Document · PDF

Agendabundel

Politieke Avond 22 september 2021, gemeente Arnhem37.520 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 5

Bundel - Politieke Avond van 22 september 2021

Agenda bijlagen Raadskamerindeling 22 september 2021 1.RZ

18.45 uur - 20.00 uur: Rekenkameronderzoek naar ondermijning in Arnhem (voortzetting 1e bespreking) Fase: informatief Locatie: Raadzaal Behandeladvies 22 september 2021, 2e informatieve behandeling Raadsvoorstel "De Wet van de stimulerende achterstand - Rekenkameronderzoek naar ondermijning in Arnhem" Bijlage 1 - Rapport Rekenkamer Arnhem (inclusief addendum) Bijlage 2 - Aanbiedingsbrief Bijlage 3 - Persbericht Aangenomen motie "Plan van Aanpak Ondermijning" (21M134) van de fractie CDA Behandelresultaat 7 juli 2021, informatieve behandeling Presentatie - Rekenkamer Behandelresultaat 22 september 2021, 2e informatieve behandeling Vragen & antwoorden ondermijning door de onderzoekers d.d. 29 september 2021

2.WG

18.45 uur - 20.00 uur: Agenderingsverzoek "Uitvoering Gelrepas" Locatie: Walburgis Behandeladvies 22 september 2021 Agenderingsverzoek "Uitvoering Gelrepas" van de fractie PvdA Art. 44-vragen inzake "Gun Gelrepashouders goede sportkleding" d.d. 17-08-2021 Beantwoording Art.44-vragen inzake "Gun Gelrepashouders goede sportkleding" d.d. 31-08-2021 Motie vreemd aan de agenda "Hervatting eigen keuze besteding €200 Gelrepas" (21M180) van de fracties Arnhemse Ouderen Partij, D66, Denk-VA, ChristenUnie, SP Vernieuwing Gelrepas (achtergrond informatie over hoe de Gelrepas werkt na de vernieuwing) Overzicht lijst insprekers Schriftelijke inspraakbijdrage van Stichting Leergeld Schriftelijke inspraakbijdrage van Jeugdfonds sport en cultuur Behandelresultaat 22 september 2021

3 4.RZ

20.00 uur - 20.15 uur: Pauze 20.15 uur - 21.30 uur: Agenderingsverzoek "Dadermonitor 2015 - 2019 van de Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen" (voortgezette behandeling) Locatie: Raadzaal Behandeladvies 22 september 2021 Agenderingsverzoek "Dadermonitor 2015 - 2019 van de Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen" van de fractie van Arnhem Centraal Raadsbrief "Dadermonitor 2015 - 2019 van de Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen", d.d. 21-01-2021 Bijlage - Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen (2021), Dadermonitor mensenhandel 2015-2019 Factsheet bij de Dadermonitor mensenhandel 2015–2019 Kader voor de aanpak van Mensenhandel door gemeenten, publicatie VNG Raadsvoorstel "Concept Veiligheidsstrategie 2019-2022 Oost-Nederland en ontwerp Meerjarenbeleidsplan politie 2019-2022" Bijlage 1 - Aanbiedingsbrief d.d. 7 februari 2019 Bijlage 2 - Concept Veiligheidsstrategie 2019-2022

Bijlage 3 - Concept Meerjarenbeleidsplan politie 2019-2022 Bijlage 4 - Kadernota Veiligheid 2018-2022 Arnhem; Veilige Stad Raadsbrief "Uitvoeringsplan mensenhandel en utbuiting 2017-2020", d.d. 06-06-2017 Bijlage - Uitvoeringsplan Mensenhandel en Uitbuiting Arnhem 2017 - 2020 Presentatie Politie / Openbaar Ministerie Behandelresultaat 7 april 2021 Behandelresultaat 19 mei 2021 Behandelresultaat 22 september 2021 5.WG

20.15 uur - 21.30 uur: Vaststelling bestemmingsplan Chw Schuytgraaf, veegplan 2017, herziening velden 3 noord en 23 en 12e herziening exploitatieplan Fase: informatief & meningsvormend (1) Locatie: Walburgis Behandeladvies 22 september 2021, informatieve & meningsvormende (1) behandeling Raadsvoorstel "Vaststelling bestemmingsplan Chw Schuytgraaf, veegplan 2017, herziening velden 3 noord en 23 en 12e herziening exploitatieplan" 1a Vast te stellen BP Chw Schuytgraaf, veegplan 2017, herziening veld 3 noord en 23 -tekst1b Plankaart BP deel 1 veld 2a, 3 noord 1b Plankaart BP deel 2 veld 23 1c bijlagen BP Bijlage 1 Regels Landschappelijk inpassingsplan 1c bijlagen BP Bijlage 1 Toelichting Ruimtelijk raamwerk veld 3 noord 1c bijlagen BP Bijlage 2 Toelichting Ruimtelijk raamwerk veld 23 1c bijlagen BP Bijlage 3 Toelichting Akoestisch onderzoek 1c bijlagen BP Bijlage 4 Toelichting Onderbouwing Hogere Waarden 1c bijlagen BP Bijlage 5 Toelichting Stikstofonderzoek 1c bijlagen BP Bijlage 6 Toelichting Luchtfoto's bij stikstofonderzoek 1c bijlagen BP Bijlage 7 Toelichting Maatregelencatalogus Natuurinclusief Bouwen 2a EP Schuytgraaf 12e herziening 2b Bijlage EP 12e herziening 3a Zienswijzennota (geanonimiseerd) 3b Gebundelde zienswijzen (geanonimiseerd) Overzicht lijst insprekers Memo van wethouder Paping "Toezegging posterieure overeenkomst in kader van exploitatieplan Schuytgraaf" d.d.

08-10-2020 Raadskameradvies t.b.v. de besluitvormende behandeling op 29-09-2021 Inspreekreactie dhr. Scheper 22 september 2021

6.LF

20.30 uur - 21.45 uur: Gele Rijders Plein Fase: meningsvormend (1) Locatie: Landgoed/Festival Behandeladvies 22 september 2021, meningsvormende (1) behandeling Schriftelijke bijdrage van de heer Brouwer incl restauratierapport AKU-fontein, 2003 Raadsvoorstel "Gele Rijders Plein" Bijlage 1. Studie ontwerprichtingen AKU Bijlage 2. Vergelijking ontwerprichtingen AKU monument Bijlage 3. Aanwijzing rijksmonument AKU Bijlage 4. Advies RCE AKU Bijlage 5. Kostenraming ontwerprichtingen AKU Bijlage 6. Participatie en standpunten van diverse stakeholders AKU Bijlage 7. Financiële vergelijking model 2a & 2b AKU met Raadskader 2017 Bijlage 8. Moties 19M157 en 17M46 Bijlage 9. Begrotingswijziging

Link naar stukken raadsvoorstel Gele Rijdersplein 2017 d.d. 10-7-2017 Link naar de uitzending gemeenteraad d.d. 10-7-2017 Beantwoording Art. 44-vragen inzake "Stand van zaken Jansbeek" d.d. 31-03-2021 Bijlage antwoord - correspondentie omtrent Jansbeek - mails Bijlage antwoord - correspondentie omtrent Jansbeek - vergaderstukken Bijlage antwoord - correspondentie omtrent Jansbeek - brieven Raadsbrief "Middelen Jansbeek Noord (motie 18M29)", d.d. 07-09-2021 Bijlage - Aangenomen motie "Jansbeek ook op Gele Rijders Plein naar boven" (18M29) Lijst met deelnemers ronde tafelgesprek Schriftelijke inspraakbijdrage van de erven Brouwer Tajiri Schriftelijke inspraakbijdrage van Bewonersgroep Arnhems Hart Schriftelijke inspraakbijdrage van mw. M. van Mechelen Schriftelijke inspraakbijdrage van dhr. D. Cochius (APCG) Behandelresultaat 15 september 2021, informatieve behandeling Presentatie GRP - dhr. René Janssen, Royal Presentatie Erfgoedvereniging Heemschut - dhr. Jan Reijnen Behandelresultaat 22 september 2021, meningsvormende (1) behandeling 7 8.RZ

