Arnhem Stroomt Door - Tussenevaluatie 2012-2016
Tekst van het document
A R NH E M ST R OOM T D OOR TUSSENEVALUATIE CULTUURBELEID 2012 -2016 1
Arnhem stroomt door
INHOUDSOPGAVE
Voorwoord 2 Aanleiding, werkwijze en leeswijzer
4
1. Onderdelen van de tussenevaluatie 9 2. Uitkomsten
12
3. Hoe verder: nieuwe impulsen
12
4. Tot slot 16 Bijlagen I
Terugblik: overzicht 2012-2016
II
Digipanel resultaten
III
Stadsgesprekken
IV
TINO onderzoek
2
Arnhem stroomt door
VOORWOORD
Samen met alle spelers op het Arnhemse culturele veld hebben we Stroom op gang gebracht, het cultuurbeleid van de gemeente Arnhem. We zijn daarin gebonden door hetzelfde belang: een bloeiend cultureel klimaat in de stad. Steeds opnieuw blijkt uit onderzoek dat cultuur een stad aantrekkelijk maakt. Als woonstad, maar ook als vestigingsstad voor bedrijven. De waarde van cultuur voor een stad mag niemand onderschatten. Arnhem wil speler zijn in de culturele eredivisie. Daar ligt de lat hoog en dat past Arnhem prima. Maar bij een dergelijke ambitie hoort ook een bepaald gedrag. Investeren in cultuur is onderdeel van dat gedrag. De positie van Arnhem als cultuurstad in Oost-Nederland en in de landelijke basisinfrastructuur is geen vanzelfsprekendheid en vraagt om pro-actief beleid. Het wordt steeds belangrijker voor steden en regio’s om zich te onderscheiden en herkenbaar te zijn. Cultuur (en erfgoed) speelt daarbij een grote rol en vormt het kapitaal voor een vitale, krachtige stad en regio. Het is daarom nodig blijvend te investeren in de culturele infrastructuur en in onze culturele instellingen. Alleen dan blijft Arnhem ook voor andere overheden en private partijen aantrekkelijk om in te investeren. Met een complete keten van educatie - productie - presentatie hebben we in Arnhem goud in handen. Laten we goed voor dat goud zorgen.
En dat goud laten zien! Samen met alle spelers op het Arnhemse culturele veld hebben we na vier jaar Stroom geëvalueerd. Waar heeft Stroom ons gebracht? Wat mij betreft is de conclusie van deze tussenevaluatie vooral: ‘stroom zo door’. Dat zal ik zelf ook doen. We hebben samen veel mooie dingen bereikt. Ik zal me onophoudelijk inzetten om ervoor te zorgen dat cultureel Arnhem zich in al haar facetten optimaal kan ontwikkelen.
Gerrie Elfrink Wethouder cultuur
3
Arnhem stroomt door
AANLEIDING, WERKWIJZE EN LEESWIJZER
Arnhem positioneert zich nadrukkelijk als vitale economische stad en bestuurlijk en cultureel centrum van Oost-Nederland. Deze ambitie heeft vorm en uitwerking gekregen in de programma’s ‘Stad op de kaart’ en ‘Van wijken weten’, met opgaven op terreinen als economie, cultuur, onderwijs, participatie, binnenstad en marketing. ‘Culturele eredivisie’ is de veranderopgave die specifiek gericht is op het versterken en behouden van de toppositie die Arnhem heeft als cultuur- en creatieve stad en zo bij te dragen aan werkgelegenheid, innovatie en een aantrekkelijk vestigings- en woonklimaat. Arnhem behoort landelijk tot de top als culturele en creatieve stad. De stad kent een complete culturele keten (educatie - productie - presentatie) met onder andere drie landelijke topgezelschappen (Het Gelders Orkest, Toneelgroep Oostpool, Introdans), meerdere kunstvakopleidingen (ArtEZ), een productiehuis voor de podiumkunsten (De Nieuwe Oost) en een rijksmuseum (Nederlands Openluchtmuseum). Arnhem is in de basisinfrastructuur van het Rijk een van de G9-steden en met mode heeft Arnhem een positie binnen de topsector Creatieve Industrie. Deze positie in de ‘culturele eredivisie’ zet de stad op de kaart maar vraagt ook om blijvende investeringen. Niet voor niets heeft de gemeente Arnhem het cultuurbudget bij bezuinigingsronden redelijk ontzien.
Dat wat er nu staat en is bereikt, is daar een gevolg van. Het draagt tevens bij aan de continuïteit van de culturele organisaties in de stad. De basis van het Arnhemse cultuurbeleid ligt in de cultuurnota Stroom die in januari 2012 door de raad is vastgesteld. Hierin wordt beschreven hoe we de positie van cultuurstad Arnhem verder willen uitbouwen en hoe we doorstroming en vernieuwing binnen de culturele sector op gang willen brengen. De nota kent drie hoofddoelstellingen:
4
Arnhem stroomt door
•
verbreding van cultuurbereik en -participatie;
Werkwijze
•
versterking van de culturele keten;
In de eerste helft van 2016 hebben we de cultuurnota geëvalueerd in een uitgebreid proces, dat
•
profilering en vitalisering van het culturele klimaat.
uit een viertal onderdelen bestond. Vooraf stond vast dat we, net als bij de totstandkoming van Stroom, in gesprek zouden gaan met de stad: zowel met gesubsidieerde als niet-gesubsidieerde
In het licht van bovenstaande ambitie en het gegeven dat Stroom nu een aantal jaren op stoom is,
instellingen en makers, binnen en buiten de culturele sector. We hielden daarom twee
heeft de gemeenteraad in september 2015 gevraagd om een tussenevaluatie.
bijeenkomsten, waarin we allereerst met het veld terugkeken naar de uitwerking van het cultuurbeleid en mogelijke aanpassingen bespraken. In het tweede gesprek verkenden we hoe
Daarnaast is het goed om periodiek bestaand beleid tegen het licht te houden van de (snel)
de culturele sector en andere domeinen zoals zorg, onderwijs en bedrijfsleven elkaar kunnen
veranderende omgeving. We noemen de belangrijkste actuele ontwikkelingen: Kunst en cultuur
ontmoeten en versterken.
gaan nieuwe verbindingen aan (over de grenzen van disciplines heen en buiten de culturele sector),
Om ook een beeld te krijgen van de mening van de gebruikers, de inwoners van Arnhem, over het
het belang van steden als concentratiepunten van vraag en aanbod neemt toe, het gemiddelde
culturele aanbod en de voorzieningen hebben we een Digipanel-enquête gehouden onder ruim
inkomen van kunstenaars neemt verder af, het bezoek aan podiumkunsten op de traditionele
4000 Arnhemmers.
podia neemt af, de groei van festivals gaat door en de canonieke cultuur (symfonieorkesten en
Een derde belangrijk onderdeel van de tussenevaluatie vormt het TINO-onderzoek: een onderzoek
traditionele toneel- en dansgezelschappen) staat onder druk. Deze ontwikkelingen zijn van
naar nieuwe perspectieven op de verbinding van de culturele sector met andere domeinen in
invloed op het reilen en zeilen binnen de sector en het stadsbestuur wil zich hiertoe verhouden en
Arnhem. Tot slot hebben we een overzicht gemaakt van de inspanningen en bereikte resultaten
op anticiperen.
binnen het cultuurbeleid van 2012 tot medio 2016.
Genoeg redenen kortom voor een terug- en vooruitblik. De tussenevaluatie die nu voorligt, is
Leeswijzer
samen met de stad tot stand gekomen en is behalve een tussenstand óók een werkdocument
In het volgende hoofdstukken gaan we in op de vier onderdelen van de tussenevaluatie
en inspiratiebron voor de komende periode, met nieuwe impulsen ingegeven door voortgaande
(hoofdstuk 1) en de voornaamste uitkomsten (hoofdstuk 2). In het afsluitende hoofdstuk doen we
ontwikkelingen, actuele ideeën en initiatieven en soms door een veranderde context.
concrete voorstellen in de vorm van een aantal nieuwe impulsen voor het beleid.
1
Een korte doorkijk naar de inhoud: •
De doelstellingen van Stroom zijn nog onverminderd actueel en relevant.
•
Het bijbehorende subsidiegebouw heeft geen ingrijpende wijzigingen nodig.
•
Een eventuele wijziging van de subsidieregeling PAC volgt na evaluatie in 2017.
•
Er zijn twee aanknopingspunten voor extra impulsen: - Makersklimaat: ontwikkeling van talent door versterking van onderlinge kennisdeling en netwerkvorming. - Nieuwe verbindingen: het stimuleren van cross-overs tussen verschillende domeinen en daarop anticiperen in beleid en subsidiesystematiek.
