Vervolgens wordt het toekomstperspectief 2040 geschetst met de gebiedsvisiekaart en een toelichting op hoofdlijnen. Daarna wordt per thema - economie, landschap, stedelijke identiteit, mobiliteit en energie - beschreven hoe de visie voor dit thema tot stand is gekomen, uitgaande van de regionale en lokale context. In het hoodstuk 'Ontwikkelprincipes' worden per thema overkoepelende principes voor het gehele Innovatief Maakdistrict Arnhem getoond. In 'Deelgebieden' worden specifieke kansen en uitwerkingen per deelgebied toegelicht, ondersteund door straatprofielen die laten zien hoe de generieke ontwikkelprincipes per deelgebied toegepast kunnen worden. De straatprofielen zijn illustratief en houden geen rekening met kabels en leidingen. In de uitvoeringsstrategie wordt per thema op de maatregelen ingegaan en toegelicht welk instrument ingezet kan worden, aan welke fasering gedacht kan worden en welke partijen betrokken dienen te worden. Als laatste worden de vervolgstappen toegelicht.

OPGAVE VASTGESTELD KADER

10

Vastgesteld kader Op 18 december 2024 is de startnotitie ‘Gebiedsvisie Het Broek – IPKW – Nieuwe Haven’ door de Arnhemse gemeenteraad vastgesteld. De gebiedsvisie is geen losstaand document, maar borduurt voort op verschillende vastgestelde beleidsdocumenten, zoals onderstaand schema laat zien. Voor de overkoepelende beleidsdocumenten – de Omgevingsvisie Arnhem 2040, het Gebiedsprogramma Spoorzone ArnhemOost en de Visie Werklocaties Arnhem 2040 – wordt hierna kort ingegaan op de ambities die in het projectgebied moeten landen.

Gebiedsprogramma Spoorzone Arnhem-Oost Spoorzone Arnhem-Oost omvat de bestaande woonwijken Presikhaaf, Plattenburg en Het Arnhemse Broek, en binnenstedelijke werklocaties als Rijnpark, Het Broek, de Nieuwe Haven en Cleantech Park Arnhem. Het gebiedsprogramma betreft de ontwikkeling van circa 12.000 woningen in de periode 2020–2040 en maakt deel uit van het verstedelijkingsprogramma van de NOVEX-regio Arnhem Nijmegen Foodvalley. Het sluit aan op het Nationaal Programma Arnhem-Oost, dat inzet op sociaalmaatschappelijke opgaven in deze wijken.

Omgevingsvisie Arnhem 2040 In de Omgevingsvisie worden de kwaliteiten van Arnhem-Oost benoemd: de ligging nabij de binnenstad, goede ontsluiting en inbedding in een fraai landschap. Door de hotspots Kenniscampus Arnhem-Velp en Cleantech Park Arnhem te verbinden via een ‘kennis- en kunde-as’ ontstaat ruimte voor bedrijven en ondernemerschap, met kansen voor kapitaal-, kennis- en arbeidsintensieve bedrijvigheid én ondersteunende werkgelegenheid. Daarnaast liggen er koppelkansen met de naastgelegen wijk Presikhaaf (nationaal programma ArnhemOost). De Nieuwe Haven moet uitgroeien tot een cluster rond watergebonden bedrijvigheid en energie. In Het Broek wordt intensief en efficiënt ruimtegebruik gestimuleerd, ten behoeve van een vitaal, levendig en energiek werkdistrict.

In het gebiedsprogramma worden ook de hotspots Kenniscampus en Cleantech Park Arnhem benoemd, evenals het belang van een fysieke en programmatische verbinding daartussen via de kennis- en kunde-as door Het Broek.

Op de 'Gebiedsuitwerking Arnhem-Oost' (zie hiernaast) is de kennis-en kunde-as, met de nadruk op langzaam verkeer en openbaar vervoer en als locatie voor hoogdynamische ontwikkeling, duidelijk herkenbaar. Ook de landschappelijke inbedding van het projectgebied is zichtbaar, met de groene verbindingen van de Veluwe naar de Rijn via het nieuwe Spoorpark en de bestaande groenstructuur langs het spoor. De Westervoortsedijk fungeert hierbij als groene verbinder. Daarnaast wordt aandacht voor de kwaliteit van de openbare ruimte, leefbaarheid, gezondheid, klimaatadaptatie en veiligheid benoemd.

Gebiedsvisie Innovatief Maakdistrict Arnhem

71

De transformatie van Rijnpark van bedrijventerrein naar gemengd woon-werkgebied levert met 7.000 woningen een belangrijke bijdrage aan de woningbouwopgave in het Spoorzonegebied en moet tegelijkertijd ruimte bieden aan circa 5.000 arbeidsplaatsen. Deze banen moeten aansluiten bij het grote aandeel betaalbare woningen in Rijnpark, zodat bewoners toegang hebben tot passend werk en voorzieningen Onderwijs in de directe leefomgeving. Het Gebiedsprogramma geeft aan dat, op basis van het Regionaal Programma Werklocaties en de Arnhemse visie Werklocaties, het van belang is om de beschikbare ruimte op bedrijventerreinen zo efficient mogelijk te benutten. De naastgelegen ontwikkeling van Rijnpark versterkt de urgentie om zo optimaal en meervoudig te gebruiken. Dit houdt in: efficiënter gebruik van de bestaande hoge milieucategorieën, zodat bedrijven met een hogere milieucategorie (HMC) vanuit Rijnpark kunnen verhuizen, en verhogen van de ruimtelijke arbeidsintensiteit - meer arbeidsplaatsen per vierkante meter - zodat het totale aantal banen toeneemt.

Afbeelding 6.7 Gebiedsuitwerking Arnhem Oost

Gebiedsuitwerking Arnhem Oost. bron: Omgevingsvisie 2040

Visie werklocaties Arnhem 2040 In deze visie worden de verschillende werklocaties en hun gewenste ontwikkelrichting beschreven. De ambitie van de gemeente is om de terreinen toekomstbestendiger te maken door in te zetten op verduurzaming, veiligheid en klimaatadaptatie. Specifiek voor het projectgebied zijn onderstaande ontwikkelingen beschreven.

en (maritieme) maakindustrie. De verbinding met water speelt hierbij een grote rol. Overslag van bulkgoederen of containers past niet bij het profiel van Arnhem. Een duurzame, maritieme haven die inspeelt op ontwikkelingen in elektrificatie, waterstof en batterijen sluit aan op de vastgestelde ambities. De nabijheid van Cleantech Park Arnhem en de samenwerking met Connectr bieden kansen om dit profiel verder te ontwikkelen.

Masterplan Cleantech Park Arnhem In 2003 werd Schipper Bosch eigenaar van Industriepark Kleefse Waard (IPKW). Samen met de gemeente Arnhem werd gewerkt aan de transformatie van het voormalige industrieterrein tot een bruisende plek voor innovatie en duurzaamheid, waar het masterplan en beeldkwaliteitsplan van West 8 aan ten grondslag lag. Dit leidde tot een gebiedsontwikkeling die nationaal werd erkend: in 2015 ontving IPKW de Gouden Piramide, de rijksprijs voor inspirerend opdrachtgeverschap en ruimtelijke ordening. Vier jaar later, in 2019, werd het terrein bovendien uitgeroepen Cleantech Park Arnhem ontwikkelt zich verder als dynamische tot de meest duurzame werkplek van Nederland. Sinds 2025 campus met een duidelijke focus op cleantech. Het behouden gaat het terrein verder onder de naam Cleantech Park Arnhem van een bijpassende milieuzonering is hiervoor essentieel. Het om de ambities van het gebied sterker neer te zetten en beter te deelgebied zet zich in voor een groen en innovatief communiceren. Het vernieuwde profiel legt de nadruk op een werklandschap met topfaciliteiten en een sterke community. En krachtige cleantech-economie, een omgeving met kwalitatieve wil zich daarbij op alle vlakken beter verbinden met de stad en gebouwen en onderscheidende voorzieningen.

