Document · PDF

Agendabundel

Politieke Avond 22 maart 2023, gemeente Arnhem18.893 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

Bundel - Politieke Avond van 22 maart 2023

Agenda bijlagen Raadskamerindeling 22 maart 2023 1.RZ

18.45 uur - 20.15 uur: Lezing 'Inzicht in grensoverschrijdend gedrag' Locatie: Raadzaal Deze vergadering betreft een informatieve bijeenkomst voor gemeenteraad & college van burgemeester en wethouders. Dit gedeelte van de Politieke Avond zal niet via de livestream worden uitgezonden. Behandeladvies 22 maart 2023 - Lezing 'Inzicht in grensoverschrijdend gedrag' Notitie - Agressieprotocol voor politieke ambtsdragers van de gemeente Arnhem

2 3.RZ

20.15 uur - 20.30 uur: Pauze 20.30 uur - 22.00 uur: Presentatie “Staat van de Stad 2022” Fase: technisch/informatief Locatie: Raadzaal Behandeladvies 22 maart 2023, informatieve behandeling Raadsbrief "Staat van de Stad 2022", d.d. 14-02-2023 Presentatie - Staat van de Stad Behandelresultaat 22 maart 2023, informatieve behandeling

4.LF

20.30 uur - 22.00 uur: Kantorennota 2022-2030 & Visie Werklocaties Arnhem 2040 Fase: meningsvormend (2) Locatie: Landgoed/Festival Behandeladvies 22 maart 2023, meningsvormende (2) behandeling Memo van wethouder Kundi inzake "Beantwoording technische vragen cijfers Kantorennota 2022-2030", d.d. 27-02-2023 Raadsvoorstel "Vaststellen Kantorennota 2022-2030" Bijlage 1 - Kantorennota Arnhem 2022-2030. Herijking van het kantorenbeleid 2022-2030 voor de gemeente Arnhem; Ecorys, november 2022 Bijlage 2 - Actieplan Kantoren 2022-2025; Gemeente Arnhem, oktober 2022 Raadsvoorstel "Vaststellen Visie Werklocaties Arnhem 2040" motie "Bedrijventerreinen behouden voor Arnhem" (23M24) van de fractie VVD Bijlage 1 - Visie Werklocaties Arnhem 2040; Buck Consultants, november 2022 Bijlage 2 - Factsheets Werklocaties gemeente Arnhem; Buck Consultants, november 2022 Schriftelijke bijdrage van H. Vos "Visie Werklocaties 2040", d.d. 07-02-2023 Behandelresultaat 8 februari 2023, informatieve & meningsvormende (1) behandeling Behandelresultaat 1 maart 2023, meningsvormende (1) behandeling Raadskameradvies t.b.v. de besluitvormende behandeling op 12-04-2023

5.WG

20.30 uur - 22.00 uur: Startnotitie Schaapsdrift & Afhandeling bezwaarschriften Wet voorkeursrecht gemeenten Schaapsdrift e.o. Fase: meningsvormend (1) vervolg Locatie: Walburgis Behandeladvies 22 maart 2023, 4e meningsvormende (1) behandeling Raadsvoorstel "Startnotitie Schaapsdrift" Bijlage 1 - Startnotitie Schaapsdrift Bijlage 2 - Communicatie- en participatieplan Schaapsdrift Lijst van deelnemers rondetafelgesprek Raadsvoorstel "Afhandeling bezwaarschriften Wet voorkeursrecht gemeenten Schaapsdrift e.o." Bijlage 1 - Bezwaarschriften - geanonimiseerd Bijlage 2 - Adviezen van de bezwaarschriftencommissie - geanonimiseerd

Bijlage 3 - Lijst met bezwaarmakers - geanonimiseerd Handen af van Park Presikhaaf van de Werkgroep Woonomgeving Presikhaaf 1, d.d. 29-1-2023 Schriftelijke bijdrage vereniging Schaapsdrift e.o. d.d. 31 januari 2023 Schriftelijke bijdrage van Peter Broens d.d. 31 januari 2023 Schriftelijke bijdrage van mevrouw Kho d.d. 2 februari 2023 Behandelresultaat 1 februari 2023, informatieve & meningsvormende (1) behandeling Behandelresultaat 8 februari 2023, 2e meningsvormende (1) behandeling Aanvullend advies bezwaarschriftencommissie bij bezwaarprocedure Van Collem, inclusief open brief en reactie van de heer Van Collem, d.d. 21 februari 2023 Schriftelijke bijdrage vereniging Schaapsdrift e.o. d.d. 28 februari 2023 Behandelresultaat 1 maart 2023, 3e meningsvormende (1) behandeling Schriftelijke bijdrage vereniging tot behoud van Schaapsdrift e.o., d.d. 20 maart 2023 Behandelresultaat 22 maart 2023, 4e meningsvormende (1) behandeling 6 7.RZ

22.00 uur - 22.15 uur: Pauze 22.15 uur - 23.15 uur: Herijking Protocol Geheimhouding Fase: informatief Locatie: Raadzaal Behandeladvies 22 maart 2023, informatieve behandeling Raadsbrief "Herijking Protocol Geheimhouding gemeente Arnhem" d.d. 03-03-2023 Bijlage - Advies professor Broeksteeg over geheimhouding Behandelresultaat 22 maart 2023, informatieve behandeling

8.LF

22.15 uur - 23.15 uur: Wijziging Algemene Plaatselijke Verordening ten behoeve van de aanpak van ondermijnende criminaliteit & Agenderingsverzoek “Ondermijnende Criminaliteit” Fase: meningsvormend (1) vervolg Locatie: Landgoed/Festival Behandeladvies 22 maart 2023, 2e meningsvormende (1) behandeling Raadsvoorstel "APV Arnhem aanvullen met artikelen ten behoeve van aanpak ondermijnende criminaliteit" Agenderingsverzoek "Ondermijnende criminaliteit" van de fracties CDA, VVD, Arnhem Centraal en SP Raadsbrief "Benchmark gemeentelijke veiligheidsbegrotingen", d.d. 19-07-2022 Bijlage - Benchmark gemeentelijke veiligheidsbegrotingen, TwynstraGudde in opdracht van de gemeente Arnhem Raadsbrief "Subsidieaanvraag plan van aanpak Preventie met gezag", d.d. 28-06-2022 Bijlage - Plan van aanpak Preventie met Gezag in Arnhem-Oost Raadsbrief "Plan van aanpak ondermijnende criminaliteit", d.d. 21-12-2021 Bijlage - Plan van aanpak Ondermijnende criminaliteit Rekenkameronderzoek “De wet van de stimulerende achterstand Onderzoek Ondermijning” d.d. 15-062021 Raadsbrief "Interventieteam Ondermijning Arnhem", d.d. 04-02-2020 Presentatie dhr.

Ferwerda op 8 februari 2023, 'Ondermijning en nieuwe aanwas' Behandelresultaat 8 februari 2023, informatieve behandeling Rapport Bureau Beke 'Misdadige invloed' over de invloed van criminele netwerken op jongeren in drie Arnhemse wijken Behandelresultaat 1 maart 2023, meningsvormende behandeling Behandelresultaat 22 maart 2023, 2e meningsvormende (1) behandeling

9.WG

22.15 uur - 23.15 uur: Vaststellen “Wijziging van de kwijtscheldingsregeling gemeentelijke belastingen Arnhem” Fase: informatief/meningsvormend (1) Locatie: Walburgis Behandeladvies 22 maart 2023, informatieve & meningsvormende (1) behandeling Raadsvoorstel "Ophoging bedrag vrij te laten financiële middelen bij kwijtschelding van gemeentelijke belastingen" Bijlage - Integrale versie Kwijtscheldingsregeling na aanpassing

Raadskameradvies t.b.v. de besluitvormende behandeling op 29-03-2023

Agenda bijlagen 1 Raadskamerindeling 22 maart 2023

Agenda Politieke Avond 22 maart 2023

Raadzaal 18.45 uur – 20.15 uur (90) Lezing 'Inzicht in grensoverschrijdend gedrag'

Pauze: 20.15 uur – 20.30 uur Raadzaal

Landgoed/Festival

Walburgis

20.30 uur – 22.00 uur (90)

Presentatie “Staat van de Stad 2022” (i)

Kantorennota 2022-2030 & Visie Werklocaties Arnhem 2040 (m2)

Startnotitie Schaapsdrift & Afhandeling bezwaarschriften Wet voorkeursrecht gemeenten Schaapsdrift e.o. (m1)

Pauze: 22.00 uur – 22.15 uur Raadzaal

Landgoed/Festival

Walburgis

22.15 uur - 23.15 uur (60)

Herijking Protocol Geheimhouding (i)

Wijziging Algemene Plaatselijke Verordening ten behoeve van de aanpak van ondermijnende criminaliteit & Agenderingsverzoek “Ondermijnende Criminaliteit” (m1)

Vaststellen “Wijziging van de kwijtscheldingsregeling gemeentelijke belastingen Arnhem” (i/m1)

1.RZ 18.45 uur - 20.15 uur: Lezing 'Inzicht in grensoverschrijdend gedrag' 1 Behandeladvies 22 maart 2023 - Lezing 'Inzicht in grensoverschrijdend gedrag'

Titel/onderwerp:

Lezing ‘Inzicht in grensoverschrijdend gedrag’

Raadsadviseur:

P. Wielaard

Van: Doel activiteit Toelichting

Presidium Informatief In aanvulling op de gedragscode van de gemeenteraad heeft het Presidium ook opdracht gegeven om te komen tot een ‘Agressieprotocol’. Onderdeel van de opdracht is het organiseren van een bewustwordingsbijeenkomst.

Telefoonnr:

377 4836

petra.wielaard@arnhem.nl

Mevrouw Karin Bosman en de heer Naut Scholten zullen aan de hand van een lezing de raad vertellen over de verschillende vormen van grensoverschrijdend gedrag, over de effecten van grensoverschrijdend gedrag en handelingsperspectieven bieden. Karin Bosman eigenaar van AWH (About Workplace Harassment, 2015) en oprichter van de maatschappelijke BV Report App. AWH verzorgt sinds 2015 wereldwijd lezingen, workshops en trainingen over omgangsvormen, diversiteit & inclusie, bewustwording, beleid en het juridische kader. Ook is ze de auteur van het boek ‘Spugen op de tosti van Hans’ en ambassadeur van Denim Day New York en gesprekspartner regeringscommissaris mevrouw Mariette Hamer en team. Het betreft een plenaire informatieve bijeenkomst voor raadsleden, fractievolgers en collegeleden. In verband met de locatie, de Stadhuishal, wordt de bijeenkomst niet uitgezonden. Voorgesteld resultaat van de bespreking Spreekrecht publiek Behandeladvies

Het betreft een informatieve bijeenkomst om kennis en bewustwording over het thema grensoverschrijdend gedrag te bevorderen. n.v.t. Informatieve fase 1. 2. 3. 4.

Opening door de burgemeester. Lezing door Karin Bosman en Naut Scholten. Gelegenheid voor de raad om vragen te stellen. Introductie van de externe vertrouwenspersonen voor de gemeenteraad Arnhem, mevrouw Verplancke en de heer De Witte.

Bijlagen Notitie: Agressieprotocol voor politieke ambtsdragers van de gemeente Arnhem

1 Notitie - Agressieprotocol voor politieke ambtsdragers van de gemeente Arnhem

Notitie: Agressieprotocol voor politieke ambtsdragers van de gemeente Arnhem Datum

19 september 2022

Aan

Presidium

Van

Petra Wielaard

Betreft

Agressieprotocol voor politieke ambtsdragers van de gemeente Arnhem

1. Inleiding Begin dit jaar heeft de gemeenteraad de “Gedragscode raadsleden en fractievolgers gemeente Arnhem”, “Gedragscode wethouders gemeente Arnhem 2022”, ”Gedragscode burgemeester gemeente Arnhem 2022” en de daarbij behorende “Procesafspraken over de handhaving van de integriteit van het gemeentebestuur, Een protocol over hoe te handelen bij een vermoeden van een integriteitsschending” vastgesteld. Zoals in de gedragscodes staat zijn dit “Regels over de zuiverheid van de besluitvorming”. Deze zuiverheid van besluitvorming kan echter onder druk komen te staan door invloed van buitenaf in de vorm van agressie en bedreigingen. Besluiten kunnen veel emoties losmaken en waar voor emotie een plek moet zijn wordt met het intimideren en bedreigen van politieke ambtsdragers een grens overschreden. Normoverschrijdend, ongewenst gedrag van burgers in de richting van bestuurders zoals belediging, stalken, vernieling of bedreiging, kan de besluitvorming beïnvloeden. Het raakt aan de integriteit van het lokale bestuur en is ondermijnend voor de lokale democratie. Dreiging en geweld kan ook van invloed zijn op de bereidheid – afname - om zich kandidaat te stellen voor de gemeenteraad of het wethouderschap. Uit diverse onderzoeken blijkt dat er sprake is van een significante toename van bedreiging en geweld naar politici.

Eén van de aanbevelingen uit de diverse onderzoeksrapporten en vanuit diverse partijen (Rijksoverheid, VNG, Vereniging voor Raadsleden, Nederlands Genootschap van Burgemeesters en Wethoudersvereniging) is het opstellen en hanteren van een protocol en procedure hoe om te gaan met bedreigingen en geweld. Een dergelijk protocol kan raadsleden en collegeleden die te maken krijgen met agressie en geweld steun geven en een handvat bieden. Daarnaast heeft een dergelijk protocol ook een belangrijke signaalfunctie naar de samenleving. Het Netwerk Weerbaar Bestuur heeft hiervoor een ‘model Agressieprotocol’ beschikbaar gesteld. Een aantal gemeenten heeft inmiddels een agressieprotocol voor politieke ambtsdragers vastgesteld. U wordt voorgesteld om een dergelijk Agressieprotocol voor politieke ambtsdragers van de gemeente Arnhem op te stellen.

Notitie: Agressieprotocol voor politieke ambtsdragers van de gemeente Arnhem Als het voorstel op uw instemming kan rekening dan wordt het volgende proces voorgesteld om een protocol uit te werken: • Een plenaire bijeenkomst (bij voorkeur tijdens een Politieke Avond) waarin van gedachten gewisseld wordt onder begeleiding van en met bijdragen van een aantal deskundigen. • Het instellen van een ambtelijke werkgroep die zich bezig gaat houden met de uitwerking van het protocol. • Bijeenkomsten organiseren om bewustwording te creëren en vaardigheden te trainingen. Met de het modelprotocol van het Netwerk Weerbaar Bestuur en bovenstaand geschetst proces menen we tot een gedegen Agressieprotocol voor de politieke ambtsdragers voor de gemeente Arnhem te kunnen komen. 2. Voorstel • Instemmen met uitwerken van een Agressieprotocol voor politieke ambtsdragers van de gemeente Arnhem. • Instemmen met het in deze notitie geschetste proces.

3.RZ 20.30 uur - 22.00 uur: Presentatie “Staat van de Stad 2022” 1 Behandeladvies 22 maart 2023, informatieve behandeling

Titel/onderwerp:

Presentatie “Staat van de Stad 2022”

Raadsadviseur:

M. Piscaer

Telefoonnr:

06 31114892

Van: Portefeuillehouder:

College B&W Paul Smeulders

Ambtenaar: Telefoonnr: E-mailadres:

Joost Fledderus 0650194044 joost.fledderus@arnhem.nl

Doel activiteit Toelichting

Presentatie (technisch/informatief) Inleiding Ieder jaar maakt Onderzoek & Statistiek de 'Staat van de Stad': een overzicht van de cijfermatige trends en ontwikkelingen op een breed aantal thema's, zoals demografie, economie, veiligheid, armoede, gezondheid en leefbaarheid. Op www.arnhem.incijfers.nl zijn de meest actuele cijfers op verschillende thema's te raadplegen.

Maaike.piscaer@arnhem.nl

Raadsbrief Op 14 februari 2023 heeft het college de raad hierover een raadbrief aangeboden, zie: Document Arnhem - Raadsbrief "Staat van de Stad 2022", d.d. 14-02-2023 - iBabs RIS (bestuurlijkeinformatie.nl) Staat van de Stad 2022 Een samenvatting van Staat van de Stad kunt u via onderstaande link raadplegen: Staat van de Stad 2022 Bouwsteen richting de Perspectiefnota 2024 Staat van de Stad is één van de bouwstenen voor de Perspectiefnota 2024. De cijfers bieden inzicht in de ontwikkeling die de stad doormaakt. Ze bieden een relevante onderlegger voor beleidskeuzes die de raad voor de komende begrotingsperiode wil maken. Presentatie Zoals gebruikelijk presenteert het college een toelichting op Staat van de Stad. In de afgelopen jaren is dat op verschillende wijzen gedaan. Vorig jaar is daar naar aanleiding van de verkiezingen voor gekozen voor een presentatie in samenwerking met Platform31 en hebben we panelgesprekken gehouden. Dit jaar beperkt het college zich tot een technische toelichting op Staat van de Stad voor de raad. In 2024 zal er weer een uitgebreidere presentatie gegeven worden. Voorgesteld resultaat van de bespreking Spreekrecht publiek

Start en afronding van de technische bijeenkomst.

Behandeladvies

Inhoud presentatie/technische briefing De hele raadskamer wordt besteed aan een technische briefing/presentatie over de 'Staat van de Stad 2022'. Inspreken is niet mogelijk. Dat volgt in de behandeling van de Perspectiefnota. De presentatie zal bestaan uit een korte algemene inleiding en verdieping op volgende drie thema’s: 1. Groei van de stad

Nee

2. Leefbare wijken 3. Opgroeien in Arnhem De presentatie wordt gegeven door Renée van Os (senior adviseur O&S), Katrien Oomen (adviseur O&S) en Joost Fledderus (senior adviseur O&S) met betrekking tot het inhoudelijke deel. Wethouder Paul Smeulders zal een korte toelichting geven over het proces richting de Perspectiefnota. Tevens zullen een aantal programmamanagers aanwezig zijn voor eventuele vragen vanuit de raadskamer over wat Staat van de Stad betekent voor beleid. Verduidelijkende vragen over de Staat van de Stad kunnen gesteld worden aan de adviseurs O&S. Vragen over het proces Perspectiefnota kunnen worden gesteld aan de portefeuillehouder. Bijlagen Raadsbrief "Staat van de Stad 2022", d.d. 14-02-2023 Staat van de Stad 2022

1 Raadsbrief "Staat van de Stad 2022", d.d. 14-02-2023

Aan de gemeenteraad

Datum

: 14 februari 2023

Zaaknummer

: 78618

Contactpersoon

: Joost Fledderus

Telefoonnummer

: 026 3771718

Onderwerp: Staat van de Stad 2022

Geachte voorzitter en leden, Wij stellen u voor kennis te nemen van Staat van de Stad 2022. Inleiding Ieder jaar maakt Onderzoek & Statistiek de 'Staat van de Stad', een overzicht van de cijfermatige trends en ontwikkelingen op een breed aantal thema's, zoals demografie, economie, veiligheid, armoede, gezondheid en leefbaarheid. Op www.arnhem.incijfers.nl zijn de meest actuele cijfers op verschillende thema's te raadplegen. Staat van de Stad 2022 Een samenvatting van Staat van de Stad kunt u via onderstaande link raadplegen: Staat van de Stad 2022 Een greep uit de uitkomsten: • De bevolking blijft groeien, naar verwachting met 22.000 inwoners tussen 2022 en 2040. • In 2022 zijn er 751 woningen bijgekomen. Dat is minder dan de afgelopen jaren. • Het aantal banen is in 2021 gegroeid ten opzichte van 2020 met 1.860. Er was met name sprake van banenverlies in de horeca, terwijl er bij nutsbedrijven (zoals TenneT en Alliander) veel banen bijkwamen. De winkelleegstand is stabiel gebleven op 7%. • 83% van de Arnhemmers voelt zich geestelijk gezond. Dit percentage is wel gedaald. • Er zijn grote gezondheidsverschillen tussen de Arnhemse wijken. In de wijken Presikhaaf-West en Malburgen-Oost (Zuid) is de ervaren lichamelijke gezondheid het laagst. • 71% van de kinderen in Arnhem beweegt minder dan de landelijke beweegnorm (elke dag minimaal 1 uur).

• Meer dan een kwart van de Arnhemmers is maatschappelijk actief als vrijwilliger. • Het aantal basisschoolleerlingen is gedaald. Leerlingen gaan minder vaak naar school in de eigen woonwijk.

Stadskantoor - Eusebiusbuitensingel 53 • Postbus 59 • 6800 LK Arnhem Telefoon 0800-1809 • www.arnhem.nl

Datum Zaaknummer Pagina • •

: 14 februari 2023 : 78618 :2

In de wijken Geitenkamp en Arnhemse Broek hebben de meeste inwoners moeite met rondkomen. Het aantal misdrijven per 1.000 inwoners is in 2022 ongeveer gebleven aan 2021. 28% van de Arnhemmers voelt zich wel eens onveilig in de eigen buurt. In het Spijkerkwartier voelt men zich het meest onveilig (58%).

Presentatie Staat van de Stad is één van de bouwstenen voor de Perspectiefnota 2024. De cijfers bieden inzicht in de ontwikkeling die de stad doormaakt. Ze bieden een relevante onderlegger voor beleidskeuzes die de raad voor de komende begrotingsperiode wil maken. Zoals gebruikelijk presenteren we graag een toelichting op Staat van de Stad. In de afgelopen jaren hebben we dat op verschillende wijzen gedaan. Iedere twee jaar besteden we er extra aandacht aan, bijvoorbeeld door het uitnodigen van externe sprekers of het voeren van gesprekken met inwoners en partners uit de stad. Vorig jaar hebben we naar aanleiding van de verkiezingen gekozen voor een presentatie in samenwerking met Platform31 en hebben we panelgesprekken gehouden. Voor dit jaar beperken we ons graag tot een technische toelichting op Staat van de Stad voor de raad, indien u dat wenst. In 2024 zullen we weer een uitgebreidere presentatie geven. Communicatie Via verschillende gemeentelijke kanalen informeren we inwoners over Staat van de Stad.

Hoogachtend, het college van burgemeester en wethouders van Arnhem, de secretaris, de burgemeester,

J.H. de Baas

A. Marcouch

Stadskantoor - Eusebiusbuitensingel 53 • Postbus 59 • 6800 LK Arnhem Telefoon 0800-1809 • www.arnhem.nl

1 Presentatie - Staat van de Stad

Staat van de Stad Gemeente Arnhem | Onderzoek & Statistiek www.arnhem.incijfers.nl onderzoek@arnhem.nl

0 3/16/2023

3/14/2023

3/12/2023

3/10/2023

3/8/2023

3/6/2023

3/4/2023

3/2/2023

2/28/2023

2/26/2023

2/24/2023

2/22/2023

2/20/2023

2/18/2023

2/16/2023

2/14/2023

2/12/2023

2/10/2023

2/8/2023

2/6/2023

2/4/2023

2/2/2023

1/31/2023

1/29/2023

1/27/2023

1/25/2023

1/23/2023

1/21/2023

1/19/2023

1/17/2023

1/15/2023

1/13/2023

1/11/2023

1/9/2023

Hoe ging het vandaag op school?

“Goed”

Welk rapportcijfer geeft u uw woning? 10 9 8 7 6

“Goed”

5 4 3 2 1 0

2001 2003 2005 2007 2009 2011 2013 2015 2017 2019 2021

Bron: ALW, 2001-2021

Welk rapportcijfer geeft u uw woning?

9.0 8.5 8.0 7.5 7.0 6.5 6.0 5.5 5.0

2001

2003

2005

2007

Geitenkamp

2009

2011

2013

2015

2017

2019

2021

Malburgen-Oost (Noord)

Bron: ALW, 2001-2021

“Wat zijn volgens u de twee belangrijkste kenmerken van Arnhem?” Sterke kanten van Arnhem Groen Parken Ligging Natuur Cultuur

Aantal keer genoemd 468 169 128 99 77 Bron: Digipanel, 2023, n=1.084

Kunt u aangeven hoe belangrijk u deze thema’s vindt voor Arnhem om de komende jaren in te investeren? leefbaarheid

90%

onderwijs

83%

veiligheid

83%

armoede

79%

gezondheid

78%

milieu en klimaat

75%

woningbouw

75%

werkgelegenheid

70%

verdeeldheid in de samenleving

66%

bereikbaarheid

63%

inclusieve samenleving

50%

kunst en cultuur

49%

10%

20%

30%

40%

50%

60%

70%

80%

90%

100%

(heel) belangrijk

Bron: Digipanel, 2023, n=1.161

Groeiende stad

Kenmerken bevolking Aantal inwoners 2001-2023 170,000 165,000

• • • • • •

160,000 155,000 150,000 145,000 140,000 135,000 130,000 125,000 120,000

2001 2003 2005 2007 2009 2011 2013 2015 2017 2019 2021 2023

Bron: BRP

Relatief jonge bevolkingsopbouw 49% alleenstaand 23% stel zonder kinderen 20% stel met kinderen 8% eenoudergezin Afname huishoudensgrootte

Herkomst en migratie Huidige samenstelling

20% 32,855

63%

Migranten

Bron: BRP

104,359

Kinderen van migrant(en)

28,550

17%

Nederlandse herkomst

Herkomst migrant Turkije Indonesië Syrië Nederlandse Antillen Suriname Marokko Duitsland Irak Afghanistan China

Aantal 3.977 1.665 1.601 1.594 1.531 1.517 1.431 1.194 1.110 1.076

• Migratie neemt toe • Relatief groot aandeel Aziatische landen (Syrië, Irak, Afghanistan, Iran) • In 2022 circa 800 Oekraïners naar Arnhem gekomen

Woningvoorraad Toevoegingen woningvoorraad 1,600 1,400 1,200 551

1,000

297 561

599

937

800

455

285

296 675

439

211

600

597

200 0

907

823

400

2012

671 478

2013

665

695

641

589 432

383

2014

2015

2016

Nieuwbouw

2017

2018

2019

Overige toevoeging

2020

2021

2022*

• Minder gebouwd dan in voorgaande jaren • Meer particuliere huur • Steeds lagere gemiddelde woningbezetting (2,09 personen per woning)

Woningvoorraad Toename woningvoorraad naar type Toevoegingen woningvoorraad 1,600

33,421 31,052

koop

1,400

551

1,000

2021

297 561

599

937

800

455

285

16,635 11,493

overige verhuur

296 675

439

355 1,194

onbekend 907

823

400 597

200

2012

671 478

2013

665

695

641

589

2015

5,000

10,000 15,000 20,000 25,000 30,000 35,000 40,000

432

383

2014

2012

211

600

27,428 25,866

corporatiebezit

1,200

2016

Nieuwbouw

2017

2018

2019

Overige toevoeging

2020

2021

2022*

• Minder gebouwd dan in voorgaande jaren • Meer particuliere huur • Steeds lagere gemiddelde woningbezetting (2,09 personen per woning)

Verhuizingen

• Meeste verhuizers komen uit Rheden, Nijmegen en Overbetuwe • Meeste Arnhemmers verhuizen naar Rheden, Lingewaard, Nijmegen • In wijken/buurten met veel koop eengezinswoningen minder vaak verhuizingen

Bron: CBS

Bron: BRP/O&S 28 20 30 20 32 20 34 20 36 20 38 20 40

Prognose

190,000

180,000

170,000

160,000

150,000

140,000

130,000

Prognose 190,000

180,000

170,000

160,000

150,000

140,000

28 20 30 20 32 20 34 20 36 20 38 20 40

130,000

95 en ouder 90-94 85-89 80-84 75-79 70-74 65-69 60-64 55-59 50-54 45-49 40-44 35-39 30-34 25-29 20-24 15-19 10-14 5-9 0-4 8,000

Bron: BRP/O&S

2040

6,000 mannen

4,000

2,000

4,000 vrouwen

6,000

2022

8,000

Groeiende stad “Ik vind dat Arnhem veel grootstedelijker moet denken. Neem een voorbeeld aan Berlijn.”

“Aanvaard dat Arnhem een provinciestad is, gekenmerkt door laagbouw. Maak er geen Manhattan van, dat lukt toch niet.”

Groeiende stad Bevolkingsgroei 2002-2022

Alleenstaanden 2023

Aantal 75+’ers 2023

12%

49%

2022-2040

2002

2040

17%

45%

Particuliere verhuur 2022

Groei woningvoorraad 2022

Migrant of kind van migrant 2023

22%

+751

35%

2012

Gemiddelde 2017-2021

2002

17%

+1.085

29%

(11.500)

13% (20.600)

Leefbare wijken

“Wat zijn volgens u de twee belangrijkste kenmerken van Arnhem?” “Het groene karakter van de stad met uitgestrekte parken en groen in de wijken” “Groen, Ruimte & Natuur: Prachtige parken in de stad zelf. Daarbuiten de Veluwezoom, Rijnvallei, Posbank enzovoorts.” “De landschappelijke ligging: rivier, stuwwal, bos, natuur” “Arnhem heeft veel natuur om zich heen; tot in het centrum” Bron: Digipanel, 2023, n=1.084

Welk rapportcijfer geeft u uw woonomgeving? Schaarsbergen e.o.: 8,6

Geitenkamp: 6,7

Arnhemse Broek: 6,8 De Laar: 7,3

Bron: ALW-monitor 2021

Rapportcijfer leefbaarheid Schaarsbergen e.o.: 8,4

Geitenkamp: 6,2

Presikhaaf-West: 6,4

Schuytgraaf: 7,6

Bron: ALW-monitor 2021

Onveiligheid Voelt u zich weleens onveilig in uw eigen buurt? Alteveer/Cranevelt Schaarsbergen e.o. Burgemeesterswijk/Hoogkamp Schuytgraaf Klingelbeek e.o. Heijenoord/Lombok Velperweg e.o. Elden Monnikenhuizen Rijkerswoerd St.Marten/Sonsbeek Elderveld Vredenburg/Kronenburg De Laar Malburgen-Oost (Zuid) Malburgen-Oost (Noord) Malburgen-West Arnhemse Broek Presikhaaf-West Klarendal Geitenkamp Presikhaaf-Oost Centrum Spijkerkwartier

6% 13% 14% 15% 16% 17% 17% 18% 19% 21% 22% 23%

Arnhem (gemiddeld) 28%

28% 29% 32% 36% 36% 36% 37% 37% 39% 43% 45% 58% %

10%

20%

30%

40%

50%

60%

Bron: ALW-monitor 2021 70%

6% 13% 14% 15% 16% 17% 17% 18% 19% 21% 22% 23%

Arnhem (gemiddeld) 28%

28% 29% 32% 36% 36% 36% 37% 37% 39% 43% 45% 58% %

10%

20%

30%

40%

50%

60%

Bron: ALW-monitor 2021 70%

6% 13% 14% 15% 16% 17% 17% 18% 19% 21% 22% 23%

Arnhem (gemiddeld) 28%

28% 29% 32% 36% 36% 36% 37% 37% 39% 43% 45% 58% %

10%

20%

30%

40%

50%

60%

Bron: ALW-monitor 2021 70%

Onveiligheid Voelt u zich weleens onveilig in uw eigen buurt? (%ja) Alteveer/Cranevelt Schaarsbergen e.o. Burgemeesterswijk/Hoogkamp Schuytgraaf Klingelbeek e.o. Heijenoord/Lombok Velperweg e.o. Elden Monnikenhuizen Rijkerswoerd St.Marten/Sonsbeek Elderveld Vredenburg/Kronenburg De Laar Malburgen-Oost (Zuid) Malburgen-Oost (Noord) Malburgen-West Arnhemse Broek Presikhaaf-West Klarendal Geitenkamp Presikhaaf-Oost Centrum Spijkerkwartier

6% 13% 14% 15% 16% 17% 17% 18% 19% 21% 22% 23%

Arnhem (gemiddeld) 28%

28% 29% 32% 36% 36% 36% 37% 37% 39% 43% 45% 58% %

10%

20%

30%

40%

50%

60%

Bron: ALW-monitor 2021 70%

Sociale cohesie Sociale cohesie (1 = lage sociale cohesie, 10 =hoge sociale cohesie) De mensen gaan in deze buurt op een prettige manier met elkaar om. Ik voel me thuis bij de mensen die in de buurt wonen.

Centrum: 4,8

Ik woon in een gezellige buurt waar veel saamhorigheid is. Mensen in de buurt kennen elkaar nauwelijks (oneens).

Elden: 6,9

Bewoners hebben veel contact met andere buurtbewoners.

Malburgen-Oost (Zuid): 5,5 Rijkerswoerd: 5,7

Bron: ALW-monitor 2021

Actief als vrijwilliger % actief als vrijwilliger Klingelbeek e.o. Burgemeesterswijk/Hoogkamp Alteveer/Cranevelt Schaarsbergen e.o. Elden Heijenoord/Lombok Velperweg e.o. Geitenkamp Monnikenhuizen Klarendal Rijkerswoerd Arnhemse Broek Elderveld Vredenburg/Kronenburg Schuytgraaf De Laar St.Marten/Sonsbeek Spijkerkwartier Malburgen-West Presikhaaf-West Malburgen-Oost (Zuid) Malburgen-Oost (Noord) Presikhaaf-Oost Centrum

44% 42% 41% 41% 35% 34% 32% 31% 31% 29%

Arnhem (gemiddeld): 28%

28% 28% 27% 27% 27% 26% 26% 25% 25% 25% 25% 25% 24% 23% %

10%

15%

20%

25%

30%

35%

40%

45%

50%

Bron: ALW-monitor 2021

? Heijenoord-Lombok Schuytgraaf Klarendal Monnikenhuizen Elden Malburgen-Oost (Noord)

Geitenkamp Presikhaaf-Oost

Velperweg e.o. Arnhemse Broek Schaarsbergen e.o. Alteveer/Cranevelt

Centrum Klingelbeek

NEGATIEF

POSITIEF

Malburgen-West De Laar Presikhaaf-West Vredenburg/Kronenburg Malburgen-Oost (Zuid) Elderveld Rijkerswoerd

Spijkerkwartier St. Marten/Sonsbeek Burgemeesterswijk/Hoogkamp

Verwachte wijkontwikkeling Heijenoord-Lombok Schuytgraaf Klarendal Monnikenhuizen Elden Malburgen-Oost (Noord)

Geitenkamp Presikhaaf-Oost

Velperweg e.o. Arnhemse Broek Schaarsbergen e.o. Alteveer/Cranevelt

Centrum Klingelbeek

NEGATIEF

POSITIEF

Malburgen-West De Laar Presikhaaf-West Vredenburg/Kronenburg Malburgen-Oost (Zuid) Elderveld Rijkerswoerd

Spijkerkwartier St. Marten/Sonsbeek Burgemeesterswijk/Hoogkamp

Leefbaarheid Rapportcijfer woonomgeving

Rapportcijfer leefbaarheid

% onveilig in eigen buurt

7,4

7,2

28%

Noord-West

2015

7,9

Presikhaaf

Wijk x e.o. Schaarsbergen

Wijk y Geitenkamp

6,6

8,4

6,2

Alteveer/Cranevelt

Spijkerkwartier

58%

Achteruitgang verwacht

Contact met medebewoners

Actief als vrijwilliger

23%

35%

28%

Wijk x Klingelbeek

Wijk y Presikhaaf-Oost

Elden

40%

49%

Centrum

19%

2019

33%

Opgroeien in Arnhem

Laag inkomen

Geitenkamp: 33% Burgemeesterswijk / Hoogkamp: 4%

Klingelbeek e.o.: 3%

Malburgen-Oost (zuid): 31% Bron: CBS 2021

Gezondheid matig / slecht Volwassenen

MalburgenOost (Zuid) 31%

Kinderen 4-12 jaar

PresikhaafWest 28%

Heijenoord /Lombok

Arnhem 18%

Schaarsberg en 8%

10%

Ervaren gezondheid 3% Psychosociale problemen 10%

Vredeburg /Kronenbur g 23% Bron: ALW-monitor 2021

Bron: GGD Kindmonitor 2021

Eet 6/7 dagen per week fruit

Bron: GGD Kindmonitor 2021

Slachtofferschap

Bron: ALW-monitor 2021

Naar school in de eigen wijk

Presikhaaf-Oost: 35%

Schuytgraaf: 90%

Malburgen-Oost (Noord): 51%

Bron: DUO 2022

Jeugdwet

Monnikenhuizen: 146 / 1000

Elderveld: 206 / 1000

Geitenkamp: 273 / 1000

Schuytgraaf: 150 / 1000

Bron: Arnhem in Cijfers 2022

Stel u heeft 1 miljoen te besteden om van Arnhem een betere stad te maken. Waar zou u dit geld aan uitgeven? “Kinderen op school in eigen wijk, gelijkheid onderwijs”

“Armoede bestrijden, leefbaarheid vergroten, zorgen voor goede betaalbare gezondheidszorg en goede betaalbare en duurzame woningen”

“Armoedebestrijding, zodat niemand naar de voedselen/of kledingbank hoeft, en alle kinderen kunnen deelnemen aan vrijetijdsbesteding en sportverenigingen”

“Zorg voor hulp bij opvoeden zodat jongetjes niet tot 's avonds laat op straat zwerven en rottigheid uithalen, criminaliteit in rollen”

“Onderwijs en begeleiding voor kinderen die tussen wal en schip vallen”

“Kinderen uit arme gezinnen meer kansen geven, meer mensen aan (vrijwillig-) werk helpen, lelijke wijken aantrekkelijk maken”

“Denk bij alle besluiten aan een leefbare toekomst voor onze kinderen” “Ik zou er dan voor kiezen veel tijd en energie te steken in onderwijs aan onze kinderen en een veilige omgeving waarin we met respect voor elkaar op kunnen groeien”

“Zorgen dat kinderen van -9 maanden tot 4 jaar en hun ouder(s) de meest veilige, gezonde en sociale opvoedingsomgeving hebben, alles wat er na komt kunnen ze meestal dan beter handelen”

Opgroeien in Arnhem Laag inkomen

Matige/slechte gezondheid

Eet 6 of 7 dagen p/w fruit

19%

18%

77%

Geitenkamp

Klingelbeek e.o.

Presikhaaf-West

Schaarsbergen e.o.

Lage SES

Hoge SES

33%

28%

10%

75%

88%

Slachtofferschap

Naar school in eigen wijk

Jeugdwet

27%

63%

5.130

Spijkerkwartier

Alteveer/Cranevelt

Klarendal

Burgemeesterswijk

43%

10%

25%

91%

Geitenkamp

Monnikenhuizen

273/1.000

146/1.000

Staat van de Stad Gemeente Arnhem | Onderzoek & Statistiek www.arnhem.incijfers.nl onderzoek@arnhem.nl

1 Behandelresultaat 22 maart 2023, informatieve behandeling

BEHANDELRESULTAAT Presentatie Staat van de Stad 2022 Informatief – 22-03-2023

Presentatie ‘Staat van de Stad 2022’

Zaaknummer:

Portefeuillehouder:

Smeulders

Resultaat van bespreking: Aanwezig Prinsen, Dayioglu (GroenLinks) Brandts, Kemperman, Zwijnepoel (D66), Pape, Kumas (VVD), Van der Laak (Arnhem Centraal), Hogenhout (Partij voor de Dieren), Groot (CDA), Scholten (Volt), Wiggers (BurgerBelang Arnhem) Jansen, Nede (ChristenUnie), Luurssen (Forum voor Democratie) De fracties van de PvdA, SP, CDA, DENK en PVV zijn niet aanwezig. Verder aanwezig: Smeulders (wethouder), Fledderus (adviseur O&S) Heijnen (programmamanager) , Oomen (adviseur O&S) Willemen (programmamanager), Van Os (adviseur O&S) Krabbenborg (programmamanager) Bespreking Ieder jaar maakt de afdeling Onderzoek & Statistiek de 'Staat van de Stad': een overzicht van de cijfermatige trends en ontwikkelingen op een breed aantal thema's. Staat van de Stad is één van de bouwstenen voor de Perspectiefnota 2024. Zoals gebruikelijk wordt Staat van de Stad ieder jaar aan de gemeenteraad gepresenteerd. Dit jaar wordt dat vormgegeven door middel van een technische toelichting. De presentatie start met een inleiding door wethouder Paul Smeulders, onder andere over het proces rondom de Perspectiefnota. Vervolgens wordt er een presentatie gegeven over 3 thema's: 1. Groei van de stad door: Joost Fledderus (adviseur O&S) en Roland Heijnen (programmamanager) 2. Leefbare wijken, door: Katrien Oomen (adviseur O&S) en Marijn Willemen (programmamanager) 3.

Opgroeien in Arnhem , door: Renée van Os (adviseur O&S) en Ellen Krabbenborg (programmamanager) Na iedere presentatie worden er vragen gesteld vanuit de raadskamer, deze worden beantwoord door de aanwezige adviseurs en programmamanagers. Wethouder Smeulders sluit de bijeenkomst af. Conclusie De voorzitter heeft aan het einde van de presentatie geconcludeerd dat er geen vragen meer zijn vanuit de raadskamer, waarmee deze behandeling is afgerond. De raadsadviseur,

De voorzitter,

M. Piscaer

M. van Munster

4.LF 20.30 uur - 22.00 uur: Kantorennota 2022-2030 & Visie Werklocaties Arnhem 2040 1 Behandeladvies 22 maart 2023, meningsvormende (2) behandeling

Titel/onderwerp:

Kantorennota 2022-2030 & Visie Werklocaties Arnhem 2040

Raadsadviseur:

Steffan Vos

Telefoonnr:

377 4775

Van: Portefeuillehouder:

College Nermina Kundić

Ambtenaar: Telefoonnr: E-mailadres:

Matthijs Kop & Lianne Hendriks 377 3685 & 377 4471 matthijs.kop@arnhem.nl & lianne.hendriks@arnhem.nl

Doel activiteit

Meningsvormend 2 (m2)

Toelichting

Kernboodschap Raadsvoorstel Kantorennota 2022-2030 Arnhem heeft van oudsher veel kantoren maar krijgt ook meer inwoners. Er moet voldoende werkruimte en woonruimte zijn binnen Arnhem. Het is daarom belangrijk dat kantoorpanden op goede plekken in de stad beschikbaar blijven voor bedrijven. De beste plek is rondom het station Arnhem Centraal. Daar proberen we extra kantoren te bouwen. Op minder goede plekken mogen kantoorpanden een andere functie krijgen, bijvoorbeeld voor wonen. Dit vergroot de kans dat partijen investeren in bestaande kantoorpanden die op goede plekken liggen. Deze keuzes staan beschreven in de Kantorennota 2022-2030.

steffan.vos@arnhem.nl

Visie Werklocaties Arnhem 2040 De meeste banen zijn geconcentreerd op een aantal plekken in de stad: de werklocaties. Steeds vaker is de werkfunctie te vinden in gebieden met verschillende functies. Vandaar dat we ook wel praten van werkmilieus. Het is belangrijk dat er in de stad verschillende typen werkmilieus zijn. Op die manier is er ruimte voor verschillende typen bedrijven die banen bieden op alle niveaus voor de inwoners van Arnhem. De Visie Werklocaties Arnhem 2040 beschrijft de verschillende werklocaties en werkmilieus in Arnhem. Daarnaast wordt er beschreven wat er nodig is om de locaties aantrekkelijk en toekomstbestendig te houden of te maken. Gelijktijdige behandeling De Kantorennota 2022-2030 is een deeluitwerking van de Visie Werklocaties Arnhem 2040, vandaar dat de twee beleidsstukken gelijktijdig besproken kunnen worden door de gemeenteraad. Dit heeft ook het voordeel van insprekers op beide voorstellen tegelijk hun inbreng kunnen leveren. Zie voor meer informatie beide raadsvoorstellen. Voorgesteld resultaat van de bespreking Spreekrecht publiek Behandeladvies

Afronding van de meningsvormende 2 (m2) fase en besluit over vervolgbehandeling. Nee Vergaderorde m2 Het doel van de m2 is het bespreken van de reeds ingediende moties en/of amendementen. Behandeling gebeurt per motie of amendement, op volgorde van volgnummer: 1. Indiener licht motie of amendement toe 2. Woordvoerders van andere fracties krijgen de gelegenheid om vragen te stellen aan de indiener of hun standpunt te delen 3. De portefeuillehouder krijgt de gelegenheid om te reageren op de motie of amendement (pre-advies) 4. Woordvoerders kunnen reageren op de bijdrage van de portefeuillehouder Daarna is de volgende motie of amendement aan de beurt, totdat alle moties of amendementen zijn besproken.

Interrupties zijn toegestaan, maar kunnen vanwege de tijd beperkt worden. Als in de m2-behandeling naar het oordeel van de raadskamer alle concept-moties en amendementen behandeld zijn, kan het voorstel worden doorgeleid naar de besluitvorming. Bijlagen Raadsvoorstel "Vaststellen Kantorennota 2022-2030" Bijlage 1 - Kantorennota Arnhem 2022-2030. Herijking van het kantorenbeleid 2022-2030 voor de gemeente Arnhem; Ecorys, november 2022 Bijlage 2 - Actieplan Kantoren 2022-2025; Gemeente Arnhem, oktober 2022 Raadsvoorstel "Vaststellen Visie Werklocaties Arnhem 2040" Bijlage 1 - Visie Werklocaties Arnhem 2040; Buck Consultants, november 2022 Bijlage 2 - Factsheets Werklocaties gemeente Arnhem; Buck Consultants, november 2022

1 Memo van wethouder Kundi inzake "Beantwoording technische vragen cijfers Kantorennota 2022-2030", d.d. 27-02-2023

Memo Datum

: Maandag 27 februari 2023

Aan

: Gemeenteraad

Kopie aan : Griffie Van

: Nermina Kundić

Betreft

: Beantwoording technische vragen cijfers Kantorennota 2022-2030

Inleiding Op 8 februari jl. zijn de Visie Werklocaties Arnhem 2040 en Kantorennota 2022-2030 informatief behandeld in uw raad. Verschillende fracties hebben, mede naar aanleiding van de inspraakreactie namens Gelrepark B.V., vragen gesteld over de actualiteit en bruikbaarheid van de cijfers uit de Kantorennota. Het beleid in de nota is mede gebaseerd op de cijfers. Tijdens de raadskamer heb ik toegezegd u te informeren over deze cijfers. Cijfers over de vraagkant van de kantorenmarkt De cijfers in de Kantorennota zijn gebaseerd op het Regionaal Programma Werklocaties (RPW) regio Arnhem-Nijmegen 2021-2024. De prognoses daarvan komen uit 2019. De cijfers zijn bepaald voor de looptijd van het RPW (2021-2024), maar deze zijn gebaseerd op ramingen tot en met 2030. De prognoses in de kantorennota zijn gebaseerd op dezelfde ramingen. In 2022 is er volgens afspraak een monitoring van het RPW uitgevoerd. In de monitoring is onder andere uitgebreid stilgestaan bij de effecten van de coronapandemie. Uit de monitoring is gebleken dat er geen aanleiding is om de ramingen aan te passen. De monitoring wordt naar verwachting in maart door de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen vastgesteld. Uit de ramingen blijkt dat 60% van de ruimtebehoefte het stationsgebied Arnhem Centraal als zoeklocatie heeft. In de langjarige prognoses wordt gewerkt met scenario’s laag en hoog.

In de Kantorennota houden we deze bandbreedte aan, omdat onder andere de economische ontwikkeling invloed kan hebben op de vraag naar kantoren. Cijfers over de aanbodkant van de kantorenmarkt De cijfers in de Kantorennota zijn gebaseerd op de gegevens van BMV Makelaars, die de cijfers in opdracht van de gemeente periodiek actualiseert. Onbebouwd aanbod, zoals bij station Arnhem Centraal, is tevens meegenomen. In 2021 was het totale aanbod circa 122.750 m², waarvan 18.000 m2 onbebouwd. Inmiddels heeft BMV Makelaars de cijfers per 1 januari 2023 aangeleverd. Het aanbod inclusief onbebouwd is licht gedaald naar circa 115.570 m2. Kortom, de cijfers zijn nog steeds bruikbaar en actueel. Het ligt voor de hand om de cijfers uit 2021 aan te houden, omdat de prognoses over de vraagkant 2021 als beginpunt hebben. Meer dan de helft ervan betreft incourant aanbod. Dit houdt in dat de kantoorruimte langdurig (3 jaar of meer) leeg staat. Dit zijn over het algemeen ruimtes die niet toekomstbestendig zijn en/of zijn gelegen op niet toekomstbestendige locaties.

Strategie, Beleid en Regie - Beleidsdomein soc economisch

Dynamische markt: de werking van de kantorenmarkt Achtergrondinformatie over de werking van de kantorenmarkt kan helpen om te begrijpen waarom een bandbreedte in de prognoses (vraagkant) wordt aangehouden. De kantorenmarkt is een veel dynamischere markt dan die van winkels en bedrijfsruimten, onder andere doordat het grotendeels een huurmarkt is. Veel kantoorgebruikers maken vanwege de huurcontracten elke paar jaar de keuze wat te doen met de huisvesting: blijven, uitbreiden, inkrimpen of verhuizen. Het komt regelmatig voor dat kantoorgebruikers na een paar jaar terugkomen op keuzes die ze eerder hebben gemaakt. De open kantoortuinen die bijvoorbeeld een tijdlang in zwang waren, worden tegenwoordig veel minder gerealiseerd. Vanwege de dynamiek op de markt is het belangrijk dat er schuifruimte is. Adviesbureaus zoals Ecorys houden daarom een zogenaamde frictieleegstand van 5% aan. In Arnhem ligt het leegstandsniveau hoger. Een groter aanbod, zoals Arnhem heeft, zorgt voor meer concurrentie. Dit kan leiden tot minder investeringen door pandeigenaren (hoger risico), maar ook tot meer (investeren is nodig om de kantoorruimtes gevuld te houden). Ecorys en andere adviesbureaus geven aan dat de huidige kantoorgebruikers vooral op zoek zijn naar een andere invulling van kantoormeters in plaats van veel minder meters.

Meer ontmoetingsruimtes voor medewerkers, minder individuele werkplekken. In sommige gevallen kiezen kantoorgebruikers ervoor zelf minder kantoormeters te huren en meer gebruik te maken van gezamenlijke faciliteiten. Hierdoor lijkt het alsof er fors wordt ingekrompen, maar de ruimte voor gezamenlijke faciliteiten moet worden omgeslagen naar de verschillende kantoorgebruikers. Bovendien zijn bepaalde werkdagen bij werknemers het populairst om naar kantoor te gaan, waardoor teveel inkrimpen voor kantoorgebruikers niet mogelijk is. Elke tijd kent zijn onzekerheden, ook de huidige. De langetermijneffecten van het hybride werken zijn nog niet bekend. Net zo min als wat de effecten zijn van de hoge (energie)prijzen: wordt het energielabel van panden nog belangrijker, gaan kantoorgebruikers meters afstoten, gaan werknemers minder thuiswerken? En hoe gaat de economie zich de komende jaren ontwikkelen? De Kantorennota geeft daarom een doorkijk tot 2030 en werkt met een bandbreedte in de prognoses, zodat (korte) schommelingen minder effect hebben op het gevoerde beleid. De tussentijdse monitoring van de Kantorennota, voorzien in 2025-2026, biedt ruimte om eventueel nog bij te sturen.

Strategie, Beleid en Regie - Beleidsdomein soc economisch

1 Raadsvoorstel "Vaststellen Kantorennota 2022-2030"

Aan de gemeenteraad Zaaknummer

636306

Onderwerp:

Vaststellen Kantorennota 2022-2030

Kernboodschap Arnhem heeft van oudsher veel kantoren. De bedrijven en organisaties die gebruikmaken van de kantoren zorgen voor veel banen. Arnhem krijgt steeds meer inwoners. We willen dat er voldoende banen zijn voor alle inwoners. Het is daarom belangrijk dat kantoorpanden op goede plekken in de stad beschikbaar blijven voor bedrijven. De beste plek is rondom het station Arnhem Centraal. Daar proberen we extra kantoren te bouwen. Op minder goede plekken mogen kantoorpanden een andere functie krijgen, bijvoorbeeld voor wonen. Dit vergroot de kans dat partijen investeren in bestaande kantoorpanden die op goede plekken liggen. Op die manier komen er in Arnhem meer moderne kantoren die duurzaam zijn én geschikt zijn voor de nieuwe manier van werken. We hebben de keuzes die we maken voor de kantorenmarkt opgeschreven in de Kantorennota 20222030. Voorstel 1. In het kantorenbeleid tot 2030 de focus te leggen op het streven naar voldoende kwalitatieve kantoormeters op aantrekkelijke, toekomstbestendige locaties. 2. Niet mee te werken aan transformatie van bestaande kantoorpanden in de zone ten zuiden van het spoor tot 500 meter loopafstand van station Arnhem Centraal. 3. De Kantorennota 2022-2030 vast te stellen. Inleiding Arnhem kent van oudsher een sterk ontwikkelde kantorenmarkt. Het is een dynamische markt.

Belangen van verschillende partijen, beleidsafspraken en -ambities én maatschappelijke en economische trends beïnvloeden de kantorenmarkt. De vorige kantorennota had als looptijd 20082020, waardoor er geen actueel beleid is. De focus van de vorige kantorennota lag vooral op het terugdringen van het overaanbod aan kantoormeters via transformatie van kantoorpanden. Het grootschalige transformatieproces is afgerond. De huidige kantorenmarkt vraagt om een andere focus, namelijk op het behouden van voldoende kwalitatieve kantoormeters op aantrekkelijke, toekomstbestendige kantoorlocaties. Adviesbureau Ecorys heeft in opdracht van de gemeente de beoogde richting beschreven waarin de kantoorlocaties in Arnhem zich tot 2030 ontwikkelen. In de Kantorennota 2022-2030 is aangegeven welke kantoorlocaties toekomstbestendig zijn of met maatregelen toekomstbestendig te maken zijn.

Een van de hoofdopgaven in de Economische Agenda 2021-2025 is dat Arnhem haar rol als aantrekkelijke stad binnen de Groene Metropoolregio verder uitbouwt. Daarvoor zijn onder andere aantrekkelijke, toekomstbestendige werklocaties nodig. In de Visie Werklocaties Arnhem 2040 wordt stadsbreed beschreven wat wij daaronder verstaan en welke werklocaties er in Arnhem zijn. Op verschillende typen werklocaties zijn clusters van kantoren te vinden. De Kantorennota kan worden gezien als deeluitwerking van de Visie Werklocaties Arnhem 2040. Daarbij is de Kantorennota 2022-2030 het beleidskader voor kantoorlocaties in Arnhem. De twee beleidsstukken zijn vanwege de onderlinge samenhang gelijktijdig tot besluitvorming gebracht. Daarnaast kan de Kantorennota als economische bouwsteen fungeren bij de integrale keuzes of afwegingen die moeten worden gemaakt bij gebiedsontwikkelingen, projecten en marktinitiatieven waarbij kantoren een rol spelen. Hoe wij komen tot een integrale keuze, staat beschreven in de (ontwerp) Omgevingsvisie Arnhem 2040. Beoogd effect Het doel is om werkgelegenheid te behouden voor de stad. Dit kan door het vestigingsklimaat voor kantoorgebruikers aantrekkelijk te houden. Daarvoor is een goed functionerende kantorenmarkt in Arnhem nodig, waarbij het aanbod aansluit bij de vraag.

Dit betekent dat bestaande en nieuwe kantoormeters zich bevinden op aantrekkelijke, toekomstbestendige locaties. Kantoorpanden die incourant zijn of op een ongeschikte locatie liggen, zijn of worden getransformeerd naar andere functies (met name wonen) of herontwikkeld naar bedrijfsruimten. Argumenten 1.1 Er blijft behoefte aan zowel bestaande als nieuwe kantoormeters op aantrekkelijke, toekomstbestendige locaties. Ecorys constateert dat het aanbod niet altijd aansluit bij de vraag; in kwalitatief opzicht is er sprake van een mismatch. Dit betekent dat het noodzakelijk is om kantoormeters op aantrekkelijke locaties zoveel mogelijk te behouden en waar mogelijk meters toe te voegen. Met name in het stationsgebied Arnhem Centraal is er behoefte aan extra kantoorruimte. In kwantitatief opzicht is er echter sprake van een aanzienlijk overaanbod. Incourant aanbod op ongeschikte locaties moet daarom uit de markt worden gehaald via transformatie, zoals het afgelopen decennium op grootschalige manier is gebeurd. De kantorennota geeft richting hoe (kwalitatieve) vraag en aanbod beter op elkaar afgestemd kunnen worden. Uit de vraag-aanbodraming van Ecorys blijkt dat er tot 2030 behoefte is aan circa 70.000 – 106.000 m2 aan kantoor, waarvan zo’n 42.000 – 63.500 m2 in het stationsgebied Arnhem Centraal.

In het stationsgebied is het aanbod echter maximaal 21.000 m2 en leveren de potentiële uitbreidingsmogelijkheden maximaal 27.500 m2 op (samen: maximaal 48.500 m2). Dit betekent dat in dit gebied de vraag het (potentiële) aanbod overtreft. Een deel van de vraag zal daarom elders in de stad moeten worden opgevangen. Kantoorgebruikers zijn bij hun huisvestingsvraagstuk steeds meer op zoek naar duurzame panden op locaties die goed bereikbaar zijn met het openbaar vervoer. Sommige kantorenpanden zijn incourant, omdat ze

niet duurzaam (te maken) zijn of op een ongeschikte locatie zijn gelegen. Het gaat bijvoorbeeld om panden in Kronenburg en aan de Wassenaarweg. Het aantal inwoners in Arnhem blijft de komende jaren stijgen. Rijk en regio hanteren als principe dat er voor elke extra woning die wordt gebouwd ook een extra baan moet worden gerealiseerd. Er blijven daarom voldoende kantoormeters voor bedrijven en organisaties nodig om te zorgen dat alle inwoners van Arnhem een baan kunnen vinden. 1.2 De kantoorlocaties hebben extra bescherming nodig. Woon- en kantoorfuncties concurreren steeds vaker met elkaar vanwege de beperkte ontwikkelruimte in de stad. Ten eerste omdat Arnhem een grote woningbouwopgave heeft. Ten tweede omdat sommige locaties gewild zijn voor beide functies, zoals het geval is bij het stationsgebied Arnhem Centraal. Ten derde omdat woningen financieel meer opleveren dan kantoren. De verleiding is daarom groot om incourante kantoorpanden te transformeren naar wonen in plaats van ze courant te maken. Bij (her)ontwikkellocaties is het financieel gunstiger woningen te realiseren dan kantoormeters toe te voegen. Waar wonen bijna in de hele stad mogelijk is, is het aantal toekomstbestendige kantoorlocaties beperkter. De kantorennota maakt inzichtelijk welke kantoorlocaties hun functie moeten behouden.

Verdichting en functiemenging kunnen de ruimtedruk overigens verlichten, zodat er voldoende ruimte is voor kantoren en andere functies. Dit is goed denkbaar bij bijvoorbeeld vormen van wijkeconomie. 1.3 Een stad is alleen aantrekkelijk om in te wonen als er ook voldoende werkgelegenheid is. Een aanzienlijk deel van de werkgelegenheid in Arnhem komt van kantoorgebruikers. Het is daarom van belang voldoende kwalitatieve kantoormeters op aantrekkelijke, toekomstbestendige kantoorlocaties te behouden. Zeker met het oog op de groei van de bevolking in Arnhem de komende jaren. 2.1 Het stationsgebied Arnhem Centraal is de meest toekomstbestendige kantoorlocatie. Dit maakt het rapport van Ecorys overtuigend duidelijk. Dit beeld wordt bevestigd in gesprekken met marktpartijen zoals makelaars, die in hun dagelijkse werk zien dat kantoorgebruikers veel interesse hebben in het stationsgebied. Uit de analyse blijkt dat in het stationsgebied de vraag naar kantoren het aanbod ruim overstijgt. Bovendien zijn er onvoldoende uitbreidingsmogelijkheden om alle benodigde extra kantoormeters te realiseren. Het is daarom van groot belang dat de bestaande kantoormeters in het gebied zoveel mogelijk worden behouden. Dat is bestaand beleid.

In het gehele stationsgebied, zoals ingetekend in figuur 4 in de Kantorennota, moet terughoudendheid worden betracht bij transformatieverzoeken van bestaande kantoorpanden. Gezien de toegenomen ruimtedruk is het belangrijk dit principe met afspraken explicieter en concreter te maken. Hierbij wordt rekening gehouden met de algemene regel dat de locatie voor

kantoorgebruikers aantrekkelijker wordt naarmate die dichter bij een centraal station ligt. In de zone ten zuiden van het spoor tot 500 meter loopafstand van station Arnhem Centraal werkt de gemeente niet mee aan transformatie van bestaande kantoorpanden. In de zone ten zuiden van het spoor van 500 tot 1000 meter loopafstand van station Arnhem Centraal geldt een ‘nee, tenzij’-principe en is maatwerk mogelijk. 2.2 Marktpartijen geven aan dat er in het verleden al te veel kantoormeters zijn getransformeerd op aantrekkelijke locaties. Diverse makelaars hebben tijdens de consultatieronde aangegeven dat gedurende de looptijd van de Visie op Transformatie (2015-2019) en de jaren eromheen, er te veel kantoormeters in het stationsgebied Arnhem Centraal zijn getransformeerd. Kantoren zijn relatief gezien makkelijker te transformeren naar wonen dan andersom. Dat is onder andere vanwege de hoogte van de investeringen, de eigendomssituatie en de huurbescherming. Dit betekent dat de kans klein is dat getransformeerde kantoormeters ooit nog terugkomen in de kantoorvoorraad. Terughoudendheid met transformatie in het stationsgebied is daarom belangrijk, omdat transformatie naar wonen langdurige gevolgen heeft. 3.1 Een duidelijke koers lokt investeringen van externe partijen uit en zorgt voor een verduurzamingsslag.

Een actueel beleidskader geeft partijen in de stad, zoals eigenaren en ontwikkelaars, duidelijkheid over de koers voor de komende jaren. Door keuzes te maken welke locaties toekomstbestendig zijn en waar ruimte is voor uitbreiding van kantoormeters, vergroten we de bereidheid van partijen om investeringen in vastgoed te doen. Het vergroot ook de kans op investeringen in transformatie van incourante kantoormeters naar andere functies waar de stad behoefte aan heeft, bijvoorbeeld wonen. De meeste incourante kantoorpanden die geschikt zijn voor transformatie, maken al onderdeel uit van gebiedsontwikkelingen, projecten en marktinitiatieven. Het is bij transformatie belangrijk dat er ook wordt geïnvesteerd in kwaliteit en in het woon- en leefklimaat. Hierdoor slaan wij op het gebied van duurzaamheid twee vliegen in een klap: aan de bovenkant van de markt worden duurzame kantoormeters toegevoegd, terwijl aan de onderkant nietduurzame kantoormeters uit de markt worden genomen en (door investeringen) worden omgezet in duurzame meters voor andere functies. De wettelijke verplichting dat kantoorpanden vanaf 1 januari 2023 een energielabel C of beter moeten hebben én dat de strengere eindnorm van energielabel A+++ in 2050 gaat gelden, versterken deze processen. Op gemeentelijk niveau is de ambitie dat er in 2030 alleen nog maar kantoren zijn met minimaal energielabel A.

Met een gestructureerde sectorale en gebiedsgerichte aanpak wordt erop ingezet om deze ambitie te verwezenlijken. 3.2 Gerichte maatregelen zijn nodig om de toekomstbestendige kantoorlocaties aantrekkelijker te maken.

Ecorys geeft in de kantorennota hiervoor zowel algemene als locatiespecifieke aanbevelingen. De aanbevelingen zijn in het ‘Actieplan Kantoren 2022-2025’ vertaald in acties die partijen in de stad, waaronder de gemeente, kunnen ondernemen. In het actieplan zijn ook acties opgenomen die voortkomen uit andere beleidsdocumenten en uit ontwikkeltrajecten in de stad. Het oppakken van de acties helpt om concreet uitvoering te geven aan het kantorenbeleid, met als doel om de kantorenmarkt beter te laten functioneren. In het actieplan zijn zowel algemene als locatiespecifieke acties opgenomen om de verduurzaming van de kantoorlocaties te stimuleren. Het actieplan kan worden gezien als uitvoering van het beleid. Vandaar dat het college het actieplan heeft vastgesteld en ter kennisname deelt met uw raad. Kanttekeningen en risico's 1.1 De langetermijneffecten van de coronapandemie op de kantoorbehoefte zijn onzeker. Dit kan de vraag oproepen hoe betrouwbaar de huidige vraagramingen naar kantoormeters zijn. Al twee-en-half jaar lang beïnvloedt de coronapandemie het dagelijkse (werk)leven. Kantoren werden door de coronamaatregelen in bepaalde perioden slechts in beperkte mate gebruikt door kantoorgebruikers. Thuiswerken heeft een vlucht genomen. Het is onduidelijk hoelang (de naweeën van) maatregelen en de coronapandemie nog invloed zullen hebben op de kantoorbezetting.

Experts verwachten, ook na twee-en-half jaar coronapandemie, nog steeds dat de vraag naar kantoormeters niet significant afneemt. Wel zijn die kantoormeters anders opgebouwd: minder meters voor individuele werkplekken, meer voor ontmoetingsruimten. Naast thuiswerken en werken op kantoor zal het werken in de buurt van de woning naar verwachting populairder worden. Dit biedt kansen voor kantoorconcepten in de omgeving van waar werknemers wonen. In de kantorennota gaat Ecorys verder in op de verwachte effecten van de coronapandemie op de langere termijn. Er is voorzien in een tussenevaluatie van de kantorennota in 2025-2026, omdat dan beter zicht is op de lange termijneffecten van de coronapandemie. Eventueel kan het beleid op dat moment worden bijgesteld. 1.2 Het behouden en uitbreiden van kwalitatieve kantoormeters staat onder druk door de grote ruimtevraag van andere functies, met name van wonen. In de praktijk zien we hoe de wisselwerking tussen woon- en kantoorfuncties verandert. In het afgelopen decennium zijn veel kantoorpanden succesvol getransformeerd naar met name woningen. Dit heeft eraan bijgedragen dat de kantorenmarkt in Arnhem beter is gaan functioneren en dat de druk op de woningmarkt is verlicht. Er is nog een aantal panden dat geschikter is voor andere functies dan kantoren.

De woningbouwopgave is inmiddels dusdanig hoog dat er ook transformatieverzoeken zijn voor geschikte kantoorpanden op toekomstbestendige locaties. Dan is terughoudendheid vereist (zie ook beslispunt 2).

De gemeente heeft sturingsinstrumenten om ongewenste ontwikkelingen te voorkomen en gewenste ontwikkelingen te stimuleren. Als transformatie niet mogelijk is volgens het omgevingsplan en ongewenst is, kan de gemeente niet of onder voorwaarden meewerken aan een transformatieverzoek. Bij herontwikkeling op kansrijke locaties kan de gemeente eisen stellen aan het programma, zoals het percentage kantoormeters. 2.1 Er is óók behoefte aan extra woningen in dit gebied. Er zijn in dit gebied marktinitiatieven waarbij aan de gemeente wordt gevraagd mee te werken aan transformatie van bestaande kantoorpanden naar wonen. Het stationsgebied is een aantrekkelijke locatie om te wonen. Het heeft echter de voorkeur om op andere manieren aan de behoefte aan extra woningen tegemoet te komen. Ten eerste door bij (grootschalige) nieuwbouw in het stationsgebied te kiezen voor het mengen van functies (wonen, werken, recreëren). In het nieuwbouwprogramma rondom het station wordt al gewerkt met een mix van functies. Ten tweede door kansen te benutten die ontstaan bij de transformatie van de binnenstad, bijvoorbeeld omdat er minder behoefte is aan detailhandelsmeters. Tot slot is het zo dat grote delen van het stationsgebied in het omgevingsplan een brede bestemming hebben. Als binnen die brede bestemming ‘wonen’ al is toegestaan, kan de gemeente transformatie niet altijd tegenhouden.

We zien daarom dat er in het gebied sowieso al extra woningen worden gerealiseerd door transformatie. Participatie Er zijn onder begeleiding van Ecorys drie digitale werksessies geweest met ontwikkelaars, makelaars, ondernemersverenigingen en vertegenwoordigers van verschillende kantoorlocaties. Tijdens de werksessies zijn door de aanwezigen verschillende invalshoeken belicht en is er op een opbouwende manier meegedacht over het vormgeven van het kantorenbeleid. De externe partijen hebben aangegeven graag te willen blijven sparren met de gemeente over de kantorenmarkt. Een van de acties uit het actieplan is dan ook om een ‘denktank kantoren’ in het leven te roepen. De denktank komt tweemaal per jaar bijeen om ontwikkelingen en trends te bespreken en de voortgang op de acties uit het actieplan te monitoren. Financiën De uitvoering van de kantorennota gebeurt vooral met personele inzet en middelen uit bestaande budgetten in de meerjarenprogrammabegroting. Investeren in vastgoed is aan private partijen, zoals ontwikkelaars en pandeigenaren. Er zijn geen strategische aankopen door de gemeente te verwachten. Wel kunnen geplande gemeentelijke investeringen in de openbare ruimte rondom en op kantoorlocaties private investeringen uitlokken.

Uitvoering Er is een apart actieplan opgesteld om uitvoering te geven aan het kantorenbeleid. Het is de bedoeling dat partijen in de stad gezamenlijk aan de slag gaan met de acties. De ‘denktank kantoren’ zal de voortgang op de acties uit het actieplan monitoren. Er is een tussenevaluatie van de kantorennota voorzien in 2025-2026. Communicatie Er gaat een persbericht uit over de nieuwe kantorennota. Daarin leggen we uit dat er behoefte blijft aan zowel bestaande als nieuwe kantoormeters op aantrekkelijke, toekomstbestendige locaties. We leggen uit waarom er gelijktijdig speelt dat er panden getransformeerd worden, er leegstand is en dat er tóch extra kantoormeters worden toegevoegd. Dit kan namelijk tegenstrijdig aanvoelen, maar is het niet. Het persbericht en de kantorennota delen wij met het netwerk van ontwikkelaars, makelaars, ondernemersverenigingen en vertegenwoordigers van verschillende kantoorlocaties. Vanwege de samenhang met en gelijktijdige besluitvorming over de Visie Werklocaties Arnhem 2040 is het een gecombineerd persbericht over de twee beleidsstukken.

Bijlagen Stukken voor gemeenteraad − Kantorennota Arnhem 2022-2030. Herijking van het kantorenbeleid 2022-2030 voor de gemeente Arnhem; Ecorys, november 2022 − Actieplan Kantoren 2022-2025; Gemeente Arnhem, oktober 2022

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Arnhem&id=dc7aef38-d228-49fe-892d-5df63c62d605