Voortgangsrapport_PHKG_2021.pdf
Tekst van het document
Programma Huisvesting Kwetsbare Groepen Voortgangsrapportage 2021 Amsterdam, maart 2022
Inhoud
Samenvatting
Samenvatting
3
Over het programma in 2021
9
Sociale huurwoningen voor kwetsbare groepen in 2021 Wachttijden Financiën
Actielijn 1: Preventie van dakloosheid en het bieden van ondersteuning Doel 1: Meer mogelijkheden om woonvragen te voorkomen en op te lossen Doel 2: Een aanpak ontwikkelen ter ondersteuning van de Buurtteams Doel 3: Invoering (woon)maatregelen implementatieplan Thuis in de Wijk
Actielijn 2: Voldoende passende woonplekken
Doel 1: Nieuwe afspraken voor 2020-2024 Doel 2: Realisering (tijdelijke) nieuwbouw voor statushouders Doel 3: Vergroting aanbod gezinsen rolstoelwoningen Doel 4: Inzicht in benodigde woningtypes en vertaling naar nieuwbouwplanning Doel 5: Vereenvoudiging van het proces van intermediaire verhuur
Sinds 2016 werken zorgaanbieders, woningcorporaties en de gemeente Amsterdam samen in het Programma Huisvesting Kwetsbare Groepen (PHKG). De hoofddoelstelling van het programma is woonoplossingen realiseren voor mensen in een kwetsbare situatie met een urgent woonprobleem, die (op termijn) in staat zijn zelfstandig te wonen. Het streven is mensen binnen drie maanden een passende woonruimte te bieden.
10 10 11
13 13 15 15
17 17 19 19 21 21
Actielijn 3: Zorgzame stad en wijk
Doel 2: Experimenten met matchen op buurtniveau Doel 3: Ondersteuning initiatieven in stadsdelen Doel 4: Campagne ‘Zorgzame stad en wijk’ Doel 5: Onderzoek naar de woningtoewijzing per buurt en wijk
Actielijn 4: Leren, implementeren en evalueren Doel 1: Implementatie ’Tien Werkafspraken’ en nieuwe werkprocessen Doel 2: Gezamenlijk training en deskundigheidsbevordering Doel 3: Evalueren en monitoren van de voortgang en effecten
Tot slot: vooruitblik naar 2022
Actielijn 1: Preventie dakloosheid en het bieden van ondersteuning Actielijn 2: Voldoende passende woonplekken Actielijn 3: Zorgzame stad en wijk Actielijn 4: Leren, implementeren en evalueren
Mensen in een kwetsbare situatie hebben vaak problemen op meerdere domeinen. De doelgroepen van het programma kampen daarnaast met een urgent woonprobleem. De ondersteuning van deze mensen is alleen effectief als het woonprobleem wordt opgelost.
23 23 24 24
De activiteiten van het programma voor de periode 2019-2022 zijn verdeeld over vier actielijnen: 1. Preventie van dakloosheid en ondersteuning 2. Voldoende passende woonplekken 3. Zorgzame stad en wijk 4. Implementeren, leren en evalueren
25
27 27
De tijdige huisvesting van kwetsbare groepen stelde het PHKG in 2021 voor een groot vraagstuk. Er lag een hoge taakstelling voor statushouders, een grote vraag naar woningen voor de uitstroom uit de maatschappelijke opvang en een forse stijging van het aantal woningzoekenden met een sociale of medische urgentie. De 1.800 woningen die de woningcorporaties jaarlijks beschikbaar stellen voor het PHKG, zijn niet genoeg om te voldoen aan de grote vraag van 3.800 woningen in 2021.
27 27
29 29 29 30 31
De oplopende vraag vanuit de verschillende doel groepen en langere wachttijden leiden tot dilemma’s. Het wordt steeds moeilijker om de schaarste eerlijk te verdelen. De ambitie om iedereen binnen 3 maanden een passende woning te bieden, is niet langer haalbaar. Complexe en pijnlijke keuzes zijn daarom onontkoombaar.
en stadsvernieuwingsurgenten. De samenwerkingspartners hebben in 2021 intensief overlegd over de aantallen woningen voor de huisvesting van kwetsbare groepen. Hieruit kwam onder andere dat woning corporaties bereid zijn extra woningen te leveren voor het programma, indien zij minder woningen nodig hebben voor stadsvernieuwingsurgenten en zij hun 5% vrije ruimte voor onder andere noodsituaties niet volledig benutten. Daarnaast hebben de corporaties gevraagd om extra locaties voor tijdelijke woonprojecten en zegden zij toe de toegewezen rolstoelwoningen in 2021 niet mee te tellen met de 1.800 woningen voor het PHKG.
Woningtoewijzing
In 2021 zijn 2.112 sociale huurwoningen van woningcorporaties toegewezen aan kwetsbare groepen, plus 65 rolstoelwoningen. Dit bijzonder goede resultaat is mede dankzij de inzet van woningcorporaties mogelijk gemaakt. Tevens hebben de corporaties in 2021 beter gestuurd op de toewijzing van woningen conform de onderverdeling in hoofdgroepen (Wonen zonder begeleiding, Wonen met begeleiding en Statushouders). De zorgaanbieders toonden een grote inzet door voldoende begeleiding te regelen bij het hoge aanbod aan omslagwoningen. Tijdens de piek in het woningaanbod in de zomer hebben zij zelfs de kosten voor huurderving voor hun rekening genomen. Zodoende was er meer tijd om begeleiding te regelen en konden zoveel mogelijk cliënten doorstromen naar een omslagwoning1.
Alle samenwerkingspartners van het PHKG benadrukken dat de realisatie van extra woonruimte voor kwetsbare groepen belangrijk is. Maar, er moeten ook voldoende woningen over blijven voor regulier woningzoekenden
1E en omslagwoning is een woning voor een cliënt in de Omslagroute. De cliënt krijgt begeleiding bij het zelfstandig wonen in de wijk. In eerste instantie staat het huurcontract op naam van de zorgaanbieder. Als het goed gaat, krijgt de cliënt een huurcontract op eigen naam. Programma Huisvesting Kwetsbare Groepen | Voortgangsrapportage 2021
2
Programma Huisvesting Kwetsbare Groepen | Voortgangsrapportage 2021
3
Actielijn 1: Preventie van dakloosheid en ondersteuning
Actielijn 1 van het programma heeft tot doel dakloosheid te voorkomen en ondersteuning te bieden aan kwetsbare mensen met een huisvestingsprobleem. Ondanks de inspanningen van het PHKG wachten er nog ongeveer 2.000 bewoners op een plek binnen de MO/BW-keten. Ook groeit het aantal economisch daklozen. Naar schatting raken jaarlijks 1.100 tot 2.500 mensen economisch dakloos. De actielijn preventie zet zich in om voor economisch daklozen alle preventieve maatregelen beschikbaar te stellen. Vanwege het belang van een stevige aanpak voor economisch daklozen is de stuurgroep PHKG vanaf 2021 samengevoegd met de stuurgroep ED. De samenwerking met de Buurtteams Amsterdam is in 2021 verstevigd. Ter ondersteuning van professionals en woningzoekenden is eind 2021 de indexpagina www.amsterdam.nl/woonmogelijkheden live gegaan. Op deze pagina staat informatie over woonoplossingen met handige links. Sinds 2020 werken woningcorporaties, de Regenboog Groep en de gemeente samen aan ‘Tijdelijk onder Dak’ en verhuren woningcorporaties sloop- of renovatie woningen aan economisch daklozen. De woningcorporaties streefden ernaar om 200 woningen beschikbaar te stellen voor het einde van 2021. Om diverse redenen is dat aantal lager geworden. Zo wordt er sinds het uitbreken van de corona pandemie beduidend minder verhuisd en dus komen er minder woningen vrij.
