Voortgangsrapport_PHKG_2021.pdf

Doel 2: Experimenten met matchen op buurtniveau Buurtbalans

Het experiment Buurtbalans is begin 2021 afgerond. Tijdens Buurtbalans is in drie Amsterdamse buurten gewerkt aan een werkwijze waarmee buurtprofessionals door het delen van informatie beter inzicht krijgen in de kracht en kwetsbaarheid van de buurt. Doel daarvan is de slagkracht te vergroten, beter en gerichter samen te werken aan leefbare buurten en goede keuzes te maken bij het plaatsen en ondersteunen van kwetsbare mensen in de buurt.

De opbrengsten van Buurtbalans zijn: 1. Er is breed draagvlak voor samenwerking aan de opgaves in de buurt. 2. Partners weten beter hoe zij data en inzichten met elkaar kunnen delen, welke data relevant zijn en tegen welke grenzen met betrekking tot bijvoorbeeld privacy zij aanlopen. 3. Partners weten beter hoe ze samenwerking op buurtniveau zo kunnen organiseren dat zij een gedeeld beeld hebben over de situatie in een buurt. 4. Door het delen van informatie en inzichten verdiept de kennis van partners. Hierdoor is het mogelijk betere gebiedsplannen en samenwerkingsafspraken te maken. 5. Niet alleen de kennis over de buurt is waardevol, maar ook over elkaars rol en activiteiten. 6. In alle drie de pilotgebieden hebben partijen besloten na afloop van het experiment zelfstandig door te gaan met de op gang gebrachte data gedreven samenwerking. De rapportage over Buurtbalans bevat een serie aan­ bevelingen. De overkoepelende aanbeveling is om de data gedreven samenwerking in ieder geval in de 3 pilotgebieden voort te zetten en deze te verbeteren en uit te breiden naar andere kwetsbare wijken. Het opdrachtgeverschap voor deze samenwerking zou bij de stadsdelen moeten liggen. Voor Buurbalans wordt een businesscase uitgewerkt die naar verwachting in de eerste helft van 2022 gereed is.

Het experiment vond plaats in 3 Amsterdamse buurten: in Zuidoost, Nieuw West en Oost. Er is met grote inzet en veel energie door diverse professionele partijen samengewerkt.

Programma Huisvesting Kwetsbare Groepen | Voortgangsrapportage 2021

23

Beschrijving casuïstiek ernstige overlast

Op verzoek van de stadsdelen is in 2020 en 2021 is een onderzoek gedaan naar ernstige overlast waarbij vermoedelijk iemand uit de hoofdgroep ‘Wonen met begeleiding’ is of was betrokken. Het doel van het onderzoek was aangrijpingspunten vinden voor een meer samenhangende aanpak van ernstige overlast­ gevallen. Voor het onderzoek zijn casussen opgevraagd van overlast, waarbij de veroorzaker vermoedelijk woont met begeleiding. Deze uitvraag leverde 11 casussen op. In 4 gevallen behoorde de veroorzaker tot een van de kwetsbare groepen van het programma: twee bewoners van een omslagwoning, één Laatste Kanser en één statushouder. Bij de overige voorbeelden woonden mensen al lang, vaak al vele jaren op het adres voordat de eerste overlastmeldingen binnenkwamen. Uit het onderzoek blijkt dus geen relatie tussen de huisvesting van kwetsbare groepen vanuit het programma PHKG en een stijging van ernstige overlast in wijken. Hoewel specifiek is gevraagd naar voorbeelden van overlast door kwetsbare groepen van het programma, zijn er nauwelijks casussen opgehaald. Bij zo’n 60% van de casussen ging het bovendien om andere huurders.

Doel 3: Ondersteuning initiatieven in stadsdelen Leerkringbijeenkomsten

In voorgaande jaren vonden leerkringbijeenkomsten plaats. In deze bijeenkomsten wisselen professionals en actieve vrijwilligers ervaringen en kennis uit die relevant is voor het landen van kwetsbare mensen in de buurt. Vanwege corona waren er in 2020 en 2021 geen leerkringbijeenkomsten. Hopelijk is het in 2022 weer mogelijk om professionals tijdens bijeenkomsten te infor­ meren en mee te nemen in nieuwe ontwikkelingen. Dit maakt onderdeel uit van de gezamenlijke communicatieaanpak van de partners in het programma.

Pilots leefbaarheid

Centrale informatiebron

Een Kopgroep met deelnemers van de gemeente Amsterdam, woningcorporaties en zorgaanbieders heeft in 2021 herhaaldelijk overlegd over het tekort aan woningen voor kwetsbare groepen. Zorgen over de leefbaarheid en draagkracht van buurten belemmeren soms de levering van sociale huurwoningen. Daarom is afgesproken pilots te starten in buurten/complexen waarbij woningcorporaties, zorgpartijen en gemeente samenwerken aan de leefbaarheid. De woningcorporaties hebben eind 2021 zes buurten voorgesteld. In 2022 wordt getoetst of ook de stadsdelen met deze buurten/ gebieden aan de slag willen. Daarna zullen de pilots starten. De zorgaanbieders bespreken of en op welke wijze zij ook de zittende huurders kunnen helpen.

Aan het begin van 2021 is www.huisvestingkwetsbaregroepen.nl gelanceerd. Dit is een gezamenlijke website van gemeente, woningcorporaties en zorgaanbieders. Met de website beschikken hun medewerkers over een centrale informatiebron. Alle actuele, betrouwbare informatie over onder meer de Tien Werkafspraken, de Omslagroute, de Woonwaaier en de samenwerking is op de website te vinden. In 2022 wordt de website verder uitgebreid.

Alle woonoplossingen bijeen

In de huidige wooncrisis komen steeds meer mensen in de knel, omdat ze een (andere) woning nodig hebben, terwijl een sociale of vrijesector huurwoning of een koopwoning voor hen geen optie is. De nieuwe pagina www.amsterdam.nl/woonmogelijkheden wijst mensen de weg naar reguliere en alternatieve woonoplossingen. Dit onderdeel kwam eind 2021 beschikbaar. De informatie is bedoeld voor alle Amsterdammers, kwetsbaar en niet kwetsbaar, dakloos en wonend, professional en gewone burger.

Doel 4: Campagne ‘Zorgzame stad en wijk’

Het vierde doel van deze actielijn gaat over een samenhangende inzet op communicatie met als doel professionals en vrijwilligers te informeren over de werkwijze bij het huisvesten van kwetsbare groepen, het draagvlak bij hen te vergroten en initiatieven van de stadsdelen te ondersteunen en verbinden.

Een van de aanleidingen voor de pagina over woon­ mogelijkheden is dat de vraag naar omslagwoningen veel hoger ligt dan het aanbod. Mensen moeten daardoor lang wachten. Mensen in de groep ‘Wonen met begeleiding’ hebben een stabiele woonsituatie nodig om te herstellen. Voor een deel van hen is het beter om snel met begeleiding aan herstel te kunnen werken op bijvoorbeeld een kamer, dan langdurig te wachten op een omslagwoning. En op een kamer kunnen ze dezelfde begeleiding krijgen. De nieuwe pagina helpt bij het vinden van een alternatieve oplossing.

Netwerksessies

Na stadscongressen ‘Thuis in de Wijk’ in 2017 en 2018 zijn in 2019 de stadsdeelcongressen ‘Thuis in Zuid’ en ‘Thuis in Oost’ gehouden. Live bijeenkomsten waren in 2020 en 2021 niet mogelijk. Samen met stadsdeel West is een online format uitgewerkt. De laatste twee weken van januari 2021 stonden in het teken van de Netwerksessies ‘Thuis in West’. Ruim 200 professionals namen deel aan een of meerdere van de 28 verschillende sessies.

