Agendabundel

Bundel - Politieke Avond van 27 september 2023 Agenda bijlagen Agenda PA 27 september 2023 Stemmingen PA 27 september 2023 Getekende besluitenlijst PA 27 september 2023 1 17.00 uur - 18.30 uur: Technische vragenmarkt ‘Ontwerp-Begroting 2024’ Voorafgaand aan de Politieke Avond van 27 september wordt er voor raadsleden en fractievolgers een technische vragenmarkt georganiseerd. De vragenmarkt vindt plaats in de Stadhuishal van 17.00 tot 18.30 uur. Tijdens deze vragenmarkt zijn er vanuit verschillende beleidsterreinen ambtenaren aanwezig. Tijdens de technische vragenmarkt is er een gezamenlijk buffet. Op de bijgevoegde plattegrond kunnen jullie zien waar de ambtenaren van de verschillende beleidsterreinen zich in het Stadhuis bevinden. (Let op: dit betreft een interne bijeenkomst voor de gemeenteraad!) Hieronder vinden jullie de links naar twee informatieve filmpjes welke zijn opgenomen door de afdeling financiën met betrekking tot de begroting algemeen en specifiek voor de begroting 2024.

Presentatie over de toelichting bij begroting van de gemeente Arnhem Presentatie over de begroting 2024 van de gemeente Arnhem Plattegrond - Indeling stadhuishal - Technische vragenmarkt ‘Ontwerp-Begroting 2024’ Raadsvoorstel 'Ontwerp-Begroting 2024' Bijlage 1 - Overzicht doel, type, looptijd en plafond nieuw in te stellen bestemmingsreserves Bijlage 2 - Ontwerp Begroting 2024 Bijlage 3 - Infographic Proces behandeling begroting 2024 Presentatie 'Begroting 2024 en Turap-2 2023' Raadsvoorstel 'Turap-2 2023' Bijlage 1 - Turap-2 2023 Bijlage 2 - Inventarisatie externe onderzoeken Bijlage 3 - Begrotingswijziging 23-012 Turap-2 2023 2 18.45 uur - 19.45 uur: Rondvraag en Mededelingen 3 19.45 uur - 23.15 uur: Besluitvormende vergadering 3.1 Opening en mededelingen 3.2 Stemmen over het interpellatieverzoek inzake 'Dierenopvang Arnhem' Interpellatieverzoek 'Dierenopvang Arnhem' van de fractie SP Ingekomen brief van Dierentehuis Arnhem en omstreken - per 1 oktober geen opvang zwerfdieren gemeente Arnhem d.d. 28-08-2023 Beantwoording art.44 vragen Dierentehuis Arnhem d.d. 19-09-2023 Raadsbrief Stand van zaken dierenopvang d.d. 19-09-2023 Raadsbrief 'Recente ontwikkelingen Dierentehuis Arnhem e.o.', d.d.

26-09-2023 3.3 Beëdiging tot fractievolger van Moïsha de Vries (Volt) en Dennis Weijers (D66) 3.4 Vaststellen van de agenda en spreektijdverdeling 3.5 Vaststellen van de concept-besluitenlijst van de vergadering van 12 juli 2023 Getekend raadsbesluit Raadsvoorstel 'Vaststellen van de concept-besluitenlijst van de vergadering van 12 juli Besluitenlijst PA 12 juli 2023 3.6 Vaststellen van de lijst van ingekomen stukken en ter inzage gelegde stukken voor de gemeenteraad Getekend raadsbesluit Raadsvoorstel 'Vaststellen van de lijst van ingekomen stukken voor de raadsvergadering van 27 september 2023' Lijst van Ingekomen stukken (6 juli 2023 tot en met 20 september 2023) 4 Hamerstukken 4.1 Vaststellen: Investering (tijdelijke) jeugdruimte Schuytgraaf Getekend raadsbesluit Raadskameradvies t.b.v. de besluitvormende behandeling op 27-09-2023 Raadsvoorstel 'Investering (tijdelijke) jeugdruimte Schuytgraaf' Bijlage 1 - Begrotingswijziging genummerd 23-009 Bijlage 2 - Aangenomen motie 'Locatie voor jongeren in Schuytgraaf reserveren' (21M32) van de fracties PvdA en DENK Verenigd Arnhem

5 5.1

5.2

6 6.1

6.2

Onderwerpen direct ter besluitvorming Vaststellen: Opheffen geheimhouding van zes rapportages rechtmatigheidsonderzoeken Wmo/Jeugdwet Getekend raadsbesluit Raadskameradvies t.b.v. de besluitvormende behandeling op 27-09-2023 Raadsvoorstel 'Opheffen geheimhouding van zes rapportages rechtmatigheidsonderzoeken Wmo/Jeugdwet' Vaststellen: Verzoek om opheffing geheimhouding Getekend raadsbesluit Raadskameradvies t.b.v. de besluitvormende behandeling op 27-09-2023 Raadsvoorstel 'Verzoek om opheffing geheimhouding' Ingetrokken motie 'Geen misverstand over geheim en openbaar' (23M101) van de fractie SP Bijlage 1 - Raadsvoorstel bekrachtiging geheimhouding d.d. 10 november 2021 Bijlage 2 - Raadsbesluit bekrachtiging geheimhouding d.d. 10 november 2021’ Bijlage 3 - Woo-verzoek d.d. 7 februari 2023 Bijlage 4 - Besluit op Woo-verzoek d.d. 12 april 2023 Bijlage 5 - Bezwaarschrift d.d. 23 mei 2023 Onderwerpen welke voor debat en besluitvorming worden voorgedragen Vaststellen: Bestemmingsplan Chw Bronbeeklaan 66 en het exploitatieplan Bronbeeklaan 66 Getekend raadsbesluit Raadskameradvies t.b.v.

de besluitvormende behandeling op 27-09-2023 Verworpen motie 'Sociale Koop Bronbeeklaan 66' (23M95) van de fractie ChristenUnie Verworpen motie 'Meer wonen voor minder geld' (23M96) van de fractie Partij voor de Raadsvoorstel 'Vaststellen bestemmingsplan Chw Bronbeeklaan 66 en het exploitatieplan Bronbeeklaan 66' Vast te stellen BP ‘Chw Bronbeeklaan 66’ (tekst) Vast te stellen BP ‘Chw Bronbeeklaan 66’ (verbeelding) Vast te stellen exploitatieplan Bronbeeklaan 66 Bijlage 1 - Zienswijzenrapport Bronbeeklaan 66 – geanonimiseerd Bijlage 1a - Bijlage A bij Zienswijzenrapport Bronbeeklaan 66 reactie taxateur Bijlage 2 - Gebundelde zienswijzen BP en EP Bronbeeklaan 66 - geanonimiseerd Schriftelijke bijdrage van Stichting Belangen Bewoners Rondom Bronbeeklaan 66, d.d. 27-09-2023 Beantwoording technische vraag CDA Vaststellen: Vergoeding extra kosten aanpassing paspoort of identiteitsbewijs en rijbewijs in uitzonderlijke zwaarwegende gevallen Getekend raadsbesluit Raadskameradvies t.b.v.

de besluitvormende behandeling op 27-09-2023 Verworpen amendement 'Identiteitsdocumenten vergoeden tot billijk niveau' (23A25) van de fracties CDA, VVD en PvdA Ingetrokken sub-amendement 'Ook studenten en jongeren maximaal ondersteunen' (23A25 sub) van de fractie D66 en PvdD Verworpen amendement 'Kosteloze naamsverandering voor nakomelingen van tot slaaf gemaakte mensen' (23A26) van de fractie ChristenUnie en DENK Aangenomen amendement 'Vergoeding extra kosten aanpassing paspoort of identiteitsbewijs en rijbewijs in uitzonderlijke zwaarwegende gevallen met ruimte aan alle doelgroepen' (23A27g) van de fracties ChristenUnie en DENK Aangenomen motie 'Zorg en begeleiding bij naamswijziging voor nakomelingen van tot slaafgemaakte mensen' (23M94) van de fracties ChristenUnie en DENK Aangenomen motie 'Stamboomonderzoek faciliteren' (23M97) van de fracties ChristenUnie en D66 Aangenomen motie 'Monitoren behoefte aan begeleiding bij naamswijziging' (23M98) van de fractie Arnhem Centraal Verworpen motie van treurnis (23M100) van de fracties ChristenUnie en DENK Raadsvoorstel "Vergoeding extra kosten aanpassing paspoort of identiteitsbewijs en rijbewijs in uitzonderlijke zwaarwegende gevallen" Bijlage - Wijzigen geslachtsnaam via Justis Raadsbrief - Stand van zaken motie ‘Kosteloze naamsverandering van nakomelingen van tot slaaf gemaakte mensen’, 21-03-2023

6.3

6.4

7 7.1

Bijlage - Brief aan de minister voor Rechtsbescherming over naamsverandering voor nakomelingen van tot slaaf gemaakte mensen Aangenomen motie "Vergoeding extra kosten aanpassing paspoort of identiteitsbewijs en rijbewijs in uitzonderlijke zwaarwegende gevallen" (23M09gg) van de fracties VVD, CDA, PvdA en Arnhem Centraal Aangenomen motie "Kosteloze naamsverandering van nakomelingen van tot slaaf gemaakte mensen" (21M218) van de fracties ChristenUnie, GroenLinks, DENK Verenigd Arnhem en Inspreekbijdrage vergoeding aanpassing identiteitsdocumenten - COC Midden Gelderland Behandelresultaat 5 juli 2023, informatieve & meningsvormende (1) behandeling Behandelresultaat 13 september 2023, 2e informatieve & meningsvormende (1) behandeling Vaststellen Bestemmingsplan: ‘Chw Arnhem Centraal K3-K7 Getekend raadsbesluit Raadskameradvies t.b.v. de besluitvormende behandeling op 27-09-2023 Ingetrokken motie 'Natuurinclusief bouwen' (23M99) van de fractie Partij voor de Dieren Raadsvoorstel 'Vaststellen bestemmingsplan ‘Chw Arnhem Centraal K3-K7' Aanvullende bijlage 1 - Tekst Aanvullende bijlage 2 - Verbeelding Aanvullende bijlage 3 - Toelichting Bijlage 1 - Zienswijzennota Arnhem Centraal K3-K7 - geanonimiseerd Bijlage 2 - Gebundelde zienswijzen Arnhem Centraal K3- K7 - geanonimiseerd Inspreekbijdrage van K. van der Pas Schriftelijke bijdrage van Vereniging Stadsschoon Arnhem, P.

van Dijk d.d. 19-09-2023 Vaststellen: Startnotitie Wassenaarweg Getekend raadsbesluit Raadskameradvies t.b.v. de besluitvormende behandeling op 27-09-2023 Raadsvoorstel "Startnotitie Wassenaarweg" Bijlage - Startnotitie Wassenaarweg Beantwoording technische vraag GroenLinks d.d. 19 september 2023 Moties vreemd aan de agenda Motie vreemd aan de agenda "Bewegend Arnhems stadsbos" (23M91) Motie vreemd aan de agenda 'Bewegend Arnhems stadsbos' (23M91) van de fracties GroenLinks, Arnhem Centraal en Volt

Agenda Politieke Avond 27 september 2023 Raadzaal 18.45 uur – 19.45 uur: 2.

Rondvraag en mededelingen

Raadzaal 19.45 uur - 23.15 uur: 3. 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6

Besluitvormende vergadering Opening en mededelingen Stemmen over het interpellatieverzoek inzake 'Dierenopvang Arnhem' Beëdiging tot fractievolger van Moïsha de Vries (Volt) en Dennis Weijers (D66) Vaststellen van de agenda en spreektijdverdeling Vaststellen van de concept-besluitenlijst van de vergadering van 12 juli 2023 Vaststellen van de lijst van ingekomen stukken en ter inzage gelegde stukken voor de gemeenteraad

4 4.1

Hamerstukken Vaststellen: Investering (tijdelijke) jeugdruimte Schuytgraaf

5 5.1

Onderwerpen direct ter besluitvorming Vaststellen: Opheffen geheimhouding van zes rapportages rechtmatigheidsonderzoeken Wmo/Jeugdwet Vaststellen: Verzoek om opheffing geheimhouding

5.2 6 6.1

6.3 6.4

Onderwerpen welke voor debat en besluitvorming worden voorgedragen Vaststellen: Bestemmingsplan Chw Bronbeeklaan 66 en het exploitatieplan Bronbeeklaan 66 Vaststellen: Vergoeding extra kosten aanpassing paspoort of identiteitsbewijs en rijbewijs in uitzonderlijke zwaarwegende gevallen Vaststellen Bestemmingsplan ‘Chw Arnhem Centraal K3-K7 Vaststellen: Startnotitie Wassenaarweg

7 7.1

Moties vreemd aan de agenda Motie vreemd aan de agenda "Bewegend Arnhems stadsbos" (23M91)

6.2

GEMEENTE

Arnhem ^ BESLUITENLIJST VAN DE VERGADERING VAN DE RAAD VAN DE GEMEENTE ARNHEM OP WOENSDAG 27 september 2023 De voorzitter: Marcouch De griffier: Kersten Aanwezig de leden: Aft Chrif (PvdA), Bal (DENK), De Boef (GroenLinks), Brandts (D66), Van den Broek (CDA), Coenders (GroenLinks), Dayioglu (GroenLinks), Dobbe (SP), Elfrink (SP), Eliëns (Partij voorde Dieren), Van Engelenburg (WD), Eppich (WD), Groot (Arnhem Centraal), De Groot (Partij voorde Dieren), Heemskerk (D66), Hogenhout (GroenLinks), Kemperman (D66), Koorn (CDA), Kraaijenbrink (Arnhem Centraal), Kumas (WD), Van der Laak (Arnhem Centraal), Loor(D66), Luurssen (Forum Voor Democratie), Manders (Arnhem Centraal), Maref (WD), Van Munster (PvdA), Nede (Christenunie), Neutkens (Volt), Noomen (GroenLinks), Pape (WD), Prinsen (GroenLinks), Quint (GroenLinks), Schollen (Volt), Simonis (GroenLinks), Usta (DENK), Verheij (PW), Visser (PvdA), Zwijnepoel (D66) Afwezig: Wiggers (Burger Belang Arnhem), Van den Broek (CDA) (na 22.00 uur) Aanwezig de wethouders: Van de Geijn, Kundic, Lauriks, Roelofs, Smeulders en Van der Wel Afwezig: wethouder Bouwkamp

Begintijd vergadering: Eindtijd vergadering:

19.50 uur 23.20 uur

BESLUITEN: Agendapunt:

3.2 Stemmen over het interpellatieverzoek inzake 'Dierenopvang Arnhem'

Het verzoek is ingetrokken.

3.5 Vaststellen van de concept-besluitenlijst van de vergadering van 12 juli 2023

Het voorstel is met algemene stemmen aangenomen

3.6 Vaststellen van de lijst van ingekomen stukken en ter inzage gelegde stukken voor de gemeenteraad

Het voorstel is met algemene stemmen aangenomen.

4.1 Vaststellen: Investering (tijdelijke) jeugdruimte Schuytgraaf

Het voorstel is met algemene stemmen aangenomen

5.1 Vaststellen: Opheffen geheimhouding van zes rapportages rechtmatigheidsonderzoeken Wmo/Jeugdwet

Het voorstel is met algemene stemmen aangenomen,

5.2 Vaststellen: Verzoek om opheffing geheimhouding

Het voorstel is met algemene stemmen aangenomen.

6.1 Vaststellen: Bestemmingsplan Chw Bronbeeklaan 66 en het exploitatieplan Bronbeeklaan 66

De motie 'Sociale Koop Bronbeeklaan 66’ (23M95) van de fractie Christenunie is met 2 stemmen voor en 36 stemmen tegen ven/vorpen. De motie 'Meer wonen voor minder geld' (23M96) van de fractie Partij voor de Dieren is met 3 stemmen voor en 35 stemmen tegen verworpen. Het voorstel is met algemene stemmen aangenomen.

6.2 Vaststellen: Vergoeding extra kosten aanpassing paspoort of identiteitsbewijs en rijbewijs in uitzonderlijke zwaarwegende gevallen

Het amendement 'Vergoeding extra kosten aanpassing paspoort of identiteitsbewijs en rijbewijs in zwaarwegende gevallen' (23A26) van de fracties Christenunie en DENK is met 5 stemmen voor en 32 stemmen tegen ven/vorpen. Het amendement 'Vergoeding extra kosten aanpassing paspoort of identiteitsbewijs en rijbewijs in uitzonderlijke zwaarwegende gevallen met ruimte aan alle doelgroepen' (23A27g) van de fracties Christenunie en DENK 32 stemmen voor en 5 stemmen tegen aangenomen. Het amendement 'Identiteitsdocumenten vergoeden tot billijk niveau' (23A25) van de fracties CDA, WD en PvdA is met 13 stemmen voor en 24 stemmen tegen verworpen. De motie 'Zorg en begeleiding bij naamswijziging voor nakomelingen van tot slaafgemaakte mensen' (23M94) van de fracties Christenunie en DENK is met 35 stemmen voor en 2 stemmen tegen aangenomen. De motie 'Stamboomonderzoek faciliteren' (23M97) van de fracties Christenunie en D66 is met 26 stemmen voor en 11 stemmen tegen aangenomen.

Zaaknummer: 3876266

GEMEENTE

Arnhem ^ De motie 'Monitoren behoefte aan begeleiding bij naamswijziging' (23M98) van de fractie Arnhem Centraal is met 33 stemmen voor en 4 stemmen tegen aangenomen. De 'motie van Treurnis' is met 6 stemmen voor en 31 stemmen tegen verworpen. Het lid Van der Laak heeft zich bij de stemming vergist en wordt geacht 'tegen' te hebben gestemd. Het voorstel is met 28 stemmen voor en 9 stemmen tegen aangenomen. 6.3 Vaststellen Bestemmingsplan: 'Chw Arnhem Centraal K3-K7

Het voorstel is met algemene stemmen aangenomen.

6.4 Vaststellen: Startnotitie Wassenaarweg

Het voorstel is met 35 stemmen voor en 2 stemmen tegen aangenomen.

Bijlage: Overzicht stemmingen PA 27 september 2023

Zaaknummer: 3876266

Tafelindeling technische vragenmarkt 27 september 2023 Boven stadhuishal: Bestuur, dienstverlening en financiën Wijkprogramma’s Klimaat en energie

Veiligheid Bereikbaarheid

Wonen en leefomgeving

Ruimtelijke ontwikkeling

Beneden stadhuishal: Participatie en armoedebestrijding

Onderwijs Gezondheid en sport

Economie

Zorg

Cultuur

Welzijn en inclusie

Algemeen financiën Begroting en Turap 2

Aan de gemeenteraad Zaaknummer

3920032

Onderwerp:

Ontwerp-Begroting 2024

Kernboodschap We zijn in Arnhem op de goede weg. De stad groeit en bloeit in vele opzichten. Zo zijn er mooie initiatieven op het gebied van vergroening, verduurzaming en het bouwen van toegankelijke en betaalbare woningen. De behoeften van de stad en haar inwoners sterken ons in onze ambities die onverminderd groot zijn. In 2024 gaan we samen met inwoners, bedrijven en maatschappelijke instellingen aan de slag om Arnhem verder klaar te maken voor de toekomst. In de ontwerpBegroting 2024 staat beschreven hoe we dit willen aanpakken. Daarbij zijn ook de middelen vrijgemaakt om de ambities voor een duurzaam, groen, kansrijk en verbonden Arnhem te kunnen verwezenlijken, onder meer voor de ontwikkeling van Spoorzone Oost. Daarnaast zijn de prijsstijgingen en het ‘ravijn’ van het gemeentefonds in deze begroting verwerkt. De begroting is structureel in evenwicht en blijft ook qua weerstandsfactor binnen de kaders die in de financiële verordening zijn beschreven. Voorstel 1. De ontwerp-Begroting 2024 vast te stellen. 2. De opheffingsdatum voor de BR Inburgering, integratie en asiel drie jaar uit te stellen tot ultimo 2026. 3. De bestemmingsreserves Spoorzone Oost en Huisvesting bijzondere doelgroepen in te stellen met doel, functie en looptijd of plafond conform bijlage 1. 4.

Vanaf 2024 de kosten van aanleg van riolering niet meer als kosten van de grondexploitatie aan te merken, maar als investeringen te activeren op de gemeentelijke balans onder de materiële vaste activa. 5. Het geactualiseerde normenkader vast te stellen. Inleiding Met dit raadsvoorstel ontvangt u de Begroting 2024. Dit is de tweede begroting in deze raadsperiode. De keuzes uit de Perspectiefnota 2024 en de besluitvorming omtrent de Perspectiefnota 2024 zijn in deze begroting opgenomen. De keuzes die hierin gemaakt zijn vormen ook het vertrekpunt voor het financieel kader waar in deze begroting op wordt voortgebouwd. In deze Begroting zijn ook beleidsmatige en financiële ontwikkelingen, die zich na het opstellen van de Perspectiefnota hebben voorgedaan, verwerkt.

Conform het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) moet voor 15 november 2023 een door de raad vastgestelde, sluitende Begroting 2024 worden aangeleverd bij de toezichthouder op de gemeentefinanciën, de provincie Gelderland. In deze begroting wordt invulling gegeven aan een aantal actuele ontwikkelingen zoals de meicirculaire en de opgelopen loon- en prijsontwikkeling. Daarbij worden middelen vrijgemaakt voor de gebiedsontwikkelingen Kronenburg en Spoorzone Arnhem Oost in voorbereiding op de besluitvorming hierover. Ook worden de middelen die in de Begroting 2023 zijn gereserveerd in het Klimaatfonds om de energietransitie een impuls te geven in deze begroting ingezet als klimaatbudget om binnen de kaders van het Klimaatfonds besteed te worden. De komende jaren gaan we aan de slag met maatregelen zodat het voor mens en dier prettig leven blijft in Arnhem. Samen met onze inwoners, bedrijven en maatschappelijke instellingen werken we hard om de uitdagingen het hoofd te bieden en Arnhem verder klaar te maken voor de toekomst. We richten de stad klimaatadaptief in, continueren de uitvoering van de Dierenwelzijnagenda en beschermen onze natuur en biodiversiteit. We zetten forse stappen om binnen één generatie de kloof tussen arm en rijk te doorbreken.

We zetten vol in op een energietransitie en streven naar een fikse CO2-reductie door middel van energiebesparing in de gebouwde omgeving en bij bedrijven. In het kader van netcongestie zoeken we samen met Arnhemse kennisinstellingen, Arnhemse innovatieve bedrijven op gebied van energie en de netbeheerders, naar oplossingen die nodig zijn om onze ambities te realiseren. We strijden vóór inclusiviteit en diversiteit, en tégen discriminatie. Het voorkomen en bestrijden van criminaliteit voor en achter de voordeur is onze prioriteit en we bieden kwetsbare kinderen en jongeren perspectief. We investeren in opvangplekken om een veilige haven te kunnen zijn voor mensen die op de vlucht zijn voor oorlog en geweld, of die om welke reden dan ook dakloos zijn. Zo zetten we forse stappen richting een duurzaam, groen, kansrijk en verbonden Arnhem. Moties Met deze begroting wordt een viertal moties afgedaan. Voor 2024 en 2025 is een budget van jaarlijks € 75.000 beschikbaar in het toegankelijkheidsfonds waarvoor bedrijven met veel consumentenbezoek een aanvraag kunnen indienen voor een gedeeltelijke financiering om hun onderneming beter toegankelijk te maken. Daarmee wordt motie 19M21 Toegankelijkheidsfonds Arnhemse Standaard afgedaan.

Daarnaast is in lijn met motie 23M57 Perspectief voor handhavers in leefbare wijken de inzet van handhavers zoals opgenomen in de Begroting 2023 in deze begroting structureel gemaakt. Hiermee wordt deze motie afgedaan. In januari heeft de gemeenteraad de motie 22M184 ‘Woensdagavond is Raadsavond’ aangenomen. We hebben intern gecommuniceerd dat we bij voorkeur geen informatie- en/of inspraakavonden meer organiseren op woensdag, de dag waarop de gemeenteraad bijeen komt. Zo voorkomen we dat raadsleden vanwege de raadsvergadering niet aanwezig kunnen zijn bij bewonersavonden. Ook blijft het zo ook mogelijk voor inwoners om zowel de raadsvergadering bij te wonen als een bewonersavond. Hiermee beschouwen we deze motie als afgedaan. Tot slot heeft de raad bij het vaststellen van de begroting vorig jaar motie 22M158 Bevordering opkomst verkiezingen aangenomen. In aanloop naar de Provinciale Staten- en

Waterschapsverkiezingen zijn we in gesprek gegaan met de besturen van moskeeën uit Arnhem over het inzetten van hun gebouwen als stemlokaal. Dat heeft bij die verkiezingen geresulteerd in een stembureau in de Türkiyem Moskee. Bij volgende verkiezingen bekijken we ook nog of een uitbreiding van het aantal moskeeën waar gestemd kan worden gewenst is. Hiermee beschouwen we ook deze motie als afgedaan. Doorontwikkeling cyclusdocumenten In deze Begroting hebben we, zoals in het amendement ‘financieel samenvoegen wijkprogramma’s (23A20) is aangenomen, de 8 afzonderlijke wijkprogramma’s financieel samengevoegd tot één wijkbegrotingsprogramma. Verder hebben we in deze Begroting stappen gezet in de doorontwikkeling en meetbaarheid van de doelenboom. We hebben binnen de programma’s Veiligheid, Economie, Onderwijs, Sport en Gezondheid en Wonen en Leefomgeving (onderdelen Groen en Klimaatadaptatie) intern doelensessies gehouden en de doelen meetbaarder geformuleerd en inspanningen concreter gemaakt. Binnen het programma Participatie en armoedebestrijding hebben we stappen gezet naar aanleiding van het Duisenbergonderzoek dat bij de Jaarstukken naar dit programma is uitgevoerd. We hebben stappen gemaakt, maar er zijn nog vervolgstappen nodig.

Bij de behandeling van het Duisenbergonderzoek is onder andere aanbevolen om met college en raad gezamenlijk te werken aan focus en prioritering van doelen binnen de Begroting. Samen met de auditcommissie gaan we het gesprek aan hoe we hier een goed vervolg aan kunnen geven. Ook hebben we de programma’s Onderwijs en Gezondheid en Sport zero based opgebouwd. Dat wil zeggen dat we voor deze begroting niet alleen gekeken hebben naar de wijzigingen ten opzichte van de vorige begroting, maar de budgetten zijn opgebouwd op basis van de taken die binnen dit programma worden uitgevoerd. Beoogd effect Het beleids- en financiële kader van de gemeente Arnhem voor het jaar 2024 definitief en voor de volgende drie jaren indicatief vast te stellen om de gestelde ambities te realiseren. Argumenten 1.1 Dan kan de provincie Gelderland tijdig een begroting worden aangeboden, die voldoet aan de wettelijke vereisten. Met de voorliggende begroting voldoen we aan de voorwaarden voor repressief provinciaal toezicht. De begroting is structureel in evenwicht. Daarmee is de verwachting dat wederom repressief toezicht (de minst belaste vorm van toezicht) van toepassing blijft. 2.1 Met de vaststelling van de Begroting 2022 is het besluit genomen om de bestemmingsreserve Inburgering, integratie en asiel ultimo 2023 op te heffen.

Om de invoering van de nieuwe Wet Inburgering goed te kunnen afronden wordt de looptijd van deze reserve met 3 jaar verlengd tot ultimo 2026.

3.1 In de Begroting 2023 en in deze Begroting 2024 wordt een aantal nieuwe bestemmingsreserves voorgesteld. Conform de nota Reserves en voorzieningen wordt per reserve het doel, de functie en de looptijd of het plafond ter goedkeuring aan de raad voorgelegd. 4.1 Door deze stelselwijziging wordt met deze kosten voortaan op gelijke wijze omgegaan als met de kosten van vervanging van bestaande riolering. In de paragraaf Lokale heffingen in de Begroting 2024 wordt dit nader toegelicht. 5.1 Op 28 juni jl. heeft de raad kennis genomen van het intern controleplan en het normenkader 2023 vastgesteld. Dit normenkader is bij deze begroting geactualiseerd en aangevuld met richtlijnen over hoe om te gaan met de criteria die relevant zijn voor de rechtmatigheidsverantwoording. De richtlijnen komen overeen met de modelverordening van de VNG. De werkwijze is afgestemd met Deloitte.

Kanttekeningen en risico's 1.1

Besluitvorming door de raad heeft mogelijk invloed op het structurele begrotingsevenwicht. Er bestaat een mogelijkheid dat er niet vóór 15 november a.s. een vastgestelde begroting aan de provincie kan worden aangeboden. Wanneer het structureel evenwicht als gevolg van de vaststelling van de begroting niet wordt gerealiseerd, kan Arnhem onder preventief in plaats van repressief provinciaal toezicht worden gesteld.

Participatie Niet van toepassing

Financiën Financiële ontwikkelingen aanvullend op Perspectiefnota

Gemeentefonds en overige Rijksontw ikkelingen (structureel)

2024

2025

2026

2027

9.173

9.884

9.017

22.832

9.173

8.884

8.017

22.832

0

1.000 2025

1.000 2026

Een DUURZAAM Arnhem Uitgangspositie Begroting 2023 Waarvan structureel

-12.751 0 -818

-4.781 0 -411

-5.220 0 150

-546 0 -446

Waarvan incidenteel Toevoeging (+) of onttrekking (-) aan de algemene reserve voorafgaand aan Perspectiefnota Waarvan Een GROENstructureel Arnhem

-11.933 5.814

-4.370 25.361

-5.370 -13.176

-100 -976

30.629 -2.202

34.904 2.084

9 2.640

9 -1.359

Waarvan incidenteel structureel

-24.815 -5

-9.543 -241

-13.185 -660

-985 -1.159

Waarvan incidenteel

Waarvan structureel Waarvan incidenteel Financieel beeld 2024-2027

2024

2027

0

Bedragen x € 1.000 Beleidsontw ikkelingen

-2.197

2.325

3.300

-200

Autonome en overige financiële ontw ikkelingen Perspectiefnota

-6.072

-3.453

8.582

-10.275

Waarvan structureel Een KANSRIJK Arnhem

-4.566 -9.552

-3.839 -4.397

7.317 -4.191

-10.275 -1.348

Waarvan incidenteel structureel

-1.506 -4.862

387 -4.647

1.265 -3.661

0 -818

Waarvan incidenteel

-4.690

250

-530

-530

Een VERBONDEN Arnhem

10.135

84

1.830

-3.420

Waarvan structureel

155

10

292

-2.635

Waarvan incidenteel

9.980

74

1.538

-785

Jaarlijkse bijstellingen

-5.483

-6.823

-7.446

-7.395

Waarvan structureel

-4.933

-6.408

-7.300

-7.395

Waarvan incidenteel

-550

-416

-146

0

Totaal financiële ontw ikkelingen aanvullend op Perspectiefnota

-10.681

-3.949

-3.370

8.763

Waarvan structureel

-1.290

-2.812

-3.162

10.378

Waarvan incidenteel

-9.390

-1.136

-208

-1.615

-10.939

17.959

-7.965

-2.488

24.772

28.252

4.164

112

-35.711

-10.293

-12.128

-2.600

0

0

0

0

Toevoeging (+) of onttrekking (-) aan de algemene reserve cf Begroting 2024 Waarvan structureel Waarvan incidenteel

Totaal Financieel beeld

In de volgende tabel is samengevat weergegeven hoe de Begroting 2024 zich ontwikkelt ten opzichte van de vorige begroting. In het hoofdstuk ’Ontwikkelingen in het financieel kader’ van de ontwerp-Begroting 2024 worden de betreffende posten met uitzondering van de uitgangspositie (stand van Begroting 2023) verder uitgewerkt en toegelicht.

Na verwerking van de aanvullende beleidsontwikkelingen na de Perspectiefnota, blijkt dat met deze Begroting in 2024 een onttrekking van € 10,9 miljoen aan de algemene reserve wordt gedaan. In 2025 wordt € 18,0 miljoen aan de algemene reserve toegevoegd. In 2026 en 2027 wordt respectievelijk € 8,0 miljoen en € 2,5 miljoen aan de algemene reserve onttrokken. Van de onttrekking is € 2,6 miljoen van incidentele aard en wordt dus na 2026 niet meer gedaan. Daarmee is de begroting structureel in evenwicht. In de paragraaf weerstandsvermogen is te lezen dat als gevolg van het opnemen van de gebiedsontwikkelingen Kronenburg en Spoorzone Arnhem Oost het risicoprofiel toeneemt, maar desondanks de weerstandsfactor in 2024 uitkomt op 1,0, voor 2025 op 1,3 en voor 2026 en 2027 op 1,1.. Daarmee wordt voldaan aan de kaders van de financiële verordening. De solvabiliteit komt uit op 24% in 2024 en neemt de komende jaren toe. Daarmee is sprake van een robuuste begroting. Naast een reëel sluitende begroting, dient de (meerjaren)begroting ook structureel sluitend te zijn. Dit is het geval wanneer de structurele lasten in de begroting voor 2024 volledig worden gedekt door structurele baten. In alle jaren is in deze begroting sprake van een structureel evenwicht. We presenteren ook een reëel evenwicht, omdat de geraamde bedragen in het meerjarenbeeld volledig, realistisch en haalbaar zijn.

De in de Begroting opgenomen maatregelen zijn aannemelijk en hard of voorzien van dekking uit een bestemmingsreserve. Uitvoering Uitvoering van de vastgestelde begroting is aan het college van burgemeester en wethouders en de haar ondersteunende organisatie. Over de realisatie wordt zoals gebruikelijk in Arnhem gerapporteerd middels Turaps (tussenrapportages) en uiteraard zoals wettelijk verplicht door middel van een Jaarverslag en een Jaarrekening. Tussentijdse voorstellen voor wijziging van de begroting worden aan u voorgelegd. Aldus zijn uitvoering en evaluatie van de Begroting 2024 geborgd. Na vaststelling van de ontwerp-Begroting 2024 wordt deze aan de toezichthouder op de besluitvorming gemeentefinanciën, de provincie Gelderland, aangeboden. Communicatie De Begroting 2024 wordt evenals vorig jaar ook in de vorm van een webbegroting gepresenteerd. Via een link op de website www.arnhem.nl wordt u doorverwezen naar de website financien.arnhem.nl. Op deze webbegroting treft u meer informatie aan dan in de door u vast te stellen ontwerp-Begroting 2024. U treft hier onder andere informatie aan over de taakvelden en (sub)producten. Om de toegankelijkheid van de begroting voor onze bewoners te vergroten is een infographic (begroting in 1 oogopslag) gemaakt. Deze wordt in de Arnhemse Koerier gepubliceerd.

Bijlagen Stukken voor gemeenteraad − Bijlage 1 Overzicht doel, type, looptijd en plafond nieuw in te stellen bestemmingsreserves − Bijlage 2 Ontwerp-Begroting 2024 − Bijlage 3 Infographic

Besluit van Zaaknummer

3920032

DE RAAD VAN DE GEMEENTE ARNHEM; gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van 19 september 2023, nummer: 3920032; gelet op artikel 190 en artikel 191 van de Gemeentewet; besluit: 1. De ontwerp-Begroting 2024 vast te stellen. 2. De opheffingsdatum voor de BR Inburgering, integratie en asiel drie jaar uit te stellen tot ultimo 2026. 3. De bestemmingsreserves Spoorzone Oost en Huisvesting bijzondere doelgroepen in te stellen met doel, functie en looptijd of plafond conform bijlage 1. 4. Vanaf 2024 de kosten van aanleg van riolering niet meer als kosten van de grondexploitatie worden aangemerkt, maar als investeringen worden geactiveerd op de gemeentelijke balans onder de materiële vaste activa. 5. Het geactualiseerde normenkader vast te stellen

De griffier,

De voorzitter,

Bijlage 1 Nieuw in te stellen reserves In het raadsvoorstel bij de Begroting 2024 wordt een tweetal nieuwe reserves voorgesteld. Hieronder zijn per reserve het doel, type, looptijd en plafond opgenomen. Naam

Doel

Type

Dekking

Looptijd Bij egalisatie: n.v.t. 2040

Plafond Bij dekking: n.v.t. n.v.t.

BR Spoorzone Oost

Dekking bieden voor de kosten van de gebiedsontwikkeling Spoorzone Oost, en wel voor de volgende onderdelen van deze gebiedsontwikkeling: - Investeringen in de openbare ruimte (inclusief groen/park) en mobiliteit (inclusief duurzame bereikbaarheid gebied): dekkingsmiddelen hiervoor kunnen na afronding van onderdelen van het project aan deze bestemmingsreserve worden onttrokken. Wanneer de gemaakte kosten dienen te worden geactiveerd, zullen de dekkingsmiddelen worden toegevoegd aan de BR Kapitaallasten, ter dekking van de kapitaallasten. - Grondexploitaties: hiervan worden resultaten (tekorten dan wel tussentijdse winstnemingen) verrekend met deze bestemmingsreserve. - Anterieure overeenkomsten ten aanzien van grondexploitaties van derden: eventuele dekkingsresultaten worden ook met deze bestemmingsreserve verrekend.

BR Huisvesting bijzondere doelgroepen

Dekking bieden voor het opstellen en uitvoeren van projecten om het aantal passende en betaalbare woningen voor bijzondere doelgroepen uit te breiden.

Dekking

2027

n.v.t.

Ontwerp Begroting 2024

Inhoudsopgave Deel 1 Hoofdlijnen van beleid en financieel kader .............................................................................................. 1 Hoofdlijnen van beleid .......................................................................................................................................... 2 Ontwikkelingen in het financieel kader .................................................................................................................. 8 Leeswijzer ........................................................................................................................................................... 33 Deel 2 Beleidsbegroting ...................................................................................................................................... 35 Wijkprogramma's ................................................................................................................................................ 36 Wijken Algemeen ............................................................................................................................................. 37 Centrum, Spijkerkwartier, Arnhemse Broek .....................................................................................................

41 Noordwest ........................................................................................................................................................ 44 Noordoost ........................................................................................................................................................ 47 Presikhaaf ........................................................................................................................................................ 51 Malburgen ........................................................................................................................................................ 54 Schuytgraaf/Elderveld ...................................................................................................................................... 58 De Laar/Elden .................................................................................................................................................. 61 Rijkerswoerd, Kronenburg, Vredenburg ........................................................................................................... 64 Stedelijke programma's ......................................................................................................................................

67 Bestuur, dienstverlening en financiën .............................................................................................................. 68 Veiligheid ......................................................................................................................................................... 76 Bereikbaarheid ................................................................................................................................................. 84 Economie ......................................................................................................................................................... 90 Onderwijs ......................................................................................................................................................... 98 Cultuur ........................................................................................................................................................... 108 Participatie en armoedebestrijding ................................................................................................................. 116 Zorg ...............................................................................................................................................................

124 Welzijn en inclusie ......................................................................................................................................... 136 Gezondheid en sport ...................................................................................................................................... 147 Klimaat en energie ......................................................................................................................................... 155 Ruimtelijke ontwikkeling ................................................................................................................................. 164 Wonen en leefomgeving ................................................................................................................................ 171 Paragrafen ........................................................................................................................................................ 188 Lokale heffingen............................................................................................................................................. 189 Risicomanagement en weerstandsvermogen ................................................................................................

198 Onderhoud kapitaalgoederen......................................................................................................................... 214 Financiering ................................................................................................................................................... 233 Bedrijfsvoering ............................................................................................................................................... 237 Verbonden partijen......................................................................................................................................... 244 Grondbeleid ................................................................................................................................................... 259 Investeringen ................................................................................................................................................. 263

Subsidies ....................................................................................................................................................... 269 Openbaarheidsparagraaf Wet open overheid ................................................................................................ 276 Overig programmaplan ..................................................................................................................................... 278 Deel 3 Financiële begroting .............................................................................................................................. 279 Overzicht van baten en lasten per programma ................................................................................................. 280 Overzicht structureel begrotingssaldo ............................................................................................................... 283 Geprognosticeerde balans 2024-2027 .............................................................................................................. 284 Reserves en voorzieningen .............................................................................................................................. 285 EMU-saldo 2024 ...............................................................................................................................................

294 Overzicht geraamde lasten en baten per taakveld ............................................................................................ 295 Overzicht taakvelden per programma (lasten) .................................................................................................. 302 Overzicht taakvelden per programma (baten)................................................................................................... 306 Mutaties circulaires ........................................................................................................................................... 310 Bijlagen............................................................................................................................................................... 311 Overzicht BBV-indicatoren ................................................................................................................................ 312 Overzicht onderdelen stad/wijk ......................................................................................................................... 316 Normenkader ....................................................................................................................................................

318 Afkortingenlijst .................................................................................................................................................. 322 Begrippenlijst .................................................................................................................................................... 325

Deel 1 Hoofdlijnen van beleid en financieel kader Deel 1 bestaat uit: 1.

Hoofdlijnen van beleid

2.

Ontwikkelingen in het financieel kader

3.

Leeswijzer

1 Deel 1 Hoofdlijnen van beleid en financieel kader

Hoofdlijnen van beleid De Ontwerp Begroting 2024 die voor u ligt, weerspiegelt de tijd waarin we leven. Arnhemmers worden zowel thuis als op reis geconfronteerd met de zorgwekkende gevolgen van klimaatverandering. Extreme hitte en bovenmatige regenval lijken aan de orde van de dag. De onrust in de wereld duurt voort en zorgt voor een toename van vluchtelingen uit onder meer Oekraïne, die hier een veilig heenkomen zoeken. De energieprijzen en de gestegen inflatie maken het dagelijks leven voor onze inwoners duurder. Woningzoekenden kampen met een overspannen woningmarkt die het kopen of huren van een huis in onze stad tot een moeilijke opgave maakt. Het zijn grote en complexe problemen die we als Arnhem niet alleen kunnen oplossen. Wel kunnen we lokaal en regionaal een bijdrage aan de oplossing leveren. Daarbij zoeken we de samenwerking met het nieuwe provinciebestuur en het nieuwe kabinet dat na de Tweede Kamerverkiezingen in november hopelijk snel zal worden geïnstalleerd. De komende jaren gaan we aan de slag met maatregelen zodat het voor mens en dier prettig leven blijft in Arnhem. Samen met onze inwoners, bedrijven en maatschappelijke instellingen werken we hard om de uitdagingen het hoofd te bieden. Gelukkig is er ook veel om positief over te zijn. De stad groeit en bloeit in veel opzichten.

Zo zijn er mooie initiatieven die laten zien dat we een effectieve bijdrage kunnen leveren aan zaken als vergroening, verduurzaming en het bouwen van toegankelijke en betaalbare woningen. Arnhem is ook een sociale stad. Mensen staan voor elkaar klaar, waar je ook vandaan komt en wie je ook bent. Of je nu vlucht voor oorlog of zorg nodig hebt op je oude dag; in Arnhem telt en doet iedereen - op zijn, haar of hen manier - mee. De behoeften van de stad en haar inwoners sterken ons in onze ambities die onverminderd groot zijn. In 2024 gaan we samen met inwoners, bedrijven en maatschappelijke instellingen aan de slag om Arnhem verder klaar te maken voor de toekomst. We treffen voorbereidingen voor een prachtig nieuw stadsdeel – Spoorzone ArnhemOost – waar vele duizenden (nieuwe) Arnhemmers zullen neerstrijken. Waar ze kunnen wonen, werken, recreëren en genieten van alle historie, cultuur en (sport)evenementen die Arnhem te bieden heeft. We richten de stad klimaatadaptief in zodat we voorbereid zijn op weerextremen. Ook continueren we de uitvoering van de Dierenwelzijnagenda en investeren in biodiversiteit zodat Arnhem een fijne stad is en blijft voor mens en dier. We zetten forse stappen om binnen één generatie de kloof tussen arm en rijk te doorbreken. Daarbij focussen we ons op wonen, bestaanszekerheid en onderwijs.

We strijden vóór inclusiviteit en diversiteit, en tégen discriminatie. Het voorkomen en bestrijden van criminaliteit voor en achter de voordeur is onze prioriteit en we bieden kwetsbare kinderen en jongeren perspectief. We werken hard om de tweedeling in onze stad tegen te gaan en generatiearmoede te doorbreken. We investeren in opvangplekken om een veilige haven te kunnen zijn voor mensen die op de vlucht zijn voor oorlog en geweld, of die om welke reden dan ook dakloos zijn. Zo zetten we forse stappen richting een duurzaam, groen, kansrijk en verbonden Arnhem.

Een DUURZAAM Arnhem Met een nieuw stadsdeel en duizenden extra woningen en werkplaatsen in 2040, staat Arnhem aan de vooravond van forse veranderingen. Voorwaarde voor deze ontwikkelingen is dat onze leefomgeving aantrekkelijk, veilig en gezond blijft voor huidige en toekomstige inwoners. Daarom werken we in 2024 aan een samenhangend beleidsplan voor een gezonde en veilige leefomgeving, een duurzaam mobiliteitsplan, een woonvisie en een stedelijke visie op hoogbouw en verdichting. Circulaire economie en duurzame samenleving Zo abstract als de klimaatverandering ooit was, zo concreet is het nu. We zitten midden in een klimaatcrisis. De overgang naar een circulaire economie en duurzame samenleving is dringender dan ooit. We richten ons daarbij vooral op onderdelen waar we het grootste verschil kunnen maken met betrekking tot energiebesparing en duurzaamheid. Om in 2050 een klimaatneutrale gemeente te kunnen zijn, zetten we vol in op een inclusieve energietransitie. We willen schonere woonomgevingen en hergebruik van grondstoffen verbeteren, zodat de hoeveelheid restafval afneemt. In 2024 organiseren we een burgerberaad over afval zodat Arnhemmers kunnen meedenken over maatregelen die de hoeveelheid afval in Arnhem tot een minimum beperken. Tegelijkertijd willen we een fikse CO2-reductie realiseren door middel van energiebesparing in de gebouwde omgeving en bij bedrijven.

We zetten in op het opwekken van duurzame elektriciteit en duurzame warmte als alternatief voor aardgas. Het is ons doel om in 2030 6.500 woningen aardgasvrij te verwarmen. Ook werken we 2 Hoofdlijnen van beleid

aan de verduurzaming van onze scholen en ander maatschappelijk vastgoed. Een groot knelpunt waar we tegenaan lopen is de netcongestie. Samen met de Arnhemse kennisinstellingen, Arnhemse innovatieve bedrijven op gebied van energie en de netbeheerders zoeken we naar oplossingen die nodig zijn om onze ambities te kunnen realiseren. We voeren de Arnhemse Isolatie aanpak uit waarmee we werken aan concrete doelen, voor zowel specifieke wijken als gerichte doelgroepen. Binnen deze aanpak vechten we daarnaast tegen energiearmoede. Het is onder meer ons streven dat meer dan 3200 huishoudens, die kampen met energiearmoede, in 2024 geholpen zijn met een energiecoach traject. Nieuwe Woonvisie De woningmarkt zit muurvast. Dit vraagt om een radicale omslag zodat voor woningzoekenden niet langer het recht van de sterkste geldt. We pakken de regie en zetten ons beleid en instrumentarium maximaal en onorthodox in om wonen betaalbaar te krijgen. Daarnaast willen we veel meer goede en duurzame woningen aan de woningvoorraad toevoegen voor alle doelgroepen. Deze woningen plannen we zo veel mogelijk binnen de stad, op en rond OV-knooppunten, waardoor we lage parkeernormen kunnen toepassen. We streven naar meer gemengde wijken, zodat kwetsbare Arnhemmers verspreid over de stad kunnen wonen. Het aantal passende en betaalbare woningen voor bijzondere doelgroepen gaan we verder uitbreiden.

Hiervoor trekken we tot en met 2027 jaarlijks 1,5 miljoen euro uit. Van dit geld kunnen we onder meer tussenvoorzieningen voor statushouders ontwikkelen, flexwoningen realiseren of het aantal woningen voor extreme overlastgevers uit te breiden. In de strijd tegen dakloosheid maken we ons hard voor het creëren van zoveel mogelijk woonplekken. Iedereen in Arnhem heeft immers recht op een (t)huis. We zien kansen in het housing first principe en zetten in op de uitstroom uit de opvang en om- en afbouw van de capaciteit van de maatschappelijke opvang. Om problemen op de huurmarkt en malafide verhuurderschap aan te pakken, versterken we de positie van huurders. Onze ambities voor de volkshuisvesting werken we verder uit in een nieuwe brede Woonvisie voor Arnhem. Vooruitlopend hierop trekken we onder andere extra geld uit voor de invoering van verhuurdersvergunningen, een wooncoach, versterking van de positie van huurders en extra handhaving door de Omgevingsdienst ODRA. Spoorzone Arnhem Oost Om de bevolkingsgroei, de verandering van huishoudens en het aantal woningzoekenden te kunnen opvangen, willen we tussen 2023 en 2040 ongeveer 14.000 (veelal betaalbare) woningen bouwen binnen de bebouwde omgeving. In de omgevingsvisie zijn vier gebieden aangewezen waar we deze groei willen verwezenlijken.

Ruim de helft hiervan is voorzien in Spoorzone Arnhem Oost, omdat dit gebied in potentie veel ruimte heeft voor nieuwbouwwoningen, bedrijvigheid, verbeterde mobiliteit en meer groen. De mogelijkheid om hier een nieuw stadsdeel te creëren waar straks duizenden woningen met bijbehorende voorzieningen kunnen verrijzen, is een unieke kans voor Arnhem. Om dit te verwezenlijken hebben we veel geld van het Rijk gekregen. Dat neemt echter niet weg dat dit omvangrijke project ook veel en forse investeringen van onszelf vraagt, met de bijbehorende risico’s. Green Deals Met bedrijven op werklocaties en organisaties zoals gebedshuizen, sluiten we Green Deals omdat ook daar verduurzaming hard nodig is. Hierin maken we onder meer afspraken over het benutten van daken voor zonnepanelen en ondersteunen we ondernemers en organisaties. De focus van de CO2-reductie bij duurzame mobiliteit ligt op twee vlakken: gedragsverandering en zero emissie voertuigen.

Een GROEN Arnhem Een groene en biodiverse stad, is een gezonde stad. We investeren daarom de komende jaren fors in onze groene leefomgeving. In het kader van onze missie om Arnhem radicaal te vergroenen, trekken we de stad in om een spoor van groen achter te laten. De wijkgroenagenda’s, waarmee we de leefbaarheid in de wijken verbeteren, zijn voor een groot aantal wijken al gereed. Dat betekent dat we in 2024 samen met wijkbewoners aan de slag kunnen met de uitvoering ervan. Onze groenvisie zet onze koers uit voor een groenere toekomst. Zo reserveren we in 2025 en 2026 geld om meer bomen te planten, en onze aanwezige bomen de kans te geven om uit te groeien. Samen met de pachters van onze agrarische gronden zetten we actief stappen ten behoeve van natuurontwikkeling. Van de prachtige groene gebieden die Arnhem rijk is, gaan we de bodem optimaliseren en de biodiversiteit vergroten. Ook willen we de 3 Hoofdlijnen van beleid

gebieden nog beter met elkaar verbinden. Hierdoor ontstaat er een groter, sterker en beter groen netwerk voor dier, plant en mens. Veilige, gezonde en aantrekkelijke leefomgeving We koesteren onze parken en investeren daarom in 2024 en 2025 in totaal één miljoen om deze nog aantrekkelijker te maken. We intensiveren onze aanpak van overlast die het gevolg is van ongewenste graffiti en zorgen voor een aantrekkelijke openbare ruimte die uitnodigt tot bewegen, wandelen en fietsen. Hiervoor leggen we beweegvoorzieningen aan zoals pumptracks en skatebanen en werken we samen met verenigingen en scholen om open sportparken en open schoolpleinen te realiseren. We streven naar een schone leefomgeving die maximaal bijdraagt aan de gezondheid van mens en dier. Zo willen we deelnemen aan een subsidieregeling voor het verwijderen of onklaar maken van rookgaskanalen. We reserveren in 2024 geld om de verwijdering van rookgaskanalen in 200 woningen te cofinancieren. Met klimaatadaptatie maken we Arnhem bestand tegen het veranderende klimaat. Ter voorbereiding op de weersomstandigheden, passen we de stad slim aan. We maken onze stedelijke gebieden weerbaar tegen overstromingen, hevige regenval, hitte en droogte. Aan de hand van onze klimaatadaptatiestrategie zorgen we voor wateropvang in de bodem, een betere afvoer bij zware buien en verminderen we hitteproblemen.

Ook daarbij is radicaal vergroenen een belangrijk middel. We werken aan een netwerk met koele plekken, waar (kwetsbare) Arnhemmers tijdens hittegolven gebruik van kunnen maken. Bereikbare stad Samen met de stad werken we aan een mobiliteitsvisie. In deze visie vormen de duurzame bereikbaarheid van onze stad, het tegengaan van verkeersoverlast en schone lucht onze uitgangspunten. De ruimte in Arnhem is schaars. Daarom gaan we op zoek naar een nieuwe verdeling van die schaarse ruimte waarbij eerst de voetganger, dan de fietser, dan het openbaar vervoer en vervolgens de auto komt. Als meer mensen per fiets reizen, vergroot dit de leefbaarheid in de stad terwijl deze wel bereikbaar blijft voor degenen die afhankelijk zijn van de auto. We kijken breder naar de verkeersstructuur voor de hele stad en specifiek naar het centrum en de singels. We verlagen de maximumsnelheid en verminderen het aantal rijstroken voor de auto waardoor er meer ruimte ontstaat voor groen, voetgangers, fietsers en het openbaar vervoer. Om verkeersonveilige situaties aan te pakken en schoolzones aan te kunnen leggen, trekken we vanaf 2024 geld uit. We verbeteren en breiden we het fietspadennetwerk uit, onder meer door vanaf 2026 te investeren in de snelfietsroute Arnhem-Huissen. Voor de verbetering van het Willemsplein gaan we vanaf 2027 geld reserveren.

Een KANSRIJK Arnhem We zetten alles op alles om de tweedeling in de stad tegen te gaan en kansenongelijkheid te bestrijden. In Arnhem moet iedereen mee kunnen doen aan de samenleving. Essentieel hiervoor zijn een goede opleiding en een stevig niveau van basisvoorzieningen waarop alle Arnhemmers een beroep kunnen doen als ze laagdrempelig hulp of ondersteuning nodig hebben. We werken aan een Integraal Accommodatiebeleid, zodat we accommodaties voor sport, welzijn cultuur en onderwijsactiviteiten zo passend mogelijk kunnen inzetten bij de vraag uit de stad. Hiervoor reserveren we in 2024 en 2025 extra middelen. Ook maken we geld vrij om zelf maatschappelijke accommodaties aan te kopen om de leefbaarheid in wijken te behouden. Daarnaast ontwikkelen we met onze partners uit het onderwijs en maatschappelijke organisaties een beleidsrijk Integraal Huisvestingsplan (IHP). Het uitgangspunt van dit IHP is toekomstbestendige onderwijshuisvesting, waarbij de gebouwen aansluiten op de ontwikkelbehoefte van kinderen. Met het onderwijs zetten we in op een passende plek voor elk kind. (Aanstaande) ouders in een kwetsbare positie proberen we zo vroeg mogelijk in beeld te krijgen zodat we ze kunnen ondersteunen. Scholen vormen steeds meer het middelpunt van de wijk en daarmee de basis voor een gezonde en veilige leefomgeving.

Kinderen en jongeren krijgen alle kans om het beste uit zichzelf te halen door middel van de pedagogische wijk en de rijke schooldag. We proberen via vroegsignalering schooluitval te voorkomen en jongeren een goede aansluiting te bieden op de arbeidsmarkt. Met de ondersteuning van inwonersinitiatieven, onze inzet op preventie en goede algemene voorzieningen zoals ontmoetingsplekken, zorgen we voor een sterk basisvoorzieningenniveau op het gebied van welzijn. Ook mantelzorgers en vrijwilligers spelen een essentiële rol. Arnhemmers die hulp, ondersteuning of zorg nodig hebben kunnen hiervoor laagdrempelig in hun wijk terecht. Door hen zo snel mogelijk te helpen, voorkomen we 4 Hoofdlijnen van beleid

complexere problemen. Daarbij proberen we zoveel mogelijk de eigen kracht van Arnhemmers te versterken en investeren we in het (sociaal) netwerk rondom inwoners. We werken – onder meer met trainingen – naar een dementievriendelijke samenleving, zodat de groeiende groep mensen die lijdt aan dementie, zo lang mogelijk mee kan blijven doen. Voor jonge Arnhemmers mag het niet uitmaken in welke wijk je opgroeit. Alle kinderen moeten de kans krijgen om zich te ontwikkelen naar zelfstandigheid en een gezond volwassen leven. Waar dat niet lukt, zetten we tijdig passende hulp in. Dit gebeurt zo dicht mogelijk bij huis of thuis, zodat deze kinderen een zo normaal mogelijk leven kunnen blijven leiden. We werken preventief en signaleren problemen zo vroeg mogelijk. We zien dat sommige problemen, zoals de mentale gezondheid van jongeren, sinds de coronaperiode zijn toegenomen met wachtlijsten als gevolg. Dit vinden we uiteraard onwenselijk. In 2024 trekken we daarom opnieuw geld uit voor de zorgaccounthouder die kinderen op de wachtlijst naar een andere aanbieder bemiddelt zodat zij sneller worden geholpen. Bestaanszekerheid We zetten volop in op financiële rust, stabiliteit, een daginvulling en perspectief op een goede toekomst.

In deze tijden van bestaanszekerheidscrisis zijn we dan ook voortdurend bezig met het zo vroeg mogelijk vinden van inwoners met geldzorgen en voorkomen dat deze zorgen problematisch worden. We trekken in 2024 geld uit om 600 extra huisbezoeken te doen en 600 extra telefoongesprekken te voeren bij inwoners met betalingsachterstanden en hen onze hulp aan te bieden. Ook verstrekken we deze winter opnieuw de Arnhemse Wintertoeslag van € 250 per huishouden dat hiervoor in aanmerking komt. We gaan door met het vereenvoudigen en toegankelijker maken van inkomensondersteuning voor mensen en trekken daar meer geld voor uit. We gaan (meer) samenwerken met ervaringsdeskundigen om zo goed mogelijk te kunnen aansluiten bij de leefwereld van onze inwoners. Ook gaan we vanaf 2025 onderdelen van de schuldhulpverlening weer in eigen beheer uitvoeren. Meer Arnhemmers sporten Een goede gezondheid is de basis voor een gelukkig leven. Daarom willen we alle Arnhemmers de mogelijkheid geven om zichzelf een gezonde leefstijl eigen te maken. Dat begint al bij onze jeugd. Zo vinden we dat elk kind de kans moet krijgen om volledig rookvrij op te groeien en zorgen we na een succesvolle pilot dat we de sportdag Papendal gaan borgen.

We richten ons op het stimuleren van gezond gedrag en het tegengaan van ongezond gedrag, waaronder te weinig beweging, ongezonde voeding, problematisch alcoholgebruik en roken. We willen dat meer Arnhemmers voldoen aan de sportrichtlijn en stimuleren daarom zowel sporten bij verenigingen en beweegaanbieders, als sporten in de openbare ruimte. Veilige en leefbare wijken We zetten alles op alles om overlast en criminaliteit in Arnhem tegen te gaan en te voorkomen, zodat het Arnhems misdaadcijfer daalt naar het niveau dat past bij een 100.000+ gemeente. Naar aanleiding van een aangenomen motie, trekken we structureel extra middelen uit voor boa’s. Daarnaast pakken we verloedering aan, beëindigen we overlast, pakken we relschoppers aan en zetten we alles op alles om beroepscriminelen een voet dwars te zetten. Ook trekken we vanaf 2024 structureel geld uit voor de aanpak ondermijning georganiseerde criminaliteit. We breiden het aantal buurtsportcoaches uit. Deze professionals in wijken zetten sport in als middel om bij te dragen aan gemeentelijke doelstellingen zoals gezonde leefstijl, het tegengaan van overlast onder jongeren en het terugbrengen van eenzaamheid onder ouderen. Nationaal programma Arnhem Oost In de vijf wijken in Arnhem Oost (Klarendal, Geitenkamp, Presikhaaf-West, Malburgen en het Arnhemse Broek) liggen grote opgaven.

Met het Nationaal Programma Arnhem-Oost willen we de achterstanden op het gebied van onderwijs, werk & inkomen, wonen, gezondheid, leefbaarheid en veiligheid in deze vijf wijken aanpakken. We willen de huidige en nieuwe generaties een eerlijke en gelijke keuze én kans bieden om hun talenten te ontwikkelen. Het programma is een integrale, lerende aanpak, met een scope van 18 jaar dat wordt uitgevoerd door de Alliantie Arnhem-Oost, waar ook maatschappelijke partners deel van uitmaken. Wijkveiligheid heeft voor ons prioriteit en is tevens een belangrijk onderdeel van de aanpak Arnhem-Oost. Ook hebben we in het programma aandacht voor kansrijk opvoeden en opgroeien. Daarom wordt de pedagogische wijk daar verder ontwikkeld met onder meer de rijke schooldag, schoolmaaltijden en extra aandacht voor voor- en vroegschoolse educatie en onderwijs achterstanden.

5 Hoofdlijnen van beleid

Met de middelen die we in het kader van het Volkshuisvestingfonds hebben gekregen van het Rijk werken wij aan de leefbaarheid en veiligheid in de Arnhem-Oost wijken. Dit doen wij onder meer via een subsidieregeling inclusief advies en begeleiding om de slechtste en meest ongezonde particuliere koopwoningen te verduurzamen.

Een VERBONDEN Arnhem Door de oorlogen in de wereld leven we in onzekere en onstuimige tijden. Wij zijn solidair met mensen uit andere landen die tegen wil en dank hun land ontvluchten en willen voor hen een gastvrije stad zijn. Momenteel vangen we ongeveer 2500 mensen op in met name tijdelijke opvanglocaties. Het is onze ambitie om de komende jaren 2000 permanente opvangplekken te realiseren. Iedereen in Arnhem mag zichzelf zijn en moet de kans krijgen om naar zijn, haar of hun vermogen volwaardig mee te doen, ongeacht leeftijd, huidskleur, culturele achtergrond, gender, inkomen, talenten, seksuele oriëntatie, levensbeschouwing of beperking(en). Voor discriminatie en racisme is in Arnhem geen plek. De lokale coördinator tegen discriminatie en racisme moet bijdragen aan het in beeld hebben van de belangrijkste knelpunten in de stad en het aanjagen van de aanpak van die punten. We werken aan een programma dat de bewustwording en kennis over het Koloniaal en Slavernijverleden van Arnhem vergroot bij inwoners, organisaties en collega’s. We streven inclusief beleid na dat recht doet aan de diversiteit van al onze inwoners. Dat geldt ook voor onze gemeentelijke organisatie: de komende periode willen we verdere stappen zetten naar een representatieve en inclusieve organisatie. Betrouwbare overheid Ook voor Arnhem is een betrouwbare overheid een belangrijk thema.