Ook hebben sommige corporaties bouwplannen uitgesteld. Tot en met eind 2021 zijn 62 woningen geleverd en 122 mensen geholpen met een tijdelijke plek. In totaal zijn 22 economisch daklozen uitgestroomd: 10 vonden een duurzame woning, 7 gingen naar een andere tijdelijke woonplek en 5 vonden een woonplek binnen het eigen netwerk. Er is besloten het project te verlengen tot 2023; de corporaties gaan akkoord met verlenging en bestuurlijk zijn de benodigde middelen verstrekt. Naar verwachting lukt het dan wel het afgesproken aantal woningen te halen.
is een kwart meer dan in 2020. De zorgaanbieders konden daardoor de geplande doorstroom van cliënten naar een zelfstandige woning bereiken. Bij de doorstroom van jongvolwassenen/jonge moeders uit de maatschappelijke opvang jongvolwassenen (MOJ) en jeugdhulp werd een inhaalslag gemaakt. Nadat het woningaanbod in eerdere jaren was achtergebleven, leverden de corporaties in 2021 meer woningen voor deze groepen, namelijk 134 terwijl er 91 waren gepland.
Omdat mensen elders in Nederland vaak (veel) sneller een sociale huurwoning vinden, startte in 2020 de pilot ‘Wonen buiten Amsterdam’. De uitkomst van een tussentijdse evaluatie in juli 2021 gaf aanleiding de pilot met nog een half jaar te verlengen. Meer dan honderd hulpverleners vroegen advies over wonen buiten Amsterdam. Daardoor kwamen 54 verhuizingen tot stand, waaronder 29 gezinnen uit de noodopvang. In alle gevallen verhuisde men naar lotingwoningen. Door bijzondere bijstand snel en soepel in te zetten, konden 24 gezinnen naar een andere gemeente verhuizen. Begin 2022 volgt de eindevaluatie.
Al vertoonde de levering van omslagwoningen een stijgende lijn in 2021, toch blijft de vraag naar woningen hoger dan het aanbod. De ketens MO/BW blijven daardoor verstopt, met lange wachtlijsten en wachttijden als gevolg. Op dit moment staan mensen anderhalf tot twee jaar op de wachtlijst voor een MO/BW-traject. Aan de voorkant is geen instroom mogelijk, omdat de doorstroom naar een zelfstandige woning met begeleiding stokt. De druk op voorzieningen als de nachtopvang en het passantenpension neemt toe. Dit alles leidt ook tot hoge vermijdbare zorgkosten.
Actielijn 2: Voldoende passende woonplekken
De zes doelen van de actielijn ‘Voldoende passende woonplekken’ zijn gericht op vergroting van het aanbod aan passende woonplekken voor kwetsbare groepen. Jaarlijks verdeelt het college 1.800 woningen over drie hoofdgroepen (Wonen zonder begeleiding, Wonen met begeleiding en Statushouders). Dit aantal is echter niet voldoende vanwege de bovengemiddeld hoge taakstelling statushouders, de stijging van het aantal mensen met een woonurgentie en de hoge vraag naar omslagwoningen. In 2020 zouden er 2.400 woningen nodig zijn geweest om in de vraag te voorzien; in 2021 is de vraag opgelopen tot 3.800 woningen.
De bovengemiddeld hoge taakstelling voor status houder in 2021 is niet gehaald. Inclusief een achterstand van 21 uit 2020 had de gemeente 1.232 statushouders moeten huisvesten; dit zijn er 957 geworden. Daardoor heeft de gemeente Amsterdam opnieuw een achterstand opgebouwd van 276 personen.
Sinds 2019 stijgt het aantal mensen met een sociale of medische urgentie. Steeds meer mensen komen in de knel door de krapte op de woningmarkt en de coronapandemie verergert de problemen. In 2021 is 51% meer woningen toegewezen aan mensen met een sociale of medische urgentie dan was afgesproken. Corporaties hebben bewust een inhaalslag gemaakt na de beperking van en stop op het woningaanbod voor mensen met een urgentie in 2020. Deze mensen hebben immers een urgentieverklaring vanwege hun kwetsbare soms ronduit schrijnende situatie.
De gemeente had bovendien de taak (voormalig) statushouders met een tijdelijk contract te herhuisvesten. Hiervoor geldt een Ruggensteunregeling. Mensen jonger dan 28 jaar krijgen opnieuw een tijdelijk contract. Zijn ze 28 jaar en ouder dan krijgen ze eenmalig een reguliere sociale huurwoning aangeboden. Zo’n 50 statushouders maakten in 2021 gebruik van de Ruggensteunregeling. Dit aantal bleef naar verhouding laag, doordat enkele woningcorporaties op verzoek van de gemeente de aflopende huurcontracten van (voormalig) statushouders jonger dan 28 jaar met één of twee jaar verlengden. Bij afloop van dit contract zullen de 28-plussers doorstromen naar een reguliere huurwoning en de 28-minners naar een ander tijdelijk complex.
Belangrijk doel voor 2021 was vergroting van het aanbod van woningen voor de hoofdgroep Wonen met begeleiding. Dit is gelukt. Conform afspraak kwamen 812 woningen beschikbaar voor deze hoofdgroep, dat
Voor statushouders kwamen in 2021 twee projecten van (tijdelijke) nieuwbouw en transformatie gereed. Het aantal geplande of gerealiseerde wooneenheden staat nu op 2.378. Daarvan zijn er tot dusver 1.722 opgeleverd. Momenteel zijn 213 wooneenheden in aanbouw/voorbereiding en staan er nog 443 eenheden in de planning. In 2021 zijn 65 huishoudens geholpen met een rolstoelwoning of een verbouwd rolstoelgeschikte woning2. Het aantal is vergelijkbaar met het resultaat in 2020 (74). In de Aanpak Rolstoelwoningen wordt uitgegaan van 124 woningen per jaar. Dit tegenvallende resultaat wordt onder meer veroorzaakt door de late start van de Aanpak in 2021, opstartproblemen bij de woning corporaties, het feit dat nieuwbouw jaren vooruit wordt gepland en de schaarste aan grotere woningen die geschikt zijn voor aanpassing tot verbouwd rolstoel geschikt. In 2022 wordt actie ondernomen om de uitvoering van de Aanpak te verbeteren. Hoopgevend is dat inmiddels 170 tot krap 250 rolstoelwoningen zijn opgenomen in investeringsnota’s of projectnota’s. In het kader van de Aanpak Rolstoelwoningen lopen sinds 2020 drie projecten met als doel door de hele stad voldoende rolstoelwoningen beschikbaar te krijgen. Het gaat om ‘Verbouwd rolstoelgeschikt’, de regeling ‘Verhuizen uit rolstoelwoningen’ en nieuwbouw van rolstoelwoningen.
De start van de projecten werd gemankeerd door vertraging in de besluitvorming bij de gemeente.
2E en verbouw rolstoelgeschikte woning is een aangepaste reguliere sociale huurwoning die geschikt is voor een deel van de rolstoelgebruikers.
Programma Huisvesting Kwetsbare Groepen | Voortgangsrapportage 2021
4
Programma Huisvesting Kwetsbare Groepen | Voortgangsrapportage 2021
5
Actielijn 3: Zorgzame stad en wijk
Met actielijn 3 levert het programma een bijdrage aan het draagvlak voor de huisvesting van kwetsbare groepen en de leefbaarheid van wijken door experimenten te faciliteren en onderzoek te doen naar de toewijzing van kwetsbare groepen in buurten en wijken. Het experiment Buurtbalans is begin 2021 afgerond. In drie Amsterdamse buurten ontwikkelden buurtprofessionals een werkwijze, waarbij zij informatie delen om beter inzicht te krijgen in de kracht en kwetsbaarheid van de buurt. De overkoepelende aanbeveling uit het experiment is om deze data-gedreven samenwerking in ieder geval in de 3 pilotgebieden voort te zetten, verder te verbeteren en uit te breiden naar andere kwetsbare wijken. In 2021 is een onderzoek opgeleverd naar ernstige overlast waarbij vermoedelijk iemand uit de hoofdgroep ‘Wonen met begeleiding’ is of was betrokken. Uit het onderzoek blijkt geen relatie tussen de huisvesting van kwetsbare groepen vanuit het PHKG en een stijging van ernstige overlast in wijken. De opgevraagde casussen hadden merendeels betrekking op bewoners die niet onder het programma vallen. De mensen uit het programma krijgen begeleiding bij het wonen. Daardoor kan overlast veelal worden voorkomen.
