Aanvullende bijlage 2 - Omgevingsdossier - Ontwikkeling Raapopseweg 1

Vragen aan de Gemeente en te beantwoorden door de Gemeente 1) Met de Gemeente Arnhem (i.c. projectleider ) is tijdens de bespreking op 2 november 2021 met een delegatie van de werkgroep, afgesproken dat de werkgroep schriftelijk antwoord krijgt op de door de werkgroep gestelde vragen. - Waarom heeft de werkgroep ondanks deze toezegging vooralsnog geen enkel schriftelijk antwoord van de Gemeente op deze vragen ontvangen? Deze vragen zijn op 2 december 2021 via de mail beantwoord. 2) De Gemeente heeft eerder gesteld dat beide projectontwikkelaars (KLOK en Ter Steege) nauw samenwerken op het gebied van hun respectievelijke projecten (met daartussen geklemd rijksmonument De Grote Enk). Er is nooit gesteld dat beide projectontwikkelaars nauw samenwerken. Beide ontwikkelingen raken elkaar op een aantal vlakken (zoals mobiliteit, maar ook ruimtelijk). Op deze onderwerpen vindt er afstemming plaats via de gemeentelijke projectgroep en tussen beide projectontwikkelaars. - Hoe verhoudt zich deze vermeende samenwerking met de recente (22 november 2021) telefonische kwalificatie van de Gemeente dat Ter Steege geen meerwaarde ziet in deelname aan één gezamenlijke bespreking, zoals door de werkgroep aan de gemeente verzocht.

Alle partijen hebben destijds aangegeven geen behoefte te hebben aan gezamenlijke bespreking. De reden hiervoor is dat de ontwikkelingen op het Zijdekwartier en de Raapopseweg 1 twee aparte ontwikkelingen zijn die wel beide in een bestaande omgeving plaatsvinden. De impact op de omgeving van beide projecten verschilt en de participatie wordt door beide ontwikkelaars op verschillende momenten georganiseerd. Dit willen we graag verder uitleggen in het gezamenlijke gesprek met de projectontwikkelaars en de gemeente. - Hoe vindt dat concreet gestalte? Ook op gebied van verkeer / toekomstig verkeersinfarct op het kruispunt van de Velperweg, Raapopseweg en de Tivolilaan. Beide projecten worden vanuit de gemeente begeleidt door dezelfde projectgroep, hiermee is afstemming tussen beide projecten geborgd. Verkeer is voor beide projecten onderdeel van het ontwerpproces. Uit het in 2019 uitgevoerde verkeersonderzoek blijkt dat de omliggende wegen de toename van verkeer aan kunnen. Klok/BPD en Ter Steege zullen aanvullend voor beide ontwikkelingen met een verkeersonderzoek moeten aantonen dat de toename van verkeer afgewikkeld kan worden op de bestaande wegen.

- Hoe wordt het belang van de verkeerstoegang en de veiligheid van onder andere De Grote Enk daarin gewaarborgd? De verkeersveiligheid voor de toegang van de Grote Enk is onderdeel van de herinrichting van de Tivolilaan. De bewoners van de Grote Enk zijn deelnemer in de ontwerpgroep Tivolilaan, op deze manier zijn de belangen geborgd. 3) Betreffende de herinrichting Tivolilaan: - Wie heeft en houdt de centrale regie op deze herinrichting? - Op welke wijze wordt de participatie van de bewoners van de Grote Enk voldoende gewaarborgd? De gemeente heeft de regierol voor de herinrichting van de Tivolilaan, het ontwerp wordt in opdracht van Klok/BPD door buro Lubbers uitgewerkt. In januari 2022 wordt er een nieuwe afspraak gepland met alle stakeholders op het terrein waarbij een schetsontwerp besproken wordt dat gerealiseerd kan worden binnen de huidige eigendomsgrenzen. De belangen van de bewoners worden vertegenwoordigd door de aanwezigheid van 2 bewoners van de Grote Enk.

- Moet dit verkeersontwerp niet eerst in orde bevonden zijn door alle partijen voordat er een VSOP voor het hele zijdekwartier wordt goedgekeurd? In de woorden van de gemeente d.d. 2 november 2021: “De ontsluitingsmogelijkheden van de Tivolilaan zijn medebepalend voor het aantal te bouwen woningen”. De herinrichting van de Tivolilaan is bedoeld om de verblijfskwaliteit en de verkeersveiligheid te verbeteren, niet om de verkeerscapaciteit van de Tivolilaan te vergroten. Het ontwerp voor de Tivolilaan is dan ook geen voorwaarde voor het laten vaststellen van het VOSP. 4) Betreffende mate en vorm van participatie: - Wat verstaat de Gemeente concreet onder 'participatie' voor en door omwonenden? Binnen de gemeente Arnhem wordt gewerkt met de participatieladder. Zie voor meer informatie Bewonersinitiatieven en bewonersparticipatie - Gemeente Arnhem - Op welke trede van participatie plaatst de Gemeente de belanghebbenden Grote Enk en nieuwbouw Novartis? De participatie vanuit de gemeente heeft plaatsgevonden tijdens het opstellen van de gebiedsvisie Akzo en de uitgangspuntennotitie Raapopseweg 1. De bewoners hebben hier geparticipeerd op trede 2 ‘adviseren’. De participatie rondom de planvorming wordt door de ontwikkelaars georganiseerd. Zie hiervoor de antwoorden van Ter Steege en Klok.

- Wanneer en op welke onderwerpen kan concreet wel en niet geparticipeerd worden? - Op welke wijze en door wie vindt een dergelijke selectie plaats? De projectontwikkelaars zijn geïnformeerd over de motie “Inzicht in betrekken omwonenden” De afweging op welke onderwerpen geparticipeerd kan worden, wordt tijdens de planvorming door de ontwikkelaars gemaakt. - Geldt participatie ook voor bijvoorbeeld de situering en de bouwhoogte van de gebouwen? Zo nee, waarom niet? Zo ja, waarom werden omwonenden dan volkomen onverwachts overvallen met een sprong bij het Zijdekwartier van een relatief lage bouwhoogte (10 meter, huidig bestemmingsplan) naar een olympische-recordhoogte (circa 70 meter)? Idem voor Novartis, waarbij belanghebbenden eveneens van het een op het andere moment overvallen werden door een voorgenomen wijziging van de huidige bouwhoogte van Novartis tot maar liefst 15 woonlagen. In de woorden van de Gemeente: "Die wel verdiend moeten worden" (?); hetgeen voor omwonenden als Chinees zonder Nederlandse ondertiteling en derhalve ook in participatietaal volledig inhoudsloos is. - Welke bijzondere omstandigheden rechtvaardigen de voorgenomen bouwhoogte van de woontorens? De gekozen hoogtes zijn de uitkomst van een uitgebreid onderzoek naar wat er ruimtelijk mogelijk is op de locaties en de behoefte aan woningen in de stad.

Onderdeel van de participatie is om te vernemen waar de zorg-/aandachtspunten zijn en wat belanghebbenden belangrijk vinden, daar hoort ook bouwhoogte en situering bij. Bewoners hebben hierbij een adviserende rol, de uiteindelijke afweging vindt plaats tussen projectontwikkelaars en gemeente. Voor de onderbouwing van de voorgenomen bouwhoogte bij de Raapopseweg 1 verwijzen wij u naar de bijlage Onderbouwing Hoogbouw structuurvisie. 5) Hoe geeft de Gemeente concreet gestalte aan die participatie van omwonenden / belanghebbenden Zijdekwartier en Novartis, bij de betreffende bouwplannen? Waar en op welke wijze heeft de Gemeente dit proces kenbaar en openbaar gemaakt voor omwonenden / belanghebbenden / alle inwoners van de Gemeente? De gemeente is verantwoordelijk geweest voor de participatie rondom de gebiedsvisie Akzo en de uitgangspunten notitie voor Raapopseweg 1. Tevens is de communicatie over het bestemmingsplan een verantwoordelijkheid van de gemeente. De participatie/communicatie over de betreffende bouwplannen is de verantwoordelijkheid van de ontwikkelende partij.