Daarbij versterkt omliggende gebieden zoals de Nieuwe Haven, Het Broek met de het de internationale profilering en benadrukt het de sterke band Westervoortsedijk en de Oude Veerweg. met Arnhem. Om deze volgende fase richting te geven, is het oorspronkelijke masterplan geactualiseerd door ZUS (2025). Dit De Nieuwe Haven zet in op een sterk watergebonden en vernieuwde masterplan is input voor de gebiedsvisie van innovatief economisch profiel, met de focus op energietransitie Innovatief Maakdistrict Arnhem. Het Broek blijft van grote economische waarde als vestigingslocatie voor maakindustrie en zwaardere bedrijfscategorieën (tot en met milieucategorie 4). Er is geen ruimte voor woningbouw of zelfstandige kantoren. Wel kunnen ondersteunende voorzieningen worden toegestaan, mits ze bijdragen aan de leefbaarheid en functionaliteit van het gebied en het bedrijfsleven er baat bij heeft. Door herontwikkeling kan Het Broek toekomstbestendiger worden en extra ruimte bieden voor nieuwe bedrijvigheid.

Gebiedsvisie in relatie tot overige beleidsstukken.

11

OPGAVE FOCUS VOOR ONTWIKKELING

12

Gebiedsvisie Innovatief Maakdistrict Arnhem

13

Focuspunten voor ontwikkeling Duurzame ontwikkeling van werklocaties (positionering): Een sterke positionering van het projectgebied als geheel en van de deelgebieden afzonderlijk wat de aantrekkelijkheid van het vestigingsklimaat bevordert.

NIEUWE HAVEN

ECONOMIE (ruimtelijk - economisch)

HET BROEK

OUDE VEERWEG INDUSTRIEPARK KLEEFSE WAARD (CLEANTECH PARK ARNHEM)

projectgebied

In de startnotitie zijn overkoepelende focuspunten voor ontwikkeling van het projectgebied geformuleerd. In de tabel hiernaast zijn deze samengevat en aangevuld met punten uit de thematische ambities van de startnotitie. De focuspunten zijn thematisch gegroepeerd naar de volgende onderwerpen:

Mobiliteit (bereikbaarheid) Aspecten die betrekking hebben op de structuur van het weg-, water- en spoornetwerk, het gebruik, zoals logistiek of (woon-) werkverkeer en type gebruikers zoals langzaam en gemotoriseerd verkeer, openbaar vervoer en scheepvaart. Energie Aspecten m.b.t. energievoorziening en energienetwerk.

MOBILITEIT

Ruimtelijke structuur (landschappelijk en stedelijk) Aspecten m.b.t. de landschappelijke en stedelijke identiteit of structuur. Denk aan groen- en waterstructuren (landschappelijk) en elementen als cultuurhistorie, bouwhoogte en de verschijningsvorm van gebouwen (stedelijk). Beide dragen bij aan een prettige werkomgeving.

ENERGIE

Het gebied is een belangrijke economische motor van Arnhem, zowel in kwantitatieve (circa 7.600 banen (PWE Gelderland, 2023)) als kwalitatieve zin door de aanwezigheid van vernieuwende bedrijvigheid in de energie-sector, circulaire maakindustrie (innovatief ecosysteem), watergebonden industrie en lokaal en regionaal verankerde bedrijven met een hoge milieucategorie. Het kent een grote diversiteit aan typen bedrijvigheid, die benut kan worden voor synergie. Door de uitstekende ligging en hun belangrijke rol voor de werkgelegenheid ligt verdere ontwikkeling en intensivering van de drie werklocaties voor de hand.

Economie (ruimtelijk-economische aspecten) Economische aspecten en hun directe ruimtelijke component. Werkgelegenheid is bijvoorbeeld een economisch aspect dat directe ruimtelijke gevolgen heeft. Om voldoende arbeidsplaatsen te bieden, is efficiënt ruimtegebruik nodig. Dit kan door kavels beter te benutten en te zorgen dat het juiste bedrijf op de juiste plek terechtkomt. Deze wisselwerking tussen economie en ruimte wordt aangeduid als ruimtelijkeconomische aspecten.

RUIMTELIJKE STRUCTUUR (landschappelijk en stedelijk)

locatie en naam bedrijventerrein volgens IBIS

Ontwikkelfocus De werklocaties liggen op een strategisch belangrijke positie vlakbij het centrum, de woonwijken Arnhemse Broek en Presikhaaf en het te ontwikkelen woonwerkgebied Rijnpark, waardoor ze voor alle Arnhemmers goed bereikbaar zijn. Het gebied is goed bereikbaar via het water en over de weg en ligt op regionale schaal in het hart van de het stedelijk weefsel van de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen.

Clusterontwikkeling: Het ecosysteem van de energie- en circulaire economie-clusters verder versterken door ruimtelijke en economische verbindingen tussen de werklocaties mogelijk te maken. Behoud van (milieu)ruimte voor bedrijven: Behoud van voldoende ruimte voor bedrijven binnen de hogere milieucategorieën op de verschillende werklocaties. Beschikbare ruimte optimaal benutten: De beschikbare ruimte in het gebied kan - zowel fysiek als planologisch - efficiënter worden ingezet: het bebouwingspercentage per kavel en de bouwhoogte worden niet volledig benut, en de functies zijn versnipperd. In lijn met de stadsbrede opgave wil de gemeente hier het uitgangspunt 'het juist bedrijf op de juiste plaats' hanteren en zorgen dat de ruimte efficiënter gebruikt wordt. De inzet is om extra m2 bedrijfsruimte te realiseren, zodat het aantal banen met minimaal 10% kan toenemen.

Legenda

Projectgebied en bedrijventerreinen

Bevorderen van werkgelegenheid: Bevorderen van hoogwaardige en kennisintensieve werkgelegenheid én banen voor praktijkgeschoolden. Met een evenwichtige balans tussen de verschillende functies, waaronder vernieuwende bedrijvigheid op het gebied van energie, circulaire economie en (maritieme) maakindustrie.

Ruimtelijk faciliteren van strategische initiatieven: Stimuleren van ontwikkeling van Hotspot Energy (campusontwikkelingen) en de ontwikkeling van Nieuwe Haven om de ligging aan het water beter te benutten voor watergebonden bedrijvigheid. De ontwikkeling van de Driepoortenweg als kennis-en kunde-as, als verbinding met de Kenniscampus en Arnhem-Oost, en het verbeteren van bereikbaarheid zijn hierbij belangrijke voorbeelden.

