Agendabundel

Openbaarheid en transparantie zijn essentieel voor het vertrouwen tussen de samenleving en de overheid. Een betrouwbare overheid is een overheid die dicht bij haar inwoners staat en het belang van haar inwoners voorop stelt, met oog voor de menselijke maat in het beleid en slagkracht in de uitvoering. Doen wat nodig is, in plaats van doen wat regel is, waarbij niet het systeem maar de uitwerking in de praktijk leidend is. Versterking van de burgerparticipatie en ons wijkgericht werken moeten ons daarbij helpen. Om onze ambities met betrekking tot inkoop te verwezenlijken trekken we geld uit zodat we lokaal, sociaal, duurzaam, diervriendelijk en circulair kunnen aanbesteden. Om de zelfredzaamheid van onze inwoners, ondernemers en organisaties maximaal te faciliteren blijven we uitkijken naar mogelijkheden om onze dienstverlening verder te optimaliseren en te professionaliseren. We gaan digitaal vaardige gebruikers nog meer faciliteren om gemeentelijke diensten en producten af te nemen. Ook bieden we nieuwe digitale producten en diensten aan. Uiteraard blijven we via telefoon en balie ondersteunen voor de inwoner die dat nodig heeft. Daarnaast trekken we geld uit zodat de informatiebalie bij Loket Zuid kan worden voortgezet. Ook investeren we extra middelen om de bereikbaarheid en kwaliteit van de dienstverlening van de Klantenservice te verbeteren.

Kunst en cultuur voor iedereen Wij willen dat iedereen, van jong tot oud, de kans krijgt om in aanraking te komen met kunst en cultuur, zowel het ervaren als ook het zelf maken ervan. Met kunst en cultuur dragen we bij aan een aantrekkelijk leef- en vestigingsklimaat. Het is onze ambitie om een interessant en aansprekend cultuuraanbod voor de grote diversiteit aan Arnhemmers te realiseren. We voeren de aangenomen raadsmotie uit waardoor de 500.000 euro die gedurende enkele jaren voor culturele programmering beschikbaar is, structureel wordt. Daarmee versterken we het culturele klimaat in de stad. Er is momenteel een grote mismatch tussen vraag en aanbod van huisvesting (ateliers, werkruimtes, oefenruimtes) voor de creatieve en culturele sector in Arnhem. Daarom stellen we geld beschikbaar voor de noodzakelijke investeringen in potentiële cultuurgebouwen. Samen met onze partners in de stad investeren we blijvend in een aantrekkelijke binnenstad voor inwoners, bezoekers en toeristen. Het huidige cultuurhistorische erfgoed wordt goed onderhouden en daar waar mogelijk toekomstbestendig en duurzaam gemaakt. Evenementen in Arnhem moeten zo divers, inclusief, laagdrempelig en duurzaam mogelijk zijn. Daarbij blijven we inzetten op beeldbepalende evenementen die aansluiten bij onze gewenste uitstraling.

Ambities Deze Ontwerp Begroting 2024 heeft een duidelijke richting en grote ambities, zoals hierboven op hoofdlijnen aangegeven. We verwachten dat we veel van onze ambities in de komende tijd zullen kunnen realiseren. Er zijn ook ambities waarvan het onzeker is of en in welk tempo ze kunnen worden ingevuld. Dit type onzekerheden 6 Hoofdlijnen van beleid

horen bij onze ambitie om complexe maatschappelijke opgaven aan te pakken. De ambities hebben soms het karakter van het doorbreken en het omkeren van lang ingesleten patronen. Dat zijn weerbarstige trajecten die een lange adem vragen. In dossiers zoals de verstedelijking, klimaatadaptatie, mobiliteitsopgave en/of de energietransitie is de komende jaren veel inzet nodig. Deels vanuit onze interne organisatie, maar ook van onze partners. In de huidige arbeidsmarkt met personele schaarste is het de vraag of deze inzet haalbaar is. Daarnaast hebben zowel wij als onze partners te maken met onder meer stijgende kosten, onzekere marktontwikkelingen en stikstofbeperkingen. Uiteraard hebben we hier oog voor. Dat neemt niet weg dat we ook de komende jaren vol energie aan de slag gaan om samen met de stad onze ambities voor Arnhem verder te verwezenlijken.

7 Hoofdlijnen van beleid

Ontwikkelingen in het financieel kader Hoofdlijnen financiën Het financieel beeld voor gemeenten ziet er op de korte termijn gunstig uit, maar het perspectief voor de langere termijn (vanaf 2026) is onzeker. In de Perspectiefnota 2024-2027 is dit reeds toegelicht. De onzekerheid op de langere termijn komt met name door de verwachte daling van het gemeentefonds dat vanuit de Rijksoverheid wordt verstrekt. Uit de Voorjaarsnota 2023 van het Rijk blijkt dat gemeenten vanaf 2026 structureel € 3 miljard minder krijgen om hun taken uit te voeren. Daarmee is er geen toereikende structurele financiering van de taken van gemeenten, hetgeen onvermijdelijk gevolgen heeft voor het voorzieningenniveau, de leefomgeving, de zorg en de ondersteuning die gemeenten hun inwoners kunnen bieden. Tot op heden heeft het inmiddels demissionaire kabinet niet gezegd dat het hier om een bezuiniging gaat, maar ook niet aangegeven welke taken niet of minder moeten worden uitgevoerd. Hoewel we in Arnhem de financiën op orde hebben en zeker de eerste jaren de middelen nog toereikend zijn, worden hierdoor (net als in elke andere Nederlandse gemeente) onze inhoudelijke ambities beperkt. Desondanks is het gelukt om een meerjarig sluitende begroting te realiseren, waarin ook ruimte is gevonden voor een aantal grote ambities.

Structurele ruimte onder druk Uit de Perspectiefnota blijkt ook dat de structurele financiële ruimte die er is, (vrijwel) volledig wordt opgeslokt door de (doorwerking van) indexaties die veel hoger zijn dan in eerdere jaren. In deze Begroting is dit beeld nog versterkt: actualisatie van een aantal indexaties na het opstellen van de Perspectiefnota legt een aanvullend beslag op de structurele ruimte. De Rijksoverheid compenseert gemeenten hier onvoldoende voor. Bovendien worden we, zoals hierboven aangegeven, vanaf 2026 geconfronteerd met het ‘ravijn’ in het gemeentefonds, dat slechts gedeeltelijk door aanvullingen in het gemeentefonds is opgelost. Uit de meicirculaire volgt dat ten opzichte van de Perspectiefnota in alle jaren extra ruimte ontstaat. Deze ruimte is noodzakelijk om op de eerste plaats dekking te kunnen bieden aan de autonome en overige financiële ontwikkelingen. De resterende ruimte uit de meicirculaire is in de voorbereiding op de Begroting 2024 meegenomen om een integrale afweging te maken in de ambities en knelpunten zoals onder andere genoemd in de Perspectiefnota. Daarbij is uiteraard rekening gehouden met de besluitvorming met betrekking tot de Perspectiefnota. In dit totaal van ambities, knelpunten en wensen zijn in deze Begroting 2024 afwegingen en keuzes gemaakt.

Vanuit het demissionaire kabinet is erkend dat er sprake is van een disbalans tussen de taken die decentrale overheden worden geacht uit te voeren en de middelen die daar tegenover staan. Een tekort van € 3 miljard kunnen gemeenten niet zomaar wegpoetsen. Deze erkenning is hopelijk een eerste stap om het gesprek verder te kunnen voeren en als één overheid tot een oplossing te komen. Tijdens het overhedenoverleg in september 2023 wordt gesproken over hoe Rijk en gemeenten samen ambities, taken en middelen in evenwicht brengen. De nieuwe landelijke Taskforce Taken en Middelen brengt de consequenties in beeld van het tekort in 2026. Ook komt de taskforce met voorstellen over de wijze waarop taken en middelen structureel in balans gebracht kunnen worden. De inzet van de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) in dit gesprek hangt mede af van het al dan niet controversieel verklaren van de nieuwe financieringssystematiek van het gemeentefonds en de consequenties die daar wel of niet aan verbonden worden. Om het huidige takenpakket van gemeenten en de ambities van het kabinet ongewijzigd te kunnen blijven uitvoeren, zal de VNG blijven bepleiten dat verbetering van het meerjarig financieel perspectief op de volgende onderdelen noodzakelijk is: • herstel van het accres vanaf 2026 en niet pas vanaf 2027; • definitief schrappen van de opschalingskorting.

In Arnhem is deze korting volledig ingeboekt. Vanaf het jaar 2026 gaat het om € 975 miljoen landelijk. Dit betekent voor Arnhem dat we vanaf 2026 rekenen met bijna € 10 miljoen per jaar minder inkomsten door deze opschalingskorting; • toereikende en stabiele indexering van het gemeentefonds om loon-, prijs- en volumeontwikkelingen op te kunnen vangen, inclusief de stijging van de zorgvraag. Begrotingsadvies VNG De VNG heeft naar aanleiding van bovenstaande geschetste situatie een begrotingsadvies aan gemeenten afgegeven: • maak een sluitende begroting over de jaren 2024/2025; • maak voor het jaar 2026 en volgende jaren een reële begroting op basis van het huidige takenpakket en de noodzakelijke investeringen, waarbij een eventueel tekort dat ontstaat duidelijk zichtbaar is. Voor Arnhem geldt dat deze Begroting 2024 een sluitend beeld in 2024 en 2025 laat zien, maar ook (nog net) in de jaren daarna. Daarmee is onze financiële positie in vergelijking met veel andere gemeenten goed. In deze 8 Ontwikkelingen in het financieel kader

Begroting 2024, maar vooral in de vorige Begroting 2023 is op een aantal posten noodgedwongen echter gekozen om incidentele middelen in te zetten in plaats van structureel geld vrij te maken. Als we op onderdelen deze middelen wel structureel willen begroten, dan voorzien we in de komende begrotingen dat inhoudelijke keuzes moeten worden gemaakt om binnen de beperkte(re) financiële kaders te blijven. Ruimte voor ambities, specifiek de verstedelijkingsopgave Zoals hiervoor aangegeven is er naast de dekking van de autonome ontwikkelingen in deze Begroting (beperkte) ruimte voor de financiële vertaling van onze ambities. De raad heeft daarvoor richting gegeven bij de besluitvorming rond de Perspectiefnota. Een ambitie die een forse impact heeft op het financieel beeld betreft de verstedelijkingsopgave. Specifiek de ontwikkeling in het gebied Spoorzone Arnhem Oost is een grote opgave, die op dit moment wordt ingeschat op circa € 245 miljoen. Hiervoor is bij het Rijk een sterke lobby gevoerd. Dit heeft geleid tot een flinke toegezegde bijdrage vanuit de Rijksoverheid van € 108 miljoen (€ 131 miljoen inclusief BTW), maar dit vraagt tegelijkertijd ook om een substantiële inzet van eigen middelen van naar verwachting circa € 90 miljoen.

Aan de ene kant betekent dit dus een enorme kans voor Arnhem, maar tegelijkertijd brengt dit de verantwoordelijkheid met zich mee om eigen budget in te brengen. Deels kan deze inzet gedekt worden voor € 11 miljoen vanuit reeds gereserveerde middelen in het stadsontwikkelfonds en andere reserves. De opgave is echter van dusdanige omvang dat daar bovenop een beroep op algemene middelen nodig is om begin 2024 als raad een investeringsbesluit te kunnen nemen. Op het totaal van alle autonome ontwikkelingen, knelpunten en beleidswensen is een integrale afweging gemaakt welke inzet vanuit de algemene middelen verantwoord is om vrij te kunnen spelen voor deze verstedelijkingsopgave. Vanzelfsprekend zijn de afgesproken financiële spelregels over de weerstandsfactor en solvabiliteit hierbij randvoorwaarden. Als uitkomst van die afweging wordt in deze Begroting voorgesteld om vanuit de algemene middelen eenmalig € 13 miljoen vrij te spelen voor de opgave in Spoorzone Oost en structureel vanaf 2027 € 6 ton en vanaf 2028 € 3 ton kapitaallasten te ramen om een investering van € 19 miljoen in de inrichting van de openbare ruimte mogelijk te maken. Om een start te kunnen maken met de verstedelijkingsopgave in Spoorzone Oost wordt in deze Begroting dus in totaliteit € 24 miljoen gereserveerd en wordt € 19 miljoen als investeringskrediet beschikbaar gemaakt.

Daarnaast houden we rekening met een verhoging van het risicoprofiel met € 20 miljoen om recht te doen aan het hogere risico dat we als gemeente lopen bij een dergelijk omvangrijk traject. Bij het aankomende investeringsvoorstel wordt de daadwerkelijke risico-impact berekend. Daarnaast wordt in deze Begroting voorgesteld een stelselwijziging ten aanzien van de kosten van riolering door te voeren: de kosten van de eerste aanleg van riolering bij nieuwbouw worden daarbij niet meer als kosten van de grondexploitatie aangemerkt, maar als investeringen geactiveerd. Bij de aankomende financiële jaarrapportage projecten (FJP) wordt exact berekend welke investeringskredieten in 2024 nodig zijn, tot welke kapitaallasten dit leidt, op welke wijze deze vanaf 2025 via de rioolheffing gedekt kunnen worden en wat de verwachte financiële effecten op de grondexploitaties zijn. Tot slot wordt in deze Begroting specifiek voor de grondexploitatie Spoorzone voorgesteld een nieuwe BR Spoorzone in te richten, waaraan de bijdragen vanuit de algemene middelen en de BR Stadsontwikkelfonds worden gedoteerd. Met deze Begroting zijn dus de voorbereidingen getroffen door eerste financiële ruimte te creëren. Alles bij elkaar geeft dit voldoende basis om begin 2024 een gebiedsexploitatie voor te leggen.

Op het moment dat de gebiedsexploitatie Spoorzone in 2024 aan de raad wordt voorgelegd, vindt besluitvorming plaats om dit traject daadwerkelijk in gang te zetten. Op dat moment zullen de middelen voor de Spoorzone ook aangevuld worden met dekkingen voor circa € 47 miljoen vanuit overige budgetten zoals bereikbaarheid, mobiliteit, groen, klimaat en parkeerinkomsten. Daarbij vertrouwen we erop dat we samen met het Rijk en de Provincie tot een sluitende businesscase kunnen komen. Conclusies financieel beeld Het financieel meerjarenbeeld in deze Begroting 2024 kan dekking bieden aan de autonome ontwikkelingen, waaronder de sterk gestegen nominale kosten. Daarnaast blijft er (beperkte) ruimte over voor dekking van nieuwe ambities, rekening houdend met de financiële spelregels. We realiseren een weerstandsfactor van 1,0 in 2024, hetgeen in lijn met onze financiële verordening is. Vooral de ambitie op het gebied van de groeiende stad maakt echter dat de financiële positie in deze Begroting fors belast wordt. Dit blijkt uit de impact op het weerstandsvermogen. De weerstandsfactor zou in de jaren 2024 tot en met 2027 zonder de vertaling van de woningbouwopgave in Spoorzone Arnhem-Oost jaarlijks tussen 0,6 en 0,7 hoger uitvallen en uitkomen op 1,6 in 2024 oplopend naar 1,8 in 2027.

Hiermee wordt duidelijk dat de voorlopige financiële vertaling van (een deel van) de verstedelijkingsopgave zwaar op de gemeentelijke begroting drukt. Het valt te bezien in hoeverre in de komende jaren deze en andere gemeentelijke opgaven door de

9 Ontwikkelingen in het financieel kader

Rijksoverheid binnen de mogelijkheden van passende financiering worden voorzien. Dit zal bepalend zijn voor het daadwerkelijk kunnen realiseren van de gewenste ambities.

Reëel en structureel sluitende begroting In het financiële beeld in de Perspectiefnota is een raming gemaakt van het gemeentefonds op basis van de september- en decembercirculaires 2022, aangevuld met een inschatting voor loon- en prijscompensatie die in de meicirculaire wordt toegekend. In deze Begroting is de doorrekening van de meicirculaire hier tegenover gezet, waarbij in de meicirculaire zoals gebruikelijk ook alle maatstaven meerjarig zijn geactualiseerd. Onderstaand plaatje geeft inzicht in de incidentele en structurele ruimte die in de Begroting 2023 en 2024 vanuit het gemeentefonds ontstaat:

Hieruit blijkt dat de structureel beschikbare ruimte in de Begroting 2023 slechts € 5,7 miljoen was, maar in deze Begroting 2024 verruimd is met € 40 miljoen. Dit komt door de toename van het gemeentefonds in de afgelopen circulaires, doordat de eenmalige compensatie van € 10 miljoen in 2026 structureel wordt toegekend en doordat het uitstel van het verdeelmodel beschermd wonen binnen het gemeentefonds valt en daardoor als structurele post wordt beschouwd. De keerzijde van de grotere structurele ruimte is een verkleining van de incidentele ruimte in de jaren 2024 tot en met 2026 (alles boven de streep). Hiermee is dus gebeurd waar in de Begroting 2023 op deze plek aan gerefereerd is. De aanpassing van de accresberekening heeft geleid tot een grotere structurele ruimte en een kleinere incidentele ruimte. Waar de Begroting 2023 het noodzakelijk maakte om met name een aantal investeringen, in tegenstelling tot de gebruikelijke werkwijze, incidenteel te bekostigen, zodat de structurele lasten zo laag mogelijk zouden blijven, biedt de Begroting 2024 de ruimte om deze investeringen weer op de gebruikelijke wijze te begroten door de kapitaallasten als structurele lasten in de begroting op te nemen. Op basis van de beschikbare informatie, met name van het Rijk, zijn de verschillende inkomsten in deze begroting volgens de gebruikelijke methode geraamd.

Daarnaast zijn geen extra taakstellingen opgenomen, terwijl wel rekening is gehouden met onder andere de forse tegenvallers als gevolg van de loon- en prijsontwikkeling. Daarmee is sprake van een reëel evenwicht in deze begroting. Binnen deze kaders is de resterende ruimte uit de meicirculaire in de voorbereiding op de Begroting 2024 meegenomen om een integrale afweging te maken in de ambities en knelpunten zoals onder andere genoemd in de Perspectiefnota. Daarbij is uiteraard rekening gehouden met de besluitvorming van de Perspectiefnota. In dit totaal van ambities, knelpunten en wensen zijn in deze Begroting 2024 afwegingen en keuzes gemaakt. Dit leidt tot het volgende totale beeld van de incidentele en structurele verrekeningen met de algemene reserve: 10 Ontwikkelingen in het financieel kader

Financieel beeld 2024-2027

2024

2025

2026

2027

Bedragen x € 1.000

Uitgangspositie Begroting 2023

0

0

0

0

Toevoeging (+) of onttrekking (-) aan de algemene reserve voorafgaand aan Perspectiefnota

5.814

25.361

-13.176

-976

Waarvan structureel

30.629

34.904

9

9

Waarvan incidenteel

-24.815

-9.543

-13.185

-985

Autonome en overige financiële ontwikkelingen Perspectiefnota

-6.072

-3.453

8.582

-10.275

Waarvan structureel

-4.566

-3.839

7.317

-10.275

Waarvan incidenteel

-1.506

387

1.265

0

Gemeentefonds en overige Rijksontwikkelingen (structureel)

9.173

9.884

9.017

22.832

Waarvan structureel

9.173

8.884

8.017

22.832

Waarvan incidenteel

0

1.000

1.000

0

-12.751

-4.781

-5.220

-546

Waarvan structureel

-818

-411

150

-446

Waarvan incidenteel

-11.933

-4.370

-5.370

-100

Een GROEN Arnhem

-2.202

2.084

2.640

-1.359

Waarvan structureel

-5

-241

-660

-1.159

Waarvan incidenteel

-2.197

2.325

3.300

-200

Een KANSRIJK Arnhem

-9.552

-4.397

-4.191

-1.348

Waarvan structureel

-3.902

-4.647

-3.661

-818

Waarvan incidenteel

-5.650

250

-530

-530

Een VERBONDEN Arnhem

10.135

84

1.830

-3.420

Waarvan structureel

155

10

292

-2.635

Waarvan incidenteel

9.980

74

1.538

-785

Jaarlijkse bijstellingen

-5.483

-6.823

-7.446

-7.395

Waarvan structureel

-4.933

-6.408

-7.300

-7.395

Waarvan incidenteel

-550

-416

-146

0

Financiële ontwikkelingen aanvullend op Perspectiefnota

Beleidsontwikkelingen Een DUURZAAM Arnhem

11 Ontwikkelingen in het financieel kader

Totaal financiële ontwikkelingen aanvullend op Perspectiefnota

-10.681

-3.949

-3.370

8.763

Waarvan structureel

-330

-2.812

-3.162

10.378

Waarvan incidenteel

-10.350

-1.136

-208

-1.615

Toevoeging (+) of onttrekking (-) aan de algemene reserve cf Begroting 2024

-10.939

17.959

-7.965

-2.488

Waarvan structureel

25.732

28.252

4.164

112

Waarvan incidenteel

-36.671

-10.293

-12.128

-2.600

0

0

0

0

Totaal Financieel beeld

Uit deze tabel blijkt dat er in 2024 een bedrag van bijna € 11 miljoen aan de algemene reserve wordt onttrokken. Dit bestaat echter uit een structurele toevoeging van ruim € 25 miljoen en een incidentele onttrekking van ruim € 36 miljoen. Dit betekent dat de begroting voor 2024 structureel sluitend is. In het jaar 2025 loopt dit saldo zelfs nog verder op naar ruim € 28 miljoen. In 2026 zakt dit ver terug naar een structureel overschot van ruim € 4 miljoen, terwijl vanaf 2027 een beperkt voordelig saldo van € 1 ton resteert. In alle jaren ontstaat er dus een structureel sluitende begroting, die wel een flinke daling laat zien.

Gemeentefonds en overige (rijks)ontwikkelingen Het gemeentefonds is de grootste inkomstenbron voor gemeenten. Jaarlijks worden gemeenten op een drietal momenten geïnformeerd over de actuele raming van het gemeentefonds. De meicirculaire is gebaseerd op de Voorjaarsnota van het Rijk en is een belangrijke bouwsteen van de gemeentelijke begroting. Accres algemene uitkering Het accres is tot en met 2025 gesplitst in een vaststaand volumedeel en een loon- en prijsdeel dat per circulaire wordt bijgesteld op basis van de laatste inzichten van het Centraal Planbureau (CPB) over de loon- en prijsontwikkeling. Volumecompensatie Tot en met 2025 is de volumeontwikkeling van het accres gekoppeld aan de rijksuitgaven (trap-op-trap-af) en voor deze jaren ook vastgezet. In het landelijke coalitieakkoord is besloten om het accres vanaf 2026 echter niet langer te koppelen aan de rijksuitgaven. In de Begroting 2023 ontstond daardoor vanaf 2026 het zogenaamde ‘ravijn’. In de septembercirculaire 2022 heeft het kabinet aanvullend eenmalig € 1 miljard in 2026 voor gemeenten ter beschikking gesteld om dit ravijn te verzachten. Dit is meegenomen in de Perspectiefnota 2024. In de meicirculaire 2023 is aangekondigd dat deze € 1 miljard vanaf 2027 structureel beschikbaar komt. Dit betekent voor Arnhem circa € 10 miljoen meer gemeentefonds vanaf 2027.

In de Perspectiefnota 2024 was hiermee nog niet gerekend. Daarnaast heeft het kabinet een nieuwe financieringssystematiek voor gemeenten aangekondigd met als doel een stabiele(re) financiering en meer autonomie voor medeoverheden. De volumeontwikkeling van het gemeentefonds wordt daarbij gebaseerd op een historisch gemiddelde van de ontwikkeling van het bbp. In de Miljoenennota 2024 worden voor 2027 en verder de cijfers op basis van de bbp-systematiek berekend en opgenomen op basis van de op dat moment meest actuele gegevens. In de meicirculaire is de koppeling aan het bbp vanaf 2027 dus nog niet verwerkt en zoals gebruikelijk verwerken we de meicirculaire in de Begroting. Voor het jaar 2027 is daarom aanvullend een inschatting gemaakt van het volumeaccres dat nog toegevoegd zal worden. Hierbij gaan we uit van het bedrag dat het Rijk voor 2027 hiervoor in de Voorjaarsnota gereserveerd heeft (€ 150 miljoen). Voor Arnhem betekent dit dus € 1,5 miljoen extra ruimte. Dit is prudent ingeschat. Tot slot is bij de uitwerking van de nieuwe financieringssystematiek de mogelijkheid voor een groter eigen belastinggebied betrokken. Op gemeentelijk niveau wordt in samenspraak met de VNG bezien welke mogelijkheden er zijn qua modernisering en uitbreiding van het belastinggebied, waarbij op basis van de uitkomsten een eventueel wetgevingstraject in gang wordt gezet.

Omdat dit samenhangt met een mogelijk nieuw nationaal belastingstelsel, verwachten we niet dat dit korte termijn gaat gebeuren. Loon- en prijscompensatie In de meicirculaire is voor de jaren 2024 en verder de loon- en prijsontwikkeling meerjarig gestegen ten opzichte van de vorige raming uit de septembercirculaire 2022. Een eerste inschatting daarvan is reeds opgenomen in de 12 Ontwikkelingen in het financieel kader

Perspectiefnota 2024. Daarnaast heeft het kabinet besloten dat het gemeentefonds vanaf 2027 geïndexeerd wordt op basis van de ontwikkeling van het bruto binnenlands product (bbp). De loon- en prijsontwikkeling over 2022 is aanzienlijk gestegen ten opzichte van de oorspronkelijke raming. Om die reden heeft het kabinet bij de Najaarsnota 2022 besloten om bij de Voorjaarsnota 2023 eenmalig een extra structurele prijsbijstelling vanaf 2022 uit te keren. Bij de Najaarsnota werd gesproken over landelijk € 300 miljoen en dat zou op basis van de indexcijfers van maart 2023 nog hoger uitkomen. In de Perspectiefnota is hiermee rekening gehouden. Uit de meicirculaire 2023 blijkt echter dat conform de uiteindelijk gehanteerde grondslag de compensatie lager uitkomt dan de eerder genoemde € 300 miljoen en wel op € 127 miljoen in 2023, aflopend naar € 115 miljoen in 2027. Dit is verwerkt in deze Begroting. Taakmutaties Binnen het cluster Jeugdzorg worden in 2024 en 2025 extra middelen toegevoegd aan de algemene uitkering op basis van het principeakkoord over de Hervormingsagenda Jeugd. De beschikbaarstelling van de middelen vanaf 2026 en verder vindt pas plaats na het advies van de deskundigencommissie en de besluitvorming daarover.

