Voortgangsrapportage Programma Huisvesting Kwetsbare Groepen 2022.pdf
Tekst van het document
Programma Huisvesting Kwetsbare Groepen Voortgangsrapportage 2022 Amsterdam, juli 2023
Inhoud
Samenvatting
Inhoud2 Samenvatting3 Over het programma in 2022
9
Sociale huurwoningen voor kwetsbare groepen in 2022 10 Wachttijden10
Actielijn 1: Preventie van dakloosheid en het bieden van ondersteuning Doel 1: Meer mogelijkheden om woonvragen te voorkomen en op te lossen Doel 2: Een aanpak ontwikkelen ter ondersteuning van de Buurtteams Doel 3: Invoering (woon)maatregelen implementatieplan Thuis in de Wijk
Actielijn 3: Zorgzame stad en wijk
Doel 2: Experimenten met matchen op buurtniveau23 Doel 3: Ondersteuning initiatieven in stadsdelen 24 Doel 4: Campagne ‘Zorgzame stad en wijk’ 25 Doel 5: Onderzoek naar de woningtoewijzing per buurt en wijk 25
Actielijn 4: Leren, implementeren en evalueren 13 13 15
Sinds 2016 werken zorgaanbieders, woningcorporaties en de gemeente Amsterdam samen in het Programma Huisvesting Kwetsbare Groepen (PHKG). Samen realiseren zij woonoplossingen voor mensen in een kwetsbare situatie die een urgent woonprobleem hebben en (op termijn) in staat zijn zelfstandig te wonen.
23
De mensen uit de doelgroepen van het PHKG hebben vaak problemen op meerdere domeinen. Ondersteuning van deze mensen is alleen effectief als hun woonprobleem wordt opgelost. Het is de ambitie om iedereen binnen drie maanden een passende woonplek te bieden. Helaas bleek deze ambitie ook in 2022 niet haalbaar. Wel leidt de nauwe samenwerking binnen het programma tot allerlei successen, zoals zorgvuldige plaatsing en begeleiding, spreiding van de huisvesting en de ontwikkeling en toepassing van preventieve instrumenten.
27
Doel 1: Implementatie ’Tien Werkafspraken’ en nieuwe werkprocessen 27 Doel 2: Gezamenlijk training en deskundigheidsbevordering27 Doel 3: Evalueren en monitoren van de voortgang en effecten 27
15
Financiën28 Actielijn 2: Voldoende passende woonplekken
17
Doel 1: Nieuwe afspraken voor 2020-2024 17 Doel 2: Realisering (tijdelijke) nieuwbouw voor statushouders19 Doel 3: Vergroting aanbod rolstoelwoningen 19 Doel 4: Inzicht in benodigde woningtypes en vertaling naar nieuwbouwplanning 21 Doel 5: Vereenvoudiging van het proces van intermediaire verhuur 21
Tot slot: vooruitblik naar 2023
De activiteiten van het programma voor de periode 2019-2022 zijn verdeeld over vier actielijnen: 1. Preventie van dakloosheid en ondersteuning 2. Voldoende passende woonplekken 3. Zorgzame stad en wijk 4. Implementeren, leren en evalueren
29
Speerpunt 1: preventie29 Speerpunt 2: nieuwe woonconcepten 29 Speerpunt 3: meer betaalbare woonruimte 29 Speerpunt 4: leefbaarheid30 Speerpunt 5: monitoring en onderzoek 31
Over het programma
Woningtoewijzing
32
Programma Huisvesting Kwetsbare Groepen | Voortgangsrapportage 2022
Conform de samenwerkingsafspraken stellen de woningcorporaties elk jaar 1.800 sociale huurwoningen beschikbaar voor het PHKG, maar dat aantal is niet voldoende voor de grote vraag. Naast de hoge taak stelling voor statushouders is er de herhuisvesting van een forse groep (voormalig) statushouders met een tijdelijk contract dat afloopt. Ook blijft er een grote vraag naar woningen voor mensen uit de maatschappelijke opvang en voor mensen met een sociale of medische urgentie. De partners van het PHKG onderschrijven in woord en daad het belang van passend wonen voor mensen in een kwetsbare situatie. Maar, er moeten ook voldoende
2
woningen over blijven voor reguliere woningzoekenden en stadsvernieuwingsurgenten. De woningcorporaties waren ook in 2022 bereid extra woningen te leveren voor het programma. Vanaf begin 2022 is daarom uitgegaan van 1.950 woningen. Uiteindelijk zijn 1.850 sociale huurwoningen toegewezen aan kwetsbare groepen, plus 131 wooneenheden voor statushouders in nieuwe tijdelijke projecten en 55 rolstoelwoningen.
Wachttijd Ondanks het tekort aan woningen leek volgens de monitor de gemiddelde wachttijd niet te stijgen: in 2022 kreeg 60% van de mensen in een kwetsbare situatie binnen 3 maanden een woning. De wachttijden voor mensen met een sociale of medische urgentie en voor statushouders namen daarentegen toe. In 2021 zocht 26% van de urgenten langer dan 6 maanden naar een woning; in 2022 was dit gestegen naar 37%.Het aandeel statushouders dat binnen 3 maanden een woningaanbod kreeg, daalde van 96% in 2021 naar 85% in 2022. De wachttijden volgens de monitor van het programma zijn echter geen weergave van de werkelijke wachttijd. Te weinig woningen zijn beschikbaar om aan de vraag te voldoen. Een deel van de kwetsbare groepen wordt pas op de wachtlijst voor actieve bemiddeling geplaatst wanneer zij uitzicht op een woning hebben. Er is dus nog een wachtlijst áchter de wachtlijst. De achter liggende wachtlijsten zijn in beeld en worden hieronder toegelicht per doelgroep.
Programma Huisvesting Kwetsbare Groepen | Voortgangsrapportage 2022
3
Actielijn 1: Preventie van dakloosheid en ondersteuning Actielijn 1 van het programma heeft tot doel dakloosheid te voorkomen en ondersteuning te bieden aan kwetsbare mensen met een huisvestingsprobleem. Ondanks de inspanningen van het PHKG om uitstroom uit de MO/BW te bevorderen, wachten er nog ongeveer 750 mensen op een plek binnen de MO/BW-keten. Ook groeit het aantal economisch daklozen. Naar schatting raken jaarlijks 1.100 tot 2.500 mensen economisch dakloos. Diverse instrumenten zijn ontwikkeld om professionals van voldoende kennis te voorzien om Amsterdammers met een woonvraag te ondersteunen. Het is de bedoeling dat iedere medewerker binnen de keten van dak- en thuisloosheid over de benodigde basiskennis beschikt. Daarnaast hebben zogenaamde aandachtfunctionarissen dakloosheid en wonen in 2022 een programma door lopen om hun kennis en netwerk te versterken. De Buurtteams, WPI en Wonen hebben inmiddels goed werkende afspraken over tijdige en integrale ondersteuning op het vlak van bestaanszekerheden. Dankzij de inzet van specialisten wordt breed gekeken naar oplossingen. Bij ingewikkelde casuïstiek raadplegen Buurtteam-medewerkers bijvoorbeeld het Doorbraakteam van de gemeente Amsterdam. Het Doorbraakteam geeft alleen bij zeer dringende redenen een maatwerk-urgentie af. In 2022 gebeurde dit 16 maal.
Voor de pilot Tijdelijk onder Dak was de ambitie om 200 sloop- en renovatiewoningen in te zetten. Dit aantal is niet gehaald omdat in 2020 en 2021 veel stadsvernieuwingsprojecten stil lagen. Tussen november 2020 tot 31 december 2022 konden 311 economisch daklozen tijdelijk worden gehuisvest in 135 woningen. Overlast heeft zich nauwelijks voorgedaan. Twee derde van de deelnemers stroomde door naar een eigen (soms weer tijdelijke) woonplek, binnen of buiten Amsterdam; 13% vond geen vervolghuisvesting.
Elders in Nederland vinden mensen vaak (veel) sneller een sociale huurwoning dan in Amsterdam. Daarom startte in 2021 de aanpak Wonen buiten Amsterdam. De gemeente geeft advies en financiële ondersteuning aan mensen die buiten Amsterdam willen zoeken als zij dakloos zijn, dit dreigen te worden of veel te klein (in) wonen. De resultaten zijn positief. Sinds de start waren er 181 aanmeldingen en vonden 116 huishoudens, waaronder 54 gezinnen in de noodopvang: een woning in een andere gemeente.
toe van 251 in 2021 naar 750 in 2022. Uit een analyse van de GGD blijkt een daling van het aantal aanmeldingen voor maatschappelijke opvang en beschermd wonen. In 2023 wordt onderzocht wat hier aan de hand is. De opgave voor statushouders blijft groot. In totaal had de gemeente Amsterdam 1.901 statushouders moeten huisvesten in 2022. Dit aantal bestond uit een achterstand van 276 statushouders op de taakstelling plus de taakstelling voor 2022 van 1.174 statushouders plus 451 (voormalig) statushouders van wie het tijdelijk huurcontract afliep. De laatste groep kon een beroep doen op de ruggensteunregeling. Het was onmogelijk deze opgave geheel te voldoen. Voor statushouders kwamen 729 sociale huurwoningen beschikbaar en werden er 131 woningen opgeleverd in nieuwe tijdelijke complexen, waar jonge statushouders gemengd wonen met Nederlandse leeftijdsgenoten.