21.30 uur - 21.45 uur: Pauze 21.45 uur - 23.15 uur: Economische Agenda Arnhem 2021 - 2025, Energieke Stad Fase: informatief Locatie: Raadzaal Behandeladvies 22 september 2021, informatieve behandeling Raadsvoorstel "Economische Agenda Arnhem 2021-2025, Energieke Stad" Bijlage 1 - De uitvoeringsagenda 2021 Bijlage 2 - Advies en concept Economische Agenda, Buck consultants International De Economische Agenda Arnhem 2021-2025, Energieke Stad Lijst met deelnemers ronde tafelgesprek Behandelresultaat 22 september 2021, informatieve behandeling

9.WG

21.45 uur - 22.15 uur: Stedenbouwkundig schetsontwerp Nijmeegseweg Fase: meningsvormend (1) (vervolg) Locatie: Walburgis Behandeladvies 22 september 2021, 2e meningsvormende (1) behandeling Raadsvoorstel "Stedenbouwkundig schetsontwerp Nijmeegseweg" Bijlage 1 - Ontwikkelingsplan Malburgen, Vlekkenplan - nieuwe situatie, 2 maart 1998. Bijlage 2 - Stedenbouwkundig Schetsontwerp Nijmeegseweg, OD205, februari 2021 Bijlage 3 - Advies klankbordgroep Behandelresultaat 15 september 2021, informatieve & meningsvormende (1) behandeling Memo Beantwoording toezegging Schetsontwerp Nijmeegseweg Shell Tankstation Behandelresultaat 22 september 2021, 2e meningsvormende (1) behandeling

10.LF

21.45 uur - 23.15 uur: Gele Rijdersplein (uitloop) (vergaderdocumenten zie hierboven) Fase: meningsvormend (1) Locatie: Landgoed/Festival

Agenda bijlagen 1 Raadskamerindeling 22 september 2021

Raadskamerindeling Politieke Avond 22 september 2021 Raadszaal

Walburgis

18.45 uur - 20.00 uur (75)

Rekenkameronderzoek naar ondermijning in Arnhem (voortzetting 1e bespreking)

Agenderingsverzoek "Uitvoering Gelrepas"

Pauze 15 minuten Raadszaal

Walburgis

Landgoed/Festival

20.15 uur - 21.30 uur (75)

Agenderingsverzoek "Dadermonitor 2015 - 2019 van de Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen" (voortgezette behandeling)

Vaststelling bestemmingsplan Chw Schuytgraaf, veegplan 2017, herziening velden 3 noord en 23 en 12e herziening exploitatieplan (i/m1)

Gele Rijdersplein (m1)

Pauze 15 minuten Raadszaal

Walburgis

Landgoed/Festival

21.45 uur - 23.15 uur (90)

21.45 uur - 22.15 uur (30)

21.45 - 23.15 uur (90)

Economische Agenda Arnhem 2021 - 2025, Energieke Stad (i/m1)

Stedenbouwkundig schetsontwerp Nijmeegseweg (m1)

Gele Rijdersplein (uitloop)

1.RZ 18.45 uur - 20.00 uur: Rekenkameronderzoek naar ondermijning in Arnhem (voortzetting 1e bespreking) 1 Behandeladvies 22 september 2021, 2e informatieve behandeling

Titel/onderwerp:

Rekenkameronderzoek naar ondermijning in Arnhem (voortzetting 1e bespreking)

Raadsadviseur:

Jozef Kersten

Telefoonnr:

06104709 29

Van: College:

Rekenkamer Arnhem A. Marcouch

Ambtenaar: Telefoonnr: E-mailadres:

Meriam de Lange 377 4846 meriam.de.lange@arnhem.nl

Doel activiteit Toelichting

Informatief Inhoud De Rekenkamer Arnhem heeft onderzoek gedaan naar de omvang van ondermijning in Arnhem met als doel om inzicht te geven in het beleid om ondermijning tegen te gaan, welke mogelijkheden de gemeente zou kunnen inzetten en de rol van de gemeenteraad.

Jozef.kersten@arnhem.nl

Het onderzoek heeft geresulteerd in een aantal conclusies; ondermijning is bestuurlijk geen prioriteit (geweest) en onderwerp van gesprek, de organisatie is (door de opbouw) niet in positie gebracht en het Spijkerkwartier (als casus binnen het onderzoek) is geen uitzondering. De Rekenkamer doet een aantal aanbevelingen; formuleer ambities en doelen voor de aanpak van ondermijning, zet het onderwerp op de politieke agenda en investeer, zet in de relaties met samenwerkingspartners, breng de organisatie in positie. Door middel van het ontwerp raadsbesluit reikt de Rekenkamer zowel het college van B&W als de gemeenteraad handvatten aan om concreet werk te maken van de aanbevelingen. Auditcommissie Het rapport is op 10 mei door de Auditcommissie besproken: Naar aanleiding van de aankondiging dat de Rekenkamer een extra informatiemoment wil organiseren over het rapport ondermijning, beslist de Auditcommissie dat een extra moment, één week voor de besluitvorming over de Perspectiefnota niet voor de hand ligt in verband met de dan al bijna afgeronde voorbereiding van de besluitvorming over de PPN en ook niet noodzakelijk is, omdat de eventueel op basis van het rapport te treffen maatregelen nog in de begroting een plaats kunnen vinden. De Auditcommissie geeft de Rekenkamer in overweging een ander moment voor te stellen, liggend na het moment van besluitvorming over de PPN.

De verwachte impact en eventuele doorwerking kan dan onderwerp van discussie zijn in het proces in de aanloop naar de besluitvorming over de Meerjarenprogrammabegroting. Aan de Agendacommissie zal dan het verzoek worden overgebracht om dit informatiemoment nog voor de start van het zomerreces te agenderen. Er zal afstemming plaatsvinden tussen Rekenkamer en griffie. Reactie college De bestuurlijke reactie van het college is aan het rapport toe gevoegd. Motie Tijdens de besluitvorming op 30 juni 2021 over de Perspectiefnota 2022-2024 is de motie "Plan van Aanpak Ondermijning" (21M134g) unaniem aangenomen. Eerdere bespreking Op 7juli heeft de heer Teeuw, voorzitter van de rekenkamer he onderzoek toegelicht. De bespreking kon nog niet worden afgerond en wordt nu voortgezet. Daarbij zal de onderzoek, de heer Van der Torre, eveneens aanwezig zijn om vragen te beantwoorden en toelichting geven.

Zie voor meer informatie het Rekenkamerrapport "De wet van de stimulerende achterstand", raadsvoorstel en de bijlagen. Voorgesteld resultaat van de bespreking Spreekrecht publiek Behandeladvies

Beslissen of het voorstel kan worden doorgeleid naar meningsvorming 1 (bespreking met het college) n.v.t. De bespreking wordt voortgezet met het stellen van vragen aan de heer Teeuw en de heer Van der Torre.

Bijlagen Raadsvoorstel "De Wet van de stimulerende achterstand - Rekenkameronderzoek naar ondermijning in Arnhem" Bijlage 1 - Rapport Rekenkamer Arnhem (inclusief addendum) Bijlage 2 - Aanbiedingsbrief Bijlage 3 - Persbericht Aangenomen motie "Plan van Aanpak Ondermijning" (21M134g) van de fractie CDA Behandelresultaat 7 juli 2022

1 Raadsvoorstel "De Wet van de stimulerende achterstand - Rekenkameronderzoek naar ondermijning in Arnhem"

Aan de gemeenteraad

Zaaknummer

517758

ONDERWERP:

de Wet van de stimulerende achterstand - Rekenkameronderzoek naar

ondermijning in Arnhem

Voorstel De Rekenkamer stelt de raad voor te besluiten 1.

Het college de opdracht te geven om bij de Kadernota Veiligheid 2022-2025 een integrale visie op te nemen op veiligheid en dit ter besluitvorming voor te leggen aan de raad waarbij in ieder geval wordt aangegeven: a.

Hoe er met andere beleidsterreinen wordt samengewerkt;.

Welke prioriteiten daarin gesteld worden;

Hoe lering wordt getrokken uit de projecten en ontwikkelingen van de laatste jaren;

Hoe de knelpunten binnen de huidige werkwijze van de organisatie, met specifieke aandacht voor de afdeling Veiligheid en Teams Leefomgeving verbeterd kunnen worden.

Het college de opdracht te geven om een plan van aanpak op te stellen voor de aanpak met ambities en formatie van ondermijning drie maanden na het vaststellen van de Kadernota en dit ter besluitvorming voor te leggen aan de raad.