De middelen die voor 2025 worden toegevoegd aan de algemene uitkering, worden gecorrigeerd voor de afgesproken besparing (€ 500 miljoen) die aanvullend is opgenomen in het landelijke coalitieakkoord. Om die reden valt dit budget binnen het gemeentefonds lager uit dan waarmee in de Begroting 2023 rekening is gehouden. Dit geldt ook voor de jaren vanaf 2026. Uitwerking van de landelijke besparing van ruim € 500 miljoen moet echter ook leiden tot even zo grote lastenverlaging bij het programma jeugdzorg. Om die reden is een stelpost bij dit programma opgenomen. Deze vertaling in de begroting is conform de richtlijn van de Provincie. In het cluster individuele voorzieningen Wmo worden structureel extra middelen beschikbaar gesteld aan gemeenten samenhangend met het Integraal Zorgakkoord, ter compensatie van gemeenten voor gestegen kosten als gevolg van de invoering van het abonnementstarief Wmo. Daarnaast wordt het abonnementstarief vanaf 2025 afgeschaft en wordt in plaats daarvan een inkomensafhankelijke eigen bijdrage in de Wmo heringevoerd. De gestegen kosten als gevolg van het abonnementstarief deden zich al enkele jaren voor en waren dus al verwerkt in de begroting. Daarom kan dit deel van de extra rijksmiddelen ten gunste van de algemene middelen vallen.

Daarnaast is in de meicirculaire bevestigd dat de invoering van het nieuwe verdeelmodel voor beschermd wonen met een jaar is uitgesteld naar 2025. Ook zijn de verwachte kosten van beschermd wonen voor Arnhem meerjarig geactualiseerd. Dit leidt in 2027 tot een voordeel van ruim € 8 miljoen. Dit is verwerkt in de berekening van de meicirculaire. Zoals in de raadsbrief van 5 september is toegelicht, zijn er met de regio financiële afspraken gemaakt over de transformatie van beschermd wonen naar beschermd thuis, inclusief afspraken over onderlinge solidariteit en risicobeheersing. De financiële afspraken zoals genoemd in de raadsbrief zijn in deze Begroting verwerkt: in 2024 passen de financiële afspraken binnen de bestaande begroting van beschermd wonen en vanaf 2025 zijn de financiële afspraken vertaald door rekening te houden met het beslag op de algemene middelen aangevuld met meerjarige onttrekkingen aan de BR Wmo en jeugdzorg. In de begroting is tot slot een structurele stelpost van jaarlijks € 1,0 miljoen opgenomen om bovenmatige rentestijgingen op te vangen. In de Perspectiefnota 2022-2025 is besloten om deze voor 2024 incidenteel vrij te laten vallen. Daarmee staat deze stelpost vanaf 2025 structureel in de begroting.

Sinds de Perspectiefnota 20222025 is de rente wel gestegen, maar op korte termijn is Arnhem hiervoor relatief ongevoelig omdat in de afgelopen periode langlopende leningen tegen lage rentes zijn afgesloten. Daarmee kan de rentebuffer ook in 2025 en 2026 incidenteel vrijvallen. Vanwege prudent financieel beleid blijft de structurele buffer vanaf 2027 gehandhaafd.

13 Ontwikkelingen in het financieel kader

Gemeentefonds en overige (rijks)ontwikkelingen

2024

2025

2026

2027

I/S

23.670

24.894

36.394

19.070 S

Doorgegeven mutaties decentralisatie-uitkeringen sept.- en dec.circulaire

-553

-232

-232

-232 S

Gemeentefonds totaal ontwikkelingen Perspectiefnota

23.118

24.662

36.162

18.838

Ontwikkelingen gemeentefonds meicirculaire

9.822

8.490

9.102

24.883 S

Doorgegeven mutaties decentralisatie-uitkeringen meicirculaire

-649

394

-1.085

-2.051 S

1.000

1.000

I

9.173

9.884

9.017

22.832

32.290

34.546

45.179

41.670

Bedragen x € 1.000

Ontwikkelingen gemeentefonds sept.- en dec.circulaire

Vrijval rentebuffer

Gemeentefonds totaal aanvullend op Perspectiefnota

Totaal ontwikkelingen gemeentefonds en overige ontwikkelingen

Financiële koers van de beleidsontwikkelingen In de Perspectiefnota 2024 - 2027 is een reeks autonome en overige financiële ontwikkelingen opgenomen. De onderstaande tabel met deze ontwikkelingen is overgenomen uit de Perspectiefnota, waarin ook een toelichting op deze ontwikkelingen is opgenomen. Autonome en overige financiële ontwikkelingen 2024 2025 2026 2027 I/S Perspectiefnota Bedragen x € 1.000

Gemeentefonds

23.118

24.662

36.162

18.838 S

OZB indexatie (inkomsten)

1.489

1.489

1.489

1.489 S

Areaalontwikkeling OZB

233

233

233

233 S

OZB indexatie (lasten voor panden in eigen gebruik)

-214

-333

-456

-566 S

Actualisatie MIP

1.583

2.042

1.439

365 S

Indexering MIP

-2.038

-2.625

-2.226

-1.402 S

12

387

1.265

I

Nominaal: Cao

-7.032

-6.956

-6.923

-6.788 S

Nominaal: Zorgcontracten

-6.600

-6.600

-6.600

-6.600 S

Nominaal: Subsidies

-4.000

-4.000

-4.000

-4.000 S

Nominaal: Gemeenschappelijke regelingen

-3.200

-3.200

-3.200

-3.200 S

Nominaal: Overige

-5.200

-5.200

-5.200

-5.200 S

Areaalontwikkeling

-2.051

-2.051

-2.051

-2.051 S

Zorg: Aanvullende indexering zorgtarieven

-1.000

-1.000

-1.000

-1.000 S

Zorg: kostprijsdekkende tarieven huishoudelijke ondersteuning

-1.000

-1.000

-1.000

-1.000 S

Zorg: verhoging vergoeding/tarief pleegzorg

-300

-300

-300

-300 S

Zorg (Wmo): PGB in verhouding tot uitstroom WLZ

1.200

600

600

600 S

Planningsrealisme MIP

14 Ontwikkelingen in het financieel kader

Indexatie contracten parkeergarages Extra loon- en prijsstijgingen 2023 ev bij VGGM

-282

-282

-282

-282 S

-1.203

-1.203

-1.203

-1.203 S

VGGM: Basis op orde JGZ / AGZ

-600

I

VGGM: Programma Beter Bedrijfsvoeren

-493

I

Actualisatie BUIG

1.718

1.670

1.677

1.633 S

Verschil huurindexatie en lasten gemeentelijk vastgoed

527

527

527

527 S

Onderwijshuisvesting verbouwing Spiekmanlaan

-76

-75

-74

-73 S

Dekking Spiekmanlaan uit onderwijsmiddelen Begroting 2023

76

75

74

73 S

-57

-57 S

Uitbreiding school Confetti Aanvullend investeringskrediet MFC De Salamander

-99

-98

-97

-96 S

Vervanging ondergrondse containers (OC's)

-194

-340

-484

-626 S

Dekking kosten OC's uit afvalstoffenheffing

194

340

484

626 S

Hogere beheerkosten transferhal Arnhem Centraal

-280

-280

-280

-280 S

-5.712

-3.518

8.517

Totaal Autonome en overige financiële ontwikkelingen Perspectiefnota

-10.340

In deze begroting is de lijn gevolgd om de beleidsontwikkelingen die een investering betreffen zoveel mogelijk op te nemen in de meerjareninvesteringsplanning en de bijbehorende kapitaallasten in de (exploitatie)begroting te verwerken. In voorgaande begrotingen zijn investeringen in sommige gevallen nog als incidentele last in de exploitatie opgenomen. De investeringen in mobiliteit, verduurzaming vastgoed en cultureel vastgoed worden in deze begroting dan ook als investering met kapitaallasten verwerkt. De financiële ontwikkelingen ten opzichte van de vorige begroting zijn onderverdeeld in de thema's Duurzaam Arnhem, Groen Arnhem, Kansrijk Arnhem en Verbonden Arnhem. Deze worden in de volgende paragrafen inzichtelijk gemaakt. Daarbij zijn in elke tabel, indien van toepassing, eerst de ontwikkelingen zoals opgenomen in de Perspectiefnota, benoemd. Daaronder zijn de ontwikkelingen die zich na de Perspectiefnota hebben voorgedaan, weergegeven. In iedere paragraaf is eerst een tabel opgenomen met beleidsontwikkelingen die gedekt worden door bestaande budgetten of reserves. Daarna is een tabel opgenomen met ontwikkelingen die gedekt worden vanuit de algemene middelen.

Een DUURZAAM Arnhem Ontwikkelingen een DUURZAAM Arnhem met dekking

2024

2025

2026

2027

I/S

Bedragen x € 1.000

Reservering middelen Spoorzone Oost

12.011

1.000

I

Middelen Stadsontwikkelfonds

-10.501

-1.000

I

Middelen Gebiedsontwikkeling Kronenburg

-1.100

I

Middelen Zuidelijke binnenstad

-410

I

Flexwonen Merwedeterrein

-300

I

Dekking Stadsontwikkelfonds

300

I

Inzet middelen uit Klimaatfonds

-5.000

Dekking Klimaatfonds

5.000

Totaal aanvullend op Perspectiefnota

Totaal ontwikkelingen een DUURZAAM Arnhem

15 Ontwikkelingen in het financieel kader

-5.000

-5.000

I I

0

-5.000

-5.000

0

0

-5.000

-5.000

0

Spoorzone Oost Om invulling te geven aan de opgave tot en met 2030 is in afstemming met het Rijk een businesscase opgesteld voor de realisatie van circa 5.400 woningen in het gebied. De dekking van deze gebiedsontwikkeling komt vanuit het Rijk, de Provincie en gemeentelijke middelen. Een deel van de gemeentelijke middelen is reeds beschikbaar binnen bestaande budgetten en wordt bij elkaar gebracht binnen de nieuw te vormen bestemmingsreserve Spoorzone Oost. Dit betreft middelen vanuit de bestemmingsreserves Stadsontwikkelfonds (€ 9,5 miljoen), Gebiedsontwikkeling Kronenburg (€ 1,1 miljoen) en Zuidelijke binnenstad (€ 0,4 miljoen). Flexwonen Merwedeterrein Voor het project Flexwonen Merwedeterrein wordt een aanvullend budget van € 0,3 miljoen in 2024 begroot. Doordat een aanzienlijk deel van de grond afgevoerd dient te worden zijn er extra kosten voor grondwerkzaamheden. Daarnaast is er een aanvullend planbudget nodig om het project tot realisatie te brengen. Zowel de kosten voor onderzoeken als de afstemming met de omgeving en corporaties vraagt meer aandacht en tijd dan waarmee aanvankelijk is rekening gehouden. Deze extra lasten worden gedekt vanuit het Stadsontwikkelfonds. Klimaatbudget Om de energietransitie een impuls te geven is in de Begroting 2023 € 15,0 miljoen vrijgemaakt dat is toegevoegd aan het Klimaatfonds.

Snelle en effectieve maatregelen zijn nodig om de klimaatcrisis te bestrijden. In de energietransitie is de afgelopen jaren al flink geïnvesteerd en deze zal de komende jaren worden geïntensiveerd. We verwachten in de jaren 2024, 2025 en 2026 jaarlijks € 5 miljoen te besteden. Om die reden wordt de begrote toevoeging van € 10 miljoen in 2023 en van € 5 miljoen in 2024 teruggedraaid en wordt het Klimaatbudget direct in de exploitatie begroot. Dit sluit daarmee aan bij het ritme waarmee de uitgaven worden gedaan. Het klimaatbudget wordt binnen de kaders voor het klimaatfonds besteed. Ontwikkelingen een DUURZAAM Arnhem tlv Algemene middelen

2024

2025

2026

2027

I/S

Bedragen x € 1.000

Eenmalige dotatie aan de BR Voorstudies

-500

Eenmalige bijdrage aan stadsontwikkelfonds tbv gemeentelijke planontwikkelingskosten grootschalige gebiedsontwikkelingen Publiek onrendabele top Spoorzone Oost

-12.000

I -1.000

I

-1.000

I

Publiek onrendabele top Spoorzone Oost: tbv park en mobiliteit

-600 S

Lokaal, sociaal, duurzaam, circulair en diervriendelijk Inkopen

-270

-270

-270

I

Aanvangsfase Verhuurdersvergunningen (Wet Goed Verhuurderschap)

-600

-75

-75

-75 S

Makelpunt

-100

-100

-100

-100 S

Community manager Merwedeterrein (motie 23M03)

-50

-50

-50

-50

I

Handhaving verbod permanente bewoning vakantieparken

-50

-50

-50

-50

I

Wasbare proefluiers (amendement 22A38)

-63

Verduurzamen vastgoed: vrijval

2.500

16 Ontwikkelingen in het financieel kader

I 3.000

I

Verduurzamen vastgoed: kapitaallasten

-118

Energieprijzen eigen gebruik vastgoed

-1.500

-236

Totaal ontwikkelingen een DUURZAAM Arnhem

-371 S I

Beëindiging spaarelement rioolheffing

Totaal aanvullend op Perspectiefnota

-375

700

700 S

-12.751

220

-220

-546

-12.751

220

-220

-546

Eenmalige dotatie aan de BR Voorstudies Wanneer een ruimtelijke ontwikkeling wenselijk is en er nog geen beleid, programma of gebiedsvisie als kader daarvoor is vastgesteld, is er voorstudiebudget beschikbaar om de haalbaarheid te onderzoeken. Deze voorstudie zal in een korte periode worden uitgevoerd en zal leiden tot een raadsbesluit waarna de plankosten kunnen worden geactiveerd. Als er voor het einde van het boekjaar geen dergelijk raadsbesluit wordt genomen, of wanneer de ontwikkeling wordt gestopt blijven de kosten voor rekening van het voorstudiebudget. Voor voorstudies is een jaarlijks budget van € 100.000 beschikbaar. De bestemmingsreserve Voorstudies is volledig uitgeput. Vanwege de verstedelijkingsopgave en een toenemend aantal initiatieven voor nieuwe ontwikkelingen wordt voorgesteld om éénmalig € 0,5 miljoen toe te voegen aan de BR Voorstudies. Eenmalige bijdrage aan stadsontwikkelfonds tbv gemeentelijke planontwikkelingskosten grootschalige gebiedsontwikkelingen De omgevingsvisie en verstedelijkingsstrategie geven kaders en richting voor een verdere gezonde groei van de Arnhem in de komende 20 jaar. Hierbinnen is de urgente woningbouwopgave prominent aanwezig. In 2020 hebben we ons de ambitie gesteld om voor 2040 16.000 woningen toe te voegen. Op dit moment, drie jaar later, zijn er in Arnhem nog zo’n 14.000 woningen benodigd.

Aan de ontwikkeling hiervan zijn plankosten verbonden die naar verwachting in de ordegrootte van € 2 á € 4 miljoen gaan vallen. De plankosten worden conform de spelregels van grondbeleid onderdeel van de business case of grondexploitatie. Anders dan in het verleden, zijn de binnenstedelijk gebiedsontwikkelingen niet langer winstgevend voor gemeentes, maar vragen deze extra investeringsmiddelen vanuit een publieke onrendabele top. Ter dekking van de plankosten voor de onrendabele top wordt in 2025 € 1,0 miljoen toegevoegd aan het stadsontwikkelfonds. Publiek onrendabele top Spoorzone Oost In de huidige businesscase voor de ontwikkeling van Spoorzone Oost waarin 5.400 extra woningen worden gebouwd, zijn behalve middelen uit bestaande gemeentelijke budgetten nog aanvullende middelen nodig. Daarom wordt in 2024 € 12,0 miljoen en in 2025 € 1 miljoen extra toegevoegd aan de bestemmingsreserve Spoorzone, waarmee de totale reservering in 2024 uitkomt op € 23 miljoen en in 2024 op € 24 miljoen. Voor de inrichting van de openbare ruimte wordt een investeringsbudget van € 19 miljoen vrijgemaakt. Dit leidt tot structurele kapitaallasten van € 0,6 miljoen vanaf 2027 en aanvullend € 0,3 miljoen vanaf 2028. Lokaal, sociaal, duurzaam, circulair en diervriendelijk inkopen Arnhem heeft grote ambities op het gebied van lokaal, sociaal, duurzaam, circulair en diervriendelijk inkopen.

Om hier een impuls aan te geven wordt in 2024, 2025 en 2026 jaarlijks € 0,3 miljoen geïnvesteerd. Hiermee wordt bewustwording gecreëerd en de gewenste aanpak in onze organisatie en in onze werkprocessen geborgd. Tevens draagt deze impuls ertoe bij dat er meer inzicht komt in gemaakte contractuele maatschappelijke afspraken met leveranciers en hierdoor ook beter gemonitord en gestuurd kan worden. Aanvangsfase Verhuurdersvergunningen (Wet Goed Verhuurderschap) In de Begroting 2023 is de ambitie opgenomen om stadsbrede verhuurdersvergunningen in te voeren. Bij een stadsbrede invoering vallen ongeveer 15.000 adressen onder een vergunningsregime. Er is structureel € 0,3 miljoen beschikbaar voor de uitvoering van de vergunningverlening, het toezicht en de handhaving. Gelet op de organisatiekosten van het opzetten van een vergunningverlening- en handhavingsregime en de capaciteit die het vergt om in de beginfase adressen te inventariseren, aan te schrijven en registreren wordt eenmalig € 0,6 miljoen vrijgemaakt en € 75.000 structureel.

17 Ontwikkelingen in het financieel kader

Makelpunt Makelpunt Arnhem is sinds april 2022 online. Inmiddels worden er circa 140 locaties op de site aangeboden en de verwachting is dat dit veel verder wordt uitgebreid met scholen, sportpanden en diverse andere locaties. De huidige aanbieders zijn enthousiast en zien de meerwaarde van Makelpunt Arnhem. In de subsidievoorwaarden is ook opgenomen dat iedereen mee doet met het Makelpunt. Tot en met 2023 wordt dit vanuit ontmoeten en verbinden financieel ondersteund. Om ook na 2023 Makelpunt Arnhem in de lucht te houden wordt een structurele last van € 100.000 opgenomen. Community manager Merwedeterrein (motie 23M03) Op het Merwedeterrein worden 149 flexwoningen gerealiseerd. Gelet op de locatie, nabij het kwetsbaardere Presikhaaf 1, heeft de raad met motie 23M03 het college opgedragen om een sociaal beheerder/community manager in te zetten in het gebied. Deze persoon dient zich te ontfermen over de nieuwe huurders en legt actief de verbinding met de rest van de buurt. Er worden nog afspraken met woningcorporaties gemaakt over de financiering van de ‘sociale componenten’ van de flexwoonontwikkeling bij het Merwedeterrein, en er liggen subsidiekansen liggen bij de Provincie Gelderland. Om er zeker van te zijn dat er met ingang van 2024 dekking is voor een sociaal beheerder, wordt hiervoor tot en met 2027 een budget van jaarlijks € 50.000 in de begroting opgenomen.

Handhaving verbod permanente bewoning vakantieparken Op Vakantiepark Arnhem wordt al een aantal jaar gehandhaafd op het voorkomen van permanente bewoning. Het aantal permanente bewoners is geslonken naar 42. Ook op de andere vakantieparken vindt permanente bewoning plaats om te voorkomen dat op sommige parken bewoning toeneemt is actief toezicht noodzakelijk. Hiervoor wordt tot en met 2027 jaarlijks € 50.000 vrijgemaakt. Wasbare proefluiers (amendement 22A38) Om de hoeveelheid eenmalige luiers die in het restafval belanden te verminderen, wordt zoals ook in de raadsbrief d.d. 16-05-2023 aangegeven (zaaknummer 196737) in 2024 een proefproject gehouden met de uitgifte van een gratis proefluier aan nieuwe ouders bij de aangifte van een geboorte. Op die manier brengen we wasbare luiers actief onder de aandacht bij alle nieuwe ouders en maken we het makkelijk om de wasbare luiers te proberen en te blijven gebruiken. De kosten voor deze proef bedragen eenmalig € 63.000 in 2024. Verduurzamen vastgoed Zoals eerder in dit hoofdstuk is aangegeven is er in de Begroting 2023 op een aantal posten voor gekozen om incidentele middelen in te zetten in plaats van structureel geld vrij te maken. Het investeringsbudget voor het verduurzamen van gemeentelijk vastgoed is één van deze posten. Voor een totaal investeringsbudget van € 8,0 miljoen worden in deze begroting de kapitaallasten opgenomen.

Energieprijzen eigen gebruik vastgoed De energieprijzen zijn in 2022 en 2023 fors gestegen. Het is onzeker in hoeverre deze stijging structureel is. Voor 2024 is de verwachting dat de energieprijzen nog hoog zullen blijven. Daarom wordt in 2024 € 1,5 miljoen extra aan energielasten in de begroting opgenomen voor het eigen gebruik in gemeentelijk vastgoed. Beëindiging spaarelement rioolheffing In de Begroting 2022 is een spaarelement aan de rioolheffing toegevoegd waarmee een voorziening is gevormd voor toekomstige vervangingsinvesteringen. Daarnaast werden hiermee ongewenste tariefschommelingen voorkomen. Op basis van het investeringsplan is een verdere toevoeging aan de voorziening na 2025 niet meer noodzakelijk. Deze heeft dan een omvang van € 2,8 miljoen. Ook is er geen noodzaak meer voor de voorziening om ongewenste tariefschommelingen te voorkomen. Daarmee kan vanaf 2026 het spaarelement van € 0,7 miljoen uit de rioolheffing vervallen.

18 Ontwikkelingen in het financieel kader

Een GROEN Arnhem Er zijn geen ontwikkelingen met dekking binnen het Thema Een GROEN Arnhem. Ontwikkelingen een GROEN Arnhem tlv Algemene 2024 2025 middelen

2026

2027

I/S

Bedragen x € 1.000

Willemsplein

-284 S

Verkeersveiligheid

-24

-47

Snelfietsroute Arnhem-Huissen Energieprijzen eigen gebruik openbare ruimte

-71

-95 S

-205

-205 S

-2.300

Prijsindexaties parkeergarages

282

Bewaking parkeergarages

-130

Kwaliteitsimpuls overige locaties, waaronder Bakenhof en Overmaat/Rijkerswoerd

-100

Werklocaties

I 282

282

282 S I

-100

-100

-200

-200

I -200

I

Veerpolderstraat

-652

Bijdrage aan coördinatie milieubeleid ODRA

-50

-50

Regeling rookgaskanalen

-125

-125

I

Uitvoering parkenvisie

-500

-500

I

Toevoeging Groenfonds

-350

-350

I

Woonwagenlocatie Bethaniënstraat (incl. grondwal)

I -50

-50 S

-2.540

I

Bomen: continuering extra budget

-20

-41 S

Mobiliteit: vrijval incidentele budgetten

4.500

3.600

3.600

I

Mobiliteit: kapitaallasten

-213

-426

-596

-767 S

-2.202

2.084

2.640

-1.359

-2.202

2.084

2.640

-1.359

Totaal aanvullend op Perspectiefnota

Totaal ontwikkelingen een GROEN Arnhem

Willemsplein Het Willemsplein is een belangrijke plek in de stad en een groot OV knelpunt. De komende jaren zal dit aangepast worden om het ook in de toekomst goed te kunnen blijven gebruiken. De totale investering zal tussen de € 10 en € 20 miljoen bedragen. De dekking hiervoor komt deels vanuit het regulier mobiliteitsbudget en zal mogelijk ook vanuit het Klimaatfonds en de budgetten voor vergroening en groot wegenonderhoud komen. Voorlopig wordt een aanvullend investeringsbudget van € 6,0 miljoen in de begroting opgenomen. De kapitaallasten bedragen hiervoor structureel € 284.000. Verkeersveiligheid Bij Arnhem als duurzaam bereikbare stad ligt ook de focus op verkeersveiligheid. De komende vier jaar wordt extra geïnvesteerd in verkeersveiligheidsknelpunten en de realisatie van schoolzones. Hiervoor wordt het investeringsbudget tot en met 2027 jaarlijks met € 500.000 verhoogd0. De kapitaallasten hiervoor lopen op van € 24.000 in 2024 tot structureel € 95.000 vanaf 2027. Energieprijzen eigen gebruik openbare ruimte De energieprijzen zijn in 2022 en 2023 fors gestegen. Het is onzeker in hoeverre deze stijging structureel is. Voor 2024 is de verwachting dat de energieprijzen nog hoog zullen blijven. Daarom wordt in 2024 € 2,3 miljoen extra aan energielasten in de begroting opgenomen voor het eigen gebruik in de openbare ruimte.

19 Ontwikkelingen in het financieel kader

Prijsindexaties parkeergarages Zoals aangekondigd in de Perspectiefnota 2024-2027 is voor de Begroting 2024 bekeken of de prijsindexatie van de parkeergarages gedekt kan worden vanuit de bestemmingsreserve Bereikbaarheid. Dit blijkt te kunnen waardoor een structureel voordeel van € 282.000 voor de algemene middelen ontstaat. Bewaking parkeergarages Vanwege de toenemende overlast door daklozen in de parkeergarages zijn er maatregelen getroffen om de overlast tegen te gaan. In de dienstverleningsovereenkomst met P1 zijn afspraken gemaakt met betrekking tot het schoonmaken en beheren van de parkeergarages. Daarnaast worden er extra kosten gemaakt voor de beveiliging van de parkeergarages. Hiervoor wordt in 2024 € 130.000 begroot. Kwaliteitsimpuls overige locaties, waaronder Bakenhof en Overmaat/Rijkerswoerd Voor de kwaliteitsimpuls werklocaties wordt voor de jaren 2024 tot en met 2026 jaarlijks een aanvullend budget van € 100.000 begroot. Deze middelen worden onder andere ingezet voor de kwartiermaker voor de Nieuwe Haven en de ambities zoals omschreven in het ambitiedocument Het Broek. Werklocaties In de Begroting 2023 is € 200.000 vrijgemaakt in 2023 en 2024 voor de uitvoering en/of cofinanciering van de korte termijn activiteiten uit de uitvoeringsagenda van het implementatieplan Nieuwe Haven.

Om constructief te werken aan toekomstbestendige werklocaties wordt ook voor de jaren 2025, 2026 en 2027 een extra budget van jaarlijks € 200.000 begroot. Veerpolderstraat Voor het project Veerpolderstraat, waar de realisatie van 37 huurappartementen en de ontwikkeling van een zorgvoorziening voor dementerende ouderen gerealiseerd wordt, zijn we met bewoners in gesprek om hun zorgen bij de ontwikkeling te bespreken en te kijken naar planaanpassing om aan deze zorgen tegemoet te komen. Inzet is een aangepast plan waarin meer ruimte is voor groen en spelen. Hierdoor dalen de opbrengsten van de grondverkoop met € 446.000 in 2024. Voor de aanleg van groen en spelen wordt een extra budget van € 206.000 begroot. Bijdrage aan coördinatie milieubeleid ODRA Door de ODRA wordt extra ingezet op coördinatie en afstemming van het gezamenlijk milieubeleid. Hiervoor wordt de formatie uitgebreid. Als gevolg hiervan stijgt de bijdrage aan ODRA voor Arnhem met € 50.000 structureel. Regeling rookgaskanalen In de Perspectiefnota is opgenomen dat we werken aan de uitvoering van afspraken uit de Luchtagenda en daarvoor willen deelnemen aan een subsidieregeling voor het verwijderen of onklaar maken van rookgaskanalen. Voor de cofinanciering van deze subsidieregeling wordt in 2024 en 2025 € 125.000 begroot. Uitvoering parkenvisie Op dit moment wordt de parkenvisie opgesteld.

De Parkenvisie geeft een ruimtelijk beeld voor de toekomst op gebied van cultuurhistorie (rijksmonument), biodiversiteit, klimaatbestendig en gezondheid (recreatie) voor het beheer van bossen en parken. In het kader van de parkenvisie loopt nu voor Sonsbeek, Zijpendaal en Gulden Bodem een aanvraag voor een monumentenvergunning. De parkenvisie zal dit jaar worden vastgesteld en naar de raad worden gestuurd. Voor de uitvoering van de parkenvisie wordt in deze begroting voor 2024 en 2025 vast € 500.000 vrijgemaakt. Toevoeging Groenfonds In 2024 en 2025 wordt € 350.000 toegevoegd aan de bestemmingsreserve Groenfonds voor de aankoop van grond voor natuurontwikkeling in het kader van groen en ontmoeten die voorzien is in 2025. Woonwagenlocatie Bethaniënstraat (incl. grondwal) In de voorbereiding van de herinrichting van de Bethaniënstraat is gebleken dat hier meer middelen voor nodig zijn. Hiervoor wordt in 2024 € 2,5 miljoen extra in de begroting opgenomen. Dit wordt ingezet voor de extra kosten voor de sanering van de grondwal en een aanpassing van het inrichtingsplan. Daarnaast worden met deze toevoeging aan het budget de kostenstijgingen opgevangen.

20 Ontwikkelingen in het financieel kader

Bomen: continuering extra budget Voor 2025 en 2026 wordt een extra investeringskrediet van € 600.000 begroot om het bestaande bomenbeleid en de groene ambities te kunnen blijven realiseren. De kapitaallasten die hiervoor in de begroting worden opgenomen, bedragen € 20.000 in 20256 en structureel € 41.000 vanaf 2027. Mobiliteit Zoals eerder in dit hoofdstuk is aangegeven, is er in de Begroting 2023 op een aantal posten voor gekozen om incidentele middelen in te zetten in plaats van structureel geld vrij te maken. Hiertoe behoort ook een deel van de middelen die zijn toegekend aan mobiliteitsdoeleinden. Het gaat om de volgende onderwerpen: verlagen maximum snelheid, verminderen aantal rijbanen en de wandel- en fietspromenade Rijnkade. Hiervoor worden in deze Begroting 2024 de kapitaallasten in de begroting opgenomen van € 213.000 in 2024 oplopend tot structureel € 767.000 vanaf 2027 en de investeringen in het meerjareninvesteringsplan meegenomen.

Een KANSRIJK Arnhem Ontwikkelingen een KANSRIJK Arnhem met dekking

2024

2025

2026

2027

I/S

Bedragen x € 1.000

Motie Online bewustwordingsaanpak voor jongeren (21M105)

-168

I

Dekking Online bewustwordingsaanpak jongeren uit BR Beschermd en weerbaar

168

I

Investeren in jongerenwerk zwaardere doelgroepen Geitenkamp

-75

-75

I

Vlindertuin Geitenkamp

-75

-75

I

Immerloo Schuldenvrij

-250

-250

I

Dekking jongerenwerk en Vlindertuin Geitenkamp en Immerloo Schuldenvrij uit middelen Arnhem Oost

400

400

I

Implementatie subsidiehuis

-60

I

Dekking implementatie subsidiehuis uit BR WMO & Jeugdzorg

60

I

Preventieve jeugdbescherming Veilig, Aanwezig, Vertrouwd. Uitbreiding pilot

-180

-180

-180

-180

I

Dekking uit BR Wmo en jeugdzorg: VAV uitbreiding pilot

180

180

180

180

I

Inzet ervaringsdeskundigheid binnen maatschappelijke opvang

-75

-75

-75

I

Dekking uit BR Beschermd en weerbaar: Inzet ervaringsdeskundigheid binnen maatschappelijke opvang

75

75

75

I

Uitbreiding capaciteit Kruispunt en De Duif

-120

-120

-120

I

Uitbreiding gezinsopvang

-200

-200

-200

I

Dekking uitbreiding capaciteit Kruispunt, De Duif en gezinsopvang uit BR Beschermd en weerbaar

320

320

320

I

Buurtconciërges

-425

I

Buurtconciërges dekking uit WIF

425

I

Buurtconciërges overheveling dekking uit WIF

-425

I

Totaal ontwikkelingen Perspectiefnota

-425

0

0

0

Verlenging zorgaccounthouder (wachtlijsten GGZ)

-75

I

Dekking verlenging zorgaccounthouder uit BR Wmo en Jeugdzorg

75

I

Integraal accommodatiebeleid

-200

21 Ontwikkelingen in het financieel kader

-100

I

Dekking integraal accommodatiebeleid uit middelen Scholen en ander vastgoed als verbindende plek in de buurt

200

100

I

Uitbreiding buurtsportcoaches

-113

-113

I

Dekking uitbreiding buurtsportcoaches uit BR Jeugdfonds

113

113

I

Vervanging hockeyveld HCM

-26

-26

-26

-26 S

Vervanging kunstgrasveld Arnhemse Boys Schuytgraaf

-17

-17

-17

-17 S

Sportdag op Papendal

-40

-40

-40

-40 S

Dekking HCM, kunstgrasveld Arnhemse Boys, sportdag Papendal in bestaande budgetten sport

83

83

83

83 S

Huisvesting bijzondere doelgroepen

-1.500

-1.500

-1.500

-1.500

I

Dekking uit BR Huisvesting bijzondere doelgroepen

1.500

1.500

1.500

1.500

I

Opvang dakloze EU-burgers (motie 23M41)

-500

-500

I

Dekking dakloze EU-burgers uit BR Wmo jeugdzorg

500

500

I

0

0

0

0

-425

0

0

0

Totaal aanvullend op Perspectiefnota

Totaal ontwikkelingen een KANSRIJK Arnhem

Verlenging zorgaccounthouder (wachtlijsten GGZ) De zorgaccounthouder die de gemeente extern inhuurt, bemiddelt sinds een jaar bij het terugdringen van de wachtlijsten GGZ in de Jeugdzorg en is daarin succesvol gebleken. Bij de behandeling van de Perspectiefnota heeft het college toegezegd om het contract te verlengen tot 1 oktober 2024. De kosten van de verlenging worden geraamd op € 75.000. Dit wordt gedekt vanuit de bestemmingsreserve Wmo en Jeugdzorg. Integraal accommodatiebeleid In de afgelopen jaren is de wens ontstaan om integraal te kijken naar het gebruik, beheer en exploitatie van maatschappelijke accommodaties. Dit willen we faciliteren middels een status quo analyse op gebiedsniveau. Zo kunnen we groeien naar een stad waar bijvoorbeeld MFC’s, buurthuizen, sportclubs en scholen centrale plekken in de wijk zijn door gericht beleid en inspanningen en betere afstemming op elkaar. De verwachting is dat de kaders van het integraal accommodatiebeleid eind 2024 gereed zijn. Hiervoor wordt de huidige inzet voor sociaal beheer verlengd tot en met 2025. Hiervoor wordt in 2024 € 200.000 begroot en in 2025 € 100.000. Dit wordt gedekt vanuit de middelen voor Scholen en ander vastgoed als verbindende plek in de buurt. Uitbreiding buurtsportcoaches De gemeente Arnhem werkt al sinds jaren met buurtsportcoaches.

Deze professionals in wijken zetten sport als middel in om bij te dragen aan gemeentelijke doelstellingen zoals een gezonde leefstijl, het tegengaan van eenzaamheid onder ouderen en het tegengaan van overlast onder jongeren. In een aantal wijken is er behoefte aan (meer) buurtsportcoaches. De buurtsportcoaches worden voornamelijk ingezet in de in de wijken waarop ook in het kader van de Arnhem Oost aanpak wordt ingezet. Omdat een verschuiving van de inzet van de buurtsportcoaches ten koste gaat van de inzet in die wijken, wordt voor de komende twee jaar het aantal buurtsportcoaches uitgebreid. Hiervoor wordt jaarlijks € 112.500 begroot. Vervanging hockeyveld HCM, vervanging kunstgrasveld Arnhemse Boys Schuytgraaf en sportdag op Papendal Gezien het ledenaantal van HCM en het aantal jongeren uit de omliggende wijken dat hockeyt, is het vanuit de gemeentelijke beweegdoelstellingen noodzakelijk dat dit veld gerenoveerd wordt. Hiervoor is een investering nodig van € 500.000. Dit leidt tot structureel hogere lasten van € 26.000. Arnhemse Boys heeft de wens om een natuurgrasveld om te zetten in een (duurzaam) kunstgrasveld. Een kunstgrasveld is namelijk nagenoeg continu bespeelbaar, waar een natuurgrasveld maar zeer beperkt bespeeld kan worden in verband met de kwaliteit van het veld. Hierdoor zal Arnhemse Boys veel meer jeugd kunnen faciliteren.

Hiervoor is een investering benodigd van € 115.000, wat leidt tot € 17.000 structurele kapitaallasten vanaf 2024.

22 Ontwikkelingen in het financieel kader

Naar aanleiding van de motie 21M103 ‘een Arnhemse Sportdag’ is voor 2022/2023 (één schooljaar) budget beschikbaar gesteld voor uitvoering van deze motie (€ 40.000 incidenteel). Gekozen is voor een langduriger traject van dertig weken gedurende het schooljaar 2022-2023, waarbij elke week een andere groep basisschoolleerlingen (groep 6 t/m 8) langs komt op Papendal voor een dagvullend pedagogisch verantwoord lesprogramma, breder dan enkel sport. Om dit concept navolging te geven wordt vanaf 2024 € 40.000 begroot. Dit wordt samen met de vervanging van de sportvelden gedekt vanuit de huidige middelen binnen sport. Huisvesting bijzondere doelgroepen Vanuit de ambities uit de Nota Wonen en Zorg wordt het aantal passende en betaalbare woningen voor bijzondere doelgroepen uitgebreid. Het kan gaan om bijvoorbeeld het ontwikkelen van een tussenvoorziening voor statushouders, uitbreiding van woningen voor extreme overlastgevers, het realiseren van flexwoningen, aankopen en verbouwen van panden (al dan niet voor specifieke doelgroepen, en/of ten behoeve van een betere spreiding over de wijken). Hiervoor wordt incidenteel € 1,5 miljoen per jaar van 2024 tot en met 2027 begroot voor onder andere projectkosten, plankosten, voorinvesteringen, of voor onrendabele toppen. Ter dekking wordt een nieuwe bestemmingsreserve bijzondere huisvesting gevormd.

Deze wordt in 2024 gevoed met € 6,0 miljoen vanuit de bestemmingsreserve Wmo & Jeugdzorg. Opvang dakloze EU-burgers (motie 23M41) Voor de opvang van dakloze EU-burgers wordt in 2024 en 2025 elk jaar € 500.000 begroot. Dit wordt gedekt vanuit de bestemmingsreserve Wmo en Jeugdzorg. Ontwikkelingen een KANSRIJK Arnhem tlv Algemene middelen

2024

2025

2026

2027

I/S

-2.151

-2.270

-1.380

1.447 S

371

370

345

317 S

-1.299

-1.293

-1.172

-1.128 S

Bedragen x € 1.000

Actualisatie WSW Compensatie minimumloon WSW in septembercirculaire Actualisatie BUIG VGGM: Basis op orde JGZ / AGZ

102

I

VGGM: Programma Beter Bedrijfsvoeren

247

I

Vrijval dotatie aan BR jeugdfonds

1.000

Sportbedrijf tekort begroting

-2.800

1.000

I I

Huur- vs subsidieindexatie maatschappelijke partners

-559

Inkomensregelingen

-960

I

Individuele studietoeslag

-400

I

Vroegsignalering

-340

I

Schuldhulpverlening particulieren

-440

I

Bijna gratis OV voor Gelrepashouders

-25

-25

-25

-25 S

Grip op eigen financiële situatie inwoners

-125

-125

-125

-125 S

Verlenging maatregelen energiecrisis

-500

-500

I

Gedeeltelijke dekking uit Energiearmoedefonds

400

400

I

Ervaringsdeskundigen

-100

Sportpark Paasberg

-105

Doorontwikkeling/implementatie Koersnota 2.0 Wijksturing

-150

Formatie functionele gegevensbescherming (JZ)

-120

Leefbaarheid en voorzieningen Malburgen-Oost Noord / Amusementsorkest DWS

23 Ontwikkelingen in het financieel kader

0

0

0

I

I -105

-105

-105 S I

-120 -132

I -132

-132 S

Aankoop Maatschappelijke accommodaties

-19

Incidentele subsidies welzijn

-19

-19

-19 S

-1.000

I

Gedeeltelijke dekking uit BR jeugdfonds

500

I

Taakstelling subsidies welzijn

-545

-545

-545

-545 S

Duurzame opvang vluchtelingen

-500

-500

-500

-500

I

Ecovrede

-30

-30

-30

-30

I

Vertraging oplevering sporthal Middachtensingel

-4

-4

-4

-4 S

-500

-500

-500 S

-9.552

-4.397

-4.191

-1.348

-9.552

-4.397

-4.191

-1.348

Inzet op handhaving structureel (motie 23M57)

Totaal aanvullend op Perspectiefnota

Totaal ontwikkelingen een KANSRIJK Arnhem

Actualisatie WSW De begroting WSW is geactualiseerd. Hierbij wordt uitgegaan van een structurele looncompensatie van tussen 7% en 10% afhankelijk van de inschaling. De actualisatie leidt tot een nadeel van € 2,5 miljoen in 2024 dat afloopt en in 2027 omslaat in een structureel voordeel van € 1,4 miljoen. Compensatie minimumloon WSW in septembercirculaire Voor de septembercirculaire 2023 van het gemeentefonds is een compensatie van de verhoging van het minimumloon voor de WSW aangekondigd. Voor Arnhem zal het aandeel hierin uitkomen op € 371.000 in 2024 aflopend tot structureel € 317.000 vanaf 2027. Actualisatie BUIG Op basis van de meicirculaire van het gemeentefonds en de realisatie over 2023 is de BUIG geactualiseerd. Deze wordt ten opzichte van de actualisatie bij de Perspectiefnota naar beneden bijgesteld. Hierdoor ontstaat een structureel nadeel van € 1,3 miljoen vanaf 2024. Voor de volgende actualisatie bij de Perspectiefnota van volgend jaar wordt bekeken hoe de voorspelbaarheid vergroot kan worden waarmee fluctuaties in de raming tussen Perspectiefnota en Begroting beperkt kunnen worden.

VGGM: Basis op orde JGZ / AGZ en Programma Beter Bedrijfsvoeren In de Perspectiefnota is voor de programma's Basis op orde en Beter Bedrijfsvoeren waarmee VGGM haar dienstverlening voor de toekomst op een hoger niveau wil brengen, rekening gehouden met extra lasten in 2024 van respectievelijk € 600.000 en € 498.000. Hierbij werd aangegeven dat er nog discussie gevoerd werd over deze bedragen. De uiteindelijke bijdragen zijn lager uitgekomen, waarmee voor Arnhem een voordeel ontstaat van € 102.000 en € 247.000 in 2024. Vrijval dotatie aan BR jeugdfonds Actualisatie van de BR Jeugdfonds leidt tot de conclusie dat de begrote dotatie van jaarlijks € 1 miljoen in 2024 en 2025 in beginsel niet noodzakelijk lijkt voor de dekking van het programmaplan Perspectief op Jeugd. Deze dotatie kan teruggedraaid worden ten gunste van de algemene middelen. Wanneer ook de toevoeging voor 2023 wordt teruggedraaid, blijft voor de ambities op dit beleidsterrein in totaal € 4 miljoen aan middelen beschikbaar in deze reserve. Sportbedrijf tekort begroting Mede als gevolg van de gestegen energielasten is een tekort op de begroting van het Sportbedrijf ontstaan. Het is onzeker in hoeverre deze stijging van de energielasten structureel is. Daarom wordt vooralsnog het tekort incidenteel in 2024 ingeboekt. Dit levert een nadeel voor de algemene middelen op van € 2,8 miljoen.