Actielijn 2: Voldoende passende woonplekken Deze actielijn is gericht op vergroting van het aanbod aan passende woonplekken voor kwetsbare groepen. Jaarlijks verdeelt het college 1.800 of 1.950 woningen over drie hoofdgroepen (Wonen zonder begeleiding, Wonen met begeleiding en Statushouders).
Het jaar sloot af met een achterstand op de taakstelling van 610 statushouders. In 2022 heeft Amsterdam een groot aantal opvangplekken voor asielzoekers beschikbaar gesteld ter verlichting van de noodsituatie in Ter Apel. Als compensatie heeft het Rijk de gemeente uitstel verleend op de taakstelling van 870 statushouders. Amsterdam wil de achterstand inlopen door de inzet van flexwoningen en door vanaf 2026 extra woningen toe te wijzen. Naar verwachting daalt de taakstelling namelijk weer vanaf 2026.
De afgelopen twee jaar is een lichte daling zichtbaar van het aantal mensen dat een sociale of medische urgentie kreeg. Toch ligt het aantal nog flink hoger dan vijf jaar geleden. Door de krapte op de woningmarkt en de verschillende crises stijgt het aantal Amsterdammers in problemen. In 2022 kwamen 294 woningen beschikbaar voor urgenten. Dat was een daling in vergelijking met 2021 en ook minder dan vooraf was afgesproken. De gemiddelde wachttijd loopt daardoor op. Eind 2021 zocht 26% langer dan 6 maanden naar een woning; eind 2022 was dit gestegen naar 37%. Eind 2022 stonden er ongeveer 200 mensen met een sociale of medische urgentie op de wachtlijst.
In 2022 is opnieuw een (tijdelijk) nieuwbouwproject opgeleverd met 131 wooneenheden voor statushouders. Zestig wooneenheden waren in 2022 in aanbouw/ voorbereiding en worden opgeleverd in 2023. Uit een evaluatie in 2022 blijkt dat het wonen en leven in de gemengde complexen over het geheel genomen goed gaat. Op wat kleinere complexen gaat het in de regel beter dan op grote complexen. Het onderzoek wijst uit dat community building, begeleiding en aandacht belangrijk blijven, ook na verloop van tijd. Naar aanleiding van de evaluatie gaan we bij nieuwe complexen per situatie kijken wat een passende verdeling van statushouders en woonstarters is.
In 2022 werden 776 woningen beschikbaar gesteld en benut voor de hoofdgroep Wonen met begeleiding. Volgens afspraak zouden 849 woningen gaan naar deze hoofdgroep. De oorzaken hiervan zijn divers: o.a. personeelstekorten bij de zorgaanbieders en geen passende woningen voor jongeren of gezinnen. Vooral voor gezinnen zijn minder woningen ingezet dan vooraf was gepland, namelijk 100 in plaats van 155. Het aantal wachtenden binnen de ketens voor zorg met verblijf nam fors
Programma Huisvesting Kwetsbare Groepen | Voortgangsrapportage 2022
4
In 2022 vonden 55 huishoudens via WoningNet een rolstoelwoning. Dit aantal is lager dan de 73 huishoudens die in 2021 een rolstoelgeschikte woning kregen. Er kwamen namelijk maar weinig rolstoelwoningen beschikbaar. De regeling ‘Verhuizen uit rolstoelwoningen’ blijkt minder mensen tot verhuizen te verleiden dan verwacht. Vanwege de schaarste aan grote woningen zijn er ook minder woningen ‘verbouwd rolstoel geschikt’ gemaakt. Gemeente en woningcorporaties hebben in 2021 afgesproken door nieuwbouw of renovatie de komende 5 jaar 100 woningen in een geclusterde woonvorm te realiseren voor mensen die langdurig zorg nodig hebben. Aan de nadere invulling van deze afspraak wordt nog gewerkt. Wat goed loopt, is dat woningcorporaties contact zoeken met zorgaanbieders voor de realisering van omslagwoningen en nieuwe woonconcepten in nieuwbouwprojecten. In de Omslagroute treedt de zorgaanbieder op als intermediair verhuurder. De verhuuradministratie en incasso blijken zorgaanbieders jaarlijks zo’n 1.400 euro per omslagwoning te kosten. De partners in het programma kwamen als voorlopige oplossing overeen dat zij in 2023 gezamenlijk de kosten dragen. Voorwaarde voor deze afspraak is dat deze kosten onderdeel zijn van een zoektocht naar een eerlijke verdeling van taken en zorgkosten tussen de gemeente, zorgpartijen en corporaties.
Intussen werken de samenwerkingspartners aan efficiëntie om de kosten naar beneden te brengen en is een intensieve lobby ingezet richting het Rijk voor afschaffing van de dubbele inkomenstoets.
Programma Huisvesting Kwetsbare Groepen | Voortgangsrapportage 2022
5
Actielijn 3: Zorgzame stad en wijk Met actielijn 3 levert het programma een bijdrage aan het draagvlak voor de huisvesting van kwetsbare groepen en aan de leefbaarheid van wijken. Hiertoe worden experimenten gefaciliteerd en wordt onderzoek gedaan naar de toewijzing van kwetsbare groepen in buurten en wijken. De kosten en baten van de werkwijze Buurtbalans zijn in 2022 uitgewerkt in een business case. Buurtbalans helpt om knelpunten en mogelijkheden in buurten beter in beeld te brengen, waardoor een effectieve inzet van oplossingen en initiatieven mogelijk is. Op basis van de businesscase is besloten Buurtbalans in 2023 en 2024 te faciliteren. De stadsdelen zijn geïnteresseerd in Buurtbalans, zien de meerwaarde en waarderen de ondersteuning vanuit het PHKG. Zorgen over de leefbaarheid en draagkracht van buurten belemmeren soms de levering van sociale huur woningen. Daarom hebben woningcorporaties, zorg partijen en gemeente in 2021 afgesproken dat zij in pilots gaan samenwerken aan de leefbaarheid in buurten/complexen. De woningcorporaties stelden eind 2021 zes buurten voor. In 2022 zijn de wensen ten aanzien van de pilots geïnventariseerd. In Delflandplein Zuid is de pilot gericht op community building.
In de Van der Pek-buurt wordt tijdens de pilot uitgewerkt hoe de woningcorporatie potentiële huurders met een vermoedelijke een zorgvraag kan koppelen aan het buurtteam en zorgaanbieder. In de overige buurten zijn de pilots (voorlopig) stopgezet. Oorzaken hiervoor zijn divers, in een aantal wijken zijn er al te veel initiatieven of is er geen capaciteit om projecten te organiseren.
Actielijn 4: Leren, implementeren en evalueren Na stadscongressen in de afgelopen jaren, is met diverse stadsdelen is gesproken over een vergelijkbaar initiatief, maar daaraan was in 2022 geen behoefte. Wel geven de stadsdelen aan dat zij een genuanceerd gesprek willen voeren over de draagkracht van wijken en de huisvesting van mensen in een kwetsbare situatie. Aan deze wens wordt in 2023 gevolg gegeven.
Het implementatieteam ‘Tien Werkafspraken en Omslagroute’ bestaat uit deelnemers van alle betrokken partijen. In 2022 kwam het implementatieteam drie keer bijeen. Per bijeenkomst was er een thema, gelegenheid om ervaringen te delen en casuïstiek te bespreken. Voor een goede samenwerking blijft het essentieel om in gesprek te blijven en dan zeker als zaken gevoelig liggen. Dit draagt bij aan het vinden van het meest passende traject voor de klant.
De gezamenlijke website van gemeente, woning corporaties en zorgaanbieders (huisvestingkwetsbaregroepen.nl) is in 2022 verder uitgebreid. Met de website beschikken alle betrokken medewerkers over een centrale informatiebron met betrouwbare informatie over onder meer de Tien Werkafspraken1 , de Omslagroute2 , de Woonwaaier3 en de samenwerking
In 2022 is ook de doelgroep (overlastgevende) multi-probleem gezinnen aangehaakt bij de Omslagroute. De informatie op het online platform omslagroute. amsterdam.nl is geactualiseerd en uitgebreid. Diverse organisaties hebben zich inmiddels bij het platform aangesloten. Vanaf 2023 wordt toegewerkt naar het afsluiten van een Convenant Omslagroute en een privacyverklaring tussen gemeente, woningcorporaties en zorgaanbieders.