1
Uit: Cultuurverkenning, Raad voor Cultuur, 2014
5
Arnhem stroomt door
1. ONDERDELEN
I - Terugblik: overzicht 2012-2016 Er is veel in gang gezet en gebeurd sinds begin 2012. Drie cultuurwerkmaatschappijen zijn verzelfstandigd: Kunstbedrijf Arnhem (2012), Museum Arnhem (2014) en Musis Stadstheater Arnhem (2016). Rozet is in 2013 geopend, aan het nieuwe Musis wordt gebouwd, evenals aan Theater aan de Rijn. De verbouwing van Museum Arnhem is in voorbereiding, net als de nieuwbouw voor Focus Filmtheater. Met ArtEZ is een partnership opgezet om de samenwerking te bevorderen en in 2015 is een convenant cultuureducatie tot 2023 afgesloten tussen gemeente, primair onderwijs, Kunstbedrijf en de culturele aanbieders. Er vonden twee grote kunstmanifestaties plaats (Modebiënnale in 2013, Sonsbeek in 2016) en met ArtEZ en Museum Arnhem is een nieuwe visie op deze manifestaties ontwikkeld. In 2015 is een begin gemaakt met het verkennen van samenwerkingsmogelijkheden tussen de podia en de professionele aanbieders van podiumkunsten in Arnhem (ambitiedocument Lauwersgracht Alliantie). Hier is ook de provincie Gelderland nauw bij betrokken. Musis en Stadstheater Arnhem (MSA) onderzoekt op dit moment met Oostpool, Introdans en Het Gelders Orkest hoe organisatorisch en programmatisch meer samengewerkt kan worden en of wellicht ook fysiek de krachten te bundelen zijn.
MSA werk daarnaast met Luxor, Posttheater, Theater aan de Rijn en Theater Het Hof aan een stadsbrede programmering. Er hebben inmiddels drie aanvraagronden plaatsgehad van de tweejarige subsidieregeling Programmatische Activiteiten Cultuur (PAC), waarbij in totaal 18 nieuwkomers zijn gehonoreerd. En met behulp van het budget van de Stroomversneller Cultuur hebben tal van kleinschalige initiatieven een duwtje in de rug gekregen. Met deze en tal van andere inspanningen hebben we bijgedragen aan de drie doelstellingen van Stroom: verbreding van het publieksbereik en -participatie, versterking van de culturele keten, en profilering en vitalisering van het culturele klimaat. Bijna alle beleidslijnen die in Stroom zijn uitgezet, zijn in uitvoering of al uitgevoerd. Een klein aantal is nog niet in gang gezet door
6
Arnhem stroomt door
veranderende omstandigheden. Zie voor een volledig overzicht en nadere toelichting bijlage 1.
II Digipanel
III Stadsgesprekken
Tweeduizend Arnhemmers, aangesloten bij het Digipanel van de gemeente, beantwoordden begin
In de eerste helft van 2016, op 18 april en 14 juni, zijn twee stadsgesprekken gevoerd. Bij het
2016 vijftien vragen over het culturele aanbod in en rond Arnhem. Ruim twee derde van de
programmeren van de gesprekken is geprobeerd zoveel mogelijk recht te doen aan onderwerpen
Arnhemmers geeft aan (zeer) tevreden te zijn over het culturele aanbod. Bijna twee derde (64%)
die tot dan toe onder onze aandacht waren gebracht. Zo werd in 2014 een ‘Pamflet van
mist geen culturele activiteiten of instellingen in Arnhem. Een minderheid (13%) geeft wel aan
Aanbevelingen voor Cultureel Arnhem’ uitgebracht, waarin ruimte werd gevraagd voor de
iets te missen op gebied van cultuur in Arnhem. Het vaakst wordt “verschillende soorten muziek
diversiteit aan kunst en cultuur in Arnhem en aandacht voor honorering en professionalisering van
(concerten), zoals jazz, pop, wereldmuziek” genoemd.
kunstenaars en continuïteit van beleid. Ook van de reacties op de subsidieregeling PAC, ingebracht
2
bij de behandeling van het agenderingsverzoek voor deze tussenevaluatie op 14 september 2015, Het panel is ook gevraagd naar de sterke punten van de culturele infrastructuur en het aanbod.
hebben wij kennisgenomen en de noties die daarin naar voren werden gebracht meegenomen in
Hierbij werden het vaakst genoemd: Aanbod van horeca of restaurants in de buurt (32%), de
de stadsgesprekken. De onderwerpen die in de gesprekken aan de orde kwamen zijn: subsidiehuis
programmering (28%) en de bereikbaarheid met openbaar vervoer (27%). Als verbeterpunten
/ financiering, talent in de stad, cultureel ondernemerschap, samenwerking, profilering, cultuur in
werden vaak genoemd: de vindbaarheid van het aanbod (“Wat is er te doen vanavond?”, 28%) en
de wijken en de verbinding tussen cultuur en andere domeinen.
de toegangsprijs/ kortingsmogelijkheden (25%). In het volgende hoofdstuk geven wij een samenvatting van de voornaamste uitkomsten uit de Op de vraag hoe een (extra) investering voor cultuur het best verdeeld kan worden, werden uit
twee stadsgesprekken. Zie voor een volledig overzicht van de twee programma’s, deelnemers en
de vooraf gegeven keuzes het vaakst genoemd: ‘Cultuur betaalbaar te maken voor iedereen’ en
de gespreksverslagen bijlage 3.
‘cultuur aantrekkelijker te maken voor de jeugd’. De panelleden mochten vervolgens ook zelf een bestemming aangeven. De onderstaande woordwolk geeft aan wat zoal werd genoemd:
IV TINO onderzoek Uit het meerjarenbeleid van het huidige college, zoals verwoord in de Perspectiefnota 2017-2020, spreekt de ambitie om cultuur en cultuurbeleid meer in relatie te zien tot andere beleidsterreinen en opgaven in de stad. Kunst en cultuur vormen en genereren artistiek, sociaal en economisch kapitaal in een stad. Zij kunnen bijdragen aan onderwijs, erfgoed, economie, sport, democratie, gezondheid en zorg. Cultuur is niet alleen een aantrekkingsfactor voor bezoek en vestiging maar is ook onderdeel van de moderne maakeconomie en van de sociaal-maatschappelijke structuur en ontwikkeling in de stad. Dit sluit ook aan bij de veranderingen die zich in de afgelopen jaren in en rond de cultuursector voltrekken. Van makers en instellingen wordt gevraagd zich nadrukkelijker tot hun omgeving en
Zie voor een samenvatting van de uitkomsten van het Digipanel bijlage 2.
een breed publiek te verhouden en de omgeving vraagt steeds meer om een verbinding van kunst en cultuur met andere domeinen. Hier liggen kansen, zowel voor het maatschappelijk draagvlak als de financiering van kunst en cultuur. In het ‘Pamflet van Aanbevelingen voor Cultureel Arnhem’ wordt daarom ook gepleit voor een bredere inzet van kunst en kunstenaars bij de ontwikkeling van de stad.
2
Ruim 2000 Arnhemmers is een respons van 48%.
7
Arnhem stroomt door
Vanuit de wens om het cultuurbeleid minder geïsoleerd te beschouwen, ontstond de gedachte om in deze tussenevaluatie niet alleen terug te blikken maar ook vooruit te kijken naar de mogelijke verbinding en verbreding van cultuur met andere domeinen. Om hier meer zicht op te krijgen is aan onderzoeksbureau Humint Solutions gevraagd in kaart te brengen waar de kansen liggen in de verbinding tussen de culturele sector en de thema’s van de stadsprogramma’s ‘Stad op de kaart’ en ‘Van wijken weten’, inclusief de veranderopgaven op het gebied van economie, onderwijs en participatie (onder andere werkgelegenheid, duurzaamheid, de binnenstad en marketing van de stad). Humint maakt gebruik van de TINO-methode: een onderzoeksmethode voor het boven tafel halen van waardevolle maar (nog) niet-herkende kennis. Door middel van interviews met TIKO’s (personen die kennis bezitten over de culturele sector maar geen belangen in of bij deze sector hebben) wordt de niet-herkende kennis zichtbaar. Zo zijn bijvoorbeeld de directeur van een advocatenkantoor, een medewerker van afvalverwerker Suez en de burgemeester van Leusden geïnterviewd. Deze gesprekken leverden een aantal ‘perspectieven’ op, die de basis vormden van een aantal aanbevelingen aan de gemeente.
De twee belangrijkste zijn: 1) Het cultureel product wordt meestal in drie hoofdcategorieën ingedeeld: autonome kunst (artistieke kwaliteit), cultureel erfgoed (conservatie van kunst en cultuur) en cultuureducatie
projecten qua inhoud wel aansluiten bij de beleidsdoelen van de gemeente Arnhem, komen zij
(overdracht van kennis en vaardigheden van kunst en cultuur). Het TINO-onderzoek wijst nog
maar moeilijk door de aanvraagprocedures voor subsidie en vallen tussen wal en schip. Dit kan het
een vierde categorie aan: collectieve kunst en cultuur. Dit is de inzet van kunst en cultuur voor
(onterechte) signaal afgeven dat de gemeente ondernemendheid en maatschappelijke relevantie
een collectieve behoefte of vraagstuk in de maatschappij. Voorbeelden zijn toegepaste kunst,
niet ondersteunen.
community arts en vormen van amateurkunst. Aan de eerste drie categorieën wordt al veel
• Aanbeveling: Overweeg het combineren van fondsen, bijvoorbeeld tussen cultuur, sport en
aandacht besteed door de gemeente. De collectieve kunst en cultuur wordt nog onvoldoende (h)
erkend.
evenementen. Koppel de beoordeling aan de doelen van de gemeente (Perspectiefnota). Zo komt de focus te liggen op het beoogde doel en wordt meer
• Aanbeveling: Omarm als gemeente ook de collectieve kunst en cultuur. Activiteiten
ruimte gegeven aan de (hybride) vorm van een cultureel product.
die ingezet worden voor meer dan alleen een artistiek doel en in staat zijn
om (grotendeels) alle benodigde inkomsten zelf te verwerven zouden niet
Naast deze twee hoofdconclusies en –aanbevelingen zijn er ook aanbevelingen gedaan op de
buiten de culturele sector geplaatst moeten worden.
thema’s binnen de gemeentelijke stadsprogramma’s. Zie voor het volledige onderzoeksverslag bijlage 4.
2) Een belangrijke conclusie uit het TINO-onderzoek is dat het subsidieinstrumentarium van de gemeente Arnhem niet goed aansluit op de toename van het aantal cross-over projecten
Op de volgende pagina’s hebben we de belangrijkste uitkomsten van het evaluatietraject
(bijvoorbeeld tussen culturele sector en zorg, onderwijs of ruimte) in de samenleving. Hoewel deze
samengevat.
8
Arnhem stroomt door
2.
UITKOMSTEN
Het beeld dat oprijst uit met name de twee stadsgesprekken en indirect ook uit de resultaten van het Digipanel en het TINO-onderzoek, is dat de doelstellingen van Stroom en de manier waarop deze worden uitgewerkt nog steeds breed gedragen en onderschreven worden door het culturele veld. Er is op dit moment dan ook geen noodzaak het cultuurbeleid te herijken of zelfs een nieuw beleidskader te ontwerpen. Hieronder beschrijven we de belangrijkste uitkomsten uit de stadsgesprekken en het TINOonderzoek. Deze zijn ingedeeld naar de zes thema’s die centraal stonden in het eerste stadsgesprek.
9
Arnhem stroomt door
Subsidiegebouw / financiering • Er zijn weinig tot geen knelpunten in de
•
•
Er wordt blijvende aandacht gevraagd
culturele infrastructuur; alle belangrijke
voor flexibel in te zetten middelen; een
functies worden professioneel uitgevoerd
van de kernpunten van Stroom. Men
en er vindt door middel van de
hecht aan het behoud van flexibele
subsidieregeling PAC, het Fonds Cultuur
budgetten. Hier doet zich wel een
en het budget Stroomversneller Cultuur
spanningsveld voor met de behoefte
doorstroming plaats.
aan continuïteit en zekerheid bij een
Er zijn evenmin knelpunten in de
aantal PAC-aanvragers, in het bijzonder
financiering. Wel wordt er gewezen
instellingen die ook door landelijke
op onevenwichtigheid in het deel
fondsen en de provincie worden
van het cultuurbudget dat gaat
ondersteund. Zij willen graag voor
naar de grotere instellingen (basis-
een langere periode (dan twee jaar)
en meerjarenvoorzieningen) ten
gesubsidieerd worden of de status van
opzichte van de overige instellingen
meerjarenvoorziening krijgen. Als hieraan
gevraagd zich nadrukkelijker tot hun
en initiatieven. Deze onevenwichtigheid
tegemoet wordt gekomen, zal een
omgeving en een breed publiek te
is bij de totstandkoming van Stroom
deel van het flexibel budget weer worden
verhouden en de omgeving vraagt steeds
ook geconstateerd maar heeft tot op
‘vastgezet’ en zal de toegankelijkheid van
nadrukkelijker om een verbinding van
heden niet tot concrete maatregelen
de regeling als PAC op den duur afnemen.
kunst en cultuur met andere domeinen.
geleid. Dit komt door
Desalniettemin moet ook het belang
Dit wringt met de manier waarop
verzelfstandigingstrajecten en
van deze professionele instellingen -die
de gemeente haar financiering en
huisvestingsopgaven die veel tijd en inzet
langjarige verplichtingen en investeringen
instrumentarium heeft ingericht: aparte
vroegen, en door bezuinigingen die
aangaan- in de inrichting van het
regelingen en fondsen voor sport, welzijn,
een aantal van deze grotere instellingen is
Arnhemse subsidiegebouw geborgd zijn.
cultuur, etc.
opgelegd.
10
Arnhem stroomt door
•
Van makers en instellingen wordt
Samenwerking
Het makersklimaat (talent in de stad) • •
•
•
Advies uit het veld aan de gemeente om
Profilering •
De basis van profilering van Arnhem als
De grotere, professionele instellingen
werken wordt bij een groot deel van het
te verhelderen wat ze met dit criterium
cultuurstad is de stad zelf: het culturele
spelen nog onvoldoende een
veld op dit moment niet duidelijk
wil bereiken (NB: het is een middel, geen
klimaat is zeer divers.
ondersteunende rol in het makersklimaat.
gevoeld. Wel wordt (h)erkend dat de
doel!)
Men vindt elkaar nog moeilijk of slechts
omgeving vraagt om betere
incidenteel en veelal projectmatig.
publieksstrategieën, dat algemeen
is een serieuze opdrachtgever, maar de
Fysieke ruimte blijft een aandachtspunt.
middelen afnemen, dat programmering
culturele/creatieve sector wordt niet
Men mist een of meer broedplaats(en)
beter op elkaar kan worden afgestemd
altijd ingeschakeld.
waar geprogrammeerd en gepresenteerd
en dat daarvoor krachtenbundeling goed
kan worden en waar instellingen en makers betaalbaar kunnen repeteren/
•
•
•
•
Opdrachtgeverschap: de gemeente
Daarnaast is er behoefte aan bemiddeling
Kunst in de openbare ruimte draagt bij aan zichtbaarheid van kunst, daar zou Arnhem meer op in moeten zetten.
•
Betere zichtbaarheid van ArtEZ-talent in de stad is wenselijk.
•
Zorg dat het totale culturele aanbod veel
zou zijn.
tussen de culturele/kunstsector en
beter (digitaal) ontsloten en zichtbaar
Er is bij kleinere culturele instellingen
andere domeinen.
wordt, op een creatieve manier die past
produceren. Broedplaatsen worden
wel veel behoefte aan het onderling
bij de stad. Dit komt ook als verbeterpunt
als zeer belangrijk ervaren, ook vanuit de
delen van kennis, middelen, expertise en
naar voren uit het Digipanel.
faciliteiten.
netwerkgedachte (onderling maar ook met het bedrijfsleven). •
De urgentie om structureel samen te
Cultureel ondernemerschap
•
Instellingen en makers zijn niet altijd
Verschillende groepen hebben
even goed op de hoogte van wat anderen
uiteenlopende behoeften:
doen of in huis hebben. Er is behoefte
o
Beginnende (bottom up) initiatieven
aan meer instrumenten om een en ander
hebben vooral fysieke ruimte en
te delen. Cultuur Netwerk Arnhem
netwerk nodig en in het bijzonder
vervult deze rol beperkt en alleen voor
de mogelijkheid kennis, expertise en
haar leden.
(fysieke) materialen en ruimte te delen.
o
Zich ontwikkelende instellingen
Cultuur in de wijk •
Zorg dat culturele initiatieven in de
(al wat langer actief en bijvoorbeeld
wijk niet wordt gedwarsboomd door
gesubsidieerd door fondsen) hebben
subsidievoorwaarden en –criteria.
vooral behoefte aan continuïteit en aan ondersteuning in hun
professionalisering.
11
Arnhem stroomt door
•
Laat instellingen de ruimte om hier wel of niet voor te kiezen; niet alles leent zich voor een wijkgerichte aanpak
3. HOE VERDER: NIEUWE IMPULSEN
Als we de uitkomsten op een rij zetten kunnen we concluderen dat de doelstellingen van Stroom onverminderd actueel en relevant zijn en dat het bijbehorende subsidiegebouw geen ingrijpende wijziging nodig heeft. Wel moet het belang dat uiteenlopende culturele instellingen hebben bij continuïteit goed worden afgewogen tegen de huidige inrichting van het subsidiegebouw. Dit zal worden meegenomen in de evaluatie van de subsidieregeling PAC in 2017 (ruim voor de volgende aanvraagronde), als deze regeling voor het eerst in zijn geheel wordt geëvalueerd. Wij zien in de uitkomsten een tweetal duidelijke aanknopingspunten om de komende tijd een extra impuls op te geven. Dit zijn: makersklimaat en nieuwe verbindingen. Deze impulsen zijn nodig om de doelstellingen van Stroom te verwezenlijken, aan te sluiten bij externe ontwikkelingen en bij te dragen aan de ambities van de Perspectiefnota 2017-2020. Zo heeft de impuls ‘makersklimaat’ een relatie met het actieprogramma Arnhem Studiestad en met de Economische Agenda: het stimuleren van ondernemerschap is een van de speerpunten van het economisch beleid. De impuls ‘nieuwe verbindingen’ is bedoeld om cultuur in een breder perspectief van de stadsthema’s te plaatsen en meer te integreren in andere beleidsterreinen. 1. Makersklimaat: talent in de stad Arnhem is een stad waar talent zich kan ontwikkelen, kan doorgroeien en professionaliseren.
Arnhem kent een subsidiegebouw dat zowel laagdrempelig is als groei stimuleert, en we zorgen voor voldoende voorzieningen (podia en presentatie-mogelijkheden) en randvoorwaarden als ateliers, repetitieruimte en regelgeving. Daar hoort bij dat we ondernemerschap zoveel mogelijk stimuleren. De Perspectiefnota 2017-2020 bevestigt het belang van een dynamisch makersklimaat: “Belangrijk is dat kunst en cultuur niet alleen ingevlogen worden, maar ook ter plaatse worden geproduceerd. Een stad van makers kenmerkt zich door een innovatief klimaat. Clusters en netwerken zijn daarbij belangrijke randvoorwaarden.”
12
Arnhem stroomt door
Op een aantal punten willen we de komende tijd extra inzet geven: •
•
We stellen voor dit platform te financieren door een bescheiden jaarlijkse afroming van
De grotere, professionele instellingen hebben in Stroom de rol gekregen om nieuw en zich
de subsidies aan de basis- en meerjarenvoorzieningen (ter indicatie: een afroming van 0,5%
ontwikkelend talent te ondersteunen. Zij moeten deze rol beter gaan invullen. We doen
staat gelijk aan ca. € 75.000 per jaar). Ook willen we de mogelijkheid onderzoeken om
dat door in elk geval steviger in de opdracht aan de basis- en meerjarenvoorzieningen neer
andere overheden te laten participeren (startbudget) op voorwaarde dat we het
te leggen dat zij hun faciliteiten breed beschikbaar moeten stellen (wat onder andere
overdrachtelijk maken voor andere steden om over te nemen.
raakt aan de tarieven die zij hanteren) en hun kennis, expertise en ervaring breder gaan delen met andere partijen in de stad. Dit zou wat de basisvoorzieningen betreft kunnen
2. Nieuwe verbindingen
resulteren in een vorm van ketenintendantschap, zoals ook in Nijmegen sinds een aantal
Kunstenaars en culturele instellingen gaan steeds meer en vaker nieuwe verbindingen aan: over
jaren het geval is. Zij zijn dan verantwoordelijk voor het ‘werken’ (doorstroming,
de grenzen van disciplines heen, met andere sectoren of dwars door de traditionele productie- en
samenwerking) van de betreffende keten.
afnameketen. Een positieve ontwikkeling die bijdraagt aan het maatschappelijk draagvlak voor
We verkennen de mogelijkheid tot het opzetten en laten uitvoeren van een (digitaal)
kunst en cultuur en ook vanuit het oogpunt van cultureel ondernemerschap belangrijk is. Deze
platform, bedoeld voor de culturele sector. Hierin worden vraag en aanbod bij elkaar
ontwikkeling leidt tot een toenemende aantal cross-over projecten en vraagt om flexibiliteit in
gebracht - zowel onderling als met relevante partijen buiten het culturele veld – en
regelgeving (subsidiekaders, prestatie-eisen, indicatoren).
onderlinge kennisdeling gestimuleerd en gefaciliteerd. Beginnende (bottom up)
Een belangrijk signaal uit het TINO-onderzoek is dat deze projecten enerzijds qua inhoud goed
initiatieven hebben vooral behoefte aan een netwerk en het delen van kennis, expertise,
aansluiten bij de beleidsdoelen van de gemeente Arnhem maar anderzijds moeilijk door de
materialen en ruimte. Instellingen die al wat verder zijn in hun ontwikkeling hebben vooral
aanvraagprocedures voor subsidie heenkomen. Om de bovengenoemde ontwikkeling meer te
ondersteuning in hun professionalisering nodig. Aan die behoeften kan een platform
stimuleren gaan we aan de slag met de volgende acties:
annex loket tegemoet komen. Meerdere onderdelen zijn denkbaar: een servicepunt,
•
4
•
.5
kennisbank, praktische informatie, agenda, vraag en aanbod. Denkbaar is ook dat via het
thema’s (duurzaamheid, groen, creativiteit, innovatie, participatie en werkgelegenheid)
platform coaching en advies wordt verzorgd. Het ligt voor de hand dat een verbinding
in kaart brengen. We vragen aan subsidie-aanvragers te omschrijven hoe zij aan een of
wordt gelegd met de Stroomversneller Cultuur, die momenteel al een soortgelijke functie
meerdere thema’s bijdragen en hun meerwaarde voor de stad zien. Dit verschaft inzicht in
vervult voor beginnende initiatieven. Mogelijk kan ook het al bestaande initiatief ‘Schakel’
waar de diverse subsidies landen, of zich concentraties voordoen, of dat er juist een
hierbij aansluiting vinden. Het platform kan tevens een opdracht tot bemiddeling worden
lacune bestaat. Zodoende ontstaat een brede sturingsmogelijkheid in de ondersteuning
meegegeven tussen de kunst- en cultuursector en overheden, bedrijfsleven en domeinen
door de gemeente, waarbij ook tijdig ingespeeld kan worden op maatschappelijke
als de zorg. Zodoende dragen we bij aan het cultureel ondernemerschap in de stad.
ontwikkelingen.
6
3
We gaan de bijdrage die gesubsidieerde instellingen leveren aan Arnhemse stadsbrede
Er heeft in 2015 een tussentijdse evaluatie en beperkte aanpassing van de regeling PAC plaatsgevonden. Ook is in 2015 het Fonds Cultuur herzien,
5
Zie ook de situatie in Enschede, waar in 2010 aan een stichting de opdracht is gegeven een digitaal platform te ontwikkelen voor zowel publiek als
waardoor deze beter aansluit op de regeling PAC en betere doorstroming mogelijk is.
instellingen en makers. Dit omvat zowel een kennisbank als informatie over alle culturele organisaties en een fysieke cultuurcoach die adviseert en
Nijmegen heeft de culturele basisinfrastructuur gepositioneerd in ketens en functies. Men onderscheidt vijf culturele ketens: Muziek, Beeldende
ondersteunt (zie http://www.cultuurinenschede.nl/).
4
Kunst, Literatuur, Theater & Dans en Film & Media. Van de grote instellingen in de stad wordt verwacht dat ze oog hebben voor alle functies in
6
de keten en met andere partijen in de stad samenwerken. Dat betekent dat zij een nieuwe verantwoordelijkheid krijgen die past bij een brede
organisaties om onderling en naar buiten te communiceren over hun programma en activiteiten. Bovendien vinden zij er ondersteuning voor hun
taakopvatting. Dit noemen ze het ketenintendantschap.
activiteiten en hun backoffice.
13
Arnhem stroomt door
Schakel is een initiatief dat in het leven is geroepen om de jonge initiatieven binnen Arnhem op weg te helpen. Het biedt een platform voor
•
In het verlengde hiervan gaan we gemeentebreed verkennen hoe er in beleid en subsidie-
Dit is des te meer van belang omdat de rijksoverheid heeft aangekondigd dat de stedelijke regio’s
instrumentarium rekening gehouden kan worden met de toenemende cross-overs tussen
bepalend zullen zijn voor de inrichting van de landelijke culturele basisinfrastructuur vanaf
verschillende domeinen (bijvoorbeeld initiatieven op het snijvlak tussen welzijn en
2021. Dit vraagt om een inhoudelijke visie op cultuur in de regio, een onderscheidend profiel en
cultuur). Dit kan leiden tot een gedeeltelijk nieuwe indeling van de gemeentelijke
gezamenlijke investeringen. Samen met het culturele veld, met onze regiogemeenten en partners
subsidie-instrumenten. Te denken valt op korte termijn aan een clustering (één loket, één
in Oost-Nederlandverband zullen we hier de komende tijd op inzetten.
budget) van de evenementen en festivals binnen de beleidsvelden cultuur, economie, wellicht sport en erfgoed, gecombineerd met citymarketing. We geven hiermee tevens uitvoering aan een van de verbeterpunten uit de Evenementenvisie die voorjaar 2015 is vastgesteld: het één loket-principe. Met bovenstaande impulsen draagt het Arnhemse cultuurbeleid de komende tijd verder bij aan een levendig cultureel klimaat, met een aantrekkelijk en onderscheidend cultureel aanbod, en aan onze solide culturele infrastructuur en keten (educatie-productie-presentatie). Dit komt ook de economische, ruimtelijke en culturele ontwikkeling van de stedelijke regio Arnhem-Nijmegen ten goede. Daarnaast blijven we samen met partners zoals de provincie Gelderland investeren in de positie van Arnhem als cultuurstad in Oost-Nederland en in de landelijke basisinfrastructuur (G9positie). Deze positie is geen vanzelfsprekendheid en vraagt om pro-actief beleid. De concurrentie tussen steden neemt verder toe. Het wordt dan ook steeds belangrijker voor steden en regio’s om zich te onderscheiden, meerwaarde te bieden en herkenbaar te zijn. Uit onderzoek blijkt telkens weer dat een herkenbaar en duidelijk profiel van een stad doorslaggevend is in zijn aantrekkingskracht. Kunst, cultuur en erfgoed spelen daarbij een grote rol.
Belangrijk daarbij is dat kunst en cultuur niet alleen ingevlogen worden, maar ook ter plaatse worden geproduceerd. Een stad van makers kenmerkt zich door een innovatief klimaat. Cultuur is kortom een waardevermeerderaar en het kapitaal voor een vitale, krachtige stad en regio. Dit is echter geen statisch gegeven; de aanwezige kwaliteiten van de regio ArnhemNijmegen zijn op zichzelf niet voldoende om de concurrentiepositie te kunnen behouden en versterken. Het is nodig blijvend te investeren in de culturele infrastructuur. Samenwerking tussen instellingen, andere overheden en ondernemers is daarbij onontbeerlijk.
14
Arnhem stroomt door
4. TOT SLOT
Met bovenstaande impulsen draagt het Arnhemse cultuurbeleid de komende tijd verder bij aan een levendig cultureel klimaat, met een aantrekkelijk en onderscheidend cultureel aanbod, en aan onze solide culturele infrastructuur en keten (educatie-productie-presentatie). Dit komt ook de economische, ruimtelijke en culturele ontwikkeling van de stedelijke regio Arnhem-Nijmegen ten goede. Daarnaast blijven we samen met partners zoals de provincie Gelderland investeren in de positie van Arnhem als cultuurstad in Oost-Nederland en in de landelijke basisinfrastructuur (G9positie). Deze positie is geen vanzelfsprekendheid. De concurrentie tussen steden neemt verder toe. Het wordt dan ook steeds belangrijker voor steden en regio’s om zich te onderscheiden, meerwaarde te bieden en herkenbaar te zijn. Uit onderzoek blijkt telkens weer dat een herkenbaar en duidelijk profiel van een stad doorslaggevend is in zijn aantrekkingskracht. Kunst, cultuur en erfgoed spelen daarbij een grote rol. Belangrijk daarbij is dat kunst en cultuur niet alleen ingevlogen worden, maar ook ter plaatse worden geproduceerd. Een stad van makers kenmerkt zich door een innovatief klimaat. Cultuur is kortom een waardevermeerderaar en het kapitaal voor een vitale, krachtige stad en regio.
Dit is echter geen statisch gegeven; de aanwezige kwaliteiten van de regio ArnhemNijmegen zijn op zichzelf niet voldoende om de concurrentiepositie te kunnen behouden en versterken. Het is nodig blijvend te investeren in de culturele infrastructuur. Samenwerking tussen instellingen, andere overheden en private partijen is daarbij onontbeerlijk. Dit is des te meer van belang omdat de stedelijke regio’s bepalend zullen zijn voor de inrichting en financiering van de landelijke culturele basisinfrastructuur vanaf 2021. Dit vraagt om een inhoudelijke visie op cultuur in de regio, een onderscheidend profiel en gezamenlijke investeringen. Samen met het culturele veld, met onze regiogemeenten en partners in Oost-Nederlandverband zullen we hier de komende
15
Arnhem stroomt door
tijd op blijven inzetten.
BIJLAGE 1 TERUGBLIK: OVERZICHT 2012-2016
16
Arnhem stroomt door
Tussentijdse evaluatie Stroom – Bijlage 1 Terugblik In deze terugblik beschrijven we wat we vanaf de vaststelling van Stroom (2012) tot medio 2016 hebben bereikt en gerealiseerd en wat niet (en waarom). We doen dit aan de hand van de belangrijkste beleidslijnen die destijds zijn ingezet (A. Beleidslijnen). Vervolgens beschrijven we de behaalde resultaten tot nu toe (B. Resultaten) en in hoeverre de beleidsinspanningen hebben bijgedragen aan de doelstellingen (C. Outcome).
Stroom: ruimte voor vernieuwing Met cultuur versterken we de economische, sociale en ruimtelijke, kortom maatschappelijke ontwikkeling van Arnhem. We streven naar 1) verbreding van het bereik van cultuur, 2) een sterke culturele keten en 3) het profileren en vitaliseren van Arnhem als culturele stad. A. Beleidslijnen 1. Een brede opdracht aan de basisvoorzieningen Arnhem wil de publieke meerwaarde van deze voorzieningen voor de stad verhogen door hun capaciteit (faciliteiten, diensten maar ook kennis en expertise) onderling én met andere partijen in de stad te delen. Door: - In te spelen op actuele ontwikkelingen - Makers en cultureel ondernemers te ondersteunen; - Het aanbod efficiënter te organiseren - Actief en structureel samen te werken om het publieksbereik te verbreden en/of vergroten. Dat meten we o.a. door toetsing van de meerjarenplannen aan de criteria van Stroom: 'samenwerking', 'cultureel ondernemerschap' en 'meerwaarde voor de stad'.
B. Resultaat - De ene basisvoorziening heeft haar publieke rol actiever opgepakt dan de andere. Bij Kunstbedrijf Arnhem (KBA), Museum Arnhem (MA) en Musis Stadstheater Arnhem (MSA) is veel aandacht geschonken aan het proces van verzelfstandiging per respectievelijk 1 januari 2012, 2014 en 2016. De verzelfstandiging van MSA werd vooraf gegaan door een flinke reorganisatie (inclusief nieuwe directie); bij MA werd een beperkte reorganisatie doorgevoerd. Ook bezuinigingen en nieuwbouwplannen hebben dit proces vertraagd. - Bij KBA is in 2014/2015 het opstellen van een herstelplan ondersteund, zowel inhoudelijk: de beweging naar het zelf niet meer les geven, als financieel: door een gemeentelijke bijdrage aan de uitwerking van het herstelplan. - In het kader van herstelplan KBA is sterker ingezet op cultuureducatie (programma kunst & onderwijs). Er wordt deelgenomen aan het landelijk programma Cultuureducatie met Kwaliteit en in 2015 heeft dit geleid tot een convenant cultuureducatie primair onderwijs tussen alle culturele instellingen, alle scholen en KBA. - Hoewel Rozet veel potentie heeft is er ook een aantal weeffouten geconstateerd die een gezonde exploitatie in de weg staan. KBA, Bibliotheek Arnhem (BA), Stichting Beheer Rozet (SBR) en gemeente Arnhem werken samen aan een doorontwikkeling functies in Rozet.
Dit heeft eind zomer in de zomer van 2016 geleid tot een bestuurlijke fusie van KBA, BA en SBR. Met ingang van 2017 is sprake van één huurrelatie en één subsidierelatie met Rozet. - MSA heeft samen met Het Gelders Orkest, Toneelgroep Oostpool en Introdans de handen ineengeslagen om meer inhoudelijk en organisatorisch samen te werken en mogelijk ook fysiek de krachten te bundelen. Gemeente en provincie ondersteunen hierbij. Dit heeft begin 2016 geleid tot het Ambitiedocument Lauwersgracht Alliantie waarbij nader verkend wordt wat de mogelijkheden tot samenwerking zijn, ook in bovenlokaal verband. - De podia voor de podiumkunsten zijn op initiatief van MSA nauwer gaan samenwerken en gebruiken elkaars podia voor een stadsbrede programmering, onder andere op het gebied van popmuziek, jazz en cabaret/kleinkunst. MSA werkt hierin samen met Luxor, Posttheater, Theater aan de Rijn en Theater Het Hof. - Ook de betrokken overheden (rijk en provincies Oost Nederland) werken veel nauwer en gestructureerd samen. Dat heeft in 2016 geleid tot het Cultuurmanifest Oost-Nederland. In dit kader vindt vanaf 2016 de 'Proeftuin Podiumkunsten Arnhem en regio' plaats, gericht op meer structurele samenwerking podia en producenten, ook in breder regionaal verband.
Niet bereikt:
- De basisvoorzieningen kunnen hun rol in keten nog verder versterken. Dit is een doorlopend proces
2. Het creëren van een aanjaagfunctie Om de vernieuwingsbeweging inhoudelijk en organisatorisch aan te zwengelen en de culturele sector actief hierbij te betrekken, wordt er een aanjaagfunctie gecreëerd.
- Anders ingevuld dan destijds voorgenomen: de aanjaagfunctie was in Stroom gekoppeld aan Cultuur in Rijnboog. Gezien de ontwikkelingen rond het Kunstencluster (later ArtA) is ervoor gekozen de functie hiervan los te koppelen en tweeledig in te vullen: 1) Nieuwe opdracht aan de basisvoorzieningen miv 2013, met sturing vanuit de gemeentelijke opdrachtverstrekking (subsidieverlening inclusief prestatieafspraken). 2) Als onderdeel van de opdracht aan de Stroomversneller: nieuwe programmatische verbindingen tot stand te brengen tussen Arnhemse basisvoorzieningen, de culturele makers/instellingen en het publiek. 1a - MSA en Luxor Live geven concreet invulling aan de aanjaagfunctie. Beide nemen het initiatief tot inhoudelijke samenwerking met andere podia en met producerende gezelschappen. Onderlinge versterking, vernieuwing van het aanbod en vergroting en verbreding bereik is het doel. 2a - De Stroomversneller heeft in de periode 2013 t/m 2015 ruim zestig initiatieven - veelal beginnend - ondersteund. Enkele voorbeelden: Stichting KunstLAB, Tentstock, Facing Pages Festival en de Schakel. Eind 2015 heeft een evaluatie van de Stroomversneller plaatsgevonden: hieruit bleek dat voortzetting is gewenst, met een iets andere invulling (o.a. op personeel gebied en meer focus op de samenwerking tussen culturele makers en de basisvoorzieningen).
Vervolgens is in 2016 de functie tijdelijk niet ingevuld vanwege het ontbreken van middelen. De raad besloot in 2015 het beschikbare budget voor een periode van twee jaar voor een ander doel had in te zetten. Dit is in de MJPB 2017 2020 gerepareerd. De opdracht is inmiddels verlengd en aan een nieuwe functionaris verstrekt voor de jaren 2016-2017.
C. Outcome
- De inzet op cultuureducatie leidt ertoe dat meer leerlingen in het PO kennismaken met cultuur. - Samenwerking en uiteindelijk (bestuurlijke) fusie tussen instellingen, waardoor meer middelen ingezet kunnen worden voor activiteiten en ondersteuning van derden. - Samenwerking (inhoudelijk en organisatorisch) vindt op verschillende manieren plaats: tussen podia, tussen podia en instellingen, in de keten. Dit leidt onder andere tot een beter (afgestemde) programmering, naar verwachting tot meer publiek en mogelijk tot kostenbesparing op bedrijfsvoering. Ook worden instellingen door krachtenbundeling op den duur minder kwetsbaar. - Door betere afstemming in vroeg stadium tussen de overheden versterking positie van en lobby voor culturele topinstellingen.
Dankzij de stroomversneller hebben beginnende makers en initiatiefnemers een duwtje in de rug gekregen. Dit heeft het culturele aanbod in de afgelopen jaren verrijkt met nieuwe initiatieven. Het instellen van een stroomversneller komt ook tegemoet aan de oproep uit het Manifest van de Ruimte uit 2011, in aanloop naar Stroom, om meer aandacht te schenken aan de nieuwe generatie makers en initiatiefnemers.
3. Het cultuurbudget in beweging Middelen voor cultuur flexibeler inzetten. Door: - Afbouwen van het aantal semi-structurele subsidierelaties en beperken van meerjarige ondersteuning tot enkele basisen meerjarenvoorzieningen - Subsidies koppelen aan opdrachten in plaats van te instellingen - Een activiteitenbudget voor meerjarige activiteiten en een budget voor eenmalige activiteiten
- Met het vaststellen van Stroom is een nieuw 'subsidiehuis' ingericht. Dit bestaat uit basisvoorzieningen (de grote instellingen, meerjarenvoorzieningen (vierjaarlijkse subsidies), Programmatische Activiteiten Cultuur (PAC: tweejaarlijkse subsidies) en Fonds Cultuur (FC: halfjaarlijks voor éénmalige activiteiten). Daarnaast is er een regeling voor amateurkunst. - PAC heeft inmiddels drie aanvraagronden gehad. Een externe commissie beoordeelt de aanvragen en adviseert het college. De criteria van Stroom zijn hierbij leidend. In laatste aanvraagronde (2017-2018) is bijna een derde van de aanvragers 'nieuw' en zijn van de 22 gehonoreerde aanvragen 8 afkomstig van nieuwkomers. Er zijn in de drie ronden in totaal 18 nieuwe initiatieven ondersteund vanuit de volgende disciplines: Beeldende kunst en Vormgeving (incl. multidisciplinair), Theater, Dans, Muziek en Festivals. - In 2014 heeft een tussentijdse evaluatie van de PAC-regeling plaatsgevonden. Dit heeft in 2015 geleid tot een (beperkte) aanpassing van de regeling PAC en herziening van het Fonds Cultuur. Daarbij is onder andere de door de commissie geconstateerde kloof tussen FC en PAC verkleind (maximale bijdrage FC verhoogd, meerdere aanvraagronden mogelijk) waardoor en meer kansen zijn voor aanvragers bij het FC om door te stromen.
- In de bezuinigingsronden van de afgelopen jaren is het flexibele activiteitengeld nadrukkelijk ontzien. - De regeling voor amateurkunst is in 2015 vereenvoudigd. Via de regeling worden jaarlijks ca 40 amateurinstellingen ondersteund. - Er is in 2014/2015 verkend of de ondersteunende instellingen op het gebied van amateurkunst meer konden samenwerken: Huis van Puck en Jacobiberg. Mede vanwege de financiële problemen waarin Jacobiberg in de 2de helft van 2015 is geraakt heeft dit proces nog niet tot een verdere samenwerking geleid. - Begin 2016 is opdracht gegeven te onderzoeken wat de mogelijkheden zijn van voortzetting van de functie en activiteiten van Jacobiberg. Dit moet leiden tot een visie en strategie over de toekomst van de popmuziek in Arnhem, waarin de onderdelen educatie, productie en presentatie aan de orde komen. Daarbij worden de functies en activiteiten van aan Jacobiberg verwante organisatie nadrukkelijk meegenomen (zoals Huis van Puck, Luxor, Willemeen, KBA).
Niet bereikt:
- Met het oog op Cultuur in Rijnboog jaarlijks 1% van het budget van de basisvoorzieningen reserveren voor de uitvoering van een gezamenlijke inhoudelijke ontwikkelagenda (programma en activiteiten), met een maximum van 20%. Dat is hoofdzakelijk niet gebeurd omdat bij de basisvoorzieningen in de afgelopen jaren veel speelde (zie 1), maar ook doordat de ontwikkeling van het Kunstencluster/ ArtA is afgeblazen en daarmee het gezamenlijke inhoudelijke ontwikkelprogramma op een andere dynamiek heeft gekregen. - Er heeft – door andere prioriteiten - nog geen evaluatie van de meerjarenvoorzieningen plaatsgevonden (incl. beoordelen op een (oplopend) verdienvermogen). Dit staat op de agenda voor de komende periode.
4. Het scheppen van randvoorwaarden Gemeentebreed voorwaarden scheppen op een aantal flankerende terreinen, zoals het vergunningenbeleid, profilering en zichtbaarheid, stimuleren van cultureel ondernemerschap en het faciliteren van woon/werkruimten.
a. Huisvestingsagenda - In 2013 is Rozet geopend, meerdere malen onderscheiden. - In 2014 zijn twee repetitieruimtes gerealiseerd voor Toneelgroep Oostpool. - Na het afblazen ArtA in 2014 zijn er aparte trajecten ingezet voor de nieuwbouw van Focus Filmtheater Arnhem (besluit juni 2015) en vernieuwbouw MA (besluit januari 2016). - In het najaar van 2015 is gestart met de uitbreiding en renovatie van Musis. - Eind 2015 is gestart met de verbouw van Theater aan de Rijn / productiehuis GO. - In het najaar van 2015 is de visie Koningsplein vastgesteld. Onderdeel hiervan is de verkenning van verbouw en mogelijke nieuwbouw Stadstheater, inclusief fysieke inhuizing Introdans/Oostpool. In juli 2015 is ingestemd met de uitwerking van de visie Koningsplein en de ambitie om het Stadstheater uit te bouwen tot een breder cultuurgebouw met Oostpool en Introdans en verder te onderzoeken of en hoe dit haalbaar is. De voorbereidingen van de renovatie van het Stadstheater worden gestart en waar mogelijk rekening gehouden met deze ambitie. - Er wordt onderzoek gedaan naar gezamenlijk depotruimte van de collecties MA, Het Valkhof in Nijmegen en archeologie provincie en gemeente. Na de zomer van 2016 ligt er hiervoor een plan. b. Profilering en zichtbaarheid - De vijfde editie van de Modebiënnale in 2013 was inhoudelijk goed, maar sloot met flinke tekorten af.
Dat leidde tot een evaluatie van het evenement en ontmanteling van de stichting. Er werd een nieuw toekomstperspectief uitgewerkt (terug naar de bron: ArtEZ) gebaseerd op het zogenaamde piramidemodel: een jaarlijks stadsfestival (Fashion & Design Festival Arnhem), een tweejaarlijks modetentoonstelling bij MA en een vierjaarlijks nieuw internationaal mode-evenement (State of Fashion). - En een visie op dé twee beeldbepalende culturele evenementen: State of Fashion en Sonsbeek. Door een samenwerking met de Stichting Kunst in de Openbare Ruimte werd dit laatste evenement in 2013 weer nieuw leven ingeblazen. Elke vier jaar vindt nu een belangrijk cultureel evenement plaats: in 2016 Sonsbeek en in 2018 State of Fashion. - De bestaande stichting Sonsbeek Internationaal heeft haar doelstellingen en bestuur verbreed en voert beide evenementen uit. - MA en ArtEZ zijn partners van beide evenementen en ieder via een voordracht van een bestuurder gelieerd aan de stichting. - In juni 2016 is Sonsbeek 2016 geopend en een start gemaakt met de voorbereiding van State of Fashion 2018. - Op het gebied van kunst(opdrachten) in de openbare ruimte is ingezet op: actieve ondersteuning buurtinitiatieven beeldende kunst (oa. oorlogsmonument Geitenkamp; herdenkingsmonument TUF; kunstroute Malburgen); gemeentelijke kunstopdrachten (oa.
MFC Presikhaven en Chuck a Luck; Archeologisch Veld Schuytgraaf, fietstunnel Schuytgraaf en wijkaanduiding Schuytgraaf; herplaatsing kunstwerken o.a.
- De middelen voor cultuur worden flexibeler ingezet, het is voor nieuwkomers makkelijker geworden toe te treden tot het subsidiegebouw. Wel bestaat er een sluipende tendens PACaanvragers op te nemen als meerjarenvoorzieningen, waarmee het flexibele budget weer afneemt (concreet: UITBoulevard, Posttheater en Theater het Hof). En 'ruimte voor vernieuwing' betekent ook dat een aantal instellingen die al jarenlang subsidie ontvingen een negatief besluit hebben gekregen omdat hun aanvragen onvoldoende scoorden op de criteria van Stroom.
- De drempel om subsidie aan te vragen is verlaagd voor beginnende en/of amateurinitiatieven. Dit leidt tot nieuwe activiteiten en aanwas van onderaf. Dit komt ook tegemoet aan de oproep uit het Manifest van de Ruimte uit 2011, in aanloop naar Stroom.
- Door betere, ruimere en efficiëntere accommodaties zijn de culturele instellingen beter in staat hun activiteiten uit te voeren en cultureel te ondernemen. - Daarnaast draagt accommodatieniveau bij aan aantrekkelijkheid van Arnhem als culturele stad, ook voor bezoekers van buiten.
- Creatief is één van de kernwaarden van de Made in [Arnhem]campagne. Het brede culturele en creatieve aanbod in de stad geeft invulling en draagt hieraan bij.
Phoenix in Arnhem Centraal, Juno en Bacchante in het Singelgebied, restauratie Lorentzmonument). - Tevens zijn kunstopdrachten en particulier initiatieven actief inhoudelijk en financieel ondersteund (Bartokpark en Feestaardvarken; Klaas Gubbels op Onderlangs). c. Regelgeving en vergunningen - Er is een gemeentelijk evenementenoverleg ingesteld waarin aanvragen door alle disciplines integraal worden besproken (cultuur, economie, vergunningen e.d.). Voor grote (culturele) evenementen zoals Sonsbeek wordt tijdig een apart overleg ingesteld. - Er is een flexibeler regelgeving ingevoerd voor tijdelijke initiatieven en experimenten; er wordt gestreefd naar maatwerk. We hebben onder andere Ruimtekoers, Tentstock, de havenactiviteiten van 8Bahn en Roof Gardenhiermee ondersteund. d. Creatieve milieus - De uitvoering van de opdracht creatieve milieus (o.a. gericht op meer permanente ateliers) is lastig gebleken. Waar dit financieel mogelijk bleek is leegstaand gemeentelijk vastgoed (meestal tijdelijk) ingezet. In andere gevallen werkte het verschil tussen verwachte marktprijs en de maatschappelijke prijs tbv een creatief milieu belemmerend. - SLAK krijgt middelen voor de ondersteuning, begeleiding en ontwikkeling van tijdelijke en permanente atelierruimte. - Particulier initiatieven van creatieve milieus (corporaties, collectieven van creatieve ondernemers) zijn actief ondersteund.
Evenals het burgerinitiatief Coehoorn Centraal inclusief inzet van gemeentelijk vastgoed en grond. - Samen met Triodosbank is in 2016 een zogenaamd borgstellingsfonds ingesteld waarop ondernemers in de creatieve industrie een beroep kunnen doen wanneer zij eigen werkruimte willen verwerven (creatieve/culturele broedplaatsen). Een dergelijk fonds draagt bij aan de lokale economie, de aantrekkingskracht van de stad voor de creatieve industrie, de bestrijding van leegstand en de leefbaarheid. - Vanuit het budget voor tijdelijke initiatieven Rijnboog c.q. zuidelijke binnenstad zijn verschillende initiatieven ondersteund (o.a. Roof Garden, Prateur, Kwartiermakersfestival, Kademarkt). - Als initiatief van KBA is in Presikhaaf Locatie Spatie opgezet waar met behulp van vrijwilligers succesvolle (culturele) projecten zijn ontwikkeld. e. Ondersteuning startende ondernemers. - Uit het budget Stroomversneller Cultuur zijn meerdere beginnende initiatieven ondersteund bij hun ondernemersactiviteiten. - In 2014 is een Expertmeeting 'Figure this' georganiseerd over cultureel ondernemerschap voor (beginnende) makers in het culturele middensegment. - Jonge creatieve ondernemers die op zoek zijn naar ruimte en naar mogelijkheden worden actief gefaciliteerd.
Dit betekent: een initiatief wegen en binnen enkele weken duidelijkheid geven of dit wel of niet past in ons beleid; indien ja dan meedenken inzake huisvesting (tijdelijk in onze leegstaande gebouwen), regelgeving, raakvlakken ambities en slimme verbindingen, adviseren over vervolg. Vanuit het culturele veld zelf is De Schakel opgericht; een initiatief om de jonge initiatieven binnen Arnhem, op de goede weg te helpen (blijven) door middel van een extra zetje in de rug. Het biedt een platform voor organisaties om onderling en naar buiten toe te communiceren over hun programma en activiteiten. Bovendien vinden zij er ondersteuning voor hun activiteiten en hun backoffice. Overig - In 2014 is een partnership overeenkomst tussen de gemeente Arnhem en ArtEZ gesloten. Zij biedt de basis voor (toekomstige) meerjarenafspraken en –beleid. De overeenkomst is agendazettend met een horizon van vier jaar. De gemaakte afspraken zijn vertaald in concrete resultaten. De volgende thema´s staan centraal: 1) vestigingsklimaat, 2) profilering, 3) talentontwikkeling, 4) ondernemerschap, kennis & onderzoek, 5) internationalisering, 6) gebiedsontwikkeling, 7) programma & presentatie en 8) cultuureducatie. In 2015 zijn ook met de HAN en VHL partnership overeenkomsten opgesteld. Gezamenlijk is begin 2016 het Actieprogramma Arnhem Studiestad opgesteld.
- Naar aanleiding van de Schreeuw om Cultuur is in 2013 Cultuur Netwerk Arnhem opgericht. De gemeente is aanwezig bij bijeenkomsten. Niet bereikt:
- De beschikbaarheid van voldoende atelierruimte vergt aandacht. Door o.a. de ontwikkeling van het Paradijs, de ruimte die voor vluchtelingen en asielzoekers nodig is en de aantrekkende economie zijn er steeds minder (gemeentelijke) panden beschikbaar. Aan de andere kant is er steeds meer leegstand van private panden in de stad. Hoewel goed is samengewerkt bij een initiatief als Ruimtekoers is het is lastig deze voor een langere periode beschikbaar te krijgen voor dit doel.
De drempel is verlaagd om in Arnhem een evenement /activiteit te organiseren. Dit heeft geleid tot een aantal nieuwe evenementen en festivals in de afgelopen jaren, die hebben bijgedragen aan de zichtbaarheid van cultuur in Arnhem en de positie van Arnhem als culturele hoofdstad van het Oosten.
BIJLAGE 2 DIGIPANEL RESULTATEN
17
Arnhem stroomt door
Resultaten panelonderzoek cultuur Inleiding Met de cultuurnota Stroom uit 2012 is er bepaald hoe de gemeente Arnhem zich verder kan ontwikkelen als culturele stad. Dit beleidskader is in de eerste helft van 2016 geëvalueerd. Daarbij wilde de gemeente graag de mening van de Arnhemmers horen en heeft ze een panelonderzoek uitgezet. De uitkomsten hiervan zijn meegenomen in de tussentijdse evaluatie van Stroom. Ruim 2000 Arnhemmers hebben de vragenlijst met vijftien ingevuld; een respons van 48%.
Algemeen De panelleden konden aangeven in hoeverre men het eens was met de volgende stelling: "Het cultureel aanbod in de stad draagt eraan bij dat ik graag in Arnhem woon" Twee derde is het hier (zeer) mee eens. Een kwart staat hier neutraal tegenover en een minderheid (10%) is het hier (zeer) mee oneens.
Bezoek Ruim 90% van de panelleden heeft wel eens een culturele instelling bezocht in Arnhem. De culturele instellingen die wel eens bezocht zijn, staan in onderstaande figuur.
Bioscoop / filmhuis Museum of andere expositieruimte Bibliotheek Theater (Schouwburg of ander theater) Evenement / festival Concertzaal (klassiek, pop) Centrum voor cultuureducatie… Overig 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100%
Bij het bezoek aan culture instellingen valt het volgende op: Van de culturele instellingen wordt de categorie 'Bioscoop/Filmhuis' het vaakst door de panelleden bezocht. De helft van de panelleden bezoekt een culturele instelling 1 keer per maand of minder. Iets minder dan de helft (41%) gaat 2 tot 4 keer per maand naar een culturele instelling. Ruim 70% van de panelleden combineert een bezoek aan een culturele instelling met andere activiteiten. Het vaakst met een bezoek aan de horeca (iets drinken in een café of iets eten in een restaurant). Op Nijmegen na worden er door de panelleden niet veel culturele instellingen en activiteiten bezocht in de regio. Buiten de regio wordt het vaakst een museum of popconcert bezocht. De helft van het panel heeft de afgelopen 12 maanden buiten de regio een museum bezocht en 43% een popconcert.
Tevredenheid De panelleden zijn tevreden als het gaat om de aanwezigheid van culturele voorzieningen in Arnhem en de eigen wijk: Bijna twee derde (64%) mist geen culturele activiteiten of instellingen in Arnhem. Een kwart weet het niet of heeft geen mening. Een minderheid (13%) geeft wel aan iets te missen op gebied van cultuur in Arnhem. Het vaakst wordt "verschillende soorten muziek (concerten), zoals jazz, pop, wereldmuziek" genoemd. Bijna driekwart (74%) van het panel mist geen culturele activiteit of instelling in de eigen wijk. 18% weet het niet of heeft geen mening. Een minderheid (8%) geeft aan wel iets te missen op gebied van cultuur in de eigen wijk. Het vaakst word genoemd dat er: "Veel is te beleven in het centrum en minder in de eigen wijk of Arnhem-Zuid".
Bekendheid De bekendheid van de verschillende Arnhems culturele instellingen is redelijk goed. Het panel werd de vraag voorgelegd of men bekend is met de culturele instellingen in Arnhem. Het panel moest proberen te 'raden' wat er bij de culturele instelling te doen is. De kleinere instellingen zoals Ereprijs en Plaatsmaken zijn minder bekend. Van Ereprijs weet 37% van het panel dat het een orkest is en 50% van het panel weet Plaatsmaken te matchen met beeldende kunst/vormgeving. Instellingen als Oostpool, Luxor en Willemeen zijn goed bekend onder het panel.
Sterke punten en ontwikkelpunten Aan het panel is gevraagd welke punten rondom de culturele instellingen en aanbod men sterk vindt en welke voor verbetering vatbaar zijn. De punten die het vaakst als sterk naar voren komen, zijn: - Aanbod van horeca of restaurants in de buurt (32%) - Programmering (28%) - Bereikbaarheid met openbaar vervoer (27%) De punten die het meest verbeterd kunnen worden volgens het panel, zijn: - Vindbaarheid van het aanbod - "Wat is er te doen vanavond" (28%) - Toegangsprijs/kortingsmogelijkheden (25%) Verder is gevraagd hoe een investering voor cultuur het best verdeeld kan worden. Vooraf zijn een aantal keuzes voorgelegd en als vervolgvraag kon het panel aangeven waar zij zelf het geld aan zou uitgeven. Het panel geeft vooral aan: - Cultuur moet betaalbaar zijn voor iedereen; - Cultuur moet aantrekkelijker zijn voor de jeugd Ook als panelleden zelf zouden mogen investeren, zijn deze punten terug te zien in onderstaande figuur:
Ook investeren in talent, festivals en goed aanbod wordt genoemd door het panel.
BIJLAGE 3 STADSGESPREKKEN
18
Arnhem stroomt door
Samenvatting stadsgesprekken tussenevaluatie Stroom Vooraf Op 18 april 2016 vond een eerste stadsgesprek plaats over het Arnhemse cultuurbeleid. Deze bijeenkomst, bedoeld om input uit de stad te halen, is onderdeel van een tussenevaluatie van het cultuurbeleid. De tussenevaluatie is afgesloten met een tweede stadsgesprek op 14 juni. 1e bijeenkomst evaluatie Stroom - 18 april 2016 De bijeenkomst op18 april jongstleden in Rozet vormde de aftrap van de tussenevaluatie. Dit eerste stadsgesprek is bedoeld als terugblik op de afgelopen vier jaar: wat ging goed, wat minder goed, op welke onderdelen moet worden bijgestuurd of accenten verschoven. Om deze reden lag de nadruk in het uitnodigingsbeleid op de organisaties en instellingen met wie de gemeente Arnhem de afgelopen vier jaar een subsidierelatie had. Ca. zeventig mensen waren aanwezig, een brede vertegenwoordiging van de Arnhemse culturele sector: van de culturele basis- en meerjarenvoorzieningen tot de kleinere gezelschappen en makers en uitvoerenden uit allerlei kunstdisciplines. Plenair De middag begon met een pleniar deel waarin onder andere aandacht was voor twee thema's: cultureel ondernemerschap en structurele samenwerking tussen culturele instellingen.