Arnhem Stroomt Door - Tussenevaluatie 2012-2016

Respectievelijk Henk Dassen (Huis van Puck) en Gijsje van Honk (Musis Stadstheater Arnhem) deelden hun ervaringen, de zaal reageerde: Cultureel ondernemerschap - Met de groei, groeien ook de kosten, die moet je aan de klant doorberekenen en daar zit een grens aan. De overheid heeft dus nog wel degelijk een rol in het subsidiëren van culturele instellingen, wil je de toegankelijkheid van cultuur borgen. De sector moet dit blijven benadrukken. - Cultureel ondernemerschap vraagt heel veel van mensen in de organisatie. Je komt als instelling in een spagaat terecht: om je inkomsten te verhogen, moet je ook meer kosten maken. Dat valt te tackelen door meer samen te werken in de back office. - Het gaat er uiteindelijk om dat je subsidie efficiënt gebruikt. - de gemeente Arnhem heeft vooral een verantwoordelijkheid t.o.v. afgestudeerde kunstenaars: in opdrachten, werkplekken, en presentatiemogelijkheden om hun werk te tonen. - De betaling van kunstenaars/makers schiet er nu vaak bij in, daar moet de gemeente alert op zijn bij het vertrekken van subsidies. - de gemeente is verantwoordelijk voor een goede culturele infrastructuur, vooral waar het gaat om het ondersteunen en verder helpen van talent. Samenwerking - De twee belangrijkste factoren in het aangaan van structurele samenwerkingsverbanden zijn mensen (de ’poppetjes’) en tijd. - Voorwaarde is behoud van eigen identiteit.

- Er is in Arnhem een groot gebrek aan kennis tussen instellingen onderling wat iedereen doet. Rol voor de gemeente? - Het belangrijkste bij samenwerking is het vooraf vaststellen van doelen en verwachtingen. - Er moeten betere verbindingen komen tussen bottom-up up initiatieven en de gevestigde instellingen.

Thematafels Vervolgens gingen de aanwezigen uiteen om in groepen van ongeveer 8 personen een van de volgende thema’s te bespreken: - Publieksbereik - Cultuur in de wijken - Talentontwikkeling - Subsidiegebouw - Samenwerking - Cultureel ondernemerschap - Profilering UITKOMSTEN De deelnemers aan de thematafels zijn gevraagd om op flipovers naar aanleiding van de discussie steeds drie aanbevelingen aan het college te noteren. Deze werden tijdens de plenaire afsluiting aan de wethouder gepresenteerd. De belangrijkste uitkomsten zijn (mede gebaseerd op de verslagen die per tafel zijn gemaakt): 1. Samenwerking en de rol van de basisvoorzieningen De urgentie om structureel samen te werken wordt op dit moment niet of weinig gevoeld. Heeft geen zin dit van bovenaf op te leggen; er moet een inhoudelijke noodzaak zijn en zo worden gevoeld, anders heeft het geen zin. Overheden moeten bij samenwerking tussen instellingen subsidievoorwaarden goed op elkaar afstemmen. Er is bij de culturele instellingen wel veel behoefte aan het onderling delen van kennis en expertise. Zo hoeft niet iedereen steeds het wiel opnieuw uit te vinden en kan men elkaar versterken in tijden van afnemende middelen. De gemeente zou dit proces moeten ondersteunen. Daarnaast verwacht men meer ondersteuning van de basisvoorzieningen, o.a. voor beginnende initiatieven. 2.

Profilering komt uit de stad zelf De basis van profilering van Arnhem als cultuurstad is de stad zelf: het culturele klimaat is zeer divers, draag dat uit. Vervolgens moet de stad aantrekkelijk zijn voor makers en veel activiteit mogelijk maken. Kunst in de openbare ruimte draagt bij aan zichtbaarheid van kunst, daar zou Arnhem meer op in moeten zetten / investeren. Betere zichtbaarheid van ArtEZ-talent in de stad is ook wenselijk. Zorg ook dat het totale culturele aanbod veel beter (digitaal) ontsloten en zichtbaar wordt, op een creatieve manier die past bij de stad. Tot slot wees als gemeentebestuur trots op je culturele stad en betrek cultuur bij alles wat je doet. Wees een ambassadeur, breng cultuur overal onder de aandacht (ook bij het bedrijfsleven). 3. Cultuur in de wijken Van culturele instellingen verwacht dat zij zich steeds meer tot hun omgeving verhouden, maar zodra ze te wijkgericht werken (met een sociale invalshoek) worden zij niet meer geaccepteerd in de subsidieregelingen. Zorg dus dat werken in de wijk niet wordt gedwarsboomd door subsidievoorwaarden. Laat instellingen verder de ruimte om hier wel of niet voor te kiezen; niet alles leent zich voor een wijkgerichte aanpak 4. Talent in de stad

Alles valt of staat met de vraag of Arnhem een aantrekkelijke stad is voor makers. Dat is Arnhem, maar het kan altijd beter. Zorg dat talent zich kan ontwikkelen, ook in financiële zin. Gaat dan vooral om doorgroeimogelijkheden (naar het middensegment), voldoende voorzieningen zoals podia en presentatie-mogelijkheden, de relatie met ArtEZ. Maar ook randvoorwaarden, zoals ateliers, repetitieruimte, regelgeving, opdrachtenbeleid etc. De professionele instellingen zouden hier een ondersteunende rol in moeten spelen. 5. Cultureel ondernemerschap Straf niet af als een instellingen het goed doet! Formuleer als overheid duidelijk je doelstelling rond ondernemerschap en wat je van instellingen verwacht. Cultureel ondernemerschap is geen doel maar een middel. Denk vervolgens mee over mogelijkheden om verder te investeren in ondernemendheid, geef daar (ook financieel) de ruimte voor. Stel je op als partner en opdrachtgever, niet als rekenkamer. Ondersteun kleinere instellingen in deze ontwikkeling. Gemeente: zet je netwerk (onder andere in bedrijfsleven) in voor cultuur. 6. Subsidiegebouw Stem subsidievoorwaarden af met andere overheden en zorg dat voorwaarden vernieuwing niet blokkeren. Verhoog flexibel budget voor innovatie en nieuw talent (doorstroming en vernieuwing). Zorg dat er voldoende middelen voor de brede basis zijn, niet alleen voor de top.

Groei is niet mogelijk zonder langjarige zekerheid en continuïteit. Maak het mogelijk dat ook individuele makers/kunstenaars subsidie kunnen aanvragen. Er is behoefte aan een stevige infrastructuur en continuïteit in beleid (welke ambities heb je als stad?) en bestuur (over de collegeperiodes heen). (de tafel Publieksbereik leverde vooral praktische tips voor de instellingen zelf op: stel een digipanel in onder je bezoekers, laat je zien in scholen en wijken, geef mensen een stem in je producties, cocreëer, ook digitaal ontmoetingen realiseren, etc).

Aanwezigen: Naam Albert Hoex Albert van der Weide Angelique van den Berg Anita van Dijk

Instelling Muziektheater De Plaats Beeldend kunstenaar RTV Arnhem Introdans

Leendert Combee Marion Beltman Marleen Langendijk Martien Louwers Maya Lievegoed

Arno de Blank Bernhard Groenenberg

Stichting SLAK Gemeente Arnhem

Michel Bezem Mirjam Zegers

Carel Lanters Carla Leurs

Beeldend kunstenaar Commissie PAC

Otto Berg Pascale Hagen

Cathelijne Bouwkamp Charlotte Hegeman

GroenLinks Kunstbedrijf

Paul de Bruijn Paula Walta

Cile Schulz Debbie den Besten Esther Dikkers

Gemeente Arnhem AMZAF tgECHO / Jens van Daele Gemeente Arnhem Humints (TINO onderzoek)

Paulien van der Ven Peter van der Geer Philipp Rüttgers

Esther Ruiten Evi Borsboom

Pim Coenen Rein de Jong Ria Oudega Ria Peters Ric Alofs Rob Groot Zevert Rob Voerman Robin Atema Robin van der Beek

VVD Commissie PAC Gemeente Arnhem PvdA Humints (TINO onderzoek) Orkest De Ereprijs St Arnhems Muziek Platform Kunstbedrijf Sonsbeek Theater Avenue Urban Inspiration Beeldend Dans Theater Telder Stichting Eusebius Dagvoorzitter St Arnhems Muziek Platform Stichting SLAK Stichting Jazz in Arnhem Bibliotheek Arnhem GroenLinks Gemeente Arnhem Beeldend kunstenaar Beeldend kunstenaar AtematicA Studio Sonsbeek

Guus op de Woert Guus van der Laak

Stichting Wintertuin Gemeente Arnhem Stichting Touchstones Stichting Touchstones Stichting Dapper Musis Stadstheater Arnhem Stichting Eusebius Zuid Centraal

Hans de Vroome Hans Eliëns Hans Jongerius

D66 Luxor Live KAB Posttheater

Harold Oddens

Stevko Busch

Heidi Linck Henk Dassen

Hoogte80 Festival / Muziek bij de Buren Beeldend kunstenaar Stichting Huis van Puck

Henk Wentink Ide Andre

Gemeente Arnhem Beeldend kunstenaar

Thijs Groenewegen Toon Voorhoof

Jessica de Jaeger Joke Alkema

Como No ArtEZ Hogeschool vd Kunsten Beeldend Dans Theater Telder Beeldend kunstenaar Stichting Theater Het Hof Stichting de Stobbe Beeldend kunstenaar

Truke de Vries Wiebren Buma

Festival de Luie Hond Schakel Arnhem / Park Open Studio Halfvol Arnhemsche Federatie van Muziekgezelschappen Gemeente Arnhem Het Gelders Orkest

Wim Boerman

Orkest De Ereprijs

Yosser Dekker

Studio Halfvol

Frank Tazelaar Frank van Hees Géraldine Lodders Gerda Kalsbeek Gertjan Kleinmeijer Gijsje van Honk

Jolanda Keurentjes Joop Nuyens Joop van der Linden Jos Jansen Laura Casas Valle

Roel Coppelmans Roel van Cauwenberghe Ruud Bruinen Saskia Bak Steven Klop

Thijs Bergervoet Thijs Bisschops

KAB Posttheater Gemeente Arnhem Projectruimte circa...dit Museum Arnhem Arnhemsche Federatie van Muziekgezelschappen Gallery of Tones

2e bijeenkomst evaluatie Stroom - 14 juni 2016 De bijeenkomst op 14 juni vormde de afsluiting van de tussenevaluatie. In dit gesprek werd er vooral vooruit gekeken naar mogelijkheden waar de culturele sector, bedrijfsleven, onderwijs, zorg, toerisme en andere domeinen elkaar kunnen ontmoeten en versterken. Daarnaast is er besproken op welke punten een stroomversnelling bereikt kan worden. De bijeenkomst vond plaats op Industriepark Kleefse Waard en er waren circa negentig aanwezigen: een vertegenwoordiging van zowel de Arnhemse culturele sector als van bedrijven, kennis- en zorginstellingen. De basis van het gesprek met de zaal vormde een aantal vragen die voortkwamen uit de vorige bijeenkomst. De gesprekken vonden plaats rond de onderwerpen samenwerking, de rol van de basisvoorzieningen, cultureel ondernemerschap en talent in de stad. A. Hoe kan kennis en expertise meer onderling worden gedeeld? Het is moeilijk om vanuit een kleine organisatie met anderen kennis en expertise te delen, maar wanneer je eenmaal een grote partner hebt (bijvoorbeeld Kunstbedrijf) is het mogelijk weer andere partners in beeld te krijgen. Nieuwe partners waarmee langdurige afspraken gemaakt kunnen worden, waar anderen dan weer kunnen aanhaken. Voorbeeld van samenwerking is de Sonsbeektentoonstelling, die in de vorm van een collectief is samengesteld.

Een collectief is een sterke vorm van samenwerking en uitwisseling. Instellingen (groot of klein) zijn vaak behoudend: terwijl het (artistieke) product over grenzen heen gaat lukt dat met instellingen moeizaam. Een gemeente kan hierin een rol spelen door binnen ketens instellingen in contact met elkaar te laten komen (Nijmegen doet dat: ketenintendanten). B. Hoe kunnen de grotere instellingen bijdragen aan de ontwikkeling van beginnende initiatieven ? Kleine initiatieven en grote instellingen vinden elkaar moeilijk, zijn regelmatig eilandjes/eilanden. Het advies uit de zaal is om van die eilanden te komen: zoek elkaar op, zoek de vraag van de ondernemers op, organiseer platforms, publiceer namenlijsten. Grote instellingen kunnen hierin een rol spelen door 'de deur open te zetten': daar is kennis, expertise, materiaal en zijn netwerken. Kleine instellingen/kunstenaars kunnen een rol spelen door op de grote instellingen af te stappen. Een en ander resulteert nu al in mooie samenwerkingsprojecten, waarbij deelnemers zich partner voelen (genoemd zijn Museum-Windowshopper, Oostpool-TgECHO). C.

Wat heb je nodig om in Arnhem door te kunnen groeien en je beroepspraktijk op te bouwen ? Geconstateerd hebbende dat er in de zaal weinig jong talent zelf aanwezig is, is voor een groei nodig: netwerken (genoemd is het voorbeeld van Coehoorngebied), connecties, contacten met ondernemers, begeleiding/coaching. Ook netwerken buiten het culturele bieden mogelijkheden (genoemd is Dansstorm Oost en natuurorganisatie). Deel elkaars netwerk.

Op vraag wie een en ander organiseert: de opleiding kan het doen, soms ook de gemeente, maar zoek het vooral zelf op (zet je deur open). D. Wie in de zaal heeft voorbeelden van een goede samenwerking ? Een ondernemer (genoemd is een advocatenkantoor) doet veel met cultuur: zitting in besturen culturele organisatie(s), sponsoring: kan in grote en kleine vorm. Het bedrijfsleven zou dit meer kunnen doen, maar wil er wel wat voor terugzien: de culturele instellingen moeten (op maat) iets te bieden hebben dat past bij de wens van het bedrijfsleven/de onderneming. Culturele organisaties (genoemd Nationaal Jeugd Orkest en KAB Posttheater) bieden nu al op kleine schaal iets aan ondernemers/sponsoren. Zoek vooral de 'match' op. E. Wat kan de gemeente doen om ondernemerschap te stimuleren ? Geadviseerd wordt (vanuit de zaal) dat de gemeente aangeeft wat zij vindt dat 'de markt' kan en wat de overheid doet: dat maakt inzichtelijk dat niet alles bij de gemeente gelegd moet/kan worden. Er wordt verschillend gedacht over het idee van belastingvoordelen. De gemeente kan broedplaatsen stimuleren, waar de samenwerking kunstenaar-ondernemer plaats vindt. Gemeente kan ook in samenwerking met bedrijfsleven 'vroeg-fase-financiering' van ondernemers en coaching van hen stimuleren, alsook actief opdrachten verlenen aan kunstenaars/ondernemers.

De kunstenaar kan op de koffie gaan bij een ondernemer; zoek het bedrijfsleven op. F. Met wie wil je wel eens spreken ? Genoemd zijn de wethouder, een advocaat, eigenaar gebouw IPKW, een zorginstelling en Kunstwerkt. G. TINO In reactie op de presentatie zijn de volgende opmerkingen gemaakt: Wees voorzichtig met het meetbaar maken van cultuur (de waardekaarten TINO). Beoordeel als subsidieverstrekker niet enkel op de artistieke waarde, maar betrek ook andere criteria, zoals in TINO is voorgesteld. Bij beoordeling van instellingen die landelijke worden gesubsidieerd is de categorieën-indeling van TINO moeilijk te hanteren. In reactie hierop meldt TINO dat het mogelijk is een openthema te hanteren; een thema dat inwisselbaar is: dit voorkomt het keurslijf van de artistieke kwaliteit als leidend criterium voor de beoordeling van subsidieaanvragen.

Aanwezigen: NAAM

ORGANISATIE

Harold Oddens

Albert Hoex

Muziektheater De Plaats

Henk Bitter

Anita van Dijk Anne ten Barge Anne-Marie Bruggert Bart Huydts

Introdans Kunstbedrijf KEMA ArtEZ Art Business Centre Dirkzwager Gemeente Arnhem

Irene Korff Jan Willemsen Janine Slijkhuis Jeroen van den Eijnde

Stichting Hoogte80 Festivals Stichting FOCUS Filmtheater RTV Arnhem RTV Arnhem Janine Slijkhuis ArtEZ

Jimmy Deegens Joke van den Berg

Gemeente Arnhem

Gemeente Arnhem

Jolanda Keurentjes

RBT KAN Kunstbedrijf Arnhemsche Federatie van Muziekgezelschappen Stichting Kunst op de Koffie

Jos Janssen Jules Houben Julia Dieckmann

Bart van Meer Bernhard Groenenberg Betty Jacobi Bjorna Blaauw Bram Kluen Bram van de Worp

Stichting Beeldend Dans Theater Telder Stichting de Stobbe Toneelgroep Oostpool Stichting Dansstorm Oost

Carlos Rios

Suez

Kevin Rijke

Cees van den Bos

Vrijwilligerscentrale Arnhem ArtEZ Gemeente Arnhem

Lidwin van Grunsven

Stichting Productiehuis Plaatsmaken Stichting Theaterprojecten Industriepark Kleefse Waard Kunstbedrijf

Lille Witsen-Elias Maribel Coco Perez

Radboud UMC Kunstbedrijf

Marieke van Kessel

RBT/Uitburo

Cile Schulz Claudia Schouten Corine Raats Debbie den Besten Erna aan de Stegge Ernie Hoffmeister

HUB Holland / Innovatiefabriek Arnhem Gemeente Arnhem Stichting Motel Spatie Bibliotheek Arnhem Besten Productions Cultuurmij Oost Pilotteam De Laar/Elden

Mariken Nieuwenhuis Marjet Zeegers Marleen Langendijk Marlies Weeting Maya Lievegoed Miranda van Drie

Esther Dikkers Esther Ruiten

Stichting Jens van Daele Gemeente Arnhem

Mirjam Molenaar Monique van der Burg

Evi Borsboom Fanna Boland Frank Tazelaar

HUMINT Solutions Toneelgroep Oostpool Stichting Wintertuin

Olga Lozeman Paul Wijtvliet Paula Walta

Provincie Gelderland Vitale Verbindingen Gemeente Arnhem Stichting Dansstorm Oost HUMINT Solutions Stichting Nationaal Jeugd Orkest Gemeente Arnhem Musis en Stadstheater Arnhem Kunstbedrijf

Frank van Hees Gabrielle de Nijs Bik

Gemeente Arnhem Provincie Gelderland

Petra Else Jekel Pieter Rissewijck

Gaby Allard Gerben Bosscha Hans de Vroome Hans Eliëns Hans Jongerius Roel Coppelmans

ArtEZ ChristenUnie D66 Luxor Live KAB Posttheater Posttheater

Pim Schrier Rein de Jong Ric Alofs Riëlle Schoeman Rob Groot Zevert

Carien Poissonnier Carla Leurs

Charlotte Bik Chris van Zeevenhooven Christiaan Holland

July Ligtenberg Karin Terwisse

Stichting Beeldend Dans Theater Telder Stichting Kunst Bewust Arnhemsche Federatie van Muziekgezelschappen Zwartwerk Stichting Jazz in Arnhem Gemeente Arnhem FDF Arnhem

Roel van Cauwenberghe Rosan van Boven Rudolf Beijerman Ruud Bruinen Rynn Ozinga Saskia Bak Sebastiaan Kramer Sebastiaan van Sansdijk Stef Visser Steven Klop

Tess Wiggers Toon Verschuren Toon Voorhof

Walter Breukers Wiebren Buma Wim Boerman Wim Verheggen

Gemeente Arnhem Zwartwerk Eigenwijze Wijk Stichting projectruimte circa...dit CVJO Museum Arnhem FDF Arnhem Informatters Rijnstad Arnhemsche Federatie van Muziekgezelschappen Stichting Box Gemeente Arnhem Arnhemsche Federatie van Muziekgezelschappen Breukers&Godrie Het Gelders Orkest Orkest De Ereprijs Prodesse Conamur

Foto’s:

muurschilderingen gemaakt in het kader van Sonsbeek transACTION (2016)

Fotograaf: Maurice Boyer

19

Arnhem stroomt door