Op december 2022 heeft de gemeenteraad kennisgenomen van een nieuw rapport over de woningtoewijzing aan kwetsbare groepen. Het onderzoek laat zien dat de verschillen tussen buurten in het aantal woningen voor mensen in een kwetsbare situatie grotendeels zijn te verklaren door het aandeel corporatiewoningen en de mutatiegraad in een buurt. Ook is duidelijk merkbaar dat de corporaties en zorgaanbieders zorgvuldig matchen. Ze letten op de invloed van de omgeving, op het herstel van mensen en op een stapeling van kwetsbaarheid in buurten.
De werkgroep monitoring richtte zich in 2022 vooral op het beschikbaar krijgen van zo betrouwbaar mogelijke cijfers. De gemeente Amsterdam ging over op een ander registratiesysteem voor de toewijzing van urgenties en de monitoring van de doelgroepen van het PHKG. Deze overstap is inmiddels volledig afgerond. Vanaf dat moment wordt verder gewerkt aan verbetering van de maandelijkse monitor.
Vooruitblik naar 2023 Het Programma Huisvesting Kwetsbare Groepen krijgt een vervolg in 2023. De afgelopen jaren is een effectieve samenwerking tussen gemeente, woningcorporaties en zorgaanbieders tot stand gekomen. Samen met de partners werkt de gemeente in 2023 het werkprogrammaplan verder uit. De kaders voor het nieuwe plan worden gevormd door het Beleidskader Aanpak Dakloosheid uit 2021 en de Amsterdamse Aanpak Volkshuisvesting. Deze aanpak wordt zomer 2023 in de gemeenteraad besproken.
“Toen ik moest vluchten had ik één doel: net zoals in Jemen een leven als IT-ondernemer opbouwen. Dat is gelukt. Op het oog lijkt het nieuwe leven in Nederland makkelijk te gaan, maar het kost me veel moeite. Ik slaap slecht vanwege dingen die ik meemaakte. En alles is hier zo anders. In Jemen staat het sociale leven centraal, hier draait het om werken. En dat iedereen hier erg direct is, blijft moeilijk.”
1 De 10 Werkafspraken hebben tot doel het zelfstandig wonen van kwetsbare groepen gezamenlijk tot een succes te maken. 2 De Omslagroute is de manier van werken voor professionals die cliënten begeleiden naar een woning in de wijk. Door deze werkwijze kunnen mensen vanuit de 24-uurs zorg, de maatschappelijke opvang of beschermd wonen gemakkelijker dan voorheen instromen of doorstromen naar een zelfstandige woning met ambulante begeleiding in de wijk. 3 De Woonwaaier is een integraal overzicht voor professionals van mogelijke oplossingen voor Amsterdammers met woonproblemen.
Programma Huisvesting Kwetsbare Groepen | Voortgangsrapportage 2022
6
Programma Huisvesting Kwetsbare Groepen | Voortgangsrapportage 2022
7
Actielijn 1: Preventie van dakloosheid en het bieden van ondersteuning
Actielijn 4: Leren, implementeren en evalueren • Het implementatieteam ‘Tien werkafspraken en de Omslagroute’ kwam drie keer bijeen om ervaringen te delen en casuïstiek te bespreken. De uitwisseling tussen deelnemers van alle partijen draagt bij aan het vinden van het meest passende traject voor de cliënt. • De groep (overlastgevende) multi-probleem gezinnen is in 2022 aangehaakt bij de Omslagroute. • De informatie op het online platform omslagroute.amsterdam.nl is geactualiseerd en uitgebreid. • De gemeente Amsterdam ging over op een ander registratiesysteem voor de toewijzing van urgenties en de monitoring van de doelgroepen van het PHKG. De aandacht ging vooral naar het beschikbaar krijgen van zo betrouwbaar mogelijke cijfers.
• De Buurtteams, WPI en Wonen hebben inmiddels goede afspraken over integrale ondersteuning. Als vraagbaak voor de Buurtteams zijn aandachts functionarissen dakloosheid en wonen getraind. • Ingewikkelde woonproblemen worden voorgelegd aan het Doorbraakteam. Dit team kan in uitzonderlijke gevallen een maatwerkurgentie afgeven. In 2022 gebeurde 16 keer. • In 2022 leverden de corporaties 63 sloop- en renovatiewoningen voor de pilot Tijdelijk onder Dak. Sinds november 2020 kwamen 135 van zulke woningen beschikbaar voor economisch en kregen 311 mensen een jaarcontract en dus een jaar woonrust. Van hen vond 87% vervolghuisvesting.
Werkafspraken
10
Over het programma in 2022
Respect voor privacy cliënt
9
Waakvlamafspraken, vinger aan de pols
8
Omklappen naar ‘contract op eigen naam’
Binnen het programma Huisvesting Kwetsbare Groepen werken zorgaanbieders, corporaties en gemeente samen. Hoewel deze samenwerking succesvol is, lukt het de laatste jaren niet om de belangrijkste doelstelling - binnen 3 maanden een passende woonplek voor Amsterdammers in een kwetsbare situatie - te realiseren. Wel is er dankzij de nauwe samenwerking tussen de partners veel bereikt in de afgelopen jaren, zoals zorgvuldige plaatsing en begeleiding, spreiding van de huisvesting en ontwikkeling en toepassing van preventieve instrumenten.
7
Ondersteuning bij financieel beheer
Woonoplossingen voor kwetsbare groepen
Actielijn 3: Zorgzame stad en wijk
6
Voorkomen van overlast
5
• In 6 buurten zijn de wensen voor een pilot leefbaarheid geïnventariseerd. In de Van der Pek-buurt en de Delflandplein Zuid zijn vervolgens pilots gestart. In de pilots werken woningcorporaties, zorgaanbieders en gemeente samen. • De website www.huisvestingkwetsbaregroepen.nl is verder uitgebreid. Deze website is een centrale informatiebron van gemeente, zorgaanbieders en corporaties. • Na een onderzoek naar kosten en baten is besloten de werkwijze Buurtbalans in 2023 en 2024 te faciliteren. Met Buurtbalans brengen buurtprofessionals de knelpunten en mogelijkheden in buurten in beeld. Dit maakt een effectieve en efficiënte inzet van oplossingen en initiatieven mogelijk. • Het onderzoek naar de woningtoewijzing aan kwetsbare groepen laat duidelijk zien dat corporaties en zorgaanbieders bij het matchen zorgvuldig letten op de omgeving, het herstel van mensen en een stapeling van kwetsbaarheid.
Actielijn 2: Voldoende passende woonplekken • De woningcorporaties leverden 1.850 woningen voor kwetsbare groepen plus 50 rolstoelwoningen. Dat is zo’n 5% boven de afspraak. • De wachtlijst van de kwetsbare groepen daalde licht: 60% is binnen 3 maanden gehuisvest. De ‘wachtlijst achter de’ wachtlijst nam echter toe. • De taakstelling statushouders is niet gehaald: 840 personen zijn gehuisvest. Voor 451 (voormalig) statushouders van wie het tijdelijk huurcontract afliep, werd een andere woning geleverd. Eind 2022 was de achterstand 610 personen. • In 2022 zijn 50 rolstoelwoningen verhuurd; het streven uit de Aanpak rolstoelwoningen was 124 nieuwe verhuringen. • Het project Wonen buiten Amsterdam heeft goede resultaten: sinds de start in 2021 waren er 181 aanmeldingen en 116 verhuizingen, waaronder 54 gezinnen uit de noodopvang.
Vroegsignalering en preventie
78%
64%
2014
‘20 52%
Aantal woningen voor kwetsbare groepen* 2014 - 2022
943
‘19 68%
‘21
4
Wonen en goed nabuurschap
3
Passend wonen met intermediaire verhuur
2
Zorgbegeleiding op maat
57%
1
‘22 60%
345 Percentage binnen 3 maanden gehuisvest
1.286
1.965
2.178
1.943
1.861
1.845
2.250
2.036
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
*) Inclusief tijdelijke woningen voor statushouders en rolstoelwoningen.
Afgestemd aanbod
Verdeling woningen Wonen zonder begeleiding
776
Wonen met begeleiding
729
Statushouders
In deze rapportage staat een overzicht van de doelen en resultaten in 2022.