Versterken van de groen-blauwe structuur: De werkgebieden zijn sterk versteend met weinig ruimte voor groen en wateropvang waardoor ze te maken hebben met hittestress en kans op wateroverlast. De nadruk ligt op de ontwikkeling van een krachtig groen-blauw raamwerk dat bijdraagt aan de biodiversiteit, mogelijkheden biedt voor klimaatadaptatie en zorgt voor een aantrekkelijker werken verblijfsklimaat dat ruimte biedt voor ontmoeting en interactie van werknemers. Hierbij is verbinding met de omliggende groengebieden zoals het Spoorpark en de Veluweloper kansrijk.

Inzetten op de mobiliteitstransitie: Om Arnhem en het projectgebied bereikbaar te houden, is het essentieel om in te zetten op duurzame mobiliteitsoplossingen, zoals logistieke-, mobiliteits- of parkeerhubs, en het stimuleren van langzaam verkeer, OV en deelgebruik. De werklocaties zijn ontsloten via de Westervoortsedijk, die aansluit op de Pleijroute en daarmee een belangrijke stadsentree vormt. Bestaande infrastructuur is op sommige plekken verouderd en onvoldoende toegerust op het huidige en toekomstige (maritieme) werkprogramma, zeker in het licht van ontwikkelingen in Spoorzone Arnhem-Oost en Rijnpark. Behoud van goede bereikbaarheid van het projectgebied voor verschillende modaliteiten in de toekomst is een belangrijk aandachtspunt.

Duurzame opgewekte energie: De benodigde elektriciteit voor het projectgebied, maar ook daarbuiten, wordt in de toekomst lokaal en zo veel mogelijk duurzaam opgewekt vanuit zon, wind en (aard)gas. De benodigde (proces)warmte wordt geproduceerd uit hernieuwbare bronnen en waar mogelijk hergebruikt in en rond het projectgebied om verliezen te beperken en het gebruik van aardgas terug te dringen. Daarnaast worden slimme opslag- en conversiesystemen en sturingsmechanismen ingezet om vraag en aanbod optimaal op elkaar af te stemmen. Hiermee wordt de leveringszekerheid voor een langere termijn gegarandeerd en kan deze als aantrekkelijke vestigingsfactor worden ingezet.

Gebiedsvisie Innovatief Maakdistrict Arnhem

14

TOEKOMSTPERSPECTIEF 2040

15

VISIEKAART INNOVATIEF MAAKDISTRICT ARNHEM 16

Gebiedsvisie Innovatief Maakdistrict Arnhem

17

SAMENVATTING Het Innovatief Maakdistrict Arnhem is een gebied dat werkt, verbindt en inspireert. Het biedt ruimte voor start-ups, scale-ups en volwassen bedrijven in de doelsectoren energie en circulaire bedrijvigheid (ook wel: cleantech) gericht op herontwerp en -ontwikkeling. De drie deelgebieden vullen elkaar aan, maar hebben elk een eigen profiel. Nieuwe Haven zet in op een sterk watergebonden en innovatief economische profiel, met de focus op energietransitie en (maritieme) maakindustrie. Cleantech Park Arnhem is met haar krachtige ecosysteem van jonge en gevestigde bedrijven de kraamkamer voor innovatie en start-ups in schone technologieën. Het Broek biedt ruimte voor maakindustrie en dienstverlening in de doelsectoren, en blijft de plek voor stadsverzorgend mkb. De gebieden zijn met elkaar en het omliggende landschap verbonden via een duidelijke hoofdstructuur van groene openbare ruimtes. Ruimte voor nieuwe bedrijven ontstaat door slimme zonering waardoor het juiste bedrijf op de juiste plek landt, een logische structuur voor logistiek en het efficiënter benutten van bestaande bedrijfskavels. Zo ontstaat een levendige mix van bedrijvigheid, groen en ontmoetingsruimte. Legenda

HUB

projectgebied

spoorlijn

watervervoer

HOV-lijn

stadsrandhub

(H)OV-halte

fietsverbinding

logistieke lus

langzaam/bestemmingsverkeer

zoeklocatie verbinding Klimaatpark

potentiële aansluiting Westervoortsedijk bijzondere assen

groen

actieve gevel

water

rivierklimaatpark

waterloop

opleiding

Fort Westervoort

(zoeklocatie) kranen maritieme maakindustrie uitbreidingsruimte maritieme maakindustrie ontwikkelgebied bedrijvigheid in combinatie met zorgfuncties onderzoekslocatie aansluiting Pleijroute onderzoekslocatie innovatieve bedrijvigheid/ opwek energie Economische sector circulaire bedrijvigheid energie stadsverzorgend MKB Type bedrijvigheid innovatie/R&D Visiekaart

productie/maakindustrie handel/dienstverlening

VISIE OP HOOFDLIJNEN INNOVATIEF MAAKDISTRICT ARNHEM 18

De gebiedsvisie voor het Innovatief Maakdistrict Arnhem bundelt ruimtelijke en economische ambities tot één samenhangend geheel. De visie bestaat uit verschillende ‘lagen’ die samen de voorwaarden scheppen voor de gewenste ontwikkeling. Elke laag vertegenwoordigt een thema dat van belang is voor de ontwikkeling van het gebied, gebaseerd op de focuspunten uit de startnotitie: economie, mobiliteit, landschap (landschappelijke structuur), stedelijke identiteit (stedelijke structuur) en energie. Deze thema’s zijn onderling afhankelijk en vormen samen een integraal kader. In de volgende paragrafen worden deze thema’s nader toegelicht. De visie richt zich op het versterken van de economische kracht en het verbeteren van de ruimtelijke kwaliteit, zodat bedrijvigheid kan groeien, met meer werkgelegenheid en een hogere productiviteit. Tegelijkertijd verandert het gebied in een aantrekkelijke, veilige en klimaatbestendige werkomgeving, die goed bereikbaar blijft. Met groen en water voor een gezond werkklimaat, ruimte voor voetgangers en fietsers en een lokaal georiënteerd energiesysteem. Economie Innovatief Maakdistrict Arnhem richt zich op de doelsectoren energie en circulaire bedrijvigheid (ook wel cleantech) met een focus op herontwerp en -ontwikkeling.

De drie deelgebieden vullen elkaar aan, maar hebben elk een eigen profiel en dragen met hun specialisatie bij aan een robuust ecosysteem dat ruimte biedt aan diverse bedrijfsactiviteiten binnen de doelsectoren. Nieuwe Haven richt zich op een specifiek gedeelte van de energiesector, namelijk de transitie naar emissieloze en klimaatneutrale binnenvaart en de bijbehorende maritieme maakindustrie. Cleantech Park Arnhem is een aantrekkelijke vestigingslocatie voor innovatieve bedrijven, start-/scale-ups, MKB en leveranciers. Allemaal met een gemeenschappelijk doel: cleantech. Het Broek biedt ruimte voor maakindustrie en handel/ dienstverlening binnen de doelsectoren, en blijft daarnaast een belangrijke locatie voor het stadsverzorgend mkb. Bedrijven in deze sectoren krijgen letterlijk en figuurlijk de ruimte om te groeien. Op de identiteitsdragers die de deelgebieden verbinden met elkaar en hun omgeving, zoals de kennis- en kunde-as, de dwarsstraten op Cleantech Park Arnhem en het havenfront, wordt actief ingezet op het aantrekken van bedrijven in de doelsectoren, waardoor een samenhangend cluster ontstaat van complementaire bedrijven en sectoren.