Het college de opdracht te geven om een voorstel voor te leggen aan de raad over de wijze van rapportage en monitoring rondom ondermijning.

Inleiding De Rekenkamer Arnhem heeft een onderzoek uitgevoerd naar ondermijning in Arnhem en bekeken hoe groot de problemen in Arnhem zijn en in hoe hoeverre het gemeentelijke beleid om ondermijning te bestrijden, effectief is. Meer specifiek is ter toelichting één wijk als casus opgenomen: het Spijkerkwartier. De doelstelling van het onderzoek is het geven van inzicht in: 1. de wijze waarop de gemeente Arnhem door middel van beleid probeert grip te krijgen op ondermijning en de grijze economie, in Arnhem in het algemeen en in het Spijkerkwartier in het bijzonder; 2. de instrumenten die de gemeente daarbij nog meer in zou kunnen zetten;

3. de rol van de raad daarbij. Met daarbij als centrale vraagstelling van het onderzoek: Wat kan op basis van inzicht in (de aanpak van) ondermijnende praktijken in Arnhem, in het bijzonder in het Spijkerkwartier, worden geconcludeerd over de effectiviteit van het Arnhemse beleid op de korte en lange termijn, en op welke wijze geeft de gemeenteraad mede vorm aan dit beleid? De hoofdconclusie van dit onderzoek luidt als volgt: De gemeente Arnhem heeft als het gaat om de bestrijding van ondermijning een gebrek aan ambities, een gebrek aan heldere doelen, een gebrek aan prioritering, een gebrek aan middelen en een gebrek aan formatie. Dit creëert samen met de Arnhemse historie op het vlak van criminaliteit een potentiële voedingsbodem voor ondermijning. Het eindrapport bestaat uit verschillende elementen. Het eerste deel van het rapport is de bestuurlijke nota met daarin een reflectie van hoogleraar ondermijning Pieter Tops, de conclusies en aanbevelingen en de integrale reactie van het college opgenomen en een nawoord en addendum van de Rekenkamer. Het tweede deel van het rapport bestaat uit de nota van bevindingen, ook wel bekend als het feitenrelaas als Bijlage I. Alle documenten zijn ook digitaal beschikbaar op de website van Rekenkamer Arnhem.

Argumenten 1.1 Een integrale visie op veiligheid voorkomt problemen op andere terreinen Door breder te kijken dan enkel de specifieke veiligheidsonderwerpen worden veel problemen op andere gebieden voorkomen. Zo wordt de ondermijnende sector minder interessant voor jongeren waarbij het op school niet goed gaat en het grote geld lonkt. En faciliteert de gemeente minder randvoorwaarden waarbij hulpbehoevenden worden geronseld. 1.2 Een prioritering helpt om focus aan te brengen in het omvangrijke werkgebied. Door in te zetten op een drie- of vijftal etc. onderwerpen vergroot de gemeente haar slagkracht op het terrein van veiligheid en ondermijning in het bijzonder. Als alles belangrijk is, is niks belangrijk. Bespreek als raad waar de focus voor de komende jaren naar uitgaat en bespreek ook wanneer er flexibiliteit vereist is om bij te sturen. 1.3 De huidige positie en omvang van de afdeling Veiligheid komt niet tot zijn recht in deze vorm in de strijd tegen ondermijning. Daarom geeft de raad het college de opdracht om te kijken hoe dit beter kan.

2.1 Een plan van aanpak in de bestrijding van ondermijning biedt handvatten voor de toekomst. Het onderzoek constateert dat er al een (onofficiële) visie op de aanpak bestaat vanuit de afdeling Veiligheid en het college. Door dit schriftelijk vast te leggen wordt het belang en de urgentie onderstreept. Deel deze visie met de raad. 2.2 Doordat college en raad over de ambities met elkaar in gesprek gaan voorkom je dat er wederom evenveel ambities op het terrein van veiligheid zijn als dat er veiligheidsambtenaren werkzaam zijn. 3. Een heldere monitoring en rapportage geeft de raad inzicht. De raad is geholpen bij actuele cijfers en toelichting bij de verschillende veiligheidsonderwerpen. Op dit moment ligt het informatie- en kennisniveau op een laag niveau.

Beoogd effect Het rekenkameronderzoek heeft als beoogd effect om de raad instrumenten te geven om een veiliger Arnhem te bewerkstelligen met bijbehorende doelen en prioriteiten die passen bij de stad. Participatie In het kader van het onderzoek is gesproken met bewoners en ondernemers uit het Spijkerkwartier, raadsleden , bestuurlijk verantwoordelijken in individuele interviews, ambtelijk verantwoordelijken middels groepsbijeenkomsten en individuele gesprekken. Kanttekeningen n.v.t. Financiën en uitvoering Indien uw raad besluit de aanbevelingen van de Rekenkamer over te nemen (de 6 beslispunten in het dictum), dan adviseert de Rekenkamer u het college te verzoeken binnen een termijn van drie maanden een plan van aanpak inclusief financiële consequenties aan de raad aan te bieden. In het plan van aanpak dient het college aan te geven op welke wijze de aanbevelingen (raadsbesluiten) uitgevoerd zullen worden. Communicatie De Rekenkamer licht het rapport aan uw raad toe tijdens een informatieve raadskamerbijeenkomst [en in de situatie dat de behandeling van het rapport over de zomer wordt getild organiseert de rekenkamer een technisch vragenuurtje kort na publicatie van het rapport] en geeft een persbericht

uit. Bijlagen Stukken voor gemeenteraad -

Rapport Rekenkamer Arnhem (inclusief addendum)

Aanbiedingsbrief

Persbericht

Zaaknummer

517758

DE RAAD VAN DE GEMEENTE ARNHEM; gelezen het Rekenkamerrapport en het voorstel van de Rekenkamer Arnhem van 15 juni 2021 zaaknummer: 517758

besluit: 1.

Hoe er met andere beleidsterreinen wordt samengewerkt;.

Welke prioriteiten daarin gesteld worden;

Hoe lering wordt getrokken uit de projecten en ontwikkelingen van de laatste jaren;

Hoe de knelpunten binnen de huidige werkwijze van de organisatie, met specifieke aandacht voor de afdeling Veiligheid en Teams Leefomgeving verbeterd kunnen worden.

Het college de opdracht te geven om een voorstel voor te leggen aan de raad over de wijze van rapportage en monitoring rondom ondermijning

De griffier,

De voorzitter,

1 Bijlage 1 - Rapport Rekenkamer Arnhem (inclusief addendum)

De wet van de stimulerende achterstand Onderzoek Ondermijning

15 juni 2021

17 mei 2021

Zaaknummer: 517758 Zaaknummer: Documentnummer: Zaaknummer: Documentnummer: Zaaknummer: Documentnummer: Zaaknummer: Documentnummer:

Inhoudsopgave Inhoudsopgave ............................................................................................................................. 2 Addendum ..................................................................................................................................... 3 Het lokaal bestuur en de aanpak van ondermijning - .......................................................... 5 1.

Inleiding ............................................................................................................................... 10

1.1 Aanleiding ..................................................................................................................................... 11 1.2. Doel- en vraagstelling .............................................................................................................. 11 1.3 Onderzoeksaanpak en afbakening .......................................................................................... 12 1.4 Leeswijzer ..................................................................................................................................... 14 2.

Conclusies ............................................................................................................................ 15

2.1. Beantwoording onderzoeksvragen 1 t/m 4 ......................................................................... 15 2.2 Hoofdconclusie ............................................................................................................................ 16 2.3. Conclusies ................................................................................................................................... 17 3. Aanbevelingen ....................................................................................................................... 20 4. Reactie College van B&W .............................................................................22 5. Nawoord .................................................................................................................................. 23

Addendum De Rekenkamer Arnhem past ter verduidelijking de tekst van Ondermijning op enkele punten aan. Nota van Bevindingen Pagina 14, paragraaf 2.4. Overige praktijken en fenomenen De zin 'Op verschillende locaties in de stad (onder meer in het Spijkerkwartier) wordt illegaal gokken gesignaleerd. Het gaat om praktijken die worden afgeschermd' aanvullen met … (en daardoor moeilijk vallen te bewijzen). Pagina 32, paragraaf 3.2, de veiligheidsorganisatie (2000-2017) Toevoegen na de zin 'De Nijmeegse veiligheidsafdeling telt dan bijvoorbeeld ongeveer dertig medewerkers'. Om de vergelijking in formatie met Arnhem te verhelderen voegen wij hier de zin aan toe 'Bij dezen dertig medewerkers worden de BOA’s niet meegeteld. Deze vallen onder de afdeling Stadsbeheer. Het gaat alleen om de formatie van de afdeling Veiligheid.' Pagina 32, paragraaf 3.2, de veiligheidsorganisatie (2000-2017) Toevoegen na de zin 'Circa vier jaar geleden werd de ambtelijke veiligheidsstaf uitgebreid naar zeven medewerkers, want te veel urgente veiligheidskwesties bleven liggen. 'Hierbij zijn de twee medewerkers van het Veiligheidshuis niet meegerekend.