In de laatste twee weken van januari 2021 namen ruim 200 professionals deel aan online Netwerksessies ‘Thuis in West’, als vervolg op de stadscongressen en stadsdeelcongressen die sinds 2017 zijn gehouden. Samen met stadsdeel West is een online format uit gewerkt. De deelnemers waardeerden de mogelijk heden om te netwerken en de praktische insteek: de sessies waren gericht op nieuw te starten initiatieven in West. Het bleek ook dat online geen volwaardig alternatief biedt voor elkaar echt ontmoeten.
Aan het begin van 2021 is de website www.huisvestingkwetsbaregroepen.nl gelanceerd. Dit is een gezamenlijke website van gemeente, woningcorporaties en zorgaanbieders. Ter ondersteuning van hulpverleners en woningzoekenden zijn reguliere en alternatieve woonoplossingen verzameld op een nieuwe pagina www.amsterdam.nl/woonmogelijkheden.
Vooruitblik naar 2022
Het onderzoek naar toewijzing en spreiding van kwetsbare groepen over de stad werd ook in 2021 belemmerd door problemen met de cijfers. De problemen lijken te zijn verholpen en medio 2022 verschijnt de volgende rapportage.
De financiële dekking voor het programma Huisvesting Kwetsbare Groepen is geregeld tot en met 2022. Het is aan een nieuwe coalitie om al dan niet opnieuw middelen ter beschikking te stellen voor deze grote opgave.
In de komende jaren loopt het tekort aan woningen voor kwetsbare groepen naar verwachting op, zo blijkt uit een recente meerjaren prognose. De woningmarkt zit vrijwel op slot. Een uitweg uit de wooncrisis is alleen mogelijk met een integrale aanpak. Onontbeerlijk daarbij is samenwerking tussen Rijk, provincie en gemeente en tussen de partners op gemeentelijk niveau.
Actielijn 4: Leren, implementeren en evalueren
Alle partners steken sinds 2019 veel energie in de verdere uitwerking, verbreding en invoering van werkwijzen, afspraken en processen. Het implementatieteam Omslagroute kwam ook in 2021 periodiek bij elkaar om de Tien Werkafspraken Thuis in de Wijk nog beter te laten landen in de uitvoerende organisaties. Voor nieuwe medewerkers en cliënten is in 2021 een videofilm over de Omslagroute gemaakt. Een e-learning is in ontwikkeling.
Soms twijfelt corporatie medewerker Jesse of een bewoner al toe is aan omklappen. Hij vertrouwt de zorgaanbieder, maar als corporatiemedewerker is hij wat voorzichtiger. De zorgaanbieder wil de klant zelfvertrouwen geven. Jesse ziet dan soms toch risico’s. In gesprek met elkaar komen ze er gelukkig vrijwel altijd uit.
Eind november 2021 waren er 2.293 lopende Omslagtrajecten. Gemiddeld over 2021 waren er 2.300 lopende Omslagtrajecten, waarvan 1.950 uit de MO en 350 uit BW. Uit de evaluatie van de Omslagroute blijkt dat zorgaanbieders, woningcorporaties en de gemeente intensief en goed samenwerken. Bewoners van een omslagwoning hebben meer zelfvertrouwen, voelen zich meer uitgedaagd en zijn meer gemotiveerd om aan hun persoonlijke doelen te werken, aldus zorgmedewerkers en bewoners.
Programma Huisvesting Kwetsbare Groepen | Voortgangsrapportage 2021
6
Programma Huisvesting Kwetsbare Groepen | Voortgangsrapportage 2021
7
Actielijn 1: Preventie van dakloosheid en het bieden van ondersteuning
Actielijn 4: Leren, implementeren en evalueren
• De Amsterdamse Maatwerk Methode voor de Buurtteams is geïmplementeerd voor de aanpak van woonproblemen met de inzet van specialisten van Wonen en WPI. • De informatie voor hulpverleners en woningzoekenden is verbeterd. De handleiding ‘De Woningzoeker’ verscheen, evenals de nieuwe pagina www.amsterdam.nl/woonmogelijkheden • T/m eind 2021 leverden de corporaties 62 sloop- en renovatiewoningen voor Tijdelijk onder Dak; 122 economisch daklozen kregen een tijdelijke woonplek en begeleiding. • Ter beperking van overlast is 17 keer gebruik gemaakt van een Nieuwe- of Laatste-Kansregeling, waarbij de bewoner begeleiding krijgt bij het wonen.
• Nieuwe groepen zijn aangehaakt bij de Omslagroute. Gemiddeld over 2021 waren er 2.300 lopende Omslagtrajecten. • Voor het online platform omslagroute. amsterdam.nl zijn mogelijke privacy-risico’s in kaart gebracht en verkleind. • Uit de evaluatie van de Omslagroute blijkt een verbetering van het welzijn van cliënten. Zij hebben meer zelfvertrouwen en zijn meer gemotiveerd om aan hun doelen te werken. • Voor de monitor is de overschakeling op de gegevens uit WoningNet voorbereid. In 2022 start de verdere ontwikkeling van de monitor met onder meer een dashboard en aanvullende gegevens.
Woonoplossingen voor kwetsbare groepen
Actielijn 3: Zorgzame stad en wijk
9
Waakvlamafspraken, vinger aan de pols
8
Omklappen naar ‘contract op eigen naam’
7
6
Voorkomen van overlast
Actielijn 2: Voldoende passende woonplekken • De woningcorporaties leverden 2.112 woningen voor kwetsbare groepen plus 65 rolstoelwoningen. Dat is 20% boven de afspraak. • De wachttijd van de kwetsbare groepen daalde (op papier) licht: 57% is binnen 3 maanden gehuisvest • De taakstelling statushouders is niet gehaald: 957 personen zijn gehuisvest. Eind 2021 was de achterstand 276 personen. • Het aantal verhuurde rolstoelwoningen was 65; het streven uit de Aanpak Rolstoelwoningen was 110. • De pilot ‘Wonen buiten Amsterdam’ heeft goede resultaten: 100 adviesaanvragen en 54 verhuizingen, waarvan 29 gezinnen uit de noodopvang.
‘17
78%
68%
64%
Aantal woningen voor kwetsbare groepen* 2014 - 2021
‘19 ‘20 52%
‘21 57%
681
Percentage binnen 3 maanden gehuisvest
821 619 1.286
1.965
2.178
1.943 1.861
1.845
2.250
2015
2016
2017
2018
2020
2021
2019
*) Inclusief tijdelijke woningen voor statushouders en rolstoelwoningen.
Vroegsignalering en preventie
4
Wonen en goed nabuurschap
3
Passend wonen met intermediaire verhuur
2
Zorgbegeleiding op maat
1
Afgestemd aanbod
Verdeling woningen Wonen zonder begeleiding Wonen met begeleiding
Statushouders
Over het programma in 2021
Respect voor privacy cliënt
Ondersteuning bij financieel beheer
‘18
2014
10
5
• Uit een kwalitatief onderzoek naar ernstige overlast bleek geen relatie met de huisvesting van kwetsbare groepen vanuit het PHKG. • De online ‘Netwerksessies Thuis in West’ in de 2e en 3e week van januari trokken ruim 200 professionals. Zij namen deel aan een of meerdere van de 28 sessies. • Woningcorporaties gaan met zorgaanbieders en gemeente samenwerken aan pilots leefbaarheid. De corporaties hebben eind 2021 zes buurten voorgesteld. • Als centrale informatiebron van gemeente, zorgaanbieders en corporaties is begin 2021 de gezamenlijke website www.huisvestingkwetsbaregroepen.nl gelanceerd.
943
Werkafspraken
De tijdige huisvesting van kwetsbare groepen stelde het PHKG in 2021 voor een enorm vraagstuk. Er lag een hoge taakstelling voor statushouders, een grote vraag naar woningen voor de uitstroom uit de maatschappelijke opvang en een forse stijging van het aantal woningzoekenden met een sociale of medische urgentie. In de Samenwerkingsafspraken 2020–2023 tussen de woningcorporaties, de huurderskoepels en de gemeente is afgesproken dat corporaties jaarlijks 1.800 sociale huurwoningen toewijzen aan kwetsbare groepen. De 1.800 woningen zijn echter lang niet genoeg om te voldoen aan de grote vraag. Zo’n 3.800 woningen zouden in 2021 nodig zijn geweest om alle kwetsbare groepen tijdig te helpen.