6) De werkgroep is uit eigener beweging in het bezit van de brochure "handreiking. Betrek de buurt bij uw bouwplan” van de Gemeente. Citaat daaruit: "In Arnhem vinden we dat de mate waarin u mensen betrekt bij uw plan in verhouding moet staan tot het effect dat uw bouwplan op de omgeving kan hebben. Over het algemeen geldt: hoe groter en uitgebreider een plan of ontwikkeling is, hoe belangrijker participatie van bewoners is". - Op welke wijze past de Gemeente concreet de inhoud (en hoogste level 5) van deze handreiking toe op de 3 betreffende majeure bouwprojecten? - Waarom zijn vooralsnog de betreffende belanghebbende omwonenden door de Gemeente niet op deze brochure gewezen? De participatie in deze 3 projecten is gestart voordat er besluitvorming op de handreiking heeft plaatsgevonden. De handreiking is op 28 september 2021 vastgesteld door het college en wordt naar verwachting in het eerste kwartaal van 2022 door de raad behandeld. Na instemming van de raad wordt de handreiking het instrument om initiatiefnemers te helpen om hun participatie te organiseren en wijzen we initiatiefnemers actief op dit document. De handreiking is voor deze ontwikkelingen geen geldend kader. Uiteraard wordt er hier wel gehandeld in de geest van dit document.

Het gebruik van de handreiking is geen blauwdruk maar moet zorgen voor bewustwording bij de ontwikkelaar/initiatiefnemer over de mate van participatie en de manier waarop omwonenden kunnen worden betrokken. De handreiking is in principe bedoelt voor initiatiefnemers, zodat zij handvatten krijgen om de buurt bij hun plannen te betrekken. Als de handreiking straks definitief is vastgesteld door de raad, is deze met uitleg ook te raadplegen via de gemeentelijke website. Omdat de handreiking nog geen geldend kader is voor deze drie projecten zijn de bewoners er niet actief op gewezen. Voor meer informatie zie https://ris2.ibabs.eu/Agenda/Details/Arnhem/8e3ba229f366-4fcb-955e-6f3154d48d66 7) Trekt - en zo ja op welke concrete wijze - de Gemeente lering uit de onrust en participatieonvrede bij omwonenden in Arnhem bij andere nieuwbouwplannen c.q. woontorens (onder andere in Kronenburg)? Bij nieuwbouwplannen is er vrijwel altijd in meer en mindere mate onvrede enerzijds en tevredenheid anderzijds omtrent participatie, hoe zorgvuldig het proces ook is ingestoken. In de participatie is het, gelet op vaak tegenstrijdige belangen, onmogelijk te voorkomen dat partijen teleurgesteld worden, ook omdat maatschappelijke belangen vaak zwaarder wegen dan individuele belangen.

- Wanneer komt de verantwoordelijke wethouder concreet in beeld voor de belanghebbenden van het Zijdekwartier, Novartis en het Renaissanceproject? Wethouder Bouwkamp is aanwezig bij het gesprek op 18 januari 2022 met alle partijen. 8) Op 2 november 2021 heeft de Gemeente aan een delegatie van de werkgroep mondeling gemeld dat de Gemeente geen specifieke opdracht heeft meegegeven aan de projectontwikkelaar van het Zijdekwartier, "aangezien de Gemeente geen eigenaar van de grond is. Het Zijdekwartier is een apart project met een aparte invalshoek". Graag bevestiging en uitleg van dit kennelijke "eigendomsstandpunt" van de Gemeente, mede in het licht van onder andere de wet R.O., Awb, a.s. Omgevingswet etc. (zorgplicht leefomgeving en omgevingskwaliteit, transparantie procedures, vertrouwensbeginsel, weging cultuurhistorische waarden etc.). De ontwikkelaars zijn initiatiefnemer van de ontwikkelingen en vragen aan de gemeente om medewerking om te komen tot een uiteindelijke bestemmingsplan wijziging en bouwvergunning. De gemeente formuleert haar, vaak globale, randvoorwaarden voor de ontwikkeling meestal in een gebiedsvisie (zoals bij het Zijdekwartier) of in een Nota van Uitgangspunten document (zoals bij

Raapopseweg 1). Op verschillende manieren kan invulling worden gegeven aan deze voorwaarden of visie. De gemeente toetst of de invulling past binnen de kaders. 9) Op 2 november 2021 heeft de Gemeente aan een delegatie van de werkgroep mondeling gemeld dat er geen specifieke opdrachtformulering vanuit de Gemeente naar KLOK is gecommuniceerd. Niet met betrekking tot de bouwhoogte en de situering van de woontorens. Alleen de wens / eis dat er op de destijdse positie van de Enka-toren een markant object / gebouw moet komen. Graag ontvangen wij bevestiging van en uitleg over dit standpunt. Als gemeente geven wij geen opdracht maar formuleren we de uitgangspunten en randvoorwaarden voor de ontwikkeling in een gebiedsvisie of een Nota van Uitgangspunten. Gelet op de stedelijke potentie van het AKZO terrein en de omgeving gaat de gebiedsvisie voor het AKZO terrein uit van dichte, intensieve bebouwing. Daarbij geldt dat een hoge dichtheid niet alleen bereikt kan worden door de maat in de hoogte te zoeken, maar vooral door een intensief en efficiënt gebruik van de ruimte. Ter illustratie: negentiende eeuwse stadswijken zonder echt hoge gebouwen, zoals het Spijkerkwartier of Sint Marten, hebben doorgaans een hogere woningdichtheid dan modernere wijken met flats.

De intensiteit in St Marten met laagbouw leidt tot gebrek aan openbare ruimte en groen, waar hoogte voorwaarde is voor meer openbare ruimte en groen in wijken met hoogbouw. Hoogteaccenten die passen in de omgeving, het bestaande ensemble van gebouwen op het AKZO-terrein, én rekening houden met het zicht vanuit bestaande woningen, zijn daarom hier prima denkbaar. (zie p 14 gebiedsvisie Akzo-terrein) Tevens willen wij uitleg over het feit dat de architect van het Zijdekwartier desgevraagd de werkgroep voor de bouwhoogte (70 meter) en de situering van de woontorens verwijst naar de Gemeente. Zie hiervoor de beantwoording van Klok. Het huidige bestemmingsplan Zijdekwartier gaat uit van een maximale bouwhoogte van 10 meter. Waar en door wie komt de sprong - volkomen “out of the blue” voor belanghebbenden van 10 naar 70 meter? Het huidige bestemmingsplan is nog gebaseerd op het gebruik van het AKZO terrein als bedrijventerrein vanuit het verleden. De nu voorgestelde functieomslag en de nieuwe invulling kijken naar de toekomstige behoeften en ontwikkeling van Arnhem als stad en de rol van het AKZO terrein daarin. Dat is ook wat er aan de basis ligt van de gebiedsvisie.

- Met wie, waar en wat is er nu afgesproken tussen enerzijds de Gemeente en anderzijds de projectontwikkelaar(s)? Afspraken omtrent de ontwikkelingen liggen vast in de gebiedsvisie Akzo-terrein voor het Zijdekwartier en Nota van uitgangspunten voor Raapopseweg 1. Deze zijn respectievelijk vastgesteld door de gemeenteraad en het college van B&W. 10) De Gemeente formuleert op 2 november 2021 naar de werkgroep het standpunt dat "robuuste bouw past bij de omgeving". - Wat verstaat de Gemeente onder robuust? Betekent robuust hoog? ~ Zo ja: waarom en hoe hoog? Wij kunnen robuust ook anders vertalen. De betekenis van robuust luidt volgens de Van Dale namelijk “sterk en stevig gebouwd”. De omgeving van het Akzo terrein kenmerkt zich enerzijds door de aanwezigheid van grote, zichtbare (vaak kantoor) gebouwen die de kenmerken dragen van de tijd waarin ze ontwikkeld zijn, anderzijds wordt het terrein op sommige punten omgeven door kleinschalige en hoogwaardige woningbouwcomplexen in een hoge dichtheid. Beide kenmerken zijn vertaald naar deze tijd waardoor er in de nu voorliggende plannen grootschalige en kleinschalige bebouwing naast elkaar voorkomen, maar wel gesitueerd op delen van de locatie die het best past bij deze kenmerken. Dat heeft ertoe geleid dat de noordelijke delen van het plan voor al

laagbouw bevatten, aansluitend op de omliggende laagbouw, waar de zuidelijke locaties, omgeven door grootschaliger bebouwing, intensieve en hoger gedacht worden. Dus toch een vorm van opdrachtformulering aan de projectontwikkelaar? Zo ja, hoe luidt deze opdrachtformulering dan? Nee, zoals eerder aangegeven is er geen sprake van een opdrachtformulering, maar het formuleren van randvoorwaarden en ambities. Tevens: de oorspronkelijke ENKA-toren was niet zo hoog. Waarom moet de woontoren nog hoger, waarom wordt geen aansluiting gezocht bij de bestaande laagbouw uit de omgeving en waarom is er geen verdeling van woonlagen mogelijk over meerdere gebouwen? De oorspronkelijke Enka toren stak markant uit boven de toen aanwezige (lagere) bedrijfsbebouwing. De hoogte van de woontoren is afgestemd op de hoogte van de nieuwe geplande bebouwing en steekt daar markant bovenuit. 11) Hoeveel woningen zijn er nu exact gepland door de Gemeente in het Zijdekwartier? Ooit (!) begon het in de eerste plannen met 250 woningen. Inmiddels hoort de werkgroep getallen tot 750 (!) woningen. Bestaat er een maximaal aantal woningen voor het Zijdekwartier, mede gezien de te verwachten verkeersknelpunten en beperkte bestaande infrastructuur? Er is geen minimum of maximum aantal woningen voor het Zijdekwartier. Wel ligt er een belangrijke woonopgave voor Arnhem die o.a. ook in dit gebied maximaal moet landen.

Het aantal woningen wordt bepaald door een groot aantal factoren die allen meegenomen zijn in het ontwerpproces (denk hierbij aan de stedenbouwkundige inpassing, het woonprogramma, de woonkwaliteit, leefbaarheid, parkeerbalans etc.). - Heeft de Gemeente zelf al eens de proef op de som genomen, door bijvoorbeeld in de spits bij het huidige verkeersaanbod - van en naar de eigen parkeerterreinen van De Grote Enk te komen met de auto? De gemeente is bekend met de huidige situatie. Het verkeerskundig adviesbureau Goudappel in opdracht van Klok/BPD en Ter Steege voert de onderzoeken uit. 12) Zoals aan de Gemeente eerder gevraagd wensen wij concrete schriftelijke informatie over de bij de woningen behorende parkeerplaatsen te ontvangen: hoeveel, situering etc. Zowel voor het Zijdekwartier als de nieuwbouw Novartis. Deze informatie wordt door de ontwikkelende partijen verstrekt. 13) Betreffende de toekomstige te verwachten grote bouwoverlast / mega-bouwput voor omwonenden: - Hoe gaat de Gemeente dat concreet te lijf en hoe komt het de omwonenden tegemoet? Wie een vergunning voor een bouw- of sloopproject aanvraagt, moet een bouwveiligheidsplan opstellen. Daarin moet duidelijk worden aangegeven waar het risico op overlast zit en hoe de bouwer die denkt te beperken.

Daarbij moet de bouwer of sloper een landelijk geldende richtlijn volgen, opgesteld door de Vereniging Bouw- & Woningtoezicht Nederland. Regels voor communicatie moeten er voor zorgen dat omwonenden eerder en beter geïnformeerd worden over te verwachten overlast. Houdt de bouwer zich eraan, dan zal eventuele tijdelijke hinder omwonenden ook minder overvallen. Bovendien zal duidelijker worden hoe zij met de bouwer in contact kunnen treden. 14) Betreffende de “Ontwerp-structuurvisie Arnhem 2020 / doorkijk 2040”: onder andere maar niet uitsluitend de daarin gehanteerde principes voor hoogbouw: Specifiek het principe “bebouwing onder (!) de boomkruinen”. - Op welke wijze worden de ontwerpen getoetst aan deze structuurvisie en op welke criteria in

het bijzonder? De werkgroep wil concreet inzicht in deze toetsing en het resultaat daarvan. Voor de onderbouwing van de voorgenomen bouwhoogte bij de Raapopseweg 1 verwijzen wij u naar de bijlage Onderbouwing Hoogbouw structuurvisie. De gemeente toetst tijdens de planontwikkeling voortdurend aan de geformuleerde kaders. De onderbouwing voor het Zijdekwartier wordt begin januari 2022 nagestuurd. 15) De wijze waarop rekening is gehouden met de a.s. Omgevingswet (juli 2022), inzake de omgeving van Rijksmonumenten De Grote Enk en De Enk. Wij verwachten dat de Gemeente en de projectontwikkelaars in de geest van deze Omgevingswet handelen. - Hoe en wanneer wordt dit getoetst, met welke expertises en door welke externe onafhankelijke experts? De Omgevingswet is nog niet van kracht. Wel wordt er getoetst door de diverse beleidsvelden en deze wijken niet af van de geest van de Omgevingswet. Ook deze toetsing vindt permanent plaats door de daartoe geëigende disciplines. - Huidig bestemmingsplan Zijdekwartier: op welke concrete wijze worden daarin gemarkeerde waarden (cultuur, landschap) al dan niet concreet vertaald naar een opvolgend bestemmingsplan? Waarden als cultuur en landschap zijn uitgebreid onderzocht en krijgen ook hun plek in het opvolgend bestemmingsplan. De concrete formulering zoal in lijn liggen met de uitspraken in de gebiedsvisie maar is nog niet bepaald.

16) Betreffende schriftelijke verslagen Zijdekwartier en nieuwbouw Novartis: We verzoeken overlegging aan de werkgroep van de dienovereenkomstige schriftelijke verslagen en besluitenlijsten van het Initiatiefberaad. Bedoeld wordt het daarvoor bij alle gemeenten bestaande gremium voor o.a. Gemeente en projectontwikkelaars in verband met dienovereenkomstig ruimtelijk onderzoek, afstemming, onderbouwingen van de besluitvorming etc., betreffende Zijdekwartier en nieuwbouw Novartis, inclusief de daarin besproken afwijkingen en onderbouwingen ten opzichte van huidige, vigerende respectievelijke bestemmingsplannen. Beide projecten zijn niet besproken in het initiatiefberaad. Het initiatiefberaad is in het leven geroepen om afwijkingen van het bestemmingsplan te behandelen, niet om gebiedsontwikkelingen te begeleiden. Beide gebiedsontwikkelingsprojecten zijn van een zodanig complexe aard en schaal, dat er een nieuw bestemmingsplan moet worden opgesteld Een kleine afwijking van het bestemmingsplan volstaat daar niet voor. Voor beide woningbouwontwikkelingen wordt een nieuw bestemmingsplan opgesteld. Om deze redenen werkt de gemeente met een aparte integrale gemeentelijke projectgroep, waarin alle disciplines zijn vertegenwoordigd, samengesteld die het plan begeleidt en beoordeelt op de vastgestelde uitgangspunten.

17) Heeft de Gemeente - usance bij majeure bouwplannen als deze - al een onafhankelijk kwaliteitsteam opgericht? Zo ja, wat zijn de bevindingen tot nu toe van dit team? Zo nee, waarom niet? Er is voor dit project geen kwaliteitsteam opgericht. Voor dit project zal er gewerkt gaan worden met een uitgebreide welstandscommissie, vooruitlopend op de omgevingswet. In deze uitgebreide welstand zullen, naast de vaste Team Welstand en Monumenten leden, ook een onafhankelijke stedenbouwkundige en landschapsarchitect de plannen toetsen.

18) Is er al een hoogbouweffect-rapportage opgesteld (aanzicht, wind en bezonning) door een externe onafhankelijke adviseur voor zowel het Zijdekwartier als de nieuwbouw Novartis? Zo ja, hoe luidt de rapportage en wanneer ontvangen wij deze rapportage ter inzage? Zo nee, waarom niet? De noodzakelijke onderzoeken worden uitgevoerd door de ontwikkelaars.

19) Zijn de onderhavige 3 majeure projecten al op de agenda geplaatst van het Team Welstand Monumenten? Zo ja, wat zijn de bevindingen? Zo nee, waarom niet en wanneer wordt dit wel gedaan? Het Zijdekwartier is in een collegiaal vooroverleg besproken met team Welstand en Monumenten. De ontwikkeling aan de Raapopseweg 1 is nog niet besproken in het team Welstand en Monumenten omdat dit project zich nog in een andere fase bevind maar dit volgt binnenkort.

Vragen aan de projectontwikkelaar en architect van het Zijdekwartier, KLOK Groep en te beantwoorden door projectontwikkelaar KLOK BPD 1) De Gemeente heeft eerder gesteld dat beide projectontwikkelaars (KLOK en Ter Steege) nauw samenwerken op gebied van hun respectievelijke projecten (met daartussen geklemd Rijksmonument De Grote Enk). - Hoe vindt dat concreet gestalte? Zie het antwoord op pagina 1 van deze nota. - Ook op het gebied van verkeer/toekomstig verkeersinfarct Velperweg, Raapopseweg en Tivolilaan? Voorstaande is meegenomen in de rapportage van Goudappel uit 2019. - Hoe wordt het belang van verkeerstoegang en veiligheid van onder andere De Grote Enk daarin gewaarborgd? Het huidige verkeersplan is niet langer opportuun: getalsmatig achterhaald en het behoeft vertaling voor leken-lezers. Goudappel is bezig met het herijken van de rapportage en van deze rapportage een leesbaarder stuk te maken. 2) Betreffende de door KLOK uitgezette online enquête aan omwonenden: - Welke concrete vraag of vragen uit de enquête waren specifiek opgesteld voor / gericht op de omwonenden (onder andere bewoners de Grote Enk) ? De enquête heeft zich gericht op toekomstige bewoners, geïnteresseerden en omwonenden. Er is geen specifiek onderscheid gemaakt / er zijn geen aparte vragen geformuleerd voor de bewoners van de Grote Enk.

De enquête is opgedeeld in een aantal thema’s waaronder mobiliteit, wonen, groen, historie etc. waarin het gehele plangebied werd meegenomen om ideeën en aandachtspunten op te halen. 1500 omwonenden, waaronder alle bewoners van de Grote Enk, zijn uitgenodigd per brief om hun mening te geven. 3) Betreffende brief KLOK groep 8 november 2021: resultaten enquête en bijeenkomst Jozef Sartoschool: - Waarom zijn alle kritische vragen en opmerkingen destijds op de gele plakbriefjes over de hoogbouw (70 meter) - gevangen onder slechts 1 globale noemer: “zorgvuldig tot stand gekomen” (...) en: “nadere info bij de volgende fysieke bijeenkomst”? Wij hebben getracht de geuite opmerkingen, zorgen, aandachtspunten e.d. van alle groepen op een heldere manier weer te geven, zonder dat daarbij de aandacht veel meer naar de ene danwel de andere groep uitgaat. KlokGroep is wel al in een eerder stadium (19 november 2020) op locatiebezoek bij bewoners van de Grote Enk geweest (rondleiding door Gerrit Woerts en Maarten Bosman). Daarnaast is ook Johan Blokland van opZoom Architecten in het appartement van Gerrit Woerts op locatiebezoek geweest. (4 mei 2021) Parallel aan de verwerking van de resultaten van het meedenken over de nieuwe woonwijk van het Zijdekwartier, heeft er een overleg plaatsgevonden met een afvaardiging van de Grote Enk op 16 september 2021.

Het gespreksverslag hiervan is in uw bezit. - Hoe, waar en met wie is over deze '”zorgvuldig tot stand gekomen meetlat” beslist? Ons is niet duidelijk wat met deze vraag bedoeld wordt. 4) Betreffende voetnoot 2 van voornoemde brief: "Bij de ontwikkeling van Zijdekwartier gelden kaders waar in het ontwerp rekening mee wordt gehouden. Deze kaders liggen bijvoorbeeld vast in de Gebiedsvisie Akzo-terrein en de Woondeal Arnhem-Nijmegen". - "(...) "bijvoorbeeld" (...)”: In welke andere kaders ligt dit ook vast?

Naast de specifieke gebiedsvisie en de geldende wet-en regelgeving zijn er de Structuurvisie Arnhem, Beleidsregels Parkeren, Natuur inclusief Bouwen, Geluid, VO Omgevingsvisie en de Gids Openbare ruimte en Watertappunten. - Waar concreet en in welke bewoordingen, ligt een en ander vast in de Gebiedsvisie Akzoterrein? In de gebiedsvisie zijn op vele terreinen zaken vastgelegd. Dit zijn gezien uiteraard kaders op hoofdlijnen, nu het een visie betreft. Deze kaders op hoofdlijnen zijn wel helder geformuleerd. Zo staat er bijvoorbeeld over de bebouwing en de dichtheid het volgende: "Ook past een industriële uitstraling goed bij de ambitie om optimaal gebruik te maken van de stedelijke potentie van het AKZO-terrein door een flink programma te realiseren. Een dergelijke opzet leent zich voor een maat en schaal die een hoge dichtheid van woningen mogelijk maakt. ..... Hoogteaccenten die passen in de omgeving, het bestaande ensemble van gebouwen op het AKZO-terrein, én rekening houden met het zicht vanuit bestaande woningen, zijn echter prima denkbaar...... Mede omdat de gebouwen stoer en fors mogen zijn....., " (3 alinea's op pagina 14 van de Gebiedsvisie t.a.v. de nieuwe bebouwing). - Waar concreet en in welke bewoordingen, ligt een en ander vast in de Woondeal ArnhemNijmegen? Ons is niet duidelijk wat met deze vraag bedoeld wordt.

5) Wat verstaat KLOK concreet onder 'participatie' voor en door omwonenden? KlokGroep/BPD heeft op een zo transparant mogelijke wijze invulling gegeven aan de motie van de Raad welke door de gemeente aan KlokGroep is verstrekt ten aanzien van participatie. - Wanneer en op welke onderwerpen kan concreet wel en niet geparticipeerd worden? Iedereen heeft op meerdere momenten in de ontwerpfase zijn/haar mening kunnen geven over alle ontwerpthema’s (mobiliteit, wonen, groen, duurzaamheid & klimaatbestendigheid, voorzieningen, historie en stedenbouwkundig algemeen). Alle aangedragen ideeën en aandachtspunten t.a.v. de verschillende ontwerpthema’s zijn verzameld. Uiteindelijk maken gemeente en ontwikkelaar de keuze wat wel en niet verwerkt kan worden in de ontwerpen. Deze keuzes zijn toegelicht in de terugkoppeling via vraag- & antwoordpanelen. Uiteraard is er mogelijkheid voor zienswijze en beroep in de bestemmingsplanprocedure. - Op welke wijze en door wie vindt een dergelijke selectie plaats? De afweging op welke onderwerpen geparticipeerd kan worden, wordt tijdens de planvorming door de ontwikkelaars gemaakt. De keuze wat wel en niet verwerkt wordt in het ontwerp wordt door gemeente en ontwikkelaars samen gemaakt.

- Waarover precies mogen de omwonenden meedenken en waarover niet? Omwonenden hebben over alle ontwerpthema’s (mobiliteit, wonen, groen, duurzaamheid & klimaatbestendigheid , voorzieningen, historie en stedenbouwkundig algemeen) kunnen meedenken. Ontwikkelaar probeert zoveel mogelijk ideeën en aandachtspunten mee te nemen. Uiteraard vindt er een afweging plaats op basis van haalbaarheid en wet- en regelgeving. Ook houden we waar mogelijk rekening met de belangen van verschillende stakeholdersgroepen (die overigens op een aantal vlakken tegenstrijdig zijn) en de vaste kaders die vastliggen voor het plangebied. - Mogen de omwonenden alleen meedenken of ook meebeslissen over de bouwhoogte en de situering van de geplande woontorens? Zo nee, waarom niet? Zie de hierboven gegeven antwoorden.

Zo ja, hoe luidt dan de verklaring voor de sprong van de gemaximeerde bouwhoogte uit het vigerende betreffende bestemmingsplan (10 meter) naar de plan-maquette-bouwhoogte (70 meter)? De maximale bouwhoogte is om tegemoet te komen aan geuite opmerkingen teruggebracht: zie verslag 16 september 2021 “Door voortschrijdend inzicht en n.a.v. de eerste feedback van de omgeving is de hoogte van de hoogste woontoren inmiddels aangepast in de hoogte van ca. 70 naar ca. 55 meter.” - Welke bijzondere omstandigheden rechtvaardigen de bouwhoogte van de woontorens? Zie bovenstaand antwoord. - Waarom is er geen ruimte voor een alternatief plan voor de hoogbouw dat aansluit bij de voorstellen die door de omwonenden zelf zijn voorgelegd? Zie antwoord voorgaande vragen. 6) Op 2 november 2021 heeft de Gemeente aan een delegatie van de werkgroep mondeling gemeld dat er geen specifieke opdrachtformulering vanuit de Gemeente naar KLOK is gecommuniceerd. Niet met betrekking tot de bouwhoogte en situering van de woontorens. Alleen de wens / eis dat er op de positie destijds van de voormalige ENKA-toren een markant object / gebouw moet komen. - In dat licht bezien: graag uitleg over het feit dat de architect van het Zijdekwartier desgevraagd de werkgroep voor de bouwhoogte (70 meter) en situering van de 70 meter hoge woontorens wel degelijk verwijst naar de Gemeente. Die verwijzing is niet gemaakt.

Er is juist uitgelegd dat KlokGroep/BPD zich richten op goed onderbouwde en uit te leggen plannen waarbij verschillende partijen invloed hebben. Toegelicht is dat dit ontwerp in overleg met de gemeente tot stand is gekomen. De vastgestelde gebiedsvisie is het vertrekpunt van het ontwerp. - Huidige bestemmingsplan Zijdekwartier gaat uit van een maximale bouwhoogte van 10 meter. Waar en door wie komt de sprong - volkomen out of the blue voor belanghebbenden van 10 naar 70 meter? Zie eerdere opmerking met betrekking tot de gebiedsvisie ( vraag 5). - Met wie, waar en wat is er nu afgesproken tussen enerzijds de Gemeente en anderzijds de projectontwikkelaar(s)? De gebiedsvisie is het vertrekpunt voor het ontwerp. Daarnaast spelen vigerende beleidsstukken (als eerder benoemd in o.a. beantwoording vraag 4), input vanuit omwonenden, mogelijke afnemers en intensief overleg met diverse afdelingen van de gemeente een rol bij de totstandkoming van het ontwerp. 7) Tevens: de oorspronkelijke ENKA-toren was niet zo hoog. - Waarom moet de woontoren zo hoog worden? Zie onderstaande beantwoording. - Waarom wordt er geen aansluiting gezocht bij de bestaande laagbouw uit de omgeving? Met de huidige ontwerphoogte van circa 55 meter voor één woongebouw vormen we een ensemble met de omliggende hoge en grotere gebouwen zoals Highpark, Akzo-toren en ook de Enk.

Net als de Enk valt de nieuwe woontoren in de 2e categorie van de hoogtegradaties uit de hoogbouwvisie. KlokGroep/ BPD zitten nog in een ontwerp- / schetsfase. Om deze reden liggen de definitieve maten nog niet exact vast. In aansluiting op de laagbouw van Plattenburg wordt lager gebouwd.

- Waarom is er geen verdeling van woonlagen mogelijk over meerdere gebouwen? Er is juist veel variatie in hoogte tussen de gebouwen, maar er is gekozen voor 1 hoogte accent aan de noordzijde van het plan. 8) Betreffende het aantal te bouwen woningen: - Hoeveel woningen worden er gebouwd in het Zijdekwartier? Binnen het gedeelte van KlokGroep/ BPD is nu een eerste richtgetal van 90 tot 100 grondgebonden woningen en 450 tot 500 appartementen. Wij zitten nog in de ontwerp- / schetsfase. Aantallen kunnen nog wijzigen. Ooit (!) begon het in de eerste plannen met 250 woningen. Inmiddels hoort de werkgroep een aantal van 750 (!) woningen. - Bestaat er een maximaal aantal woningen voor het Zijdekwartier, mede gezien de te verwachten verkeersknelpunten en de bestaande beperkte infrastructuur? Deze uitvraag is niet specifiek gesteld aan Goudappel. 9) Betreffende de herinrichting Tivolilaan: - Wie heeft en houdt de centrale regie en op welke wijze wordt de participatie van bewoners voldoende gewaarborgd? KlokGroep/BPD hebben de centrale regie op het ontwerp. De gemeente heeft de regie op het proces. - Moet dit verkeersontwerp niet eerst in orde bevonden zijn door alle partijen voordat er een VSOP voor het hele zijdekwartier kan worden goedgekeurd? In de woorden van de Gemeente d.d.

2 november 2021: “De ontsluitingsmogelijkheden van de Tivolilaan zijn medebepalend voor het aantal te bouwen woningen”. Zie beantwoording van de gemeente. - Heeft de projectontwikkelaar zelf al eens de proef op de som genomen, door bijvoorbeeld in de spits - bij het huidige verkeersaanbod - van en naar de eigen parkeerterreinen van de Grote Enk te komen met de auto? De ontwikkelaar is op diverse tijden op de dag aanwezig geweest. De beoordeling over de capaciteit van de Tivolilaan laat hij, vanwege objectiviteit, graag over aan een onafhankelijk bureau als Goudappel. 10) Schriftelijk graag antwoord op de vragen over de bij de woningen behorende parkeerplaatsen in het Zijdekwartier: hoeveel, situering etc. Het plan is in ontwikkeling. Zoals aangeboden; wij lichten het plan graag toe. 11) Betreffende de toekomstige grote bouwoverlast / mega-bouwput voor omwonenden: - Hoe gaat KLOK dat concreet te lijf en hoe komt het de omwonenden tegemoet? Dit zal in een latere fase aan de orde komen, concrete antwoorden hierop zijn nu nog niet te geven. Uiteraard zal getracht worden de overlast zoveel als mogelijk te beperken. De wijze waarop rekening is gehouden met de a.s. Omgevingswet (juli 2022), inzake de omgeving van Rijksmonumenten De Grote Enk en De Enk. Wij verwachten dat de Gemeente en de projectontwikkelaars in de geest van deze Omgevingswet handelen.

- Hoe en wanneer wordt dit getoetst en met welke expertise en door welke experts? Dit is een vraag voor de gemeente. Uiteraard worden de wettelijke kaders gevolgd.

- Huidig bestemmingsplan Zijdekwartier: op welke wijze worden daarin gemarkeerde waarden (cultuur, landschap) al dan niet vertaald naar een opvolgend bestemmingsplan? Het bestemmingsplan is momenteel in uitwerking. Exacte beantwoording kan nu nog niet worden gegeven. Planning is vooralsnog dat het bestemmingsplan Q1 2022 ter inzage gaat.

12) Is er al een hoogbouweffect-rapportage opgesteld (aanzicht, wind en bezonning) door een externe onafhankelijke adviseur voor het Zijdekwartier? KlokGroep/BPD zijn met de werkgroep van de Grote Enk gestart met het inzichtelijk maken van de genoemde punten. Er is specifiek inzichtelijk gemaakt vanuit het woongebouw van de Grote Enk wat de gevolgen en effecten zijn voor bewoners van het gebouw. Wij hebben een aantal keer aangeboden de plannen verder toe te lichten. Wij horen graag of jullie van dit aanbod gebruik willen maken. Zo ja, hoe luidt de rapportage en wanneer ontvangen wij deze rapportage ter inzage? Zo nee, waarom niet? Zie boven.

Vragen aan Projectontwikkelaar en architect Nieuwbouw Novartis Ter Steege Bouw en te beantwoorden door projectontwikkelaar 1) De Gemeente heeft eerder gesteld dat beide projectontwikkelaars (KLOK en Ter Steege) nauw samenwerken op het gebied van hun respectievelijke projecten (met daartussen geklemd Rijksmonument De Grote Enk). - Hoe vindt dat concreet gestalte? Zie het antwoord op pagina 1 van deze nota. - Ook op het gebied van verkeer / toekomstig verkeersinfarct Velperweg, Raapopseweg en de Tivolilaan. Zie het antwoord op pagina 1 van deze nota. - Hoe wordt het belang van verkeerstoegang en veiligheid van onder andere De Grote Enk daarin gewaarborgd? Het huidige verkeersplan is niet langer opportuun: getalsmatig achterhaald en behoeft vertaling voor leken-lezers. Vanuit ons (Ter Steege) is onderzoek gedaan naar de verkeersafwikkeling van de locatie Novartis. Hierbij is de impact geanalyseerd van de functiewijziging van 8.472 m2 BVO kantoor inclusief circa 125 parkeerplaatsen naar 130 wooneenheden (waarvan 30% sociale huur) op de verkeerssituatie. Hieruit bleek dat er geen invloed op de verkeersafwikkeling op de nabijgelegen kruispunten te verwachten zijn, omdat het aantal verkeersbewegingen in vergelijk met het voormalige kantoor nagenoeg gelijk blijft.

2) Hoe verhoudt zich bovengenoemde vermeende samenwerking met de recente (22 november 2021) telefonische kwalificatie van de Gemeente dat Ter Steege (als projectontwikkelaar) geen meerwaarde ziet in deelname aan het verzoek aan de Gemeente door de werkgroep voor een gezamenlijke bespreking? Wat ons betreft zijn de ontwikkelingen op het Zijdekwartier en op onze locatie twee aparte ontwikkelingen die wel beide in een bestaande omgeving plaatsvinden. De impact op de omgeving van beide projecten kan per project mogelijk erg verschillen. Dit willen we graag uitleggen in het gezamenlijke gesprek met de projectontwikkelaars en de gemeente. 3) Betreffende het aantal te bouwen woningen op het Novartis terrein: - Hoeveel woningen worden er gebouwd bij de nieuwbouw Novartis? - Bestaat er een maximaal aantal woningen, mede gezien de te verwachten verkeersknelpunten en de beperkte bestaande infrastructuur? Vanuit de vastgestelde gemeentelijke uitgangspunten is er geen maximaal aantal woningen. Het maximaal aantal woningen is afhankelijk van hoeveel parkeerplaatsen wij op de locatie kunnen realiseren. Zoals de plannen er nu voorstaan in ons schetsontwerp (ook gepresenteerd tijdens de 2de participatieavond met de buurt) gaat om ongeveer 120 woningen. In het verkeerskundige onderzoek, zoals aangegeven bij vraag 1, is rekening gehouden met 130 woonheden. Hier blijven we dus binnen.

De verkeersdrukte ten opzichte van de voormalige kantoorfunctie neemt volgens het uitgevoerde verkeersonderzoek niet toe. 4) Betreffende het aantal parkeerplaatsen behorend bij de woningen, zowel het Novartis terrein als het Zijdekwartier: - Hoeveel parkeerplaatsen komen er en hoe worden deze gesitueerd? - Hoe wordt de overlast van parkeren beperkt voor de wijk? We zijn nu bezig met het uitontwerpen van onze parkeeroplossingen. Hiervoor zijn de uitgangspunten van de gemeente Arnhem voor ons van toepassing. Het parkeren voor deze locatie zal geheel op eigen terrein plaatsvinden en is voor bewoners gratis. Hiermee wordt de overlast voor de buurt conform de door de gemeente Arnhem gehanteerde regels voorkomen. 5) Betreffende toekomstige grote bouwoverlast / mega-bouwput voor omwonenden:

- Hoe gaat Ter Steege dat concreet te lijf en hoe komt het de omwonenden tegemoet? Wij snappen dat er zorgen zijn om bouwoverlast. Overlast kunnen we niet voorkomen. Op dit moment weten we nog niet hoe we het plan gaan uitvoeren. De eerste werkzaamheden staan, indien alles soepel verloopt, pas gepland in het 2e deel van 2023. Tegen die tijd werken we aan een uitvoeringsplan inclusief veiligheid en het beperken van overlast. Wij zullen hier t.z.t. ook zeker met de buurt over in gesprek gaan om gezamenlijk ons uitvoeringsplan te bespreken. 6) Betreffende de mate en vorm van participatie: - Wat verstaat Ter Steege concreet onder 'participatie' voor en door omwonenden? Op dit project gebruiken we de participatieladder, trede 3 – Adviseren. We vragen omwonenden om advies binnen vastgestelde kaders, zoals de gemeentelijke uitgangspunten. - Wanneer en op welke onderwerpen kan concreet wel en niet geparticipeerd worden? We organiseren een aantal buurtavonden (er zijn er reeds twee geweest; een voor de Nota van Uitgangspunten (door de gemeente Arnhem) en een voor de eerste volumeschetsen op basis van de Nota van uitgangspunten (door Ter Steege)) waarop buurtbewoners mee kunnen denken, hun mening kunnen geven en mogelijk na te denken met ons over oplossingen. Dit kan op de thema’s: architectuur, groen, openbare ruimte, aansluiting van groen op de openbare ruimte en functies.

In het eerste kwartaal van volgend jaar wordt er nog minimaal 1 bewonersavond georganiseerd. - Op welke wijze en door wie vindt een dergelijke selectie plaats? De afweging op welke onderwerpen geparticipeerd kan worden, wordt tijdens de planvorming door de ontwikkelaars gemaakt. De keuze wat wel en niet verwerkt wordt in het ontwerp wordt door gemeente en ontwikkelaars samen gemaakt. - Geldt participatie ook voor bijvoorbeeld de situering en de bouwhoogte van de gebouwen? Zo nee, waarom niet? Zo ja, waarom werden de omwonenden dan volkomen onverwachts overvallen met een sprong bij het Novartis project van de huidige bouwhoogte tot maar liefst 15 woonlagen. Zie thema’s hierboven. De stedenbouwkundige randvoorwaarden zijn inmiddels vastgesteld in de uitgangspuntennotitie van de gemeente Arnhem, hierin staat de maximale hoogte vastgesteld. De Nota van uitgangspunten is hiermee ons vertrekpunt en wij werken dan ook binnen deze uitgangspunten. In de woorden van de Gemeente: "Die wel verdiend moeten worden" (?); hetgeen voor omwonenden als Chinees zonder Nederlandse ondertiteling en derhalve ook in participatietermen volledig inhoudsloos is. - Welke bijzondere omstandigheden rechtvaardigen de voorgenomen bouwhoogte (15 bouwlagen) van de woontoren? Voor de onderbouwing van de voorgenomen bouwhoogte verwijzen wij u naar de bijlage Onderbouwing Hoogbouw structuurvisie.

7) De wijze waarop rekening is gehouden met de a.s. Omgevingswet (juli 2022), inzake de omgeving van Rijksmonumenten De Grote Enk en De Enk. Wij verwachten dat Gemeente en projectontwikkelaars in de geest van deze Omgevingswet handelen. - Hoe en wanneer wordt dit getoetst en met welke expertise en door welke experts? Dit is een vraag voor de gemeente. Uiteraard worden de wettelijke kaders gevolgd. 8) Is er al een hoogbouweffect-rapportage opgesteld (aanzicht, wind en bezonning) door een externe onafhankelijke adviseur voor de nieuwbouw Novartis? Zo ja, hoe luidt de rapportage en wanneer ontvangen wij deze rapportage ter inzage? Zo nee, waarom niet?

Ook wij merkten op de afgelopen Buurtbijeenkomst van 10 november dat omtrent dit onderwerp veel vragen zijn. Na aanleiding hiervan hebben wij besloten om dit nog nadrukkelijker inzichtelijk maken. Dit wordt nu uitgevoerd zodat we dit de volgende participatiebijeenkomst kunnen delen met de omgeving.

Vragen aan projectleider Renaissance project en te beantwoorden door Projectleider 1) Op 25 november (!) 2021 ontving een tweetal leden van de werkgroep via van de Gemeente, per mail een brief. Deze brief, gedateerd 10 november (!) 2021 van de Gemeente (renaissanceproject Velperweg) was generiek geadresseerd aan "de bewoner van dit pand". De brief is op of omstreeks 10 november in ieder geval niet bekend bij en door de Gemeente niet verzonden aan de 69 appartement eigenaren van De Grote Enk die notabene rechtstreeks belanghebbenden zijn in deze. Helaas is dit wederom een schoolvoorbeeld van non-participatie door de Gemeente, die de bewoners van Rijksmonument De Grote Enk volledig links laat liggen bij de ontwikkeling en participatie van het Renaissance project Velperweg. In het verlengde daarvan hebben wij de volgende vragen: - Hoe kan dit? Alle bewoners die aan de Velperweg wonen tussen de Raapopseweg en de A12, hebben een uitnodiging ontvangen voor de bijeenkomst over de ‘Renaissance van de Velperweg’. Overige bewoners zijn via andere kanalen uitgenodigd voor de bijeenkomst, zoals wijkplatforms. Op deze manier is de uitnodiging bij enkele bewoners van De Grote Enk aangekomen. - Welke belanghebbenden / genodigden staan er op de verzendlijst van de projectleider Renaissanceproject Velperweg voor deze bijeenkomst? Zie bovenstaand antwoord.

- Waarom heeft geen van de bewoners van De Grote Enk de betreffende brief van 10 november ontvangen? Aangezien De Grote Enk aan de Tivolilaan ligt en de Tivolilaan buiten het projectgebied valt, is de Grote Enk niet op de verzendlijst gekomen. - Wanneer en op welke concrete wijze (anders dan louter in de haast - want uitnodiging vergeten door de Gemeente voor de informatiebijeenkomst op 2 december a.s.) worden de (juridisch) belanghebbenden van De Grote Enk alsnog formeel betrokken bij dit project, zoals dat juridisch vereist en betamelijk is in de meest ruime zin van het woord? De bewoners zijn alsnog uitgenodigd voor de informatiebijeenkomst van 2 december. Deze uitnodiging is vrijdag 26 november verstuurd. De grote Enk is tevens toegevoegd aan de verzendlijst. De bewoners van de Grote Enk worden hiermee net als alle andere bewoners van de Velperweg op de hoogte gehouden van het project. Concreet betekent dit dat alle bewoners in het projectgebied en de bewoners van de Grote Enk in het eerste kwartaal van 2022 uitgenodigd worden voor een tweede bijeenkomst. Op de eerste bijeenkomst hebben we vooral informatie opgehaald en bewoners geraadpleegd over de te maken keuzes. De reacties zijn we aan het verwerken en presenteren we in de tweede bijeenkomst in de vorm van een voorlopig ontwerp. Uiteraard is hier weer ruimte voor raad van bewoners.

Halverwege 2022 kunnen we het definitieve plan presenteren. Dan gaan we ook informatie ophalen over bereikbaarheid tijdens de uitvoering. Die informatie gebruiken we om het faseringsplan te maken. Dit faseringsplan leggen we aan het eind van 2022 aan de omgeving raadgevend voor. - Waarom wordt in de brief van 10 november van de Gemeente met geen woord expliciet gerept over het rijksmonument (één van de weinige naoorlogse) de Grote Enk, nota bene pal gelegen aan de Velperweg en objectief zeer passend in het onderhavige gedachtengoed. Bij de herinrichting van de Velperweg grijpen we terug naar een andere cultuur historische periode, namelijk die van de landgoederen, de periode voor 1900. We willen graag de lommerrijkheid van toen terugbrengen met onder andere statige bomenlanen die voor schaduw zorgen. De Grote Enk maakt onderdeel uit van een andere periode en is daarom niet genoemd.

2) Is het juist dat het betreffende project stopt bij het kruispunt Raapopseweg-VelperwegTivolilaan? - Zo ja, waarom daar? Ja, dat is juist. - Is dit toeval vanwege de precies daar geplande nieuwbouw Novartis? Vanaf dit kruispunt zijn er geen vrijliggende fietspaden aanwezig. Het project is begonnen als mobiliteitsproject, waarbij we vooral de veiligheid van de fietser en voetganger willen verbeteren. Het kruispunt met de Raapopseweg tot aan Velperpoort is al voorzien van vrijliggende fietspaden en goede oversteken voor voetgangers en komt daarmee niet in aanmerking voor een reconstructie of herinrichting. - Is er vanaf dat punt geen erfgoeddeal? Dat klopt. - Hoe verhoudt zich het een en ander, inclusief de geplande nieuw- en hoogbouw-torens aan zowel zijde Velperweg als Zijdekwartier, met de erfgoeddeal-gedachte? Er is geen relatie met de Renaissance van de Velperweg en de ontwikkelingen van het Zijdekwartier en Raapopseweg 1. Zoals gezegd richt de Erfgoeddeal zich op de periode van voor 1900, op de landgoederen. Deze landgoederenzone begint vanaf het kruispunt Prümelaan-Oude Velperweg en loopt door tot aan de A12. - Hoe verhoudt zich een aanstaand verkeersinfarct op het kruispunt RaapopsewegVelperweg-Tivolilaan met een renaissance-gedachte? De Renaissance begint vanaf het kruispunt Prümelaan – Oude Velperweg.

Verkeer is voor beide nieuwbouwprojecten onderdeel van het ontwerpproces. Uit het in 2019 uitgevoerde verkeersonderzoek blijkt dat de omliggende wegen de toename van verkeer aan kunnen. Klok/BPD en Ter Steege zullen aanvullend voor beide ontwikkelingen met een verkeersonderzoek moeten aantonen dat de toename van verkeer afgewikkeld kan worden op de bestaande wegen. 3) Wanneer en op welke wijze worden omwonenden (Novartis, rijksmonument De Grote Enk/69 appartementen, etc.) betrokken bij de uitwerking van het renaissance-project? Deze vraag is bij het 4e punt van vraag 1 beantwoord. 4) Op welke concrete wijze houdt het renaissance-project rekening met (de geest van) de a.s. Omgevingswet (juli 2022)? De Omgevingswet is nog niet van kracht. Wel wordt er getoetst door de diverse beleidsvelden en deze wijken niet af van de geest van de Omgevingswet. Ook deze toetsing vindt permanent plaats door de daartoe geëigende disciplines. 5) Wanneer vindt de uitvoering van de plannen plaats en op welke wijze worden omwonenden hierover geïnformeerd? Valt de uitvoering van de plannen samen met de a.s. bouwplannen voor het Zijdekwartier en de nieuwbouw Novartis? De Velperweg wordt in 2023 heringericht. De bedoeling is om eind 2022 het faseringsplan voor te leggen aan de omgeving.

Uiteraard halen we daarvoor de benodigde informatie op bij bewoners, ondernemers, de projectontwikkelaars en andere belanghebbenden. 6) Wordt er nagedacht over de koppeling met de Akzo – vijver die een belangrijke bijdrage levert aan de kwaliteit van de wijk maar die niet optimaal onderhouden wordt? Daar hebben we wel even naar gekeken. De Akzo vijver is echter geen eigendom van de gemeente en wordt bovendien kunstmatig in standgehouden. We hebben dit niet verder onderzocht.

Ten aanzien van het onderhoud merken we op dat de gemeente geen eigenaar is van de vijver en daarmee niet verantwoordelijk is voor het onderhoud. Zou het niet een mooie kans zijn om deze vijver mee te nemen met het oog op de gewenste parkachtige omgeving en de kwaliteit van het hele gebied? Als de eigenaren van de vijver willen participeren om het plan voor de Velperweg nog mooier te maken, dan staan we daar zeker voor open. 29 november 2021 22 december 2021 beantwoording

Verslag Online overleg bewoners Grote Enk / Aanwonenden Novartisterrein, gemeente en ontwikkelaars Ter Steege en KlokGroep, 18 januari 2022 Van: Datum: 24-2-2022

onafhankelijk gespreksleider

Inleidend: hoe hebben omwonenden het participatieproces ervaren - De bewoners van de Grote Enk geven in een inleidend statement aan midden in vier grote projecten te zitten, met grote impact, te weten het Zijdekwartier, Springfield (Novartis terrein), Herinrichting Tivolilaan en Renaissance Velperweg. Ze benadrukken het belang van goede participatie gezien hun rol als direct belanghebbende aanwonenden. Ze ervaren tegenstrijdig en onvolledig geïnformeerd te worden door projectontwikkelaars en de gemeente, en vinden hun positie in het participatieproces ongelijkwaardig. - Ze noemen met name zorgen over de geplande woontorens (hoogte en positie), de verkeerssituatie, overlast van bouwwerkzaamheden. Om vertrouwen te herstellen dringen ze aan op: o meer helderheid over rolverdeling tussen ontwikkelaars en gemeente (en belanghebbenden) o meer duidelijkheid over de kaders (wat staat vast, op welke onderwerpen is inbreng van bewoners en wat is daarvan de status) o duidelijkheid over het participatieproces (om welke momenten gaat het, met wie, wanneer vindt terugkoppeling plaats) o betere informatievoorziening. -

Omwonenden Novartis uiten zorgen over de hoogte van het appartementencomplex op het Novartisterrein, en toenemende parkeerdruk op de wijk. Ze geven aan behoefte te hebben aan inzicht in stand van zaken proces en mogelijke inbreng omwonenden.

Kaders en rolverdeling gemeente-ontwikkelaars - Toelichting vanuit gemeente: de rol van de gemeente is kaderstellend, waarbij de kaders zijn geformuleerd in een gebiedsvisie voor het Akzo-terrein en een nota van uitgangspunten voor Novartis. Bij het Akzo terrein is voor werken met een gebiedsvisie gekozen omdat dit een groter gebied is met meerdere gebruikers. Voor Novartis is gekozen voor werken met een nota van uitgangspunten omdat het een kleiner gebied betreft waar een kantoorgebouw wordt vervangen door appartementen. Een gebiedsvisie wordt vastgesteld door de gemeenteraad, een nota van uitgangspunten door het college. - Binnen de kaders van de gebiedsvisie respectievelijk nota van uitgangspunten moeten projectontwikkelaars werken. De ontwikkelaars zijn verantwoordelijk voor de participatie met de omgeving. De gemeente houdt hierbij de vinger aan de pols, en is aanwezig op bewonersavonden. - Reactie bewoners van de Grote Enk : het proces rond de totstandkoming van de gebiedsvisie werd niet als problematisch ervaren. De bezwaren tegen het proces

-

ontstonden daarna. De omwonenden ervaren de rol van de gemeente na het vaststellen van de gebiedsvisie als onvoldoende. De vraag is: moet de gemeente niet meer regie voeren? Reactie gemeente De wethouder geeft aan dat de gemeente niet alles loslaat. Er zijn gesprekken met de ontwikkelaars, waarbij ook het team leefomgeving aansluit. De gemeente bespreekt in gesprekken met de ontwikkelaar de voortgang met de gebiedsvisie als basis. Daarin komt ook het participatieproces met de omgeving aan de orde. Als dat niet goed verloopt, wordt de ontwikkelaar daarop aangesproken en moet goed gekeken worden naar het vervolg. Er is daarbij een verschil tussen een goed participatieproces en een uitkomst waar iedereen achterstaat. In dit gebied spelen meerdere belangen, dat maakt het complex.

Wat is de ruimte voor inbreng en de status van de inbreng? - De bewoners van de Grote Enk vragen aan ontwikkelaars/gemeente waar de ruimte zit voor inbreng van de bewoners. De wens is om meegenomen te worden in de beslissingen over bodemverontreiniging, verkeersdrukte, hoogbouw (en alternatief hiervoor). - Toelichting Klok: we hebben van tevoren nagedacht over de participatie (wat is participatie, wie zijn de stakeholders) en is geïnspireerd door de omgevingswet. Toelichting is gegeven over 6 stappen, o.a. participatie planning, informatie ophalen met de Klankgroep Rondom ENKA en het vastleggen van informatie zodat de gemeente wordt geïnformeerd over wat belangrijk is. “Temperatuurmeting” en nieuwe ideeën ophalen is hierbij belangrijk. Zie verder de presentatie. - Reactie bewoners van de Grote Enk: De bewoners missen duidelijkheid over wat er gebeurt (in de gesprekken met de gemeente) met de inbreng die bij bewoners wordt opgehaald, hoe die in de beslissingen wordt verwerkt. Ook ervaren zij onduidelijkheid over de status van de inbreng. Wat is de mate van participatie? - Reactie Klok en gemeente: KlokGroep geeft aan nog midden in het proces te zitten van afstemming met de gemeente. De terugkoppeling over welke invloed de participatie heeft gehad op voorstellen richting de gemeente volgt.

- De gemeente en KlokGroep geven aan dat de status van de inbreng van bewoners voor het Akzo-terrein zit op het niveau adviseren (met uitzondering van verkeer/Tivolilaan, zie hieronder). De uiteindelijke beslissingen over de voorstellen die naar de gemeenteraad gaan, waaronder over bouwhoogte en positie van de hoogbouw, worden door de ontwikkelaar in overleg met de gemeente genomen. De gemeente toetst of de plannen passen binnen de gebiedsvisie, en uiteindelijk beslist de gemeenteraad over de voorstellen. Wat betreft de positie van de hoogbouw wordt gezegd dat het advies van aanwonenden voor een andere positie is gehoord en meegewogen, maar dat de plaats van de woontoren ongewijzigd blijft. De gemeente geeft aan dat hierbij getoetst is aan de uitgangspunten in de gebiedsvisie (referentiepunten, passende hoogte). - De bewoners wijzen op de handreiking Participatie van de gemeente. Ze geven aan dat Zijdekwartier volgens de schaal van deze bijeenkomst in categorie 5 valt, en geven aan dat zij vinden dat gezien de grootschaligheid en impact van de ontwikkeling de participatietrede hoger moet zijn dan adviserend, namelijk meedenken. - De gemeente geeft aan dat de handreiking nog vastgesteld moet worden. Dat laat onverlet dat de gemeente wil handelen in de geest van de Omgevingswet.

-

bewoners van de Grote Enk geven aan dit onduidelijk te vinden: is het nou wel of niet volgens de richtlijnen van de handreiking, die vooruitloopt op de omgevingswet?

Verkeer - bewoners van de Grote Enk geven aan zich onvoldoende betrokken te voelen bij het verkeersonderzoek, de veiligheidssituatie en parkeerproblemen door de overgang van 200 naar 550 woningen. - De wethouder geeft aan dat gesprekken hierover nog gaande zijn. De bewoners kunnen hun zorgen nog uitspreken. Het is goed met elkaar te erkennen dat de komst van veel woningen gaat zorgen voor meer drukte. In relatie tot de Tivolilaan kan een hogere participatiegraad van toepassing zijn. In de gesprekken hierover hebben bewoners een gelijke stem naast andere gebruikers van het terrein, Cocon en ROC RijnIJssel. Duidelijkheid over het proces en informatievoorziening - bewoners van de Grote Enk geven aan gebrekkige communicatie als een groot probleem te ervaren. Er is behoefte aan vaker uitleg en minder verrassingen. Ze ervaren dat het veel moeite kost om informatie te krijgen. Een omslagpunt in het proces was de bijeenkomst in de Jozef Sartoschool (juni 2021) toen er een maquette stond met twee hoge torens. Dit kwam voor de bewoners als een verrassing. Ook is onduidelijk wanneer wat besproken wordt, welke stappen er nog gezet moet worden, en wanneer terugkoppeling plaatsvindt op inbreng.

- De KlokGroep benadrukt dat hun presentatie vier participatiemomenten omschrijft: het eerste is al geweest in 2021, het tweede is in maart 2022, het derde is rond het definitieve ontwerp aan het einde van 2022 en het vierde richting realisatie (eind 2023). - De gemeente geeft aan dat er nu een VOSP Zijdekwartier ligt. Daarvan is gezegd dat de basis goed is; bij de uitwerking zijn er aandachtspunten voor inrichting van het gebied, dit gedeelte is voorlopig. - De gemeente wil die VOSP door het College laten vaststellen, dit is geen bestemmingsplan maar de basis voor het bestemmingsplan. Daarna gaat KlokGroep het VOSP presenteren aan de bewoners. - De KlokGroep staat open voor inbreng van ideeën op het VOSP. Vandaag is een kick-off sessie voor het bestemmingsplan, maar er moeten nog onderzoeken gedaan worden. Het bestemmingsplan komt ergens in het tweede kwartaal tussen april en voor de zomer 2022, exacter valt nog niet te zeggen. De KlokGroep vult aan dat er nog participatie komt in het tweede kwartaal. - De gemeente geeft aan dat er nog een bewonersavond wordt georganiseerd over het bestemmingsplan en over hoe de procedure eruitziet. Er komt een formele terinzagelegging voordat het naar het College gaat.

Novartis Terrein - Een aanwonende van de Novartis groep zegt zich pas sinds kort betrokken te voelen bij de ontwikkeling op het Novartisterrein. De communicatie ging in haar beleving eerst over appartementen en in het vervolg ineens over flinke hoogbouw, die gevolgen heeft voor het uitzicht. Er zijn zorgen over wat de toename van het aantal appartementen betekent voor de parkeerdruk in de omliggende wijken.

-

-

-

Ontwikkelaar Ter Steege geeft aan dat de hoogbouw nodig is om de ontwikkeling rendabel te maken. De maximale toegestane hoogte in de nota van uitgangspunten (15 lagen) moet worden onderzocht op gevolgen voor de omgeving, daarom is het gewenst foto’s te maken. De intentie is om dit onderzoek terug te koppelen in maart. De hele participatie rondom het Novartis-terrein is op de trede “adviseren”. Op de vraag van de bewoner over het parkeren, antwoordt Ter Steege dat parkeren opgelost moet worden op het eigen terrein van Novartis, en dat er dus geen extra parkeerdruk op de wijken komt. De gemeente antwoordt op de vraag of er eerst een voorontwerp bestemmingsplan behandeld wordt of meteen het ontwerp, dat het gelijk het ontwerp bestemmingsplan betreft. De gemeente geeft aan dat het ontwerpbestemmingsplan voor Novartis in maart / april aan het college zal worden voorgelegd, maar eerst nog naar de bewoners gaat. De bijeenkomst zal gepland worden in maart 2022. In juni 2022 kunnen bewoners inspreken in het kader van de formele inspraak rondom de wijziging in het bestemmingsplan.

Afspraken: - Er wordt op korte termijn een nieuwe bijeenkomst gepland om de onderwerpen die nog niet aan bod zijn gekomen te bespreken: belangrijke aandachtspunten vanuit bewoners: het Renaissanceproject, de kansen die de vijver biedt en de inzet van een externe procesbegeleider. - Ter Steege spreekt 1-op-1 verder met bewoners Novartis-groep. - De voorzitter maakt een verslag op hoofdlijnen.