Djinn (23) had geen recht in het huurhuis te blijven wonen, nadat haar moeder overleed. Net klaar met school kwam ze op straat te staan. De moeder van haar beste vriendin wilde helpen, maar niet als ze daarmee problemen kreeg met haar uitkering of de woningcorporatie. Ze melden zich samen aan bij Onder de Pannen, zodat Djinn toch 12 maanden bij dit gezin kon wonen. Djinn heeft in rust kunnen rouwen en kunnen zoeken naar een oplossing. Inmiddels heeft ze een eigen plek en een leuke baan en is ze nog steeds beste vrienden met haar vriendin. Het gemis van haar moeder blijft. Bekijk het filmpje.

Doel 5: Onderzoek naar de woningtoewijzing per buurt en wijk

Onderzoek, Informatie en Statistiek (OIS) maakt regelmatig voor het programma een rapport over de woningtoewijzing aan kwetsbare groepen. De totstandkoming van het rapport werd in 2021 belemmerd doordat statushouders soms wel en soms niet bleken te zijn meegeteld in de geregistreerde cijfers. Het probleem is inmiddels opgelost en medio 2022 verschijnt het volgende rapport.

Programma Huisvesting Kwetsbare Groepen | Voortgangsrapportage 2021

24

Programma Huisvesting Kwetsbare Groepen | Voortgangsrapportage 2021

25

Actielijn 4: Leren, implementeren en evalueren Alle partners steken veel energie in de verdere uitwerking, verbreding en invoering van werkwijzen, afspraken en processen. Zij zorgen voor training, interne en externe communicatie en ondersteunende instrumenten. Ook monitoren zij de voortgang. De implementatie binnen de eigen organisatie blijft een eigen verantwoordelijkheid van elke partner, maar de organisaties kunnen leren van elkaar.

4. Leren, implementeren en evalueren • Doel 1: Implementatie ’Tien Werkafspraken’ en nieuwe werkprocessen • Doel 2: Gezamenlijk training en deskundigheidsbevordering • Doel 3: Evalueren en monitoren van de voortgang en effecten

Doel 1: Implementatie ’Tien Werkafspraken’ en nieuwe werkprocessen Omslagroute

De Omslagroute is eind 2019 ingevoerd en sindsdien verder uitgewerkt. In 2021 zijn ingewikkelde proces­ afspraken verfijnd en nieuwe doelgroepen aangehaakt. De informatie op het online platform omslagroute. amsterdam.nl is geactualiseerd. Diverse organisaties hebben zich inmiddels bij het platform aangesloten. Om een veilige digitale gegevensuit­wisseling te garanderen zijn de privacy-risico’s in kaart gebracht en maatregelen getroffen ter verkleining van de risico’s. De uitvoering is zo goed als afgerond. Het is de bedoeling dat gemeente, woningcorporaties en zorgaanbieders in 2022 een Convenant Omslagroute en een privacyverklaring bekrachtigen. Het behalen van de doelen van de Omslagroute staat of valt bij voldoende aanbod van corporatiewoningen. De afgelopen jaren bleef het aanbod achter bij de vraag, maar in 2021 zijn de streefcijfers behaald.

Doel 2: Gezamenlijk training en deskundigheidsbevordering

Het laten landen van de ‘Tien werkafspraken Thuis in de wijk’ in de uitvoerende organisaties is een continu proces dat structureel aandacht vraagt. Daartoe worden medewerkers getraind, themabijeenkomsten gehouden waarin praktische problemen worden besproken en vragen uit de praktijk worden beantwoord. Ook is er een vast aanspreekpunt voor vragen uit de praktijk en advisering bij geschillen.

Doel 3: Evalueren en monitoren van de voortgang en effecten

Eind november 2021 waren er 2.293 lopende Omslagtrajecten. Gemiddeld over 2021 waren er 2.300 lopende Omslagtrajecten, waarvan 1.950 uit de MO en 350 uit BW. In 2021 is de Omslagroute geëvalueerd. Dit was een kwalitatief onderzoek naar de werking van de ‘Tien Werkafspraken’ in de praktijk en de ervaringen met de samenwerking aan de huisvesting en begeleiding van cliënten in de Omslagroute. Zorgaanbieders, woningcorporaties en de gemeente werken intensief en goed samen, zo blijkt uit de evaluatie. Het proces is in de afgelopen jaren stevig neergezet en ingevoerd. Volgens betrokkenen is de Omslagroute veel eenduidiger en transparanter dan de oude werkwijze. Zij geven aan dat dit ook voor de cliënten/omslagbewoners prettiger is. Mensen hebben duidelijkheid, ze weten waar ze aan toe zijn.

Programma Huisvesting Kwetsbare Groepen | Voortgangsrapportage 2021

27

Tot slot: vooruitblik naar 2022 In de komende jaren loopt het tekort aan woningen voor kwetsbare groepen naar verwachting op. De prijzen van koopwoningen en huurwoningen in de vrije sector in Amsterdam blijven te hoog voor lagere inkomensgroepen. De woningmarkt zit vrijwel op slot. In recent onderzoek is berekend dat het tekort aan woningen voor kwetsbare groepen rond 2030 kan zijn opgelopen tot 10.000.

Uit alle gevoerde gesprekken blijkt dat de nieuwe werkwijze het welzijn van cliënten ten goede komt. Bewoners van een omslagwoning hebben meer zelf­ vertrouwen, voelen zich meer uitgedaagd en zijn meer gemotiveerd om aan hun persoonlijke doelen te ­werken, aldus zorgmedewerkers en bewoners. De evaluatie bevat diverse aanbevelingen. De belangrijkste staan hieronder: • Om het werkproces soepel te laten verlopen dienen de partijen elkaar goed te kunnen vinden en te durven vertrouwen op elkaars expertise. Hiervoor is regelmatig contact, uitwisseling van kennis en ervaring van groot belang. Dit contact wordt over de brede linie als goed ervaren, maar door regelmatige personeelswisselingen moet dit gewaarborgd blijven. Het is belangrijk te (blijven) werken aan de onderlinge relaties. De geïnterviewden achten het essentieel dat de gemeente hierbij een regierol blijft nemen. Het implementatieteam Omslagroute gaat invulling geven aan deze aanbeveling in samenwerking met leden van het Communicatieplatform Thuis in de Wijk. • Er is een route nodig voor de oplossing van knelpunten in de samenwerking. Deze escalatieroute is inmiddels ontwikkeld en ingevoerd. • Onderzoek is nodig naar wat de doorstroomtijd van cliënten beïnvloedt. Dit advies wordt nader uitgewerkt.

De sleutels voor een toegankelijke woningmarkt op de wat langere termijn zijn: • stimulering van de doorstroom op de woningmarkt • vergroting van het aanbod aan betaalbare huurwoningen • regionale spreiding van sociale huurwoningen en kwetsbare groepen • nieuwbouw en efficiënt gebruik van bestaande woningen Een deel van deze sleutels liggen in handen van het Rijk. Samen met de VNG, Aedes, de andere gemeenten van de G5 en de G40 zet Amsterdam de lobby voort om het gezamenlijke kabinetsadvies voor een integrale aanpak van de wooncrisis onderdeel te laten zijn van de Woonagenda van het nieuwe kabinet. Alleen een integrale aanpak biedt een oplossing voor de wooncrisis en voor de huisvesting van aandachtsgroepen. De gemeente Amsterdam wil daarbij een voortrekkersrol pakken in samenwerking met de provincie en de andere gemeenten binnen de Metropoolregio Amsterdam. Op lokaal niveau blijft de samenwerking tussen de gemeente Amsterdam en de Amsterdamse woningcorporatie en zorgaanbieders onontbeerlijk. Gezamenlijk zetten zij ook in op de genoemde oplossingen voor de woon­ crisis.

De evaluatie leverde ook bruikbare suggesties voor verbetering van de monitor op. In 2021 lag de prioriteit bij het op orde brengen van de basis van de monitor. Naar verwachting zijn in 2022 de registraties op orde en kan worden gestart met de ontwikkeling van een digitaal dashboard en een onderzoek naar uitbreiding van de monitor met aanvullende gegevens.

Actielijn 1: Preventie dakloosheid en het bieden van ondersteuning

Op gebied van preventie is het doel voor 2022 dat de Buurtteams een goede samenwerking en verwijsrelatie met de netwerkpartners tot stand brengen. De netwerkpartners zijn onder meer de woningcorporaties, !Woon en het team urgenties van de gemeente. Het Buurtteam vervult naast het Sociaal Loket de eerstelijnsfunctie voor de toegang tot een urgentie.