Landelijke en regionale lobby Het Rijk presenteerde in 2022 enkele programma’s om de woningcrisis aan te pakken en thema’s rondom wonen en zorg te agenderen. Het belangrijkste kader voor het Programma Huisvesting Kwetsbare Groepen is ‘Een thuis voor iedereen’. Dit programma is een vertaling van de aanbevelingen van de commissie Ter Haar en sluit voor het merendeel goed aan bij de wensen en ideeën van de gemeente Amsterdam.
Groeiende vraag naar woningen
‘18 ‘17
De partners in het programma zijn tevreden met de extra aandacht voor en inzet van het Rijk op het thema dakloosheid. Het programma ‘Thuis voor Iedereen’ is een goede basis. Amsterdam heeft hieraan stevig bijgedragen door mee te werken aan het programma.
De tijdige huisvesting van alle doelgroepen van het programma was ook in 2022 een onhaalbare opgave. En met een realistische blik blijft dit zo in de komende jaren. De groeiende vraag naar woningen voor mensen in een kwetsbare situatie was in 2021 al zichtbaar en zette in 2022 door. Deze toename komt vooral door het stijgend aantal te huisvesten statushouders. Bij de twee andere hoofdgroepen - Wonen met begeleiding en Wonen zonder begeleiding - lijkt de vraag zich te stabiliseren. De vraag naar woningen voor mensen in een kwetsbare situatie is veel groter dan het aanbod. Daardoor is er voor alle doelgroepen momenteel een wachtlijst van 1 tot 2 jaar. Daarbij zijn de ‘economisch daklozen’ nog niet meegerekend. Ondanks vaak forse problemen komt deze groep niet in aanmerking voor maatschappelijke opvang en een sociale of medisch urgentie. Bij een deel van deze mensen verergeren de problemen op termijn, doordat zij geen woning kunnen vinden; wonen in Amsterdam is nog altijd duur. In de Amsterdamse Aanpak Volkshuisvesting (AAV) werkt de gemeente daarom uit hoe zij wil omgaan met de betaalbaarheid van wonen, het aanbod aan sociale huurwoningen en de problematiek rond dak- en thuisloosheid.
Het afgelopen jaar heeft Amsterdam zich ingezet om een regionale aanpak van kwetsbare groepen vorm te geven. Dit is een lastig proces, want gemeenten in de regio hanteren diverse definities en criteria. Ook verschillen de gemeenten qua aandeel sociale huur in de bestaande voorraad en de nieuwbouwplannen. Amsterdam zet erop in dat elke gemeente haar deel van de oplossing biedt (fair share). Om dit te bereiken zijn duidelijke regels vanuit het Rijk en regie door de provincie noodzakelijk. In 2023 zal blijken of deze regels echt tot stand komen en hoe de regierol van de provincie wordt uitgewerkt. De totale vraag naar opvang en huisvesting is te groot om in Amsterdam op te lossen. Daarom worden de beschikbare opvang- en huisvestingsplekken verdeeld over de diverse groepen met een woonprobleem. Dit betreft onder meer Oekraïners, asielzoekers en de drie hoofdgroepen van het PHKG: Statushouders, Wonen met begeleiding en Wonen zonder begeleiding.
Totaal 1.850 Programma Huisvesting Kwetsbare Groepen | Voortgangsrapportage 2022
9
“Voordat we een plek kregen in Bijlmerhof, heb ik met de kinderen bij vrienden gelogeerd. Een paar dagen hier, een paar dagen daar. Daarna zaten we maanden in een hotel. Ik wacht nu op een eigen woning, maar dat kan nog wel 1,5 tot 2 jaar duren. Dat vind ik een lange tijd om badkamer en toilet te delen met andere gezinnen.”
Met het Rijk is de gemeente in gesprek om te komen tot een realistische en haalbare opdracht voor het totaal van opvang en huisvesting.
Extra woningen voor kwetsbare groepen Onderdeel van de samenwerkingsafspraken is dat de woningcorporaties jaarlijks 1.800 woningen beschikbaar stellen voor de doelgroepen van het PHKG. Tijdens het bestuurlijk overleg in maart hebben de corporaties toegezegd maximaal 1.950 woningen te zullen toewijzen aan het programma, mits er meer dan 6.000 nieuwe verhuringen worden verwacht. In september 2022 is dit aantal van 1.950 ook definitief vastgesteld.
Sociale huurwoningen voor kwetsbare groepen in 2022
De cijfers over wachttijden maken bovenal duidelijk dat woning corporaties, zorgaanbieders en gemeente een effectieve werkwijze hebben om mensen via het PHKG passend te plaatsen. Wat de partners doen, heeft effect. Maar door het grote tekort aan woningen is het niet mogelijk iedereen snel te helpen. Voor 2022 was de vraag vanuit kwetsbare groepen 3.497 woningen, terwijl er 1.850 woningen beschikbaar kwamen. Naast de monitoring op de aantallen is de les uit 2022 ook dat werkafspraken en afstemming tussen zorg, gemeente en corporaties noodzakelijk blijven om een passende match te maken. Tabel 2. Wachttijden voor kwetsbare groepen
Tabel 1: sociale huurwoningen voor kwetsbare groepen in 2022
<3mnd
>3mnd - <6mnd >6mnd
Wonen zonder begeleiding
38%
29%
33%
Sociaal Medisch Urgenten
36%
27%
37%
Gezinnen Crisisopvang
40%
30%
30%
Slachtoffers Huiselijk Geweld (Blijf)
63%
31%
6%
Overig Wonen zonder begeleiding (o.a. Mantelzorg, huisvesting i.h.k.v. Openbare Orde en Veiligheid)
22%
45%
33%
Wonen met begeleiding
57%
22%
21%
Omslag MO/BW Volwassenen
62%
17%
21%
Omslag MO/BW Gezinnen
64%
26%
10%
Omslag Slachtoffers Huiselijk Geweld
50%
29%
21%
Hoofdgroepen
Vraag in 2022
Verdeling 2022
Geleverd in 2022
Wonen zonder begeleiding
668
409
345
Wonen met begeleiding
1.700
849
776
Statushouders
1.237
692
729
Omslag Maatschappelijke Opvang (MO) jonge moeders
52%
22%
26%
TOTAAL
3.605
1.950
1.850
Omslag Jongeren na MO en Jeugdzorg met verblijf
54%
25%
21%
Omslag cliënten Wet langdurige zorg (Wlz)
21%
63%
16%
Treiteraanpak
100%
0%
0%
(Overlastgevende) Multiprobleemgezinnen (OMPG)
0%
33%
67%
Doorbraakteam Maatwerk
44%
28%
28%
Laatste Kans
29%
14%
57%
Nieuwe Kans
20%
10%
70%
Statushouders
72%
22%
6%
Statushouders regulier
85%
10%
5%
Statushouders Ruggensteun
62%
30%
8%
Totaal
60%
22%
18%
Wachttijden Ondanks het tekort aan woningen dalen de gemiddelde wachttijden licht. Deze daling geeft echter een vertekend beeld, want zij wordt veroorzaakt door werkafspraken bij de woningtoewijzing. De wachttijden in de Monitor PHKG corresponderen met het aantal beschikbare woningen; voor diverse doelgroepen van het PHKG geldt namelijk dat mensen pas op de wachtlijst in WoningNet worden geplaatst wanneer er binnen afzienbare tijd kans op een passende woonplek is. De Monitor toont niet hoeveel mensen het programma niet of niet tijdig kan helpen. Ook biedt de Monitor geen inzicht in de wachttijd tussen de toelating van een cliënt tot de MO/ BW en plaatsing in een woonvoorziening. Deze wachttijd is zo’n 2,5 tot 3 jaar. In 2023 hebben wij als doel om de wachttijd gedetailleerder in beeld te brengen.
In 2022 kreeg 60% van de mensen in een kwetsbare situatie binnen 3 maanden een woning (57% in 2021). Van de mensen met een sociale of medische urgentie zocht in 2021 26% langer dan 6 maanden naar een woning; in 2022 was dit gestegen naar 37%. Het aantal wachtenden was eind 2022 met circa 200 ongeveer gelijk (191 eind 2021). Ook statushouders moesten langer wachten op huisvesting, al is dat niet terug te zien in de cijfers. Eenmaal aangemeld voor een woning kreeg 72% binnen 3 maanden een woningaanbod (68% in 2021). Voor de mensen die gingen wonen met begeleiding, nam de wachttijd daarentegen af: 72% kreeg binnen 3 maanden een omslagwoning (44% in 2021).
Programma Huisvesting Kwetsbare Groepen | Voortgangsrapportage 2022
In 2022 zijn 567 omslagwoningen op eigen naam gezet (omgeklapt). Bij 99 cliënten is dit niet gelukt; hun omslagtraject eindigde voortijdig. Redenen hiervoor worden niet geregistreerd, maar zijn grofweg: • Terugval (terug naar 24- uurszorg) • Beëindiging van het (zorg)traject • Verhuizing
10
Tabel 3. Aantal omgeklapte woningen in 2022 en beëindigde Omslagtrajecten Aantal omgeklapte trajecten
567
Aantal beëindigde Omslagtrajecten
99
Programma Huisvesting Kwetsbare Groepen | Voortgangsrapportage 2022
11
Actielijn 1: Preventie van dakloosheid en het bieden van ondersteuning De behoefte aan woonoplossingen voor mensen in een kwetsbare situatie is groot en blijft stijgen. Bij veel mensen leidt de woonsituatie tot een verergering van problemen. Het College en de partners willen door preventief handelen zoveel mogelijk voorkomen dat huisvestingsproblemen leiden tot een verzwaring van de zorgvraag. Dit vraagt om een integrale aanpak en een vroegtijdige signalering van hulpvragen. Het aantal economisch daklozen in Amsterdam groeit. Deze mensen hebben op zich geen (zware) zorgvraag, maar kunnen deze wel ontwikkelen, wanneer het niet lukt om nieuwe en betaalbare woonruimte te vinden. Volgens schattingen raken jaarlijks 1.100 tot 2.500 mensen economisch dakloos. Cijfers over deze groep zijn lastig te vergaren, omdat een deel buiten beeld blijft. Zij slapen bijvoorbeeld in de auto of gaan van logeeradres naar logeeradres. Gelukkig is hun dakloosheid vaak tijdelijk: zo’n 50% heeft na 12 maanden een woonoplossing gevonden.
1. Preventie van dakloosheid en het bieden van ondersteuning • Doel 1: Meer mogelijkheden om woonvragen te voorkomen en op te lossen • Doel 2: Een aanpak ontwikkelen ter ondersteuning van de Buurtteams • Doel 3: Invoering (woon)maatregelen implementatieplan Thuis in de Wijk
De groep economisch daklozen heeft een prominente plek in het beleidsprogramma Aanpak Dakloosheid 2021-2025: Een nieuwe start. Het aanbod aan tijdelijke woonvormen en ondersteuning helpt mensen hun leven weer op de rit te krijgen. Hun gezondheid verbetert en ze presteren beter op hun werk. Ze herstellen het contact met familie en vrienden en er komt weer meer rust en stabiliteit in hun leven. Actielijn 1 van het programma heeft tot doel dakloosheid te voorkomen en ondersteuning te bieden aan kwetsbare mensen met een huisvestingsprobleem. Hieronder staan de resultaten in 2022 voor de drie doelen van deze actielijn
Doel 1: Meer mogelijkheden om woonvragen te voorkomen en op te lossen Diverse instrumenten zijn ontwikkeld om professionals van voldoende kennis te voorzien om Amsterdammers met een woonvraag te ondersteunen. Zo bevat de Woonwaaier een overzicht van verschillende voorzieningen en regelingen. Zowel professionals als woningzoekenden maken gebruik van De Woningzoeker met een handig overzicht van de woonmogelijkheden binnen en buiten Amsterdam. Ook zijn alle opties op amsterdam.nl/woonmogelijkheden bijeen gebracht. Speciaal voor Buurtteam-medewerkers is er een handreiking voor (dreigende) dak- en thuisloosheid ontwikkeld. Elke situatie vraagt immers om een andere ondersteuning van Amsterdammers die een veilige woonplek nodig hebben. Denk aan de inzet van hulpbronnen binnen het eigen netwerk of bij andere organisaties. Daarbij beschikt elke Buurtteam-organisatie over een aantal medewerkers met expertise op het woongebied en kennis van de sociale kaart rondom dakloosheid. Deze medewerkers vormen een vraagbaak voor hun teamgenoten en ontvangen extra informatie en training op dit onderwerp. Ook zijn de mogelijkheden verruimd voor medewerkers om in direct contact met de gemeente casuïstiek te bespreken.
Programma Huisvesting Kwetsbare Groepen | Voortgangsrapportage 2022
12
Programma Huisvesting Kwetsbare Groepen | Voortgangsrapportage 2022
13
Tijdelijk onder Dak Woningcorporaties, de Regenboog Groep en de gemeente werken sinds 2020 samen aan het project ‘Tijdelijk onder Dak’. In het project verhuren corporaties sloop- of renovatiewoningen aan economisch daklozen. Het project is bedoeld voor mensen die gebonden zijn aan Amsterdam, maar geen woning meer hebben, bijvoorbeeld na een scheiding of faillissement. Voorwaarden zijn dat mensen actief aan de eigen situatie willen werken en voldoende sociale vaardigheid bezitten om een woning te delen met een lotgenoot. Tijdelijk onder Dak biedt mensen een jaar woonrust, zodat zij een grotere kans hebben op het vinden van een duurzame woonoplossing. Doordat mensen een jaar onderdak hebben, verkleint het risico op het ontstaan van nog meer zorgen en problemen. Met hulp van de Regenboog groep zoeken de bewoners een meer structurele oplossing. Ook helpt de Regenboog – en via haar, diverse partners in de stad - bij het scheppen van de randvoorwaarden voor een succes volle uitstroom. Denk hierbij aan herstel van het eigen netwerk of het behoud of vinden van werk. Voor Tijdelijk onder Dak zetten de woningcorporaties vooral wat grotere sloop- en renovatiewoningen in. In het kader van de Leegstandswet worden de woningen met een onzelfstandig kamercontract voor één jaar verhuurd aan twee bewoners tegelijk.
Vanaf november 2020 tot 31 december 2022 zijn in 135 woningen 311 deelnemers gehuisvest. In 2019 was het de ambitie om 400 deelnemers in 200 woningen onder te brengen. Dit is niet gehaald omdat in 2020 en 2021 veel projecten stil lagen. Gaandeweg de pilot is gebleken dat het voor 30% van de deelnemers beter is om geen woning te delen. Een kleine woning zou beter passen voor deze groep.
“We hadden een tweekamerwoning. Daar puilden we zowat uit met twee volwassenen en drie kinderen. Iemand van het Buurtteam raadde aan om buiten Amsterdam een woning te zoeken. We hebben ons ingeschreven bij allerlei gemeenten met lotingwoningen. Al binnen zes weken was het raak: we kregen een lotingwoning in Amstelveen. Dat is bijna om de hoek!”
Wonen buiten Amsterdam Elders in Nederland vinden mensen vaak (veel) sneller een sociale huurwoning dan in Amsterdam. In veel gemeenten wordt bovendien een deel van de vrijkomende sociale huurwoningen verloot. Daarom biedt de gemeente Amsterdam sinds 2021 advies en financiële ondersteuning aan mensen die buiten Amsterdam willen zoeken als zij dakloos zijn, dit dreigen te worden of veel te klein (in)wonen. De financiële ondersteuning is bedoeld om een verhuizing mogelijk te maken als dit niet vanzelf gaat. De aanpak ‘Wonen buiten Amsterdam’ is een samen werking van de gemeente met onder andere Buurtteams en de organisaties die noodopvang bieden aan gezinnen. De doelgroep bestaat uit gezinnen en alleenstaanden die gemotiveerd zijn om buiten Amsterdam te zoeken, in staat zijn om zelfstandig te wonen, geen complexe zorgvragen hebben en dakloos zijn of dreigen te raken. Ook over 2022 zijn de resultaten positief: sinds de start in 2021 waren er 181 aanmeldingen en vonden 116 huishoudens, waaronder 54 gezinnen in de noodopvang, een woning in een andere gemeente. Er zijn los van een concreet woningaanbod ook 65 adviesgesprekken gevoerd met de hulpverleners om mee te denken over een oplossing.
Twee derde van de deelnemers stroomde door naar een eigen woonplek, binnen of buiten Amsterdam. Het lukte 38% om een vaste eigen woonplek te vinden, 24% vond een tijdelijke woonplek of een kamer en 25% kon terecht in het eigen netwerk. Van de deelnemers vond 13% geen vervolghuisvesting. Sommigen kwamen dan terecht in een Passantenhotel. De interesse voor Tijdelijk onder Dak is groot. Sinds de start in november 2020 meldden zich circa 750 mensen. Sommigen meldden zich op eigen initiatief aan en sommigen werden doorverwezen door de klantbegeleiders van WPI en de Buurtteam-medewerkers. De groep is zeer divers en dat geldt ook voor hun ondersteuningsbehoefte en mogelijkheden tot woningdelen. Een adequate, maar tijdrovende, screening en selectie zijn daarom essentieel. Overlast heeft zich nauwelijks voorgedaan. De pilot wordt in 2023 verlengd.
Programma Huisvesting Kwetsbare Groepen | Voortgangsrapportage 2022
14
Doel 2: Een aanpak ontwikkelen ter ondersteuning van de Buurtteams De Buurtteams gingen in 2021 van start. Na een intensieve leerfase hebben de Buurtteams vorig jaar de Amsterdamse Maatwerk Methode geïmplementeerd als vaste werkwijze. De Buurtteams, WPI en Wonen hebben inmiddels goed werkende afspraken over tijdige en integrale ondersteuning op het vlak van bestaanszekerheden. Dankzij de inzet van specialisten van Wonen, Werk, Participatie & Inkomen (WPI) en Schuldhulpverlening wordt breed gekeken naar oplossingen. Bij ingewikkelde casuïstiek raadplegen Buurtteam-medewerkers bijvoorbeeld het Doorbraakteam van de gemeente Amsterdam. Vanwege de schaarste aan woningen wordt alleen bij zeer dringende redenen afgeweken van de urgentiecriteria, maar in sommige gevallen is toch echt een maatwerk-urgentie nodig. In 2022 gaf het Doorbraakteam 16 maal een maatwerk-urgentie af.
Doel 3: Invoering (woon)maatregelen implementatieplan Thuis in de Wijk Dit doel is behaald met de introductie van de herziene versie van de ‘Tien Werkafspraken Thuis in de Wijk’ in 2020.
Actielijn 2: Voldoende passende woonplekken
2. Voldoende passende woonplekken
De Amsterdamse woningmarkt staat al jaren onder druk. De coronacrisis en de oorlog in Oekraïne hebben die druk verder opgevoerd. Het is dan ook een forse uitdaging geworden om kwetsbare groepen passend te laten wonen en tegelijkertijd voldoende aanbod te houden voor andere woningzoekenden. In de samenwerkingsafspraken hebben de woningcorporaties, huurderskoepels en gemeente Amsterdam geregeld dat er jaarlijks 1.800 sociale huurwoningen beschikbaar komen voor het programma. Dat aantal is niet meer voldoende. Ook huisvest het programma een aantal doelgroepen buiten deze 1.800 woningen, dit betreft de slachtoffers van de toeslagenaffaire, rolstoelurgenten, statushouders in tijdelijke projecten en permanente zorgwoningen.
Tabel 4. Geleverde (project)woningen voor doelgroepen buiten de 1.800 afspraak in 2022: • Doel 1: Nieuwe afspraken voor 2020-2024 • Doel 2: Realisering (tijdelijke) nieuwbouw voor statushouders • Doel 3: Vergroting aanbod rolstoelwoningen • Doel 4: Inzicht in benodigde woningtypes en vertaling naar nieuwbouwplanning • Doel 5: Vereenvoudiging van het proces van intermediaire verhuur
Doelgroep
Aantal
Project/ studentenwoningen statushouders
40
Rolstoelurgenten
55
Slachtoffers Toeslagenaffaire
83
Jaarlijks wordt binnen het programma een verdeling op hoofdlijnen gemaakt. Dit gebeurt op basis van de verwachte vraag naar sociale huurwoningen vanuit de doelgroepen van het PHKG. Dankzij duidelijke fspraken over de verdeling van de woningen weten partijen waarop ze kunnen rekenen.
Sociale en medische urgenties
De zes doelen van de actielijn ‘Voldoende passende woonplekken’ zijn gericht op vergroting van het aanbod aan passende woonplekken voor kwetsbare groepen.
Doel 1: Nieuwe afspraken voor 2020-2024 Onderdeel van de samenwerkingsafspraken is dat de woningcorporaties jaarlijks 1.800 woningen beschikbaar stellen voor de doelgroepen van het PHKG. De woonvraag van mensen in een kwetsbare situatie is echter veel groter dan dit aanbod. Net als in 2021 waren de woningcorporaties bereid meer woningen te leveren, namelijk 1.950 woningen, op voorwaarde dat er minimaal 6.500 verhuringen zouden zijn.
Door de aanscherping van de urgentiecriteria daalde het aantal afgegeven sociale en medische urgenties sterk van 581 in 2021 naar 305 in 2022. Voor de hoofdgroep Wonen zonder begeleiding kwamen 345 woningen beschikbaar. Dat was minder dan in 2021 (681 woningen) en ook minder dan conform de verdeling (409 woningen). De gemiddelde wachttijd voor mensen met een urgentie liep op. Eind 2021 zocht 26% langer dan 6 maanden naar een woning; eind 2022 was dit 37% en stonden er ongeveer 200 huishoudens met een urgentie op de wachtlijst. Dit komt overeen met de prognose die is opgesteld bij de verdeling van de woningen begin 2022. Met de invoering van het nieuwe systeem van Woonruimteverdeling op 16 januari 2023 wijzigt ook de toewijzing aan mensen met een urgentie. Zij kunnen dan niet langer zelf met voorrang een woning zoeken in WoningNet, maar worden direct bemiddeld. De langst wachtenden zijn in 2023 als eerste aan de beurt.
Programma Huisvesting Kwetsbare Groepen | Voortgangsrapportage 2022
17
Wonen met begeleiding
Statushouders
Het streven om het aanbod woningen voor de hoofdgroep Wonen met begeleiding te verhogen naar 849 is niet gehaald in 2022. Vooral voor gezinnen en omslagjongeren zijn minder woningen ingezet dan was afgesproken, namelijk respectievelijk 100 (afspraak 155) en 125 (afspraak 145). Hiervoor zijn meerdere redenen. Door personeelstekort konden de zorgaanbieders niet altijd voldoende geschikte kandidaten aanleveren. Daarnaast bleven woningen onbenut door een niet- passend aanbod van de woningcorporatie. Dit speelde bijvoorbeeld bij het aanbod voor jongeren tot 23 jaar.
De opgave voor statushouders blijft groot. Eind 2021 had de gemeente Amsterdam een achterstand van 276 statushouders op de taakstelling en daarbij kwam de taakstelling voor 2022 van 1.174 statushouders. Bovendien deden 451 huishoudens een beroep op de ruggensteunregeling voor (voormalig) statushouders van wie het tijdelijk huurcontract afloopt. Zij kregen eenmalig een andere woning aangeboden: 342 kregen een regulier contract en 94 kregen opnieuw een jongerencontract. Vijftien maal werd het eenmalige woning aanbod geweigerd. De redenen liepen uiteen: men vond bijvoorbeeld de woning niet passend, wilde geen bovenwoning, weigerde vanwege psychische en medische klachten.
Op de wachtlijst voor de hoofdgroep Wonen met begeleiding stonden eind 2022 zo’n 750 huishoudens. De wachtlijst groeit jaarlijks met 700 nieuwe klanten. Bovendien werkt een groep in de opvang aan herstel met oog op zelfstandig wonen. Eenmaal aangemeld voor actieve bemiddeling krijgt 57% binnen 3 maanden een woning, maar deze mensen hebben dan al een langdurig traject doorlopen, waarin ze zelf een oplossing zochten, hulp vroegen aan een Buurtteam, werden beoordeeld bij de Centrale Toegang en verbleven in de opvang. Een snellere doorstroming komt het herstel en de levenskwaliteit van mensen ten goede. Bovendien beperkt het vermijdbare zorgkosten.
Jay staat op de wachtlijst voor de maatschappelijke opvang. Met hulp van zijn regie-ondersteuner benadert hij wat mensen uit zijn netwerk. De moeder van zijn ex biedt hem tijdelijk onderdak aan, maar dat lukt niet vanwege haar uitkering. Ook zijn werkgever wil helpen. Hij regelt een woning en daar kan Jay blijven wonen.
Doel 2: Realisering (tijdelijke) nieuwbouw voor statushouders In 2022 is een (tijdelijk) nieuwbouwproject opgeleverd met 131 wooneenheden voor statushouders. Zestig wooneenheden waren in 2022 in aanbouw/voorbereiding en worden opgeleverd in 2023. Sinds 2016 is er gewerkt aan het realiseren van tijdelijke nieuwbouw projecten voor statushouders en Nederlandse leeftijdsgenoten. Gemengde wooncomplexen waren in 2022 herhaal delijk in de media met zowel goed als slecht nieuws. Deze woonvorm heeft veel positieve effecten, maar er zijn ook incidenten geweest. Hoewel het aantal incidenten niet steeg ten opzichte van eerdere jaren, was de aard en intensiteit van sommige incidenten heftig met een grote impact op de betrokkenen. Er worden aanvullende maatregelen genomen voor een veilig en prettig leefklimaat op de gemengde wooncomplexen. De samenwerking tussen de verschillende partijen wordt versterkt, er is nog meer aandacht voor het juist matchen van bewoners, psychosociale ondersteuning, het beheer van de complexen en handelen bij incidenten en overlast. Daarnaast gaat de gemeente in overleg met de corporaties over complexen waar het nodig is om het percentage statushouders in de verdeelsleutel omlaag te brengen (nu overal 50% statushouders/50% woonstarters).
In totaal moesten er in 2022 1.901 statushouders worden gehuisvest. Het was onmogelijk deze opgave geheel te voldoen. Voor statushouders kwamen 729 sociale huurwoningen en 131 woningen in nieuwe tijdelijke complexen beschikbaar. Binnen Amsterdam neemt het tekort aan woningen voor statushouders steeds verder toe. Door de hoge vraag voor statushouders raakt de verdeling van woningen voor kwetsbare groepen uit balans. Naar aanleiding van het kabinetsadvies ‘Een thuis voor iedereen’ werkt het Rijk momenteel aan een meerjarig landelijk programma voor een integrale aanpak van de huisvesting van aandachtsgroepen, waaronder statushouders. De MRA is één van koploperregio’s die experimenteert met nieuwe afspraken en oplossingen over de huisvesting van aandachtsgroepen.
Programma Huisvesting Kwetsbare Groepen | Voortgangsrapportage 2022
Community building, begeleiding en aandacht vanuit de corporatie, gemeente en maatschappelijke organisatie zijn erg belangrijk. Niet alleen in de periode na de oplevering van een complex, maar ook na verloop van tijd moet er zicht blijven op kwetsbare bewoners met een zorgvraag.
18
Doel 3: Vergroting aanbod rolstoelwoningen Een onderdeel van de samenwerkingsafspraken tussen gemeente, woningcorporaties en huurdersverenigingen is vergroting van het aanbod aanrolstoelwoningen. Gemeente en woningcorporaties hebben gezamenlijk een nieuwbouwopgave geformuleerd.
Rolstoelwoningen In 2022 werden 98 indicaties voor een rolstoelwoning afgegeven, waarvan 13 voor doorstromers. Via WoningNet vonden 55 huishoudens een rolstoelwoning. Dit aantal is lager dan de 73 huishoudens die in 2021 een rolstoelgeschikte woning kregen. Er kwamen weinig rolstoelwoningen beschikbaar in 2022. De Aanpak Rolstoelwoningen gaat uit van 124 nieuwe verhuringen per jaar, maar dat aantal is niet gehaald. Hieronder staan de doelen van de Aanpak Rolstoelwoningen en de resultaten in 2022.
Regeling ‘Verhuizen uit rolstoelwoningen’ De gemeente geeft een vergoeding voor de verhuis kosten aan mensen die geen rolstoelwoning meer nodig hebben of bereid zijn te verhuizen naar een kleinere rolstoelwoning. Afhankelijk van de grootte van de woning is de vergoeding 4.000 tot 6.200 euro. Het blijkt echter moeilijker dan verwacht om mensen over te halen om te verhuizen. Doel: 23 verhuizingen Resultaat: 11 verhuizingen, 32 huishoudens zijn bereid te verhuizen via de regeling en wachten tot zij een geschikte woning hebben gevonden.
Programma Huisvesting Kwetsbare Groepen | Voortgangsrapportage 2022
19
Sociale huurwoning verbouwd rolstoelgeschikt maken Per verbouwde woning is maximaal €20.000 subsidie beschikbaar. Er zijn minder woningen ‘verbouwd rolstoelgeschikt’ gemaakt, omdat er onvoldoende grote woningen beschikbaar zijn. Deze woningen zijn bovendien ook nodig voor grote gezinnen. Doel: 15 verbouwd rolstoelgeschikte woningen. Resultaat: er zijn geen woningen verbouwd rol stoelgeschikt gemaakt vanwege de schaarste aan grote woningen.
Nieuwbouw rolstoelwoningen Doel: uitbreiding met 208 nieuwbouw rolstoelwoningen (gedurende 8 jaar elk jaar 26 woningen) De ervaring leert dat het realiseren van nieuwbouw een lange doorlooptijd kent. Het kost doorgaans 4 jaar of langer om van plan tot realisatie te komen. Hoewel we flink inzetten op rolstoelwoningen in de nieuwbouw, zijn de resultaten pas op termijn zichtbaar. Resultaat in 2022: 6 nieuwbouwwoningen voor rolstoelgebruikers zijn opgeleverd. In de nieuwbouwplannen van de woningcorporaties zijn 53 rolstoelwoningen opgenomen. Verder zijn er in vastgestelde project- en investeringsnota’s tussen de 165-235 rolstoelwoningen ingepland. Inzet voor de samenwerkingsafspraken is om de realisatie van rolstoelwoningen ook onderdeel te
Doel 4: Inzicht in benodigde woningtypes en vertaling naar nieuwbouwplanning
maken van de afspraken. Daarnaast is het de bedoeling afspraken te maken over het behoud van bestaande rolstoelwoningen. Ten slotte hebben corporaties aangegeven dat de subsidie voor het realiseren van rolstoelwoningen te laag is en de kosten niet dekt. De hoogte van de subsidie wordt ook besproken in de uitwerking van de samenwerkingsafspraken.
Gemeente en woningcorporaties hebben in 2021 afgesproken de komende 5 jaar door nieuwbouw of renovatie 100 woningen in een geclusterde woonvorm te realiseren voor mensen die langdurig zorg nodig hebben. Deze woningen zijn nodig voor Amsterdammers die momenteel in een Wlz-cluster wonen dat niet meer aan de eisen voldoet. Het is in 2022 nog niet gelukt deze afspraak concreet in te vullen.
Verbetering van de toewijzing van rolstoelwoningen In 2021 is de toewijzing van rolstoelwoningen verbeterd door de introductie van de categorieën acuut, dringend en noodzakelijk. De instelling van deze categorieën maakt het mogelijk voorrang te geven aan een beperkte groep, namelijk mensen in een revalidatiekliniek die niet terug naar huis kunnen en mensen die de huidige woning niet meer in of uit kunnen. Het ging in 2022 om 4 huishoudens ‘acuut’ en 13 huishoudens ‘dringend’. Ook mensen in de categorie ‘noodzakelijk’ konden dus voldoende aan de beurt komen.
Tussen corporaties en gemeente bestaan veel afspraken over targets die gehaald moeten worden. De afspraak om 100 woningen in een geclusterde woonvorm te realiseren komt daar bij, maar de sturing op deze afspraak is nog onvoldoende geborgd. In 2023 wordt daarom onderzocht waar deze afspraak kan worden geborgd en hoe de gemeente met zorgaanbieders en woningcorporaties ook voor de groep ‘geclusterd wonen Wlz’ vervangende woonruimte kan realiseren.
De subsidie voor de realisatie van verbouwd rolstoelgeschikte woningen en rolstoelwoningen in de nieuwbouw kwam voorheen uit het corporatiebudget, maar dat is naar verwachting begin 2023 uitgeput. In de AAV is het voorstel opgenomen om hier opnieuw budget voor toe te kennen.
Programma Huisvesting Kwetsbare Groepen | Voortgangsrapportage 2022
In 2022 hebben woningcorporaties contact gezocht met zorgaanbieders voor de realisering van omslagwoningen in nieuwbouwprojecten. Corporaties en zorgaanbieders ontwikkelen samen nieuwe woonconcepten, zoals gemengd wonen en community living, zoals De Jacoba in Overhoeks/Noord, De Eenhoorn in Oost en De Lieven in Nieuw West.
20
Lisa en Jelle wonen op een krappe bovenwoning met hun kinderen Tilda van 6 en Jonas van 4 die meervoudig gehandicapt is. “Het is passen en meten. Tilda slaapt bij ons op de kamer. Jonas heeft een eigen kamer, want we hebben voortdurend zorgverleners over de vloer. We wachten al een tijd op een rolstoelwoning, hopelijk met een tuin zodat Jonas makkelijk naar buiten kan.”
Doel 5: Vereenvoudiging van het proces van intermediaire verhuur In de Omslagroute treedt de zorgaanbieder op als intermediair verhuurder. Deze aanpak werkt goed en draagt bij aan de samenwerking tussen woningcorporaties en zorgaanbieders. Inmiddels ervaren vooral zorgaanbieders ook nadelen, doordat zij veel woningen beheren en administratieve lasten hebben. Uit een onderzoek in 2022 blijkt dat de verhuuradministratie en incasso zorgaanbieders zo’n 1.400 euro per omslagwoning per jaar kosten. De zorgaanbieder krijgt deze kosten niet vergoed vanuit het WMO-budget. De zorgaanbieders, de woningcorporaties en de gemeente zijn als voorlopige oplossing overeengekomen om voor de duur van een jaar in 2023 gezamenlijk de kosten te dragen. Intussen gaan zij werken aan efficiëntie om de kosten naar beneden te brengen en lobbyen zij intensief richting het Rijk voor afschaffing van de dubbele inkomenstoets.