De oplopende vraag vanuit de verschillende doel groepen en langere wachttijden leiden tot extra dilemma’s. In het verleden was het vaak mogelijk een balans te vinden tussen de groepen die onder het programma Huisvesting Kwetsbare Groepen vallen. Inmiddels wordt het steeds moeilijker om de schaarste eerlijk te verdelen. De ambitie om iedereen binnen 3 maanden een passende woning te bieden, is niet langer haalbaar. Complexe en pijnlijke keuzes zijn daarom onont koombaar. Door de schaarste aan woningen ontstaan in de praktijk ingewikkelde en ongewenste situaties. De wachttijden in de asielzoekerscentra (AZC’s) nemen toe. Mensen verblijven noodgedwongen in een zorginstelling, terwijl zij verder klaar zijn om zelfstandig te wonen. Mensen met een woonurgentie moeten lang wachten om een woning te krijgen, ondanks hun problematische situatie.
Landelijke lobby
Amsterdam heeft een grote rol gespeeld bij de totstandkoming van het kabinetsadvies van de commissie Ter Haar over de huisvesting van aandachtsgroepen. Het advies Een thuis voor iedereen is geschreven in opdracht van de ministeries van Binnenlandse Zaken, VWS, SZW, OCV en Veiligheid & Justitie samen met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, G40, G5 en Aedes. Gezamenlijk pleiten zij voor een integrale aanpak voor het huisvestingsprobleem. Onder de aandachtsgroepen vallen arbeidsmigranten, dak- en thuisloze mensen, ouderen, mensen met een sociale en medische urgentie, dreigend daklozen, rolstoelafhankelijken, statushouders, studenten, woonwagenbewoners en mensen die uitstromen uit een
intramurale situatie. Deze groepen hebben een complexe woonvraag. Niet alleen is de juiste sociale huurwoning nodig, maar ook vaak ondersteuning in de buurt, (mantel)zorg in de nabijheid, bestaanszekerheid en de mogelijkheid om mee te doen in de maatschappij. De ambitie in het advies is dat er in 2030 voor iedereen in Nederland een betaalbaar huis is, met de benodigde (sociale) voorzieningen. Naast een aanpak voor de lange termijn bevat het advies een spoedpakket aan maatregelen voor de korte termijn, gericht op preventie, verruiming van het aanbod en het wegnemen van financiële belemmeringen en beperkende regelgeving, plus een aanpak van het huisvestingsprobleem van 18- tot 23-jarige. De punten uit het spoedpakket en de aanpak voor de lange termijn wordt in 2022 uitgewerkt in een nationale samenwerkingsagenda.
Extra woningen voor kwetsbare groepen
De enorme spanning op de woningmarkt maakt het extra belangrijk de verschillende belangen van de partners in het programma Huisvesting Kwetsbare Groepen in beeld te houden en op ambtelijk en bestuurlijk niveau met elkaar te delen. Want voor de oplossingen hebben de partners elkaar hard nodig. Alle partijen benadrukken dat de realisatie van extra woonruimte voor kwetsbare groepen belangrijk is. Maar, er moeten ook voldoende woningen overblijven voor reguliere woningzoekenden en stadsvernieuwings urgenten. Vanwege de stijgende vraag naar sociale huurwoningen voor kwetsbare groepen hebben de gemeente, de woningcorporaties en huurdersvertegenwoordigers in 2021 intensief overlegd over de aantallen woningen
Totaal 2.112 Programma Huisvesting Kwetsbare Groepen | Voortgangsrapportage 2021
9
voor deze groepen. Uiteindelijk kwamen in juni 2021 afspraken tot stand. De woningcorporaties zijn bereid extra woningen te leveren voor het programma indien zij minder woningen nodig hebben voor stedelijke vernieuwing en noodsituaties. De bestuurders benadrukten dat de helft van de sociale huurwoningen beschikbaar moet blijven voor regulier woningzoekenden. Ook hebben de corporaties gevraagd om extra locaties voor tijdelijke nieuwbouw en is afgesproken rolstoelwoningen in 2021 niet mee te tellen bij de 1.800 woningen voor kwetsbare groepen. Andere afspraken gaan onder meer over zorgvuldige monitoring en tijdige bijsturing, data-gestuurd werken aan leefbaarheid en intensivering van het bestuurlijk overleg.
Sociale huurwoningen voor kwetsbare groepen in 2021
Het tekort aan woningen en de verdeling van de 1.800 woningen over de kwetsbare groepen was in 2021 voortdurend onderwerp van gesprek. Tijdens extra bestuurlijke overleggen spraken corporaties, de huurderskoepels en gemeente over uitbreiding van het aantal woningen voor het programma en over de huisvesting van kwetsbare groepen in relatie tot leefbaarheid. Ook spreiding en toewijzing van woningen voor deze groepen waren onderwerp van gesprek. Het doel is een goede start te geven aan Amsterdammers die met begeleiding zelfstandig gaan wonen. Voor deze groep is de draagkracht van de buurt van groot belang, meer nog dan voor andere buurtbewoners. Dankzij de inzet van de samenwerkingspartners zijn er 2.112 sociale huurwoningen en 65 rolstoelwoningen toegewezen aan kwetsbare groepen in 2021. Dit is een bijzonder goed resultaat. De afgesproken verdeling over de hoofdgroepen is gerealiseerd. Voor ‘Wonen zonder begeleiding’ en statushouders kwamen meer woningen beschikbaar dan afgesproken.
Tabel 2. Wachttijden voor kwetsbare groepen
Tabel 1: sociale huurwoningen voor kwetsbare groepen in 2021 Hoofdgroepen
Verdeling Geleverd in 2021 2021
>6mnd
39%
36%
Sociaal en Medisch Urgenten
35%
39%
26%
Gezinnen Crisisopvang
69%
20%
11%
Slachtoffers Huiselijk Geweld (Blijf)
63%
20%
17%
Overig Wonen zonder begeleiding (Mantelzorg, huisvesting i.h.k.v. Operbare Orde en Veiligheid))
60%
40%
0%
WONEN MET BEGELEIDING
44%
24%
32%
Omslag MO/BW Volwassenen
30%
24%
45%
Omslag MO/BW Gezinnen
70%
22%
9%
De gemeten gemiddelde wachttijd voor de doelgroepen van het programma liep terug. In 2021 lukte het om 57% van de kwetsbare mensen binnen drie maanden te huisvesten; in 2020 was dat 52%. De gedaalde wachttijd is deels te danken aan de extra woningen die de woningcorporaties hebben geleverd. Voor een deel ook bestaat de daling alleen op papier. Voor veel mensen in de hoofdgroep ‘Wonen met begeleiding’ gaat de wachttijd namelijk pas in na aanmelding voor een omslagwoning. Sommige zorgaanbieders wachten met de aanmelding tot de cliënt op redelijke termijn uitzicht heeft op een woning. Van de mensen binnen deze hoofdgroep wordt 44% binnen 3 maanden gehuisvest, maar daarachter schuilt dus nog een andere wachttijd.
Omslag MO Jonge moeders
62%
32%
6%
Omslag Jongeren na MO en Jeugdzorg met verblijf
57%
30%
13%
Uitstroom Maatschappelijke Opvang Jongeren
33%
0%
67%
Omslag Slachtoffers Huiselijk Geweld
67%
11%
22%
Omslag cliënten Wet langdurige zorg (Wlz)
70%
0%
30%
Treiteraanpak
0%
0%
100%
OMPG gezinnen
50%
0%
50%
Doorbraakteam Experimenteerruimte
25%
38%
38%
Laatste Kans
13%
13%
75%
Nieuwe Kans
11%
22%
67%
STATUSHOUDERS
96%
3%
1%
Statushouders regulier
97%
2%
1%
Statushouders Ruggensteun
91%
5%
4%
Slechts 39% van de mensen met een woonurgentie vindt binnen 3 maanden een woning. Deze wachttijd is echter vertroebeld. Een woonurgentie heeft een looptijd van 6 tot 9 maanden; in die periode kunnen mensen in WoningNet een woning met voorrang zoeken. Een deel van de mensen wacht een tijdje af in de hoop op de meest geschikte woning.