Gebiedsvisie Innovatief Maakdistrict Arnhem

19

Landschap Het landschap weeft de deelgebieden samen tot een krachtig geheel. Groene structuren worden versterkt door het vrijspelen van ruimte in bestaande wegprofielen. In Het Broek wordt het historische polderlandschap opgewaardeerd tot een robuust groen-blauw raamwerk met bomenrijen en sloten. Op Cleantech Park Arnhem is de industriële opzet van de vorige eeuw - met lange lanen met bomen - de drager van ontwikkeling. Bij Nieuwe Haven wordt het contrast versterkt tussen de industriële havenfuncties aan de westzijde en het groene, kleinschaligere profiel van de Industriestraat aan de oostzijde. De groene structuren langs de Westervoortsedijk en de kennis- en kunde-as verbinden het gebied met de stad, de regio en het rivierlandschap. Stedelijke identiteit De identiteit van het gebied wordt gedragen door verschillende elementen. Historische kenmerken zoals de oude polderstructuur van Het Broek, Fort Westervoort en industriële gebouwen vormen de verbinding tussen verleden en toekomst. Drie karakteristieke lijnen bepalen de samenhang en oriëntatie binnen het gebied. De Westervoortsedijk vormt de toegangspoort tot Arnhem en de Spoorzone en markeert het begin van het maakdistrict. De kennis- en kunde-as verbindt de Kenniscampus met Cleantech Park Arnhem en brengt zo onderwijs, ondernemerschap en innovatie samen.

Het havenfront, met het zicht over de rivier en haven, vormt een industriële aanvulling op de nieuwe skyline van Rijnpark. Mobiliteit Om economische groei en ruimtelijke kwaliteit te faciliteren, is een slimme herinrichting van de ruimte nodig. Door per deelgebied een logistieke hoofdstructuur aan te wijzen en kavels samen te voegen, bijvoorbeeld bij herontwikkeling, en te ontsluiten vanaf deze logistieke lus, ontstaat ruimte voor langzaam verkeer. In Het Broek maakt dit de ontwikkeling van de Driepoortenweg tot een kennis- en kunde-as mogelijk, met prioriteit voor fietsers, voetgangers en openbaar vervoer. Bij Cleantech Park Arnhem wordt het vrachtverkeer via de oostkant het terrein op geleid, waardoor ook de Hoofdstraat als onderdeel van de kennis- en kunde-as meer ruimte kan maken voor langzaam verkeer. In Nieuwe Haven loopt logistiek via de Nieuwe Havenweg, terwijl op de Industriestraat ruimte komt voor bestemmings- en langzaam woon-/werk verkeer.

visiekaart (zie pagina 14)

themakaart Economie (zie pagina 18)

onderbenutting

themakaart Landschap (zie pagina 32)

themakaart Stedelijke identiteit (zie pagina 40)

vrije kavels IPKW en Oude Veerweg

Parkeren wordt geclusterd in hubs, waardoor ruimte vrijkomt voor groen, water en ontmoetingsplekken. Mobiliteit wordt zo niet alleen anders georganiseerd, maar vormt ook een sleutel tot ruimtelijke kwaliteit en verdichting.

identiteitsdrager economische sectoren energie circulaire bedrijvigheid stadsverzorgend MKB type bedrijven innovatie/R&D productie/maakindustrie handel/dienstverlening

Energie Het projectgebied leent zich uitstekend voor het beter benutten van bestaande bronnen voor warmte en koude, en het opvoeren van de elektriciteitsproductie. Toepassingen zoals PVT-panelen, pyrolyse, seizoensopslag en slimme batterijsystemen spelen hierin een belangrijke rol. Ze vragen om fysieke ruimte en dienen zorgvuldig gepositioneerd te worden op locaties waar ze het meest effectief zijn, in relatie tot de bestaande infrastructuur en toekomstige functies.

themakaart Mobiliteit (zie pagina 48)

themakaart Energie (zie pagina 56)

ECONOMIE INNOVATIEF MAAKDISTRICT ARNHEM 20

Gebiedsvisie Innovatief Maakdistrict Arnhem

21

SAMENVATTING Innovatief Maakdistrict Arnhem richt zich op bedrijven in de doelsectoren energie en circulaire bedrijvigheid (ook wel: cleantech) gericht op herontwerp en -ontwikkeling. Bedrijven in deze sectoren met een hoge milieucategorie krijgen ruimte om te ondernemen - langs de Driepoortenweg en Pieter Calandweg, op Cleantech Park Arnhem en aan de Nieuwe Haven. Rond bestaande bedrijven in de doelsectoren kunnen clusters ontstaan die innovatie en synergie bevorderen. Nieuwe Haven richt zich sterk op een sterk watergebonden en innovatief economisch profiel, met de focus op energietransitie en (maritieme) maakindustrie. Cleantech Park Arnhem is met haar sterke netwerk de plek voor innovatie en start-ups in schone technologieën, die in verbinding staan met reeds gearriveerde internationale bedrijven, het midden en groot bedrijf op het park. Het Broek biedt ruimte voor maakindustrie en dienstverlening in de doelsectoren, én stadsverzorgend mkb. Om beschikbare ruimte beter te benutten, is actieve sturing nodig via planologische regels zoals minimale milieucategorieën, FSI (Floor Space Index)normen en zonering voor doelsectoren als energie en circulaire economie. Hiermee komt het juiste bedrijf op de juiste plaats, wordt de schaarse ruimte beter benut en wordt het gebied toekomstbestendiger, economisch krachtiger en aantrekkelijker. Legenda projectgebied

logistieke lus

potentiële aansluiting Westervoortsedijk kennis- en kunde-as verplaatsing/groei bedrijven kennis/opleiding

clusters

uitbreidingsruimte maritieme maakindustrie ontwikkelgebied bedrijvigheid in combinatie met zorgfuncties onderzoekslocatie aansluiting Pleijroute onderzoekslocatie innovatieve bedrijvigheid/ opwek energie Type bedrijvigheid per doelsector (locaties indicatief) Energie innovatie/R&D productie/maakindustrie handel/dienstverlening Circulaire bedrijvigheid innovatie/R&D productie/maakindustrie handel/dienstverlening innovatie/R&D productie/maakindustrie handel/dienstverlening Themakaart economie

ECONOMISCH PROFIEL REGIONALE CONTEXT

22

Gebiedsvisie Innovatief Maakdistrict Arnhem

23

Legenda Nederland transportcorridors economische clusters universiteiten/hogeschool greenports Economische clusters Nederland

Nationale en regionale context De regio Arnhem-Nijmegen-Foodvalley vervult een sleutelrol in de uitvoering van nationale ruimtelijke en maatschappelijke opgaven. Dankzij haar strategische ligging, sterke kennisinfrastructuur en innovatieve economie is de regio aangewezen als NOVEX-gebied waar deze opgaven in samenhang worden opgepakt. Tot 2040 worden in de regio naar verwachting circa 100.000 extra woningen gebouwd. Deze schaalsprong in verstedelijking biedt kansen, maar stelt ook eisen aan leefbaarheid, mobiliteit en ecologische balans. Om te voorkomen dat woninggroei leidt tot ruimtelijke of sociale druk, is economische versterking cruciaal. Dat betekent investeren in voldoende en passend werk voor nieuwe én bestaande inwoners, het uitbreiden van de arbeidsmarkt én het stimuleren van innovatieve sectoren die bijdragen aan een duurzame toekomst.

Legenda Groene Metropoolregio snelweg spoorweg watervervoer haven innovatieve clusters universiteiten/hogeschool Economische clusters regio Arnhem-Nijmegen-Foodvalley

De regio kent meerdere sterke economische clusters, die onder de noemer Lifeport worden versterkt. In de Foodvalley ligt de nadruk op voedseltechnologie, in Nijmegen op gezondheidsinnovatie en de ontwikkeling van een hightechecosysteem rond micro-elektronica en digitale technologieën. Arnhem neemt binnen de regio een bijzondere positie in als historische én hedendaagse energiehoofdstad.

Arnhem is een broedplaats voor duurzame energie-innovaties, met innovatieve ondernemers, netbeheerders zoals Alliander en TenneT, en gespecialiseerde opleidingen en lectoraten aan de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen (HAN) en het mbo. Ondersteund door organisaties als Connectr wordt er gewerkt aan oplossingen voor slimme energiesystemen, netverzwaring, waterstoftechnologie en energieopslag. De innovaties die hier ontstaan leveren een directe bijdrage aan de nationale energietransitie. De ambitie van de Groene Metropoolregio (GMR) ArnhemNijmegen is om het energiecluster stevig te laten groeien en internationaal te positioneren als ‘Hotspot Energy’: dé plek waar energie-innovaties versneld worden ontwikkeld en toegepast. ‘Hotspot Energy’ is opgezet om kansen voor de stad en regio te verzilveren, wat moet leiden tot meer (duurzame) bedrijvigheid en meer banen. Daarnaast profileert de regio zich nadrukkelijk als circulaire topregio. Er wordt gewerkt aan het sluiten van kringlopen op het gebied van grondstoffen, materialen, energie en water. Door actief in te zetten op circulaire ketens en slimme logistiek wil de regio haar ecologische voetafdruk verkleinen én economische kansen creëren, bijvoorbeeld in de maakindustrie en de bouwsector.

ECONOMISCH PROFIEL ENERGIESECTOR

24

Gebiedsvisie Innovatief Maakdistrict Arnhem

25

Toekomstpotentie en ruimtevraag Arnhem vertegenwoordigt 1% van de landelijke, 5% van de Gelderse en 14% van de regionale bedrijfsdynamiek (alles wat te maken heeft met uitbreidingen, verplaatsingen, vestigingen samenvoegingen, splitsing, oprichting, etc. van bedrijven) binnen de GMR Arnhem-Nijmegen (bron: Database Locatiebeslissingen Nederland Stec Groep). Sinds 2018 is bijna 15% van de bedrijfsdynamiek in Arnhem gerelateerd aan de energietransitie. Ook behoort circa 10% van de innovatieve bedrijven in de stad tot deze sector. Jaarlijks is 10 tot 15% van de vraag naar bedrijventerreinen in de regio (22 tot 40 hectare) afkomstig uit deze hoek. Voor Arnhem betekent dit een potentiële vraag van circa 0,5 tot 1 hectare per jaar. Bij actieve inzet op het faciliteren van de volledige sector in het projectgebied zal de groei naar verwachting verdubbelen ten opzichte van de autonome situatie. Deze verbreding leidt tot meer vraag naar vakmensen zoals installateurs en monteurs, en een intensiever ruimtegebruik.

Legenda Arnhem snelweg spoorweg economische clusters hogeschool/MBO Energie-ecosysteem in Arnhem en omgeving

Energie-innovaties: drijvende kracht achter duurzame economie De energiesector richt zich op technologieën en diensten die bijdragen aan een duurzame energievoorziening, waaronder energieopwekking, -opslag, -besparing en slimme netwerken. Cleantech is daarbij een breder begrip dat technologieën omvat voor schone mobiliteit, waterbeheer en milieutechniek, waarvan energie een belangrijk onderdeel vormt. Arnhem heeft, dankzij haar historische rol als energiehoofdstad, een sterke kennisinfrastructuur en locaties als Cleantech Park Arnhem en Arnhems Buiten, een unieke positie om deze sector verder uit te bouwen en te benutten als motor voor duurzame economische groei.

De sector heeft de afgelopen tien jaar een sterke groei doorgemaakt in zowel werkgelegenheid als toegevoegde waarde. In 2023 genereerde de energiesector in de GMR Arnhem-Nijmegen een jaarlijkse toegevoegde waarde van €2,33 miljard met een toegevoegde waarde per baan van €85.000 (bron: Economische Monitor GMR 2024/2025). De vraag naar personeel blijft stijgen, vooral naar hoogopgeleiden (HBO/WO) en gespecialiseerde vakmensen (MBO). Tegelijkertijd is de arbeidsmarkt voor deze laatste groep zeer krap, en daalt de instroom van studenten op MBO en HBO.

Energie-ecosysteem In het projectgebied is al een innovatief en toekomstbestendig cluster aanwezig, met Cleantech Park Arnhem als zwaartepunt. Deze locatie fungeert als krachtige vestigingsmagneet voor bedrijven in innovatie en R&D, en heeft sterke regionale verbindingen via Connectr Energy Innovation met onder andere Nijmegen, Ede en Teuge. Aangezien clustering slechts beperkt maakbaar is, biedt het versterken van dit bestaande cluster de meeste kans op succes. Daarnaast zijn er concrete uitbreidingsmogelijkheden: Nieuwe Haven biedt ruimte voor watergebonden bedrijven in energieopwekking en -opslag, terwijl Het Broek kansen biedt als doorgroeilocatie voor bedrijven vanuit Cleantech Park Arnhem, o.a. door de ontwikkeling van de kennis- en kunde-as. Aanwezige bedrijven In het projectgebied bevinden zich circa 40 bedrijven die actief zijn in de energiesector, zoals Outsmart, Elestor en HyGear die gezamenlijk zorgen voor circa 1.000 banen (bron: PWE 2023). De meeste bedrijven in deze sector bevinden zich op Cleantech Park Arnhem en zijn gericht op productie, R&D en innovatie.

De groeiverwachting voor deze bedrijven is positief, met Cleantech Park Arnhem als belangrijke motor achter verdere ontwikkeling van werkgelegenheid en toegevoegde waarde. Het profiel van bedrijven in de energiesector die nu aanwezig zijn in het gebied, is vertaald naar verschillende verschijnings-vormen van bedrijvigheid. De kenmerken hiervan zijn in onderstaande tabel weergegeven. Knooppunt voor Maritieme Maakindustrie De Nieuwe Haven biedt daarnaast unieke kansen voor de verduurzaming van de binnenvaart. Deze locatie kan zich ontwikkelen tot een knooppunt voor de Maritieme Maakindustrie (MMI) – de sector die zich bezighoudt met het ontwerpen, bouwen, onderhouden en repareren van schepen en andere maritieme constructies. Door de nabijheid van het energiecluster ontstaat een logische verbinding tussen technologische innovatie en de verduurzamingsopgaven in de scheepvaart, zoals elektrificatie, walstroomvoorziening en waterstofopslag. De Nieuwe Haven kan zo ruimte bieden aan groeiende watergebonden en waterverbonden bedrijvigheid en tegelijkertijd dienen als proeftuin voor technologische vernieuwing en samenwerking tussen energiebedrijven en maakindustrie. Arnhem Energy Hotspot Het programma Arnhem Energy Hotspot stimuleert de groei van een sterk regionaal energiecluster waar innovatie, infrastructuur en samenwerking samenkomen.

Opgaven rond netcongestie, waterstof en batterijtechnologie vragen om nauwe samenwerking tussen overheid, kennisinstellingen en bedrijfsleven. In het projectgebied ligt één van de aangewezen hotspotlocaties. Hier krijgt de energietransitie concreet vorm. Connectr, Elaad en het Nationaal Expertisecentrum Netcongestie zijn actuele voorbeelden van hoe samenwerking, kennisdeling en innovatie hand in hand gaan om concrete oplossingen te ontwikkelen en te testen. Eén van de doelen voor het projectgebied is dan ook om innovaties te stimuleren en de ambities rondom Arnhem Energy Hotspot waar te maken: koploper zijn in de energietransitie op (inter)nationaal niveau.

Energie

Type vastgoed

Kavelomvang

1. Innovatie / R&D Partijen die zich richten op het ontwikkelen van nieuwe, innovatieve oplossingen op het gebied van de energietransitie. Advies over en onderzoek naar implicaties van nieuwe oplossingen (zakelijke dienstverlening).

Combi kantoor en bedrijfsruimte (laboratorium). Deze typen ruimte lopen vaak in elkaar over

Vaak in een bedrijfsDoorgaans 500 tot verzamelgebouw of op een 2.500 m² relatief kleine kavel (tot 2.500 m²)

2. Productie en opslag (maakindustrie) Partijen die zich bezig houden met de opwek en productie van duurzame en hernieuwbare energie (bijvoorbeeld via zon, wind, water, geothermie, etc.) of de daarvoor benodigde installaties en infrastructuur. Hiertoe behoren ook bedrijven die apparatuur produceren voor de uiteindelijke productie en opslag van energie. Ook logistieke partijen en leveranciers van materialen en gereedschappen vallen hierbinnen.

Bedrijfsruimte, soms in combinatie met een productielocatie (bv. zonneveld, windpark, etc.)

Grotere kavel (zo’n 1 à 2 ha netto)

Sterk afhankelijk van type productie (500 tot 10.000 m²)

3. Handel / dienstverlening Partijen die zich richten op handel en bemiddeling omtrent energie(besparing). Waaronder zakelijke dienstverlening, zoals ingenieurs- en adviesbureaus, maar ook bouwbedrijven en groothandels die zich richten op aanleg en onderhoud van energie-infrastructuur, bouwkundige aanpassingen en het plaatsen en onderhouden van installaties (PVT-panelen, warmtepompen, HEMS systemen).

Tweeledig: kantoorpanden (zakelijke dienstverlening en handel) en bedrijfsruimte (bouw en onderhoud)

Kantoren: doorgaans multi-tenant panden Bedrijfsruimte: 0,5 tot 1,5 ha netto

Kantoren: 500 tot 2.500 m² Bedrijfsruimte: 500 tot 10.000 m²

type bedrijvigheid in de energiesector en ruimtelijke kenmerken (bron: onderzoek Stec Groep)

Vastgoed omvang (m2)

ECONOMISCH PROFIEL CIRCULAIRE BEDRIJVIGHEID

26

Gebiedsvisie Innovatief Maakdistrict Arnhem

27

Circulair

Type bedrijven

Type vastgoed

Kavelomvang

Vastgoed omvang (m2)

Stedelijk werkmilieu en innovatiedistrict

• Kleinschalige B2C-repairhubs • Research & Development • Start-ups

Combi kantoor en bedrijfsruimte

Vaak in een multi-tenant Doorgaans 500 tot pand of op een relatief 2.500 m² kleine kavel (tot 2.500 m²)

Regulier bedrijventerrein

• Bestaand MKB dat steeds meer ciculair gaat werken • Circulaire ambachtscentra • Installatiebedrijven, service- en onderhouds-dienstverleners • Nieuwe maakindindustrie, waarin herwonnen grondstoffen en materialen verwerkt worden tot nieuwe eindproducten • Prefab fabrieken en andere nieuwe businessmodellen

Voornamelijk bedrijfsruimte

Gemiddelde 1 hectare Prefab fabrieken: tot zo’n 4 hectare

Sterk afhankelijk van type productie (500 tot 10.000 m²)

Hoge Milieucategorie (HMC)-terrein

• Bouw- en grondstoffenhubs • Hoogwaardige recycling

Bedrijfsruimte en opslagruimte Recyclers: gemiddeld 1 (binnen en buiten) hectare Bouwhub: 2 á 3 hectare, maar oplopend tot meer (5-10 ha) als echte urban mining hub

Recyclers: afhankelijk van type productie (500 tot 10.000 m²) Bouwhub: gemiddeld 500 -1.000 m² (met name buitenopslag)

type bedrijvigheid in de circulaire economie en ruimtelijke kenmerken

Circulaire ketens als regionale prioriteit In het recente onderzoek 'Groene Metropoolregio, circulaire topregio' wordt het gebied Cleantech Park Arnhem-Innofase benoemd als één van vier circulaire focusgebieden. Voor de gehele metropoolregio zijn zes materiaalketens benoemd als prioriteit: bouw- en sloopafval, accu’s en batterijen, zonnepanelen, kunststoffen, textiel en de voedselketen. Voor deze ketens is een actieve rol van de overheid cruciaal om de transitie naar een circulaire economie te versnellen. Andere ketens, zoals papier en metaal, functioneren al grotendeels circulair en maken gebruik van bestaande netwerken en infrastructuur. De ketens bouw en accu’s/batterijen sluiten goed aan bij de aanwezige bedrijvigheid, kennisinfrastructuur en ruimtelijke ontwikkelingen in en rondom het projectgebied.

Legenda Groene Metropoolregio snelweg spoorweg GMR circulair focusgebied bedrijventerrein circulaire/recycling locaties haven houtbedrijven steenfabrieken betonfabrieken verkoop houtproducten zagerijen opleiding Circulaire clusters regio Arnhem-Nijmegen-Foodvalley

Huidige aanwezigheid en groeipotentie In het projectgebied zijn al tientallen bedrijven actief binnen de circulaire economie. Zij laten een positieve groeipotentie zien, zowel in termen van werkgelegenheid als toegevoegde waarde. Bedrijven combineren doorgaans kantoor- en bedrijfsruimte op kavels tussen 2.500 m² en 1 hectare, met een werkgelegenheid van circa 10 tot 50 personen per locatie. Op basis van landelijke prognoses en de unieke locatiefactoren van het projectgebied wordt verwacht dat bestaande bedrijven autonoom verder zullen groeien. Jaarlijks is er binnen de regio GMR Arnhem-Nijmegen een vraag naar circa 1 tot 2 hectare voor (circulaire) bouwactiviteiten. Als hiervoor ruimte in het projectgebied gevonden wordt, zal de groei sterker zijn dan in het autonome scenario. Het aantal nieuwe vestigingen kan dan verdubbelen, afhankelijk van het type bedrijvigheid. Het type bedrijvigheid en de ruimtelijke kenmerken hiervan zijn in bovenstaande tabel weergegeven. Strategisch belang van circulaire bouw In de regio stroomt de grootste hoeveelheid materialen door de bouw- en sloopketen. Daarbij zijn in de regio alle schakels in de keten aanwezig, zoals winning van grondstoffen (klei en zand), het produceren van bouwmaterialen, het toepassen van materialen in de woningbouw en GWW-sector en de inzameling en recycling van deze producten.

Door in te zetten op circulaire toepassingen zoals hergebruik van materialen, demontabel bouwen en het gebruik van duurzame grondstoffen, kan Arnhem een forse bijdrage leveren aan het reduceren van emissies van CO2 en stikstof. De transformatieopgave in Rijnpark biedt concrete kansen voor het hergebruik van vrijkomende materialen en voor bedrijven als Platowood en Accsys als voorlopers in duurzame houten gevelbekleding. Recyling van accu’s, batterijen en zonnepanelen Hergebruik en recycling van accu’s, batterijen en zonnepanelen bevindt zich nog in de ontwikkelfase. Vooruitgang vraagt om investeringen in kennis, innovatie en productontwikkeling. Cleantech Park Arnhem is uitstekend gepositioneerd als broedplaats voor deze jonge ketens. Doelgerichte invulling van bedrijvigheid Naast de focus op internationale verbindingen ligt bij Het Broek bijvoorbeeld de focus op stadsverzorgende functies. De bedrijven binnen de circulaire economie zijn in te delen in verschillende categorieën en daarvoor wordt ook wel de R-ladder gebruikt - een model dat strategieën voor circulaire economie rangschikt van hoog naar laag in termen van milieuwinst. De R-ladder omvat 6 stappen: 1. Refuse en Rethink (afwijzen en heroverwegen) 2. Reduce (verminderen), 3. Re-use (hergebruiken), 4. Repair, Refurbish, Remanufacture en Repurpose (repareren, opknappen, reviseren en hergebruiken) 5. Recycling 6.

Recover (terugwinnen) Hoe hoger een activiteit op de ladder staat, hoe meer waarde en grondstoffen behouden blijven. Activiteiten als hergebruik, reparatie, en remanufacturing zorgen voor een bredere en meer diverse werkgelegenheid en sluiten goed aan bij het innovatieve karakter gericht op maakindustrie. Grootschalige recyclingbedrijven of geautomatiseerde prefabfabrieken passen minder goed binnen de stedelijke ruimte van Arnhem.

ECONOMISCH PROFIEL WERKGELEGENHEID

28

Aantal banen per sector

Het Broek

Cleantech Park

Nieuwe Haven

Advisering, onderzoek en zak. dvl

331

631

2

Bouwnijverheid

333

1

49

Cultuur, recreatie & gezondheidszorg

141

44

2

Groot- en detailhandel, reparatie auto’s

745

133

10

Industrie

1.890

675

43

ICT, verhuur goederen & overig

454

265

1

Vervoer en opslag

1.779

10

47

totaal aantal banen

5.673

1.759

154

Gebiedsvisie Innovatief Maakdistrict Arnhem

29

Aantal banen in projectgebied. bron: provinciale werkgelegenheidsenquête (PWE) Gelderland, 2023. De PWE meet de stand van zaken rondom werkgelegenheid, door aan bedrijven te vragen naar het aantal banen. De werkgelegenheid van bedrijven die niet reageren wordt geschat. Hierdoor is er sprake van een realistische indicatie van het aantal banen per sector. Bedrijven/instellingen per sector op Cleantech Park Arnhem

aantal

Circulair

14

Materialen

8

Energie

35

Duurzame mobiliteit

16

Design

15

Dienstverlening

41

Onderwijs

7

totaal aantal bedrijven/instellingen

136

Gevestigde bedrijven op Cleantech Park Arnhem in 2025. bron: https://cleantechparkarnhem.nl/bedrijven/ Deze lijst weerspiegelt een actueel, groeiend en dynamisch ecosysteem van ondernemingen binnen Cleantech Park Arnhem. Hieronder vallen bijvoorbeeld ook huurders die gebruik maken van een werkplek in Connectr.

Aanwezige bedrijven alle sectoren

Sectoren

Aanwezige bedrijven energie- en cleantechsector en circulair

Mogelijke clustervorming (rond aanwezige bedrijven)

Energie

Energie

Circulaire bedrijvigheid

Circulaire bedrijvigheid

industrie

vervoer en opslag

innovatie/R&D

innovatie/R&D

innovatie/R&D

innovatie/R&D

advisering, onderzoek, speciale zakelijke dienstverlening

groot- en detailhandel; reparatie van auto's

productie/maakindustrie

productie/maakindustrie

productie/maakindustrie

productie/maakindustrie

handel/dienstverlening

handel/dienstverlening

handel/dienstverlening

handel/dienstverlening

bouwnijverheid

niet bekend kennis/opleiding

kennis- en kunde-as

Werkgelegenheid Volgens het PWE (2023) zijn in het projectgebied circa 7.600 banen, waarvan 75% (5.673) in Het Broek. Cleantech Park Arnhem telt 1.759 banen en Nieuwe Haven 154, volgens het PWE (2023). De cijfers voor Het Broek worden beïnvloed door twee grote werkgevers: Willemsen de Koning (ca. 1.700 banen, personenvervoer) en Scalabor (ca. 1.200 banen, sociale werkvoorziening). Beide hebben veel werknemers die elders werken, maar wel meegeteld worden in de cijfers voor Het Broek. Andere grote werkgevers zijn Burghouwt, Mantel en Borgesius. Op Cleantech Park Arnhem werken bij bedrijven als Freudenberg en Accsys elk meer dan 100 mensen. In Nieuwe Haven is momenteel weinig watergebonden bedrijvigheid. Ballast Nedam, Famusol en Misti zijn de enige bedrijven met meer dan 20 werknemers. In Het Broek domineren de sectoren verkeer en vervoer (bijna volledig Willemsen de Koning) en industrie (voornamelijk Scalabor). Zonder Scalabor zijn er 708 banen in de industrie, vergelijkbaar met Cleantech Park Arnhem (675). Verder is er veel werkgelegenheid in de groothandel, waarvan circa de helft bouwgerelateerd is.

Economisch profiel Vanuit regionale en lokale invalshoek ligt de economische focus op de sectoren energie en circulaire bedrijvigheid. Tegelijkertijd is het van belang dat er binnen het gebied ook ruimte blijft voor lokaal gebonden (Arnhems) mkb. Een groeiende stad vraagt immers om voldoende stadsverzorgende bedrijven – zoals groothandels, loodgieters, installateurs en andere dienstverleners – die vanwege hun activiteiten in productie, assemblage of grootschalige handel thuishoren op bedrijventerreinen. Veel van deze bedrijven kunnen bovendien direct bijdragen aan de transitie naar een duurzame economie. Denk aan installatiebedrijven die zich bezighouden met het aanleggen en onderhouden van energie-infrastructuur, aannemers die verduurzamingsmaatregelen uitvoeren, of bouwbedrijven die werken met circulaire materialen. Daarnaast is er ook ruimte nodig voor bedrijven buiten de doelsectoren die al jarenlang aan de stad gebonden zijn en op hun eigen manier bijdragen aan de economische vitaliteit en werkgelegenheid in Arnhem.

Type bedrijven Innovatief Maakdistrict Arnhem richt zich op drie typen bedrijven die samen een ecosysteem vormen rond ontwikkeling van technologie en producten, van het eerste idee tot de uiteindelijke toepassing bij de eindgebruiker: 1. Bedrijven gericht op innovatie en R&D; 2. Bedrijven actief in productie en opslag (maakindustrie); 3. Bedrijven in handel, dienstverlening en installatie. Het projectgebied telt circa 40 bedrijven in de energiesector (o.a. Outsmart, Elestor, HyGear) met zo'n 1.000 banen en circa 30 circulaire bedrijven (o.a. Accsys en Tyromer) met circa 1.800 banen (bron: Innovatiespotter). Deze indeling in energie en circulair vormt een eigen clustering binnen de EMT-sector en sluit daardoor niet direct aan op de tabel op de voorgaande pagina. Innovatie, advies en productie (van halffabricaten) concentreert zich op Cleantech Park Arnhem. Lokale maakindustrie, bouw- en installatietechniek, logistiek en handel zijn voornamelijk gevestigd op Het Broek, net als enkele bedrijven in grondstofverwerking en recycling.

Kansrijke clustering Cleantech Park Arnhem staat bekend om energie-innovaties, maar ook de circulaire component speelt een grote rol. Het park richt zich breed op cleantech: energie, mobiliteit, recycling en materiaalinnovatie. Voor het projectgebied is het belangrijk niet één sector per deelgebied centraal te stellen, maar juist in te zetten op kruisbestuiving tussen sectoren – zoals op Cleantech Park Arnhem al succesvol gebeurt. De voorgestelde clustering is vooral ruimtelijk van aard: zonering van bedrijvigheid in energie en circulaire economie langs de kennis- en kunde-as versterkt het vestigingsklimaat, vergroot de zichtbaarheid en stimuleert ontmoeting. Ook de Pieter Calandweg biedt kansen voor concentratie dankzij aanwezige scale-ups en verdichtings-ruimte. Andere gebieden in Het Broek zijn geschikt voor maakindustrie uit andere sectoren en lokaal Arnhems mkb. Onderwijsfuncties vestigen zich bij voorkeur langs de kennisen kunde-as, waarbij het Maritiem Service Center een kansrijke ontwikkeling biedt aan de Nieuwe Haven. Ook het uitbouwen van het bestaande cluster van waterstofbedrijven in het projectgebied is belangrijk.

ECONOMISCH PROFIEL BETER BENUTTEN Beter benutten De ambitie voor het projectgebied is om het ecosysteem van samenwerkende bedrijven te versterken en het aantal banen met minimaal 10% te laten toenemen. Om het ecosysteem te laten groeien is het belangrijk dat ingezet wordt op 'het juiste bedrijf op de juiste plek'. Naast gericht stimuleren van doelsectoren is het hiervoor ook belangrijk om de planologische ruimte, de milieuruimte, beter te benutten. Om het aantal banen te laten groeien is extra m2 bedrijfsruimte nodig die gerealiseerd kan worden door de beschikbare ruimte ook fysiek beter te benutten. Een hogere bebouwingsdichtheid kan gerealiseerd worden door een minimale FSI (Floor Space Index) vast te leggen en de toegestane bouwhoogte te verhogen bij het ontwikkelen van vrije kavels en het herontwikkelen van bestaande kavels (bijvoorbeeld met verouderd vastgoed). Hierna worden deze aspecten verder toegelicht en is een inschatting gemaakt welke toename van m2 bedrijfsruimte mogelijk is. Deze inschatting is gebruikt om op pagina 30 een indicatie te geven van de toename van werkgelegenheid. Milieucategorieën De indeling in milieucategorieën blijft nagenoeg gelijk aan de huidige situatie. Het grootste deel van het plangebied heeft een maximaal toegestane milieucategorie van 4.2. Nabij Presikhaaf is op een deel van het gebied maximaal categorie 3.2 toegestaan.

Nabij Rijnpark en de aansluiting op de Pleijweg bevinden zich delen met categorie 4.1. In het kader van het Transformatie- en compensatieplan Spoorzone Arnhem-Oost lopen nog verschillende onderzoeken, o.a. over het verhogen van milieucategorieën op de Oude Veerweg en in het noordoostelijke deel van Het Broek, nabij woonwijk Presikhaaf. Deze haalbaarheidsonderzoeken zijn relevant om uiteindelijk te komen tot omgevingsplannen. Onderbenutting van milieuruimte Onderbenutting betekent dat op een plek waar een bepaalde milieucategorie is toegestaan, een bedrijf gevestigd is met een lagere categorie dan is toegestaan. Met name op Het Broek is sprake van veel onderbenutting. Van Cleantech Park Arnhem zijn de gegevens niet volledig duidelijk. Wanneer bedrijven met milieucategorie 1 en 2 die zich bevinden op locaties waar categorie 3.2 of zelfs 4 mogelijk is, een andere locatie in Arnhem kunnen vinden, komt er ruimte voor bedrijven in de doelsectoren met een hogere milieucategorie.

30

Gebiedsvisie Innovatief Maakdistrict Arnhem

31

FSI (Floor Space Index) De FSI (de verhouding tussen het totale vloeroppervlak van een gebouw en de oppervlakte van het perceel waarop het staat) is in het projectgebied over het algemeen laag. Slechts op enkele locaties bedraagt de FSI 1 of hoger. Op de kaart hiernaast geldt: hoe roder het terrein, hoe lager de FSI. Voor Cleantech Park Arnhem geeft de kaart een enigszins vertekend beeld, doordat ook onbebouwde kavels zijn meegenomen. Om meer vierkante meters bedrijfsruimte te kunnen realiseren, is een efficiëntere benutting van kavels noodzakelijk. Het Broek heeft een oppervlakte van circa 70 hectare. Wanneer bijvoorbeeld op 15 hectare (ongeveer een kwart) de FSI wordt verhoogd van 0,5 naar 0,8, levert dit circa 45.000 m² extra bedrijfsruimte op. Cleantech Park Arnhem en Oude Veerweg beslaan samen ook ongeveer 70 hectare. Ook hier kan een verhoging van de FSI van 0,5 naar 0,8 op circa een kwart van het terrein circa 45.000 m² extra bedrijfsruimte opleveren. Nieuwe Haven heeft een oppervlakte van circa 10 hectare. Wanneer op de helft van het terrein de FSI stijgt van 0,5 naar 0,8 levert dit ongeveer 15.000 m² extra ruimte op.

Legenda mil.cat. 1&2 op mil.cat. 3 mil.cat. 1&2 op mil.cat. 4 Legenda 3.2

mil.cat. 3 op mil.cat. 4

4.1

milieuruimte benut

4.2

onbekend

Milieucategorieën maximaal toegestaan (op basis van bestaande ruimtelijk plannen)

Onderbenutting: bedrijven met milieucategorie x op ruimte voor milieucategorie x

Toegestane bouwhoogte Op Het Broek mag tot 15 meter hoog gebouwd worden en op een klein deel tot 20 meter. Op Cleantech Park Arnhem en in Nieuwe Haven geldt een maximale bouwhoogte van 20 meter. Om bedrijven de mogelijkheid te bieden hun terrein zo efficiënt mogelijk te benutten, is het aan te raden om de toegestane bouwhoogte voor het gehele gebied vast te leggen op 20 meter en een minimale bouwhoogte in te stellen. Vrije kavels en erfpachtpercelen Op Cleantech Park Arnhem is nog circa 10 hectare aan potentiële ontwikkelruimte beschikbaar. De Oude Veerweg heeft circa 2 hectare beschikbaar die mogelijk deels als bedrijventerrein bestemd kan worden (aangegeven als erfpachtpercelen omdat deze grond grotendeels in eigendom van de gemeente is). In de kaart hiernaast zijn ook de overige erfpachtpercelen in het gebied aangegeven omdat de gemeente makkelijker kan sturen op de herontwikkeling van deze kavels.