Programma Huisvesting Kwetsbare Groepen | Voortgangsrapportage 2022
21
Actielijn 3: Zorgzame stad en wijk Het is belangrijk dat alle Amsterdammers in hun buurt toegang hebben tot voorzieningen, contacten onderhouden en gelegenheid hebben om deel te nemen aan het buurtleven. Vooral in buurten met een hoog aandeel corporatiebezit wonen veel mensen met een inkomen op of onder het bestaansminimum, weinig sociale aansluiting, last van eenzaamheid en/of zorgvragen. De samenwerkingspartners zijn bezorgd over de leefbaarheid van buurten met veel van deze kwetsbare bewoners. Hebben deze buurten voldoende draagkracht voor het opvangen van mensen die een woning krijgen via het programma?
3. Zorgzame stad en wijk • • • • •
Doel 1: Digitale ondersteuning bij matching Doel 2: Experimenten met matchen op buurtniveau Doel 3: Ondersteuning initiatieven in stadsdelen Doel 4: Campagne ‘Zorgzame stad en wijk’ Doel 5: Onderzoek naar de woningtoewijzing per buurt en wijk
De vraagstukken draagkracht en leefbaarheid overstijgen het bereik van het programma, maar met actielijn 3 levert het programma wel een bijdrage door experimenten te faciliteren en onderzoek te doen naar de toewijzing van kwetsbare groepen in buurten en wijken. Samen met betrokken partners werkt de gemeente initiatieven uit om de leefbaarheid en draagkracht van de wijken te ondersteunen. Dit komt de wijk als geheel ten goede en draagt bij aan een zachte landing van kwetsbare groepen in de wijk. Hieronder staan de resultaten in 2022 voor de doelen van deze actielijn. Ten aanzien van de eerste doelstelling - digitale ondersteuning bij matching - is geen nieuwe informatie opgenomen omdat de betreffende pilot in 2020 na evaluatie is afgesloten.
Doel 2: Experimenten met matchen op buurtniveau Buurtbalans De werkwijze Buurtbalans helpt om knelpunten en mogelijkheden in buurten beter in beeld te brengen, waardoor een effectieve inzet van oplossingen en initiatieven mogelijk is. Samenwerkende partijen delen informatie met elkaar en komen tot een gedeeld, verdiept en genuanceerd beeld over de buurt. Zodoende kunnen partijen beter en gerichter samenwerken aan leefbaarheid en betere keuzes maken bij het plaatsen en ondersteunen van mensen in een kwetsbare situatie. Werkwijze Buurtbalans
Verandering buurt (op termijn) zichtbaar in cijfers
effect in de buurt
(verandering in) aanpak / interventies
behoefte aanvullende data
kwalitatieve informatie
gesprek
bundelen & presenteren data
Buurtbalans toegepast op buurtniveau (bestaande) data
Programma Huisvesting Kwetsbare Groepen | Voortgangsrapportage 2022
23
Buurtbalans begon in 2020 als experiment in zes buurten: de Transvaalbuurt, H-Buurt, Amsterdamse Poort, Dobbebuurt, Burgemeestersbuurt en Slotermeer Zuid. De resultaten waren positief. De deelnemers verkregen meer inzicht in de problematiek, maar ook in elkaars rol. Dit inzicht hielp bij het maken van gebiedsplannen en samenwerkingsafspraken. In opdracht van de stuurgroep is in 2022 een businesscase uitgewerkt. De belangrijkste uitkomsten zijn dat Buurtbalans zorgt voor weloverwogen beslissingen en slagvaardiger handelen. De tijdsinvestering is relatief laag en betaalt zich terug dankzij een grotere samenhang en efficiëntie bij de aanpak van verbeteringen. We faciliteren de komende twee jaar de werkwijze Buurtbalans. De stadsdelen zijn geïnteresseerd in Buurtbalans, zien de meerwaarde en waarderen de ondersteuning vanuit het PHKG. Een Startpakket is in ontwikkeling. Dit krijgt in 2023 een plaats op de gezamenlijke website huisvestingkwetsbaregroepen.nl. De onderzoeksadviseurs van de stadsdelen hebben opgenomen in hun onderzoeksjaarplan dat zij Buurt balans zullen ondersteunen met data-analyses en presentaties.
Doel 3: Ondersteuning initiatieven in stadsdelen
Doel 4: Campagne ‘Zorgzame stad en wijk’ Het vierde doel van deze actielijn gaat over een samenhangende inzet op communicatie met als doel professionals en vrijwilligers te informeren over de werkwijze bij het huisvesten van kwetsbare groepen, het draagvlak bij hen te vergroten en initiatieven van de stadsdelen te ondersteunen en verbinden.
Pilots leefbaarheid Zorgen over de leefbaarheid en draagkracht van buurten belemmeren soms de levering van sociale huurwoningen. Daarom is in 2021 afgesproken pilots te starten in buurten/complexen waarbij woning corporaties, zorgpartijen en gemeente samenwerken aan de leefbaarheid. De zorgaanbieders gaven daarbij aan ook de zittende huurders te willen helpen. De woningcorporaties stelden eind 2021 zes buurten voor. In 2022 zijn de wensen ten aanzien van de pilots geïnventariseerd. In Delflandplein Zuid is de pilot gericht op community building. Het is de bedoeling om met inloopspreekuren en activiteiten de sociale cohesie en het vertrouwen in de buurt te versterken. In de Van der Pek-buurt wordt tijdens de pilot het idee van een ‘zorg-allonge’ bij het huurcontract uitgewerkt. Indien de woningcorporatie tijdens een intakegesprek vermoedt dat een potentiële huurder een zorgvraag heeft, wordt deze persoon gekoppeld aan het buurtteam en HVO-Querido. Mogelijk wordt een zorgallonge daarna onderdeel van het huurcontract.
Bijeenkomsten Na stadscongressen ‘Thuis in de Wijk’ in 2017 en 2018 zijn in 2019 in Zuid en Oost stadsdeelcongressen gehouden, in 2021 gevolgd door online netwerksessies in West. Met diverse stadsdelen is gesproken over een vergelijkbaar initiatief, maar daaraan was in 2022 geen behoefte. Wel geven de stadsdelen aan dat zij een genuanceerd gesprek willen voeren over de draagkracht van wijken en de huisvesting van mensen in een kwetsbare situatie. Aan deze wens wordt in 2023 gevolg gegeven.
Centrale informatiebron De gezamenlijke website van gemeente, woningcorporaties en zorgaanbieders www.huisvestingkwetsbaregroepen.nl is in 2022 verder uitgebreid. Met de website beschikken alle betrokken medewerkers over een centrale informatiebron. Betrouwbare informatie over onder meer de Tien Werkafspraken, de Omslagroute, de Woonwaaier en de samenwerking is op de website te vinden.
De pilots in de Wildemanbuurt en de Dichtersbuurt zijn stopgezet en die in de Marathonbuurt verkeert in de oriëntatiefase. In de Dapperbuurt is voorlopig geen behoefte aan een pilot. Het stadsdeel en de woning corporatie zetten zelf een netwerk ‘zorgzame wijk’ op.
Programma Huisvesting Kwetsbare Groepen | Voortgangsrapportage 2022
24
Doel 5: Onderzoek naar de woningtoewijzing per buurt en wijk Onderzoek, Informatie en Statistiek (OIS) maakt regelmatig voor het programma een rapport over de woningtoewijzing aan kwetsbare groepen. In 2021 is het rapport niet uitgebracht vanwege onduidelijkheden rondom de registraties van statushouders. Gelukkig zijn deze problemen opgelost en kon de gemeenteraad in december 2022 kennisnemen van een nieuw rapport. Tussen stadsdelen en buurten bestaan verschillen in het aantal woningen dat is toegewezen aan mensen in een kwetsbare situatie. De verschillen zijn grotendeels te verklaren door het aandeel corporatiewoningen en de mutatiegraad in een buurt: waar meer corporatie woningen vrijkomen, worden ook meer woningen verhuurd aan kwetsbare groepen. In deze buurten wonen vaak al veel mensen die kwetsbaar zijn qua inkomen, opleiding, werk en gezondheid. Het nieuwe onderzoek laat duidelijk zien dat de corporaties en zorgaanbieders zorgvuldig te werk gaan bij het matchen. Ze letten op de invloed van de omgeving, op het herstel van mensen en op een stapeling van kwetsbaarheid in buurten.