Totaal
57%
22%
21%
Wonen zonder begeleiding
450
681
Wonen met begeleiding
810
812
Statushouders
540
619
1.800
2.112
TOTAAL
WONEN ZONDER BEGELEIDING
<3mnd >3mnd - <6mnd
Wachttijden
Financiën
Het PHKG had in 2021 een werkbudget van 600k. Hiervan is 300k besteed in 2021. Het verschil met de begroting is ontstaan door een onderbenutting van de regelingen voor het stimuleren van extra rolstoel woningen en het niet doorgaan van netwerkbijeen komsten vanwege corona. Ten aanzien van de rolstoelwoningen was er een zeer beperkt gebruik van de verhuiskostenregeling voor mensen in een rolstoel geschikte woningen.
Het overgrote merendeel van de statushouders wordt binnen drie maanden gehuisvest. Dit gebeurt door directe bemiddeling: zij krijgen een eenmalig woning aanbod.
Programma Huisvesting Kwetsbare Groepen | Voortgangsrapportage 2021
25%
10
Programma Huisvesting Kwetsbare Groepen | Voortgangsrapportage 2021
11
Actielijn 1: Preventie van dakloosheid en het bieden van ondersteuning De behoefte aan woonoplossingen voor kwetsbare mensen is groot en blijft stijgen. Bij veel mensen leidt de woonsituatie tot een verergering van problemen. Het college en de partners willen door preventief handelen voorkomen dat huisvestingsproblemen leiden tot een verzwaring van de zorgvraag. Het aantal economisch daklozen in Amsterdam groeit. Deze groep kenmerkt zich doordat zij geen (zware) zorgvraag hebben maar dit wel kunnen ontwikkelen omdat zij niet in staat zijn nieuwe en betaalbare woonruimte te vinden. Volgens schattingen raken jaarlijks 1.100 tot 2.500 mensen3 economisch dakloos. De actielijn preventie zal zich blijven inzetten om voor deze groep alle preventieve maatregelen beschikbaar te stellen. Zij hebben een prominente plek in het beleidsprogramma Aanpak Dakloosheid 2021-2025 ‘Een nieuwe start’.
1. Preventie van dakloosheid en het bieden van ondersteuning • Doel 1: Meer mogelijkheden om woonvragen te voorkomen en op te lossen • Doel 2: Een aanpak ontwikkelen ter ondersteuning van de Buurtteams • Doel 3: Invoering (woon)maatregelen implementatieplan Thuis in de Wijk
Actielijn 1 van het programma heeft tot doel dak loosheid te voorkomen en ondersteuning te bieden aan kwetsbare mensen met een huisvestingsprobleem. Hieronder staan de resultaten in 2021 voor de drie doelen van deze actielijn.
Doel 1: Meer mogelijkheden om woonvragen te voorkomen en op te lossen Woonmogelijkheden
De Woonwaaier bundelt ruim vijftig regelingen en voorzieningen voor Amsterdammers met een woon probleem. Uit de workshops over De Woonwaaier in 2020 bleek hoe woonspecialisten en Buurtteammedewerkers het beste kunnen samenwerken aan de oplossing van woonproblemen. Deze samenwerking en de informatievoorziening zijn nog volop in ontwikkeling. Iedere medewerker binnen de keten dak- en thuisloosheid moet over de benodigde basiskennis beschikken. Een aantal mensen binnen de keten zal echter extra “slim” worden op het gebied van dak- en thuisloosheid. Deze zogenaamde aandachtfunctionarissen dakloosheid en wonen zullen daartoe in 2022 een programma door lopen.
Eind 2021 is de indexpagina www.amsterdam.nl/ woonmogelijkheden live gegaan. Op deze pagina staat voor alle Amsterdammers met een woonvraag informatie over woonoplossingen met handige links. Dit overzicht is zeker ook bedoeld om medewerkers binnen de keten dak- en thuisloosheid te ondersteunen.
Tijdelijk onder Dak
Woningcorporaties, de Regenboog Groep en de gemeente werken sinds 2020 samen aan ‘Tijdelijk onder Dak’. In het project verhuren woningcorporaties sloopof renovatiewoningen aan economisch daklozen. Het project is bedoeld voor mensen die gebonden zijn aan Amsterdam maar geen woning meer hebben, bijvoorbeeld na een scheiding of faillissement. Mensen moeten gemotiveerd zijn om actief aan de eigen situatie te werken en voldoende sociale vaardig zijn om een woning te delen met een lotgenoot. Deelnemers ondertekenen een projectcontract met de Regenboog Groep. Zij gaan de woning delen voor maximaal 1 jaar. In die tijd werken de bewoners aan hun problemen. Zij zoeken naar een andere woonplek, binnen of buiten Amsterdam, en eventueel naar betaald werk. Hierbij ontvangen zij ondersteuning op maat door de Regenboog Groep en/of WPI. Bij alle partijen was en is de wil groot om ‘Tijdelijk onder Dak’ tot een succes te maken. De woningcorporaties dachten eerder 200 renovatie- en sloopwoningen beschikbaar te kunnen stellen voor het einde van 2021, maar om diverse redenen zijn de verwachte aantallen nog niet gehaald. Zo wordt er sinds het uitbreken van de corona pandemie beduidend minder verhuisd en dus komen er minder woningen vrij. Ook hebben sommige corporaties bouwplannen uitgesteld.
3 D it is een grove schatting, want lang niet alle economisch daklozen zijn in beeld bij de gemeente. Een groot deel redt zich met logeerplekken in het eigen netwerk.
Programma Huisvesting Kwetsbare Groepen | Voortgangsrapportage 2021
12
Programma Huisvesting Kwetsbare Groepen | Voortgangsrapportage 2021
13
Tot en met eind 2021 zijn 62 woningen geleverd en 122 economisch daklozen geholpen met een tijdelijke plek. In totaal zijn 22 daklozen uitgestroomd: 10 vonden een duurzame woning, 7 gingen naar een andere tijdelijke woonplek en 5 vonden een woonplek binnen het eigen netwerk. Overlastsituaties hebben zich niet voorgedaan. De Regenboog Groep ziet een grote verbetering in het welzijn van de deelnemers. Het project is daarmee succesvol. Het project Tijdelijk onder Dak wordt verlengd tot 2023; de woningcorporaties hebben hiermee ingestemd en bestuurlijk zijn de benodigde middelen voor de begeleiding van de deelnemers beschikbaar gesteld. Naar verwachting gaat het lukken om voor eind 2022 de 200 woningen te hebben geleverd. Daardoor zullen 350 tot 400 economisch daklozen zijn geholpen. Dit aantal is lager dan vooraf was bedacht. Soms wordt namelijk maar 1 deelnemer op een sloop- of renovatiewoning geplaatst, omdat de woning niet geschikt is om te delen. Anderzijds kunnen sommige woningen vaker worden gebruikt als een deelnemer is vertrokken.
Carina (44 jaar) was 16 maanden dakloos na haar scheiding. Ze woonde in onderverhuur, bij ken nissen en in hotels. Ook sliep ze kortstondig in winteropvang. Ze kwakkelde met haar gezondheid en had een bijstandsuitkering. Vanwege de onrust over haar dak loosheid lukte het haar niet om betaald werk te vinden. In Novem ber 2020 ging ze een woning delen via Tijdelijk onder Dak. Ze volgde de cursus ‘Werken aan je toekomst’ en in april startte ze met een baan als secretaresse. Haar gezondheidsklachten zijn afgenomen. Van een gekwetste, zwakke en eenzame vrouw is haar leven positief veranderd.