Pagina 32, paragraaf 3.2, de veiligheidsorganisatie (2000-2017) Jaartal aanpassen in de zin 'Ook de handhavings- en toezichtorganisatie in Arnhem is klein in 2017.' Dit wordt vervangen door 'Ook de handhavings- en toezichtorganisatie in Arnhem is klein in 2015.' Pagina 34, paragraaf 3.4. De zin 'Concrete signalen over… van het RIEC' is onduidelijk/onvolledig geformuleerd. Om dit te verduidelijken is de zin aangepast: ··'De concrete signalen over mensenhandel worden niet opgenomen in de bestuurlijke rapportages, maar monodisciplinair onderzocht door het PCT en AVIM (mensenhandelteam Politie). Deze signalen kunnen worden besproken in het casusoverleg Mensenhandel van het RIEC.' Pagina 41, paragraaf 4.2. De zinnen 'Er zijn eind 2019 … plus het RIEC, de Omgevingsdienst Regio Arnhem en de Havenmeester' zijn niet correct geformuleerd. Deze formulering wekt de indruk dat het RIEC deelnam aan de bijeenkomst, maar het RIEC organiseerde en presenteerde deze bijeenkomsten samen met de gemeente. Om dit te verduidelijken is de eerste zin aangepast: 'Er zijn eind 2019 en begin 2020 in samenwerking met het RIEC twee zogenoemde bewustwordingsbijeenkomsten georganiseerd door gemeenteambtenaren.'

Pagina 46, paragraaf 4.4. aandacht voor ondermijning bij de gemeenteraad Toevoegen na bulletpoint 3 *

Er zijn wel vragen gesteld over vakantiepark Arnhem of dit vrijplaats taferelen waren. Daarnaast is de raad ook geïnformeerd over Ariadne aanpak.

Bestuurlijke Nota In de bestuurlijke nota is na bestuurlijk wederhoor nog een aantal kleine correcties geweest in het verhaal van Pieter Tops. - toegevoegd: in Arnhem

Het lokaal bestuur en de aanpak van ondermijning - Pieter Tops Het veiligheidsbeleid heeft zich de afgelopen jaren in de meeste gemeenten ontwikkeld van een reeks reacties op incidenten (met een hoofdrol voor de politie en de burgemeester) tot een brede en meer samenhangende aanpak, met een betrokkenheid van veel actoren, zo constateerden wij in een studie uit 2010 (Tops e.a., 2010). Veiligheid is daarmee een van de dragers van gemeentelijk beleid geworden, qua zwaarte en impact vergelijkbaar met zorg en ruimtelijke ordening. Mede als gevolg daarvan zijn er in veel gemeenten directies of afdelingen veiligheid ontstaan met een behoorlijke omvang en slagkracht. Aanvankelijk concentreert de aandacht van gemeenten zich vooral op het verminderen van overlast en ongemak die door burgers ervaren worden. Terugdringing van ‘veel voorkomende criminaliteit’ is een belangrijke prioriteit. Ook woninginbraken, overvallen en straatroof, de zogenaamde high impact crimes, krijgen veel aandacht van politie en gemeenten. Onder andere door samenwerking met burgers te intensiveren – de beste remedie tegen woninginbraak blijkt verbetering van hangen sluitwerk in woningen te zijn – slaagt men er geleidelijk in om op deze gebieden successen te boeken. De omvang van de ‘geregistreerde criminaliteit’ daalt al jaren (CBS, 2021).

Er zijn ondertussen in het lokale veiligheidsbeleid wel nieuwe onderwerpen bijgekomen. Huiselijk geweld, cybercrime en georganiseerde misdaad (mensenhandel, drugscriminaliteit) zijn daar voorbeelden van. Het vraagstuk van de georganiseerde misdaad is sinds ongeveer 2010 stevig op de agenda van het lokaal bestuur geplaatst, te beginnen in de grotere steden, met name in het Zuiden van het land. ‘Ondermijning’ is de term die daarbij steeds vaker gebruikt werd. Die term heeft tot nogal wat discussie en onduidelijkheid geleid, overigens met name in academische kringen. In de bestuurlijke en ambtelijke werkelijkheid was die discussie er veel minder, hoewel de populariteit van het begrip – en de financiële middelen die daardoor beschikbaar kwamen – wel tot een zekere ‘oprekking’ van zijn betekenis hebben geleid. Enige begripsverheldering is daarom op zijn plaats. Georganiseerde misdaad lijkt een duidelijk begrip, maar ook daarover is in academische kring nog veel discussie; het is een ‘wezenlijk omstreden begrip’ heet het dan (zie bijvoorbeeld Paoli en Decorte, 2010).

De officiële definitie van de Verenigde Naties luidt als volgt: bij georganiseerde misdaad gaat het om gestructureerde groepen van drie of meer personen, die gedurende enige tijd bestaan en die gezamenlijk optreden met het doel een of meer ernstige misdrijven te plegen teneinde, direct of indirect, een financieel of ander materieel voordeel te verkrijgen (VN, 2000). Veel discussie gaat over de vraag wat ‘georganiseerd’ betekent in het begrip georganiseerde misdaad. Vaak roept dat het idee op van sterk hiërarchische groepen, vergelijkbaar met het beeld dat wij hebben van de Italiaanse maffia’s

(denk aan de film The Godfather). Inmiddels is de communis opinio dat georganiseerde misdaad beter begrepen kan worden als een netwerk van groepen en groepjes, die allemaal hun specifieke plek in het ‘ecosysteem’ van georganiseerde misdaad hebben; soms zijn zij elkaars concurrent en soms hebben zij elkaar nodig of ondersteunen zij elkaar. Het is eerder een systeem van georganiseerde anarchie, dan van strak geleide organisaties (hoewel strakke leiding soms wel voorkomt). Ondermijning heeft betrekking op de mate waarin georganiseerde misdaad invloed heeft op de legale en beoogde werking van het samenlevingssysteem, en er (NSOB, 2016). Ondermijning gaat dus over de effecten van de georganiseerde misdaad op de samenleving, en er is geen reden om te veronderstellen dat die in Arnhem minder zouden zijn dan in andere steden. De centrale vraag is: wat merkt de samenleving ervan dat er zoiets als georganiseerde misdaad bestaat? Ondermijning is in die zin georganiseerde misdaad dichtbij. Waar georganiseerde misdaad een begrip is uit de wereld van de rechtshandhaving (law enforcement), daar is ondermijning meer een begrip uit de bestuurlijke wereld. Het wordt inmiddels ook internationaal gebruikt (Europol, 2021). Georganiseerde misdaad kent verschillende verschijningsvormen, en per vorm kan worden nagegaan wat de ondermijnende effecten zijn.

In Nederland is de drugscriminaliteit de ‘sterkhouder’ van de georganiseerde misdaad, die grote effecten in de samenleving heeft. Op crimineel niveau versterkt zij de aanwezigheid van andere vormen van criminaliteit (geweld, witwassen, mensenhandel etc.). Op sociaal niveau oefent zij aantrekkingskracht uit op mensen en groepen die anders niet of minder snel in een criminele omgeving terecht zouden komen (geld, status en spanning als verleidingsfactoren). Op economisch niveau leidt zij tot oneerlijke concurrentie en verstoring en belasting van legale economische processen (bijvoorbeeld in vastgoed). Op institutioneel niveau belast zij de werking van de rechtsstaat en tast zij de werking van de overheid en van overheidsbeleid aan (o.a. via corruptie). Het onderscheid tussen georganiseerde misdaad en ondermijning is een onderscheid met praktische implicaties. De aanpak van de georganiseerde misdaad als zodanig is primair een taak van de opsporingsinstanties, zoals politie, Openbaar Ministerie en de FIOD. De aanpak van ondermijning daarentegen is primair een taak voor het openbaar bestuur, waarin gemeenten en daarbinnen met name de burgemeester een cruciale taak hebben. Natuurlijk is er een gebied waarop enige overlap bestaat en is goede samenwerking tussen opsporing en bestuur noodzakelijk, maar het is belangrijk om het onderscheid goed in de gaten te houden.

Om het maar eens op de burgemeester toe te spitsen: een burgemeester pakt geen boeven op, daar hebben we de politie voor met al zijn specifieke bevoegdheden; maar een burgemeester heeft wel een belangrijke rol in het beschermen van de gemeenschap. Of breder geformuleerd: een gemeente is geen opsporingsinstantie, maar heeft wel een belangrijke rol in het integer houden van de samenleving en in het tegengaan van verkeerde ontwikkelingen die een voedingsbodem voor het ontstaan van georganiseerde misdaad kunnen vormen.

De grote sommen geld die in de drugscriminaliteit omgaan, oefenen aantrekkingskracht uit of hebben invloed op vele anderen (inwoners van volkswijken, kampers, motorclubs, boeren, middenstand, hooligans, financiële instellingen, vastgoedwereld, scholieren, sportclubs etc.); enkelen van hen behoren ongetwijfeld tot de harde kern van de drugscriminaliteit, maar de meesten toch niet. In de aanpak van die maatschappelijke doorwerking van georganiseerde misdaad heeft het (lokaal) bestuur een belangrijke rol. Concreter: de aanpak van de harde kern van de ‘Mocromaffia’ of de Brabantse misdaadfamilies is allereerst een zaak voor de strafrechtketen, waarbij ondersteuning door het bestuur nodig is (onderwijs, sociaal beleid etc.). Bij de meelopers en profiteurs speelt het (lokaal) bestuur een belangrijke rol en is het strafrecht ondersteunend; centraal staat daarbij een vermindering van de aantrekkingskracht van de criminele drugswereld. Duidelijk is dat ondermijning (ook) een sociaal vraagstuk is. Er werd lang gedacht dat het wegnemen van achterstanden – wat het bestuur betreft – volstond om criminaliteit tegen te gaan. Dat (beleids-)perspectief miskent echter dat criminaliteit niet alleen een bedreiging is, maar ook kansen biedt.

Criminele inkomsten maken families, groepen of netwerken min of meer autonoom, waardoor ze niet of minder afhankelijk zijn van de overheid, van onderwijsinstellingen of van werkgevers. Kortom, criminaliteit vervult sociale functies (Tops en Van der Torre, 2014). De consequentie is dat bij de aanpak van ondermijning (sociale) preventie enerzijds en handhaving en opsporing anderzijds een twee-eenheid behoren te zijn. Preventie zonder repressie is tandeloos, repressie zonder preventie is eindeloos. Het is inmiddels breed aanvaard dat het lokaal bestuur in preventie van georganiseerde misdaad een belangrijke rol heeft (Raad van State, 2019). De opsporing en vervolging van georganiseerde misdaad is, zoals gezegd, een primaire taak voor de politie. Het gaat om samenwerking en gecoördineerde inzet van scholen, sociale wijkteams, jongerenwerk, gemeentelijke handhaving, lokale politie (wijkpolitie en recherche) en justitie (Noordanus e.a., 2021). De bestuurlijke aanpak van de georganiseerde misdaad heeft sinds het begin van deze eeuw een belangrijke ontwikkeling doorgemaakt. De eerste stap bestond uit het tegengaan van misbruik door criminele organisaties van de legale bestuurlijke infrastructuur; daarvoor werd in 2003 de Wet bevordering integriteitsbeoordelingen door het openbaar bestuur (BIBOB) is ingesteld.

Doel is dat gemeenten, provincies, waterschappen en ministeries de integriteit van houders en/of aanvragers van vergunningen en subsidies kunnen toetsen, in eerste instantie door zelf onderzoek te doen en om bij twijfel daarna het landelijk bureau BIBOB te kunnen inschakelen. In dezelfde tijd ontstond de Wet Damocles (artikel 13b Opiumwet), die burgemeesters een instrument gaf om op te treden tegen misbruik van woningen en bedrijfspanden voor georganiseerde misdaad, met name drugshandel of -productie (Tops, 2020). De tweede stap bestond uit het bij elkaar brengen van vertegenwoordigers van politie, OM, belastingdienst (FIOD), gemeenten en andere organisaties in zogenaamde Regionale Informatie en Expertise Centra. In de kern functioneren deze RIECs op basis van een convenant dat de

aangesloten organisaties in staat stelt om onderling informatie uit te wisselen en op basis daarvan gemeenschappelijke actie te ondernemen. In een aantal gevallen hebben de RIECs zich ook ontwikkeld tot expertisecentra en aanjagers op het gebied van de aanpak van georganiseerde misdaad. De derde en laatste stap tot nu toe bestaat uit de ontwikkeling van een brede aanpak van ondermijning. Zo’n aanpak bestaat niet alleen uit de inzet van controlerende instrumenten (zoals artikel 13b Opiumwet of de Wet BIBOB) en is ook niet alleen de verantwoordelijkheid van de afdeling veiligheid. Het gaat hier om een gemeentebrede inzet, waar bijvoorbeeld ook de afdelingen bevolking (in- en uitschrijving BPR), sociale zaken (uitkeringen, sociaal beleid), onderwijs (startkwalificaties), economie (werk, integriteit), wonen (vastgoed) etc. een belangrijke rol in spelen. Deze laatste stap naar de ontwikkeling van een gemeentebrede aanpak is inmiddels in veel gemeenten in volle ontwikkeling. Natuurlijk is dat een ingewikkeld proces, zoals overal waar het woord ‘integraal’ de kop opsteekt, maar er wordt in het algemeen serieus werk van gemaakt.

In vergelijking daarmee lijkt de centrale overheid enigszins achter te blijven; de voormalig voorzitter van het landelijke Strategisch Beraad Ondermijning, Peter Noordanus, spreekt over het Haagse Byzantium en een papieren strategie: “de verkokerde Haagse bureaucratie zit voortgang in de weg’ (interview in de Volkskrant, 2 maart 2021). Toch is er wel enige hoop; met name de voorgenomen intensivering van een wijkaanpak, mede ook geïnspireerd door de ervaringen met het Nationaal Programma Rotterdam-Zuid, lijkt een interessante kans te bieden. Investeringen in onderwijs, werk en wonen worden daarin gecombineerd met een versterking van de aanpak van ondermijning (het ‘afsluiten van de verkeerde weg’). Nieuwe vormen van samenwerking tussen lokale en centrale overheid lijken daarbij ontwikkeld te kunnen worden.

Gebruikte literatuur CBS (2021), Scherpe daling traditionele vormen van criminaliteit (cbs.nl), Den Haag Europol (2021), European Union serious and organized crime threat assessment (Socta 2021), a corrupting influence: the infiltration and undermining of Europe's economy and society by organised crime, The Hague Noordanus, P., E. van der Torre, P. Tops en J. Kester (2021), Preventie met gezag, een strategie voor weerbare wijken, Den Haag, 2021 Nederlandse School voor Openbaar Bestuur (2016). Ondermijning ondermijnd. Hoe het rijk meer ruimte kan maken voor een (boven)lokale aanpak van georganiseerde ondermijnende criminaliteit. Den Haag

L. Paoli en T. Decorte (2014), Organized crime, a contested concept, in: L. Paoli, The Oxford handbook of organized crime, Oxford Univ ersity Press Raad van State (2019), Voorlichting over rol van gemeenten bij aanpak ondermijnende criminaliteit, Den Haag Tops, P., & Torre, E.J. van der (2015). Wijkenaanpak en ondermijnende criminaliteit. Den Haag: Boom Lemma. Tops, P., M. van Duin, P. van Os en S. Zouridis (2010), Sleuren of sturen, gemeenten en de sturing van veiligheid en politie, Apeldoorn/Den Haag Tops, P. (2020), Damocles in de praktijk, in: Mee(r) doen met Damocles, pp. 13-85, Den Haag Verenigde Naties (2000), Verdrag van de Verenigde Naties tegen grensoverschrijdende georganiseerde misdaad, New York, 15-11-2000

1. Inleiding Voor u ligt de bestuurlijke nota van de Rekenkamer Arnhem van het onderzoek naar ondermijning in Arnhem. Deze bestuurlijke nota bevat de conclusies en de aanbevelingen van het onderzoek. De basis hiervoor ligt in de nota van bevindingen, het feitelijke onderzoeksrapport dat door de ambtelijke organisatie is gevalideerd. De Rekenkamer heeft onderzocht hoe groot de problemen in Arnhem zijn in en in hoeverre het gemeentelijke beleid om ondermijning te bestrijden, effectief is. Meer specifiek is ter toelichting één wijk als casus opgenomen: het Spijkerkwartier. In 2008 stuurt de minister van Binnenlandse Zaken een gezamenlijk plan van aanpak (Rijk en VNG) Bestuurlijke aanpak van georganiseerde misdaad naar de Tweede Kamer. In de jaren erna wordt onder andere ingezet op het ondersteunen van gemeenten bij een bestuurlijke en 1

geïntegreerde aanpak van georganiseerde criminaliteit. De gemeentelijke verantwoordelijkheid bij de aanpak van ondermijnende criminaliteit is sinds ongeveer 2010 niet meer weg te denken.

Arnhem kent een treurige geschiedenis met ondermijnende criminaliteit. De stad staat relatief hoog op de verkeerde lijstjes. Zo legde in 1996 de Enquêtecommissie Opsporingsmethoden vastgoedinvesteringen door Turks-Koerdische drugscriminelen in vele tientallen panden in Arnhem 2

en in (nog veel meer) vastgoed in Turkije bloot. En een meer recent voorbeeld is de Dadermonitor Mensenhandel 2015-2019. Arnhem staat in Nederland op plaats vier voor wat betreft de door de politie geregistreerde mensenhandel. In vijf jaar tijd gaat het om 140 registraties, dus gemiddeld 28 per jaar. Dit is een ongunstige plaats (achter Amsterdam, Den Haag en Rotterdam), al zijn er weinig registraties nodig om in de top-4 te belanden.

De Rekenkamer dankt de onderzoekers van bureau Lokale Zaken, Edward van der Torre en Maaike Heijkoop, voor het delen van hun expertise en het onderzoekswerk dat zij hebben verricht onder supervisie van Pieter Tops. We zijn Pieter Tops erkentelijk voor de beschouwing die hij heeft geschreven over ondermijnende criminaliteit. De beschouwing onderstreept, wat de Rekenkamer betreft, de verantwoordelijkheid die er voor de gemeente Arnhem ligt op het gebied van ondermijning. Ook bedankt de Rekenkamer Alain Baars die op ons verzoek passende beelden van

1 Dit krijgt vorm in de Regionale Expertise en Informatie Centra (het RIEC) en het Landelijk Expertise en Informatie Centrum. 2 Tweede Kamer, vergaderjaar 1995-1996, 24 072, nr. 20. Enquêtecommissie Opsporingsmethoden. Deelonderzoek IV. Georganiseerde criminaliteit in Nederland: een analyse van de situatie in Enschede, Nijmegen en Arnhem.

het Spijkerkwartier heeft gemaakt. Het filmpje (linkje) is te vinden op de website van de Rekenkamer Arnhem Onderzoeken - Gemeente Arnhem.

1.1 Aanleiding Ondermijnende criminaliteit is schadelijk voor de gemeenschap (zie 1.3 voor een concrete beschrijving van de schadelijke effecten). De grote maatschappelijke impact van ondermijning is voor de Rekenkamer dan ook een belangrijke aanleiding voor het uitvoeren van dit onderzoek. Ook het beeld dat Arnhem te maken heeft met toenemende ondermijning was een aanleiding om een onderzoek op te starten. Een voorbeeld is de ontwikkeling van het Spijkerkwartier. In het Spijkerkwartier was sinds de sluiting van de raamprostitutie in 2006 sprake van positieve ontwikkelingen op het gebied van wonen, leefbaarheid, bedrijvigheid en veiligheid. Het Spijkerkwartier is een gewilde woonwijk en een broedplaats voor kleinschalige economische activiteiten. Er is echter ook sprake van problemen: de overlast door de enorme groei van de kamerbewoning en de ontwikkeling van de aard van de bedrijvigheid in en rond de Steenstraat, die het vermoeden doet ontstaan dat er in toenemende mate sprake is van ondermijning, een groeiende grijze economie en het mede daardoor zich minder veilig voelen bij zowel ondernemers 3

als bij bewoners van de wijk.

Tenslotte zijn ook de zorgen die raadsfracties hebben geuit tijdens de periodieke gesprekken met de Rekenkamer een aanleiding voor dit onderzoek. Raadsfracties hebben te kennen gegeven dat zij zich zorgen over ondermijning in het bijzonder in bepaalde gebieden in Arnhem waaronder het Spijkerkwartier (voornamelijk Steenstraat en omgeving).

1.2. Doel- en vraagstelling De doelstelling van het onderzoek is het geven van inzicht in: 1. de wijze waarop de gemeente Arnhem door middel van beleid probeert grip te krijgen op ondermijning en de grijze economie, in Arnhem in het algemeen en in het Spijkerkwartier in het bijzonder; 2. de instrumenten die de gemeente daarbij nog meer in zou kunnen zetten;

3 Het toenemende aantal massagesalons, belwinkels, kapsalons, lommerds en andere zaken waarvan de economische bestaansreden niet altijd helder is.

3. de rol van de raad daarbij. Centrale vraagstelling Wat kan op basis van inzicht in (de aanpak van) ondermijnende praktijken in Arnhem, in het bijzonder in het Spijkerkwartier, worden geconcludeerd over de effectiviteit van het Arnhemse beleid op de korte en lange termijn, en op welke wijze geeft de gemeenteraad mede vorm aan dit beleid? Om tot een beantwoording van de centrale vraag te kunnen komen zijn de volgende onderzoeksvragen opgesteld: Onderzoeksvragen 1. Wat is in de periode vanaf 2014 de beleidstheorie én uitvoeringspraktijk (o.a. instrumenten, acties en resultaten) bij de integrale en gemeentelijke aanpak van ondermijning in het Spijkerkwartier en in Arnhem als geheel? 2. Welke problemen, knelpunten en kansen zien bewoners, ondernemers en professionals in het Spijkerkwartier? 3. Wat zijn de belangrijkste criminele fenomenen, werkwijzen en markten in Arnhem en in de schaduweconomie van het Spijkerkwartier, met bijzondere aandacht voor de Steenstraat én voor criminele functies van bedrijven en vastgoed? 4. Hoe is de gemeenteraad betrokken bij het beleid en in welke mate is zij op de hoogte (gebracht) van criminele ontwikkelingen? 5. Welke aanbevelingen kunnen worden geformuleerd om de ondermijning in Arnhem op korte en lange termijn terug te dringen?

1.3 Onderzoeksaanpak en afbakening Om de onderzoeksvragen te beantwoorden, zijn verschillende onderzoeksactiviteiten verricht: 

Drie startbijeenkomsten met in totaal meer dan dertig ambtenaren die actief zijn op het terrein van veiligheid, toezicht, vergunningen, op het sociaal domein, economische zaken en stadsontwikkeling.



Interviews met in totaal 46 respondenten, werkzaam bij de gemeente (26, inclusief drie bestuurders), politie (11), openbaar ministerie (1), Regionaal Informatie- en Expertise Centrum (1) en zeven overige respondenten.4

4 Respondenten bij de omgevingsdienst, zorg- en veiligheidshuis en woningcorporatie (3). Ook spraken de onderzoekers een jongerenwerker en een wetenschapper.



Op locaties die in de interviews werden benoemd vanwege ondermijnende praktijken is door de onderzoekers (kort) geobserveerd, zodat zij de omgeving konden zien waarover de respondenten hadden gesproken.



In het Spijkerkwartier is een straatenquête afgenomen onder 93 respondenten. In deze wijk hebben de onderzoekers op zes dagen langdurig geobserveerd, deels in combinatie met het afnemen van enquêtes. Vervolgens is op basis van open bronnen een bedrijvenanalyse uitgevoerd en is gesproken met twee actieve bewoners en met vier 5

actieve ondernemers. 

Tijdens een digitale sessie zijn de onderzoekers in gesprek gegaan met raadsleden van zes verschillende fracties (zowel coalitie- als oppositiepartijen).

De nota van bevindingen is voor een check op de feitelijke juistheid en volledigheid in het kader van ambtelijk wederhoor voorgelegd aan de ambtelijke organisatie, de politie (district GelderlandMidden) en het RIEC. Het college van B&W heeft in het kader van het bestuurlijk wederhoor een bestuurlijke reactie geformuleerd op de conclusies en aanbevelingen. De bestuurlijke reactie is integraal opgenomen in hoofdstuk 4 van deze bestuurlijke nota.

Definitie De term ondermijning wijst op de schadelijke effecten van georganiseerde criminaliteit. In abstracte termen gaat het om systeem-ondermijnende effecten, zoals de aantasting van het gezag van de overheid en verstoring van economische markten (vanwege oneerlijke geldstromen en concurrentie).6 Meer concreet geformuleerd komen twee belangrijke schadelijke effecten in beeld: 1. Georganiseerde criminelen maken veel slachtoffers.7 Onder meer uitbuiting bij illegale prostitutie en uitbuiting van arbeidsmigranten, net als criminele uitbuiting van personen in een afhankelijkheidspositie. In de criminele wereld worden katvangers ingezet en onder druk gezet, bijvoorbeeld bij hennepteelt. Op criminele hotspots - met illegale gokadressen, straathandel, louche horeca en soms coffeeshops – springen slachtoffers in het oog. Jongeren en jongvolwassenen met een laag inkomen geven (te) veel geld uit aan drugs of gokken. Een categorie kampt (zichtbaar) met verslavingsproblematiek. In panden met kamerverhuur wonen mannen en vrouwen waarvan de kans aanzienlijk is dat ze onder druk worden gezet vanwege hun afhankelijkheidspositie, los van de vraag of het in strafrechtelijke zin gaat om uitbuiting.

5 In de Nota van Bevindingen (casusbeschrijving Spijkerkwartier) is een uitgebreide toelichting opgenomen over de opzet en inhoud van de bedrijvenanalyse. 6 Tops en Van der Torre, 2015. 7 Noordanus e.a., 2021.

2. Criminele netwerken tasten de effectiviteit van sociaal-preventief beleid aan.8 De kansen die de georganiseerde criminaliteit biedt (of: lijkt te bieden) op status en snel geld, concurreren met activiteiten en instituten die stimuleren dat mensen legale kansen benutten. Het betreft onderwijsinstellingen, maar ook jongerenwerkers, sociale wijkteams, gezins- en straatcoaches, taalprogramma’s, re-integratie en andere frontlijninspanningen. Leren en werken is een lang traject, mogelijk met teleurstellende uitkomsten. Dan lonkt (mogelijk) het criminele pad. Afbakening De onderzoeksperiode heeft betrekking op de periode vanaf 2014 tot en met het voorjaar van 2021. Om deze periode goed te kunnen duiden, is er ook gekeken naar de aanloop vanaf 2000. Het onderzoek is gericht op geheel Arnhem met het Spijkerkwartier (casus) in het bijzonder.

1.4 Leeswijzer De opzet van deze bestuurlijke nota is als volgt. Hoofdstuk 2 bespreekt de beantwoording van de onderzoeksvragen en de conclusies. In hoofdstuk 3 staan de aanbevelingen weergegeven die de Rekenkamer doet. In hoofdstuk 4 is de reactie van het college van B&W integraal opgenomen. Hoofdstuk 5 bevat het nawoord.

8 Tops en Van der Torre, 2015; Noordanus e.a., 2021.

2. Conclusies

Op basis van het onderzoek trekt de Rekenkamer Arnhem conclusies. Dit hoofdstuk start met een korte beantwoording van vier onderzoeksvragen, gevolgd door de conclusies. Een uitgebreide beantwoording van de onderzoeksvragen is terug te lezen in hoofdstuk vijf van de Nota van Bevindingen.

2.1. Beantwoording onderzoeksvragen 1 t/m 4 1. Wat is in de periode vanaf 2014 de beleidstheorie én uitvoeringspraktijk (o.a. instrumenten, acties en resultaten) bij de integrale en gemeentelijke aanpak van ondermijning in het Spijkerkwartier en in Arnhem als geheel? Tussen 2014 en 2017 raakt de Arnhemse veiligheidsorganisatie achterop bij in het land gangbare ontwikkelingen in (middel)grote gemeenten. Investeringen in personele capaciteit blijven achterwege en veiligheid wordt geen pijler van het gemeentelijk beleid. Visievorming over de bestuurlijke aanpak van georganiseerde criminaliteit blijft tot 2018 uit, omdat college en gemeenteraad dit vooral zien als een taak voor politie en justitie. Criminele netwerken veroorzaken sociale ellende in Arnhem en maken misbruik van het beperkte Bibob-beleid en van het gemak waarmee zorgaanbieders contracten en budgetten kunnen krijgen. Er wordt vanaf 2018 enigermate een inhaalslag in gang gezet.

2. Welke knelpunten en kansen zien bewoners, ondernemers en professionals in het Spijkerkwartier? De onveiligheid in Arnhem is – zo constateert de Kadernota Veiligheid (2018-2022) disproportioneel groot voor een middelgrote stad. Tegelijkertijd is de gemeentelijke veiligheidsorganisatie qua capaciteit, informatiepositie en intern-organisatorische invloed in de afgelopen twintig jaar juist achtergebleven op ontwikkelingen in grote en middelgrote gemeenten in Nederland. Dit resulteert in knelpunten. De belangrijkste kans schuilt in een ontluikende visie op (de aanpak van) ondermijning.

3. Wat zijn de belangrijkste criminele fenomenen, werkwijzen en markten in Arnhem en in de schaduweconomie van het Spijkerkwartier, met bijzondere aandacht voor de Steenstraat én voor criminele functies van bedrijven en vastgoed? Het veldwerk levert in Arnhem een duidelijke top-3 op van criminele fenomenen, namelijk: drugscriminaliteit, mensenhandel en misstanden met vastgoed, zoals sociale ellende onder huurders van sobere woonruimte. 4. Hoe is de gemeenteraad betrokken bij het beleid en in welke mate is zij op de hoogte (gebracht) van criminele ontwikkelingen? De betrokkenheid van de gemeenteraad bij het bepalen van beleid en aanpak van ondermijning concentreert zich op de behandeling en vaststelling van de Kadernota Veiligheid 2018-2022. Het debat over een visievorming op ondermijning, ambities, aanpak en benodigde middelen is niet gevoerd.

2.2 Hoofdconclusie De hoofdconclusie van dit onderzoek luidt als volgt: De gemeente Arnhem heeft als het gaat om de bestrijding van ondermijning een gebrek aan ambities, een gebrek aan heldere doelen, een gebrek aan prioritering, een gebrek aan middelen en een gebrek aan formatie. Dit creëert samen met de Arnhemse historie op het vlak van criminaliteit een potentiële voedingsbodem voor ondermijning. De Rekenkamer constateert dat Arnhem een onveilige stad is waar ondermijning een manifest probleem is. Vooral drie aspecten zijn opvallend: -

Mensenhandel

Drugshandel

Vastgoedproblematiek

Wat betreft de omvang van ondermijning doet Arnhem niet onder voor de G4-steden. Voor een stad van iets meer dan 160.000 inwoners is dat een problematische constatering. De Rekenkamer heeft in het onderzoek de focus gelegd op het Spijkerkwartier. Dit hadden zeker ook andere wijken van Arnhem kunnen zijn. De Rekenkamer ziet een belangrijke verklaring voor de omvang van ondermijning in het gegeven dat de gemeente zowel bestuurlijk als organisatorisch weinig heeft geïnvesteerd in de aanpak van ondermijning in de stad. Exemplarisch hiervoor is de beëindiging van de raamprostitutie in 2006 in het Spijkerkwartier. Dit is een eenmalige belangrijke en kostbare ingreep geweest, maar heeft onvoldoende vervolg gekregen.

2.3. Conclusies Conclusie 1: Ondermijning is bestuurlijk geen prioriteit (geweest) In de afgelopen vijftien jaar heeft het gemeentebestuur van Arnhem de dingen op z'n beloop gelaten, ondanks verschillende stevige signalen over de problematiek. Het rapport van de Enquêtecommissie Opsporingsmethoden in 1996 bevat scherpe en concrete constateringen over de aanwezigheid van ondermijning in Arnhem. Met uitzondering van het beëindigen van raamprostitutie in 2006 in het Spijkerkwartier heeft dit rapport niet geleid tot bestuurlijke aandacht voor ondermijning. Datzelfde geldt voor het ondermijningsbeeld dat het RIEC in 2017 opstelt van Arnhem. Het ondermijningsbeeld beschrijft misstanden met vastgoed (o.a. fraude en uitbuiting), witwassen, drugscriminaliteit (vooral hennepteelt) en mensenhandel. Ook wordt gewezen op kwetsbaarheden vanwege het grote aantal kwetsbare groepen in de stad én door het gevoerde beleid, zoals het beperkte Bibob-beleid, de geringe ambtelijke capaciteit voor veiligheidsbeleid en gebrekkige doortastendheid.9 Er worden fenomenen en locaties benoemd waarop nauwelijks zicht is, zoals het buitengebied, de bedrijventerreinen, de autobranche, de woonwagenkampen, het vastgoed en theehuizen.10 Het ondermijningsbeeld was in 2017 nog geen impuls voor de gemeentelijke aanpak van ondermijning.

Landelijk wordt tussen 2000 en 2017 veiligheid een belangrijke pijler van het lokaal bestuur in (middel)grote gemeenten. In Arnhem komt die ontwikkeling niet van de grond. Ondermijning wordt door de raad en het college te weinig gezien als verantwoordelijkheid en taak van de gemeente. Ook burgemeesters trekken er niet hard aan. In de diverse Arnhemse coalitieakkoorden vanaf 2010 speelt veiligheid een kleine rol. Het raakt niet verder dan het uitschrijven van 'bestuurlijke boetes' voor burgerlijke ongehoorzaamheden zoals wildplassen of graffiti (2010), of het helemaal niet vermelden in het coalitieakkoord (2014) van ondermijning behalve dat veiligheid onder de burgemeester valt. De eerste visiecontouren ontstaan in 2018 om een slag te maken in de aanpak van ondermijning en de samenwerking met de politie te verbeteren. Rond 2017 kantelt de mate van bestuurlijke aandacht voor ondermijning. Hierin was het aantreden van een burgemeester met een duidelijk veiligheidsprofiel een belangrijk punt. Het wordt echter niet voldoende doorvertaald in de Kadernota Veiligheid 2018-2022. De kadernota bevat tien prioriteiten, waar ondermijning er één van is. Er volgt geen visie, specifiek beleid of integraal plan van aanpak voor ondermijning. De aanpak van ondermijning wordt gekenmerkt door de inzet van 'losse' inspanningen en instrumenten.

Daarnaast sluit de gemeente aan bij regionale trajecten, 9 RIEC, 2017 (Infographic) 10 RIEC, 2017 (Infographic)

zoals het veiligheidshuis en de integrale RIEC-aanpak van casuïstiek. Vanaf 2018 worden deze instrumenten vaker of meer strategisch benut. Daarnaast worden nieuwe instrumenten ingezet of in de steigers gezet, met de burgemeester in een trekkersrol, zoals de oprichting van een Arnhems Interventie Team in 2019. Een integrale en structurele aanpak komt onvoldoende van de grond. Ondermijning wordt, met andere woorden, niet gezien als bestuurlijke hoofdprioriteit. De stad raakt hierdoor achterop in de aanpak van ondermijning. Conclusie 2:

Ondermijning is ook in de politieke arena geen onderwerp van gesprek.

In de eerste conclusie is beschreven dat ondermijning geen bestuurlijke prioriteit was. Dit geldt in grote mate ook voor de politieke arena. Raad en college zien ondermijning niet als taak. Ondanks het rapport Van Traa uit 1996 ziet men in Arnhem dit als opdracht van de politie en justitie. Ondermijning komt sporadisch terug op de agenda van de Politieke Avond, maar veel verder dan aandacht bij incidenten of vormen van ondermijnende criminaliteit van veelal dezelfde partij(en) komt het niet. De beperkte hoeveelheid van moties of artikel 44 vragen over de aanpak van ondermijning is opvallend. Sinds de burgemeesterswissel in 2017 is er meer aandacht voor het onderwerp. Maar als de gemeenteraad wordt verzocht meer te leveren op het gebied van veiligheid en handhaving door de burgemeester gebeurt dit niet 'con amore'.

Eerdergenoemde bevindingen

leiden tot de constatering dat Arnhem op zelfgekozen achterstand staat door bestuurlijke keuzes.

Conclusie 3: Door de organisatieopbouw wordt de afdeling Veiligheid, en vanaf 2016 ook de teams Leefomgeving, niet in positie gebracht om een effectieve aanpak ondermijning uit te voeren. De Arnhemse organisatieopbouw verhindert een effectieve aanpak van ondermijning. De gesplitste verantwoordelijkheden tussen de wijken en het stedelijk programma Veiligheid maken de aanpak moeilijker dan dat het al is. De positie en omvang van de afdeling Veiligheid is problematisch gezien de uitdagingen waar Arnhem voor staat. Veiligheid is een vak apart. Momenteel is het één van de vele taken die bij de teams Leefomgeving belegd zijn. De teams Leefomgeving zijn verantwoordelijk voor een breed scala aan onderwerpen van cultuur tot welzijn. Veiligheid is slechts één van de taken en heeft geen primaire focus. In de uitvoering was lange tijd geen aandacht voor de instrumenten tegen ondermijning waar men toegang tot had zoals de Bibob toetsen die sporadisch werden ingezet. Ook het aantal handhavers op straat was beperkt. De 12

huidige stadsmarinier

zou kansen moeten bieden om door te pakken maar is slechts voor een

beperkt aantal uren aangesteld. Zonder bestuurlijke aansturing kan de organisatie waar de

11 Bij de behandeling van de Perspectiefnota 2021-2024/Arnhemse herstelagenda coronacrisis op 2 september 2020 neemt de raad onder andere de volgende twee amendementen aan: 'Wel handhaven, maar taakstelling op personeel' (20A66) en 'Opsporen en bestraffen van criminelen geen taak van de gemeente' (20A63g). 12 Officiële functie: externe projectleider integrale aanpak schoon, heel en veilig Spijkerkwartier.

bestrijding verspreid is neergelegd slechts een gebrekkig invulling krijgen omdat de invloed van het Team Veiligheid op sturing en doelen van de Teams Leefomgeving maar heel beperkt is.

Conclusie 4: Het Spijkerkwartier is geen uitzondering. Het Spijkerkwartier is één van de wijken in Arnhem. Wat aangetroffen is in het onderzoek is een voorbeeld. Als de focus op een andere wijk had gelegen, waren we waarschijnlijk soortgelijke 13

fenomeen tegengekomen.

Daarnaast is er mogelijk sprake van het waterbedeffect. Als er enkel

hard gedrukt wordt op het Spijkerkwartier dan komt de problematiek in andere wijken ongetwijfeld naar boven. Zie ook de beschouwing van Pieter Tops. Dat onderstreept het belang van een structurele integrale aanpak van ondermijning in Arnhem.

13 Aldus onze respondenten. Bij de voorbereiding van het onderzoek spraken we deskundigen die ons zeiden: waarom nemen jullie de casus Spijkerkwartier? In andere wijken is het minstens even erg, zo niet erger.

3. Aanbevelingen De hoofdaanbeveling luidt als volgt: 14

Kijk het beest recht in de bek

en pak de ondermijning in de stad aan.

Aanbeveling 1 Bestuurlijk (voor het college): Ga sneller en harder voort op de voorzichtig ingeslagen weg in de bestrijding van ondermijning. Doe dit door stevige ambities te formuleren voor de aanpak van ondermijning met bijpassende doelen, prioritering, middelen en formatie.

Inventariseer waar de grootste uitdagingen liggen en

maak bestuurlijke keuzes om criminaliteit en ondermijning te bestrijden. Uiteraard vergt een investering in ambities en doelen een stevige en regelmatige rapportage. Ga met andere gemeenten praten die verder zijn op dit terrein (Breda bijvoorbeeld).

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Arnhem&id=06a2ca16-efa6-4f83-aa6f-d24de8f8b514