28

Het project Tijdelijk onder Dak loopt per 2023 ten einde en zal geëvalueerd worden. Als het goed is zijn dan 350 tot 400 economisch daklozen ondersteund bij het maken van een nieuwe start. Voor de pilot Wonen buiten Amsterdam moet in 2022 een vaste werkwijze zijn geïmplementeerd, waardoor mensen makkelijker de stap zullen maken naar een woning buiten de hoofdstad.

Actielijn 2: Voldoende passende woonplekken

De verdeling van de 1.800 woningen is helaas een verdeling van schaarste, want het gat tussen de beschikbare en benodigde woningen is fors. In 2022 zijn er 3.500 woningen nodig. De woningen voor 2022 worden verdeeld op basis van de verhoudingen tussen de doelgroepen. De vraag is berekend door te kijken naar de wachtlijst en het verwachte aantal nieuwe beschikkingen het komend jaar.

Hoofdgroep Wonen zonder begeleiding

Het aantal toegekende sociale en medische urgenties is de afgelopen jaren gestegen en vlakt pas sinds najaar 2021 langzaam af, ondanks aanscherpingen in 2020 en 2021. Oorzaken zijn de problematische woningmarkt en ook corona. De coronacrisis leidde voor veel mensen tot extra woonproblemen. Gezinssituaties werden bijvoorbeeld onhoudbaar door inwonende familieleden. Naar verwachting zijn er in 2022 560 woningen nodig voor mensen met een woonurgentie, maar er wordt ingezet op maximaal 334 woningen. Aan het eind van 2021 heeft de gemeenteraad zich uitgesproken tegen aanscherping van de nadere regels voor urgenties. De voorgestelde aanscherping was nodig om de wachttijd voor mensen met een urgentie

Programma Huisvesting Kwetsbare Groepen | Voortgangsrapportage 2021

29

niet hoger te laten oplopen. Nu beperking van het aantal verleende woonurgenties niet mogelijk is, valt een stijging van de wachttijd te verwachten. Deze zal eind 2022 zijn opgelopen naar ongeveer 2 jaar.

Rolstoelwoningen

De uitvoering van de drie acties uit de Aanpak Rolstoelwoningen moet voor eerst in tijden leiden tot een afname op de wachtlijst voor rolstoelwoningen. Na de trage start in 2021 wordt in 2022 extra ingezet op de uitvoering van deze acties. De vooruitzichten voor de korte termijn zijn vooralsnog niet erg rooskleurig. Voor de lange termijn ziet het er beter uit. Bij 3 grote nieuwbouw/transformatiebuurten zijn rolstoelwoningen onderdeel van de investeringsnota of projectnota. In totaal gaat het naar verwachting om 170 tot krap 250 rolstoelwoningen, waarvan de laatste over 25 jaar wordt opgeleverd. Naar verwachting zullen maximaal 25 huishoudens verhuizen uit een rolstoelwoning, terwijl het streven 46 verhuizingen is. Volgens het huurcontract moet een rolstoelwoning vrijkomen als er geen rolstoelgebruiker meer in het huishouden is. Volgens de corporaties is handhaving van deze bepaling zeer lastig. De afspraak over nieuwbouw van 208 rolstoelwoningen zal over enkele jaren het aanbod verruimen. De AFWC acht het haalbaar om, volgens afspraak, 30 sociale huurwoningen in 2022 aan te passen tot verbouwd rolstoelgeschikte woningen.

Hoofdgroep Wonen met begeleiding

Actielijn 4: Leren, implementeren en evalueren

Statushouders

De gemeente heeft in 2022 de taakstelling om 1.000 statushouders te huisvesten. Daarnaast is er een achterstand in de taakstelling van 2021 van 276 personen. Tot slot zijn er 430 woningen nodig voor (voor­ malig) statushouders die in aanmerking komen voor de Ruggensteunregeling. De regeling is bedoeld voor statushouders met een tijdelijk huurcontract. Als zij geen andere woonruimte kunnen vinden, krijgen zij een eenmalig woningaanbod van de gemeente.

Voor de Omslagroute wordt een voorstel uitgewerkt over mensen die nu nog geen zorg ontvangen vanuit de MO/BW-keten of direct in de Wlz instromen. Vanzelfsprekend gaat het dan mensen met perspectief op zelfstandig wonen in de wijk. Op gebied van preventie is het doel voor 2022 dat de Buurtteams een goede samenwerking en verwijsrelatie met de netwerkpartners tot stand brengen. De netwerkpartners zijn onder meer de woningcorporaties, !Woon en het team urgenties van de gemeente. Het Buurtteam vervult de eerstelijnsfunctie voor de toegang tot een urgentie.

De totale vraag naar woningen voor statushouders in 2022 is 1.237. De verdeling op basis van de verhouding tussen de hoofdgroepen levert 637 woningen voor statushouders op. Daarnaast komen er in 2022 tijdelijke woningen beschikbaar voor 143 statushouders. Deze tijdelijke woningen tellen niet mee in de 1.800 woningen.

Ook in 2022 gaan de themabijeenkomsten van het implementatieteam Omslagroute door. Samenwerken is en blijft een werkwoord en we willen dit niet loslaten.

Stijgende wachttijden

Actielijn 3: Zorgzame stad en wijk

De doelstelling om alle kwetsbare groepen binnen 3 maanden te huisvesten is onhaalbaar. In 2022 zal dit nog duidelijker blijken dan in 2020 en 2021. Het tekort aan woningen knelt de komende jaren des te meer door de forse extra toestroom van statushouders, de toename van dak- en thuisloosheid en het grote aantal huishoudens met een nog te verzilveren sociale of medische urgentie.

Als gevolg van de coronapandemie waren live bijeenkomsten in 2020 en 2021 nauwelijks mogelijk. Elkaar kennen en begrijpen is basis van een goede samenwerking. In 2022 wordt extra ingezet op ontmoeting en dialoog. Hopelijk kan dat weer live. Zo niet, dan wordt gezocht naar andere manieren om de partners van het programma bijeen te brengen. Mogelijkheden hiervoor zijn bijvoorbeeld ook aanwezig wanneer woningcorporaties, zorgaanbieders en gemeente tijdens pilots gaan samenwerken aan verbetering van de leefbaarheid in diverse buurten.

Medewerkers van woningcorporaties en zorgaanbieders willen graag meer over het werk en de afwegingen van de ander weten. Ze willen beter te begrijpen waarom bepaalde keuzes worden gemaakt. Dit komt het onderling vertrouwen ten goede.

Naar verwachting lukt het in 2022 slechts om de helft van de kwetsbare huishoudens met een urgent woonprobleem daadwerkelijk te huisvesten. Dit zeer pijnlijke gegeven leidt tot onwenselijke situaties, zoals overvolle asielzoekerscentra en opvangvoorzieningen, en grote problemen met inwonende gezinnen

De vraag voor 2022 is circa 700 woningen. Daarnaast is er een wachtlijst van 1.000. Om te starten met het wegwerken van de achterstand worden er 849 woningen voor deze doelgroep beschikbaar gesteld in 2022.

Wat betreft de huisvesting van kwetsbare groepen ligt de focus in 2022 en de jaren daarna enerzijds op ver­ groting van het aanbod van woonruimte en anderzijds op stroomlijning en beperking van de vraag naar woningen. Het verdelen van de beschikbare woningen en af­spraken over de sturing hierop worden belangrijker dan ooit.

Programma Huisvesting Kwetsbare Groepen | Voortgangsrapportage 2021

30

Programma Huisvesting Kwetsbare Groepen | Voortgangsrapportage 2021

31

Over het programma

Gemeente Amsterdam, maart 2022

VRM21_78

Het programma Huisvesting Kwetsbare Groepen is een samenwerking van de Gemeente Amsterdam (Wonen, WPI, OJZ, G & O en stadsdelen) met woningcorporaties en zorgpartijen.