Wonen buiten Amsterdam
De uitkomst van een tussentijdse evaluatie in juli 2021 gaf aanleiding de pilot ‘Wonen buiten Amsterdam’ met een half jaar te verlengen. Begin 2022 volgt de eindevaluatie. De resultaten over 2021 zijn positief. Meer dan honderd hulpverleners vroegen advies over wonen buiten Amsterdam. Daardoor kwamen 54 verhuizingen tot stand, waaronder 29 gezinnen uit de noodopvang. In alle gevallen verhuisde men naar lotingwoningen. Twee gezinnen weigerden een woning. Door bijzondere bijstand snel en soepel in te zetten, konden 24 gezinnen naar een andere gemeente verhuizen. Zonder concreet woningaanbod zijn 31 adviesgesprekken gevoerd met hulpverleners over de opties voor hun cliënten.
In andere delen van Nederland vinden mensen vaak (veel) sneller een sociale huurwoning dan in Amsterdam. Daarom biedt de gemeente ondersteuning als mensen ook elders in het land willen zoeken. Niet alleen zijn de wachttijden elders vaak korter, ook wordt in veel gemeenten een deel van de vrijkomende sociale huurwoningen verloot. Het is daarom raadzaam buiten Amsterdam te zoeken als mensen dakloos zijn, dit dreigen te worden of veel te klein (in)wonen. Amsterdammers mogen ook in andere gemeenten naar een woning zoeken. Veel mensen weten alleen niet hoe dat moet en waarmee ze rekening kunnen houden. In 2020 startte daarom de pilot ‘Wonen buiten Amsterdam’. De doelgroep bestaat uit gezinnen en alleenstaanden die gemotiveerd zijn om buiten Amsterdam te zoeken, in staat zijn om zelfstandig te wonen, geen complexe zorgvragen hebben en dakloos zijn of dreigen te raken.
Dit doel is behaald met de introductie van de herziene versie van de ‘Tien Werkafspraken Thuis in de Wijk’ in 2020. Hierin staan ook afspraken over steun en begeleiding na de omklap, wanneer de bewoner het huurcontract op eigen naam krijgt. Eveneens nieuw in de herziene werkafspraken is de Nieuwe-Kansregeling voor huurders die ernstige overlast veroorzaken, maar bereid zijn begeleiding te accepteren bij een nieuwe start. In 2021 is er 17 keer gebruik gemaakt van een Nieuwe- of Laatste-Kansregeling.
Doel 2: Een aanpak ontwikkelen ter ondersteuning van de Buurtteams
De Buurtteams zijn in 2021 gestart. Na een intensieve leerfase is vorig jaar de Amsterdamse Maatwerk Methode geïmplementeerd als vaste werkwijze binnen de Buurtteams. Dankzij de inzet van specialisten van Wonen, Werk & Inkomen (WPI) en Schuldhulpverlening wordt breed gekeken naar oplossingen. Bij ingewikkelde casuïstiek raadplegen de Buurtteams bijvoorbeeld het team urgentieverlening van de gemeente Amsterdam. Rekening houdend met de schaarste aan woningen was het in tien gevallen echt nodig een maatwerk-urgentie af te geven.
Tijdens de pilot kunnen hulpverleners van bijvoorbeeld het Buurtteam, het Ouder en Kind Team, de directie Werk, Participatie en Inkomen (WPI) en de Noodopvang dakloze gezinnen direct advies inwinnen. Als zij met hun cliënten elders in Nederland een sociale huurwoning willen zoeken, kunnen zij een bericht sturen aan wonenbuiten@amsterdam.nl. Mocht geldgebrek een verhuizing belemmeren, dan is bijzondere bijstand vanuit WPI mogelijk.
De Buurtteams, WPI en Wonen hebben inmiddels goed werkende afspraken over tijdige en integrale ondersteuning op het vlak van bestaanszekerheden.
Als extra steun voor hulpverleners en mensen met een woonprobleem verscheen in 2021 De Woningzoeker, een bestand vol informatie, adressen en tips voor het vinden van een woonplek. Binnen, maar vooral ook buiten Amsterdam.
Programma Huisvesting Kwetsbare Groepen | Voortgangsrapportage 2021
Doel 3: Invoering (woon)maatregelen implementatieplan Thuis in de Wijk
14
Richard (57) sliep in een hostel. Hij werkte als verkeersregelaar, maar belandde in de Ziektewet. In januari 2021 kon hij een woning huren via Tijdelijk onder Dak. Voor het eerst in lange tijd vond hij de rust om stil te staan bij zijn gezondheid. Hij blijkt suikerziekte te hebben. Zijn klachten namen af doordat hij een vaste plek, rust en regelmaat had en zelf kon koken. Hij werd vrijwilliger bij de voedsel bank en had het ontzettend naar zijn zin. In mei 2021 werkte hij weer en had hij een woning gevonden in Krommenie.
Actielijn 2: Voldoende passende woonplekken De Amsterdamse woningmarkt staat al jaren onder druk. De coronacrisis heeft die druk verder opgevoerd. Het is dan ook – zwak uitgedrukt - een uitdaging om kwetsbare groepen passend te laten wonen en tegelijkertijd voldoende aanbod te houden voor andere woningzoekenden. In de prestatieafspraken hebben de woningcorporaties, huurderskoepels en gemeente Amsterdam geregeld dat er jaarlijks 1.800 sociale huurwoningen beschikbaar komen voor het programma. Helaas is dat aantal bij lange na niet meer voldoende.
2. Voldoende passende woonplekken • Doel 1: Nieuwe afspraken voor 2020-2024 • Doel 2: Realisering (tijdelijke) nieuwbouw voor statushouders • Doel 3: Vergroting aanbod gezins- en rolstoelwoningen • Doel 4: Inzicht in benodigde woningtypes en vertaling naar nieuwbouwplanning • Doel 5: Vereenvoudiging van het proces van intermediaire verhuur
De zes doelen van de actielijn ‘Voldoende passende woonplekken’ zijn gericht op vergroting van het aanbod aan passende woonplekken voor kwetsbare groepen.
Doel 1: Nieuwe afspraken voor 2020-2024
Jaarlijks wordt binnen het programma een verdeling op hoofdlijnen gemaakt, op basis van de verwachte vraag naar sociale huurwoningen vanuit de verschillende kwetsbare groepen. Duidelijke afspraken over de ver deling van de beschikbare woningen zijn nodig, zodat partijen weten waarop ze kunnen rekenen.
Sociale en medische urgenties
Sinds 2019 gaan er jaarlijks meer woningen naar mensen met een sociale of medische urgentie dan vooraf was afgesproken. Andere kwetsbare groepen moeten daardoor langer wachten. In 2021 gingen er 681 woningen naar de hoofdgroep Wonen zonder begeleiding (vooral mensen met een woonurgentie) in plaats van de afgesproken 450. In tegenstelling tot eerdere jaren ging dit niet ten koste van het woningaanbod voor de hoofdgroep Wonen met begeleiding. Het aantal mensen met een sociale of medische urgentie is sinds 2017 sterk gestegen. Steeds meer mensen komen in de knel door de krapte op de woningmarkt. De coronapandemie verergert de problemen. Inwonen bij bijvoorbeeld familie kan vanwege corona een onhoudbare situatie zijn. Toch daalde in 2021 het aantal afgegeven woonurgenties met 17% van 698 in 2020 naar 581. Deze daling kwam mede tot stand door bij aanvragen veel minder vaak een uitzondering op de urgentieregels te maken.
Ondanks de afname ligt het aantal urgentie-aanvragen fors hoger dan het aantal beschikbare woningen. In 2021 is gezocht naar manieren om het aantal afgegeven woonurgenties verder te beperken en zo lange wacht tijden voor mensen met een urgentie te voorkomen. Een voorstel voor aanscherping werd eind 2021 door de gemeenteraad deels afgewezen. Zonder deze ingrepen zal de wachttijd eind 2022 naar verwachting oplopen tot 2 jaar en dat is lang voor mensen in een uiterst problematische woonsituatie4.
Wonen met begeleiding
Belangrijk doel voor 2021 was vergroting van het aanbod van woningen voor de hoofdgroep Wonen met begeleiding. Dit is gelukt: er kwamen 812 woningen beschikbaar. Dat is een kwart meer dan in 2020. De zorgaanbieders konden daardoor de geplande doorstroom vanuit de MO/BW naar zelfstandige woningen bereiken. Wonen met begeleiding gebeurt via de Omslagroute: alleenstaanden, gezinnen, jonge moeders, jongeren en jongvolwassenen gaan zelfstandig wonen en krijgen daarbij ambulante begeleiding. In eerste instantie staat het huurcontract van de omslagwoning op naam van de zorgaanbieder. Als het zelfstandig wonen goed gaat, krijgt de bewoner een huurcontract op eigen naam. In de eerste helft van 2021 kwam de toewijzing van woningen aan volwassenen in de MO/BW traag op gang. De mogelijke gevolgen voor het achterblijven van de woningen voor deze groep zijn meermaals op de bestuurlijke tafel besproken. Duidelijk werd dat ten onrechte het beeld was ontstaan dat deze groep
4O rganisaties van cliënten en huurders gaven medio 2021 aan langere wachttijden acceptabel te vinden, maar verdere aanscherping van de urgentiecriteria niet.
Programma Huisvesting Kwetsbare Groepen | Voortgangsrapportage 2021
17
onevenredig veel overlast veroorzaakt of moeilijk te plaatsen is. In de bestuurlijke overleggen is dit beeld rechtgezet en hebben woningcorporaties met een strakke sturing de achterstand ingehaald. De doorstroom bij jongvolwassenen/jonge moeders uit de maatschappelijke opvang jongvolwassenen (MOJ) en jeugdhulp is sterk verbeterd. Nadat het aanbod voor deze groep lange tijd achterbleef bij de vraag, maakten de woningcorporaties in 2021 een inhaalslag. Voor jeugd, jongvolwassenen en jonge moeders waren 91 omslagwoningen gepland, maar de woningcorporaties leverden er 134. Een deel van de jongvolwassenen kreeg een woning met een tijdelijk contract voor vijf jaar. In de begeleiding is extra aandacht voor de verantwoordelijkheden die daarbij horen. De jongeren worden geïnformeerd over het belang van tijdig zoeken naar een andere woning.
Wlz-cliënten
De Wet Langdurige Zorg (Wlz) is op 1 januari 2021 opengesteld voor mensen met een GGZ-grondslag. Een deel van deze mensen woonde op dat moment al zelfstandig met begeleiding op een omslagwoning of had perspectief op zelfstandig wonen. Gezorgd is dat de verandering van financiering geen gevolgen voor hen had.
Tjalling staat op de wachtlijst voor MO. Met hulp van zijn regie-ondersteuner benadert hij een aantal mensen uit zijn netwerk. Van de moeder van een ex-vriendin mag hij een tijdelijk bij haar komen wonen, maar dat is niet mogelijk van wege de kostendelersnorm. Kort daarna biedt zijn werkgever hulp aan en regelt een woning. Daar kan Tjalling blijven.
Vraag hoger dan aanbod
In 2021 liepen de tijdelijke huurcontracten af van de (voormalig) statushouders die in 2016 zijn gehuisvest. Een groot deel van hen heeft geen andere woning kunnen vinden, waaronder ruim 200 bewoners van Startblok Riekerhaven. De gemeente heeft de plicht statushouders duurzaam te huisvesten. Daarom is een Ruggensteunregeling opgesteld voor statushouders van wie het tijdelijk contract afloopt. Ongeveer 50 mensen deden in 2021 een beroep op de regeling. Dit aantal bleef relatief laag, doordat enkele woningcorporaties op verzoek van de gemeente een deel van de aflopende huurcontracten met één of twee jaar verlengden. Naar verwachting zal het beroep op de Ruggensteun regeling in de komende jaren flink stijgen.
Al steeg de levering van omslagwoningen in 2021, toch blijft de vraag naar omslagwoningen hoger dan het aanbod. De ketens MO/BW blijven daardoor verstopt, met lange wachtlijsten en wachttijden als gevolg. Op dit moment staan mensen anderhalf à twee jaar op de wachtlijst voor een MO/BW-traject. Aan de voorkant is geen instroom mogelijk, doordat de doorstroom naar een zelfstandige woning met begeleiding stokt. De druk op voorzieningen als de nachtopvang en het passantenpension neemt toe. Dit alles leidt ook tot hoge vermijdbare zorgkosten. De gemeente blijft daarom samen met woningcorporaties en zorgaanbieders zoeken naar oplossingen. Van zorgaanbieders vraagt de gemeente een bredere blik op wonen: cliënten hebben een stabiele woonplek nodig om aan hun problemen te kunnen werken, maar dat hoeft niet altijd per se een omslagwoning in Amsterdam te zijn. De gemeente stimuleert dat mensen zelf, met hulp van hun begeleider, zoeken naar een oplossing voor hun woonvraag.
Doel 2: Realisering (tijdelijke) nieuwbouw voor statushouders
Voor statushouders zijn in 2021 twee projecten van (tijdelijke) nieuwbouw en transformatie opgeleverd. Het ging om 58 wooneenheden. Sinds 2016 wordt er gewerkt aan het realiseren van 2.700 woningen voor statushouders tot 28 jaar en een gelijk aantal voor Nederlandse leeftijdsgenoten. Het potentieel aantal wooneenheden dat door aanvullende investeringen van de gemeente tot stand komt, staat nu op 2.378, waarvan er 1.722 zijn gerealiseerd. Momenteel zijn 213 wooneenheden in aanbouw/voorbereiding en staan er nog 443 eenheden in de planning.
Statushouders
Het jaar 2021 startte met een minieme achterstand van 21 nog te huisvesten statushouders. Dit was een gunstige startpositie, maar de taakstelling voor 2021 was bovengemiddeld hoog. De instroom van statushouders nam flink toe en dankzij de verhoogde capaciteit bij de IND kregen relatief veel vluchtelingen een verblijfstatus. De totale doelstelling voor 2021 was 1232. Hierbij niet meegeteld zijn de (voormalig) statushouders onder de 28 jaar die vanwege het aflopen van hun tijdelijk huurcontract in 2021 een beroep deden op de Ruggensteunregeling.
De gemeente spant zich in om ook de laatste 322 wooneenheden te realiseren om van de 2.378 tot de 2.700 te komen. Voor deze 322 wooneenheden zoekt de gemeente nog nieuwe locaties. In 2020 is gestart met het onderzoeken van de haalbaarheid van tijdelijke woningbouw op 4 locaties. Op 2 locaties lijkt dit haalbaar. Hier zal plek zijn voor 320 wooneenheden waarvan 160 voor statushouders. De uitkomsten van het onderzoek naar 2 andere locaties volgen medio 2022.
In 2021 zijn 619 corporatiewoningen geleverd aan statushouders en 73 statushouders kregen een woning in projecten. Dit aantal ligt 15% boven met de afgesproken verdeling. In totaal zijn 957 statushouders gehuisvest en dat is lager dan de taakstelling van de provincie. Daardoor heeft de gemeente Amsterdam in 2021 opnieuw een achterstand opgebouwd van 276 personen. De raad is begin 2021 al geïnformeerd dat de taakstelling niet gehaald zou worden.
Programma Huisvesting Kwetsbare Groepen | Voortgangsrapportage 2021
Jongvolwassen statushouders leren sneller de taal en vinden beter hun weg in Amsterdam door het contact met Nederlandse jongeren. Het samenwonen en leven in de gemengde complexen gaat over het algemeen goed. Wel heeft de coronapandemie impact op alle bewoners van de gemengde complexen. Omdat er
18
weinig kon worden georganiseerd in het kader van community building, is het onderlinge contact en oog voor elkaar minder. Soms doen zich incidenten voor. Kwetsbare bewoners met een zorgvraag zijn regelmatig te laat in beeld. Community building, begeleiding en aandacht vanuit de woningcorporaties, gemeente, maatschappelijke organisatie en oog voor de kwetsbare bewoners zijn erg belangrijk en blijven noodzakelijk. De huisvesting van statushouders op gemengde complexen is in onderzoek. De uitkomsten van deze evaluatie worden in de eerste helft van 2022 aan de raad gepresenteerd.
Doel 3: Vergroting aanbod gezins- en rolstoelwoningen
Een onderdeel van de samenwerkingsafspraken tussen gemeente, woningcorporaties en huurdersverenigingen is vergroting van het aanbod aan gezinswoningen en rolstoelwoningen. Gemeente en woningcorporaties hebben gezamenlijk een nieuwbouwopgave geformuleerd
Gezinswoningen
Van de regeling ‘Van Groot naar Beter’ hebben 101 huishoudens gebruik gemaakt. Hierdoor hebben 101 gezinnen met 3 of meer minderjarige kinderen een nieuwe woning met minimaal 4 kamers gekregen. Er kwamen zelfs 7 woningen met 6 kamers vrij.
Rolstoelwoningen
Gemiddeld worden jaarlijks 124 indicaties voor een rolstoelwoning afgegeven, terwijl er 46 rolstoelwoningen vrijkomen. Mensen op de wachtlijst voor een rolstoelwoning moeten lang wachten in vaak schrijnende omstandigheden. De Aanpak Rolstoelwoningen die in 2021 bestuurlijk is goedgekeurd, moet leiden tot een daling van de wachtlijst. In het kader van de Aanpak lopen sinds 2020 drie projecten: ‘Verbouwd rolstoelgeschikt’, de regeling ‘Verhuizen uit rolstoelwoningen’ en nieuwbouw van rolstoelwoningen. Door deze projecten moeten er de komende jaren 124 rolstoelwoningen per jaar extra beschikbaar komen.
Programma Huisvesting Kwetsbare Groepen | Voortgangsrapportage 2021
19
Het resultaat in 2021 bleef echter fors achter bij de doelstellingen van de Aanpak: 65 huishoudens werden geholpen met een rolstoelwoning of een verbouwd rolstoelgeschikte woning5. De oorzaken zijn divers. Het kost tijd om nieuwbouw in te plannen en vervolgens rolstoelwoningen te realiseren. De corporaties bouwen momenteel vooral kleine woningen, terwijl voor een rolstoel meer ruimte nodig is. Het project ‘Verbouwd rolstoelgeschikt’ ondervindt hinder van de schaarste aan grotere huurwoningen die ook voor andere kwetsbare groepen nodig zijn.
nodig zijn voor verbouwd rolstoelgeschikt. Deze woningen zijn schaars en ook nodig voor grote gezinnen, gezinnen die uitstromen uit de maatschappelijke opvang of statushouders met een gezin. Daardoor heeft het verbouwd rolstoelgeschikt maken van een grote woning vaak minder prioriteit. Mogelijk speelde ook mee dat rolstoelwoningen in 2021 niet meetelden voor de 1.800 woningen voor kwetsbare groepen. Doel: 15 verbouwd rolstoelgeschikte woningen. Resultaat: 5 verbouwd rolstoelgeschikte woningen.
Een belangrijke oorzaak is ook aanloopproblemen bij de woningcorporaties. Realisatie van de doelstellingen uit de Aanpak vraagt inzet op de werkvloer om 208 rolstoelwoningen in te plannen in de nieuwbouw, jaarlijks 30 woningen verbouwd rolstoelgeschikt te maken en 46 huishoudens te laten verhuizen uit hun rolstoel woningen. Voor het slagen van de Aanpak moet de implementatie dus de volle aandacht krijgen. In 2022 wordt actie ondernomen om de aansturing en uitvoering van de afspraken te verbeteren.
De afspraak is uitbreiding met 208 rolstoelwoningen, bijvoorbeeld door gedurende 8 jaar elk jaar 26 rolstoelwoningen op te leveren. In 2021 zijn 40 nieuw te bouwen rolstoelwoningen ingepland. De corporaties beoordelen nog op welke locaties nieuwbouw van rolstoelwoningen mogelijk is. Hier ligt dus een behoorlijke opgave. Een probleem is dat corporaties momenteel vooral kleine woningen bouwen, terwijl grote woningen nodig zijn voor mensen in een rolstoel. Voor de lange termijn zijn de vooruitzichten rooskleuriger. In 3 grote nieuwbouw/transformatie buurten - Buiksloterham (Noord), Hamerkwartier (Noord) en Schinkelkwartier (Zuid) - zijn rolstoelwoningen onderdeel van de investeringsnota of projectnota. Naar verwachting gaat het om 170 tot krap 250 rolstoelwoningen, waarvan de laatste over 25 jaar worden opgeleverd. Doel: uitbreiding met 206 nieuwbouw rolstoelwoningen (gedurende 8 jaar elk jaar 26 woningen) Resultaat: in 2021: 6 nieuwbouw 3-kamerwoningen voor rolstoelgebruikers zijn opgeleverd.
Hieronder staan de doelen en resultaten voor 2021.
Regeling ‘Verhuizen uit Rolstoelwoningen’
De gemeente geeft mensen die geen rolstoelwoning meer nodig hebben of die kunnen verhuizen naar een kleinere rolstoelwoning, een vergoeding voor de verhuiskosten om verhuizing te stimuleren. Afhankelijk van de grootte van de woning is de vergoeding 4.000 tot 6.200 euro. Sinds 1 juli 2021 zoeken de deelnemende huishoudens zelf met voorrang in WoningNet naar een nieuwe woning. Doel: 23 verhuizingen. Resultaat: 10 verhuizingen; 24 huishouden willen graag verhuizen via de verhuisregeling en wachten tot zij een geschikte andere huurwoning vinden.
Sociale huurwoningen verbouwd rolstoelgeschikt maken
Per verbouwde woning is maximaal €20.000 subsidie beschikbaar. De opstartproblemen uit 2021 zijn inmiddels opgelost. Een probleem is dat grote huurwoningen 5 Een verbouw rolstoelgeschikte woning is een aangepaste reguliere sociale huurwoning die geschikt is voor een deel van de rolstoelgebruikers.
Samen met aanbieders van Wlz-zorg aan mensen met GGZ-problematiek of een (licht) verstandelijke beperking zijn verouderde woonlocaties voor deze groep in kaart gebracht. Per locatie is de urgentie van nieuwe huisvesting beoordeeld. Op deze manier is gewerkt aan een integraal plan, waardoor concurrentie over schaarse locaties en woningen wordt voorkomen.
Voor rolstoelwoningen in de nieuwbouw en de aanpassing van reguliere sociale huurwoningen tot verbouwd rolstoelgeschikt is subsidie beschikbaar via de subsidieregeling ‘Stedelijke vernieuwbouw, verhuisregelingen en seniorenhuisvesting Amsterdam 2019’. Naar verwachting is deze regeling in 2022 uitgeput. Het vervolg van de regeling ‘Verhuizen uit rolstoel woningen’ hangt af van de vraag of de nieuwe coalitie vanaf 2023 budget beschikbaar stelt.
Doel 5: Vereenvoudiging van het proces van intermediaire verhuur
De woningcorporaties verkopen in principe geen rolstoelwoningen, tenzij er een gelijkwaardige rolstoelwoning (qua aantal kamers) voor terugkomt, bij voorkeur in hetzelfde stadsdeel. Het kan dan zowel een nieuwbouw rolstoelwoning als een verbouwd rolstoelgeschikte woning zijn.
Nieuwbouw rolstoelwoningen
Gezinswoningen
Een onderdeel van de samenwerkingsafspraken is dat de woningcorporaties grotere woningen (meer dan 70 m2 gebruiksoppervlak) in ieder geval toevoegen in gebieden waar deze onvoldoende voorhanden zijn. Bij sloop van grotere woningen zorgen de corporaties dat er in de buurt voldoende grotere woningen beschikbaar blijven. Daarnaast is de verhuisregeling ‘Van groot naar beter’ bedoeld om grotere woningen vrij te krijgen. Het resultaat van de diverse acties is in mei 2022 beschikbaar.
Doel 4: Inzicht in benodigde woningtypes en vertaling naar nieuwbouwplanning
Geclusterde woonvormen voor cliënten die levenslang zorg nodig hebben, hebben een plek gekregen in de Huisvestingsverordening die in 2021 werking is getreden. Ook deze groepen moeten in de stad kunnen wonen. De waarde van geclusterd wonen is groot voor deze cliënten. Zij vallen niet onder het programma, omdat zijn geen perspectief hebben op zelfstandig wonen. Gemeente en woningcorporaties hebben in 2021 afgesproken de komende 5 jaar door nieuwbouw of renovatie 100 woningen in een geclusterde woonvorm te realiseren.
Verbetering van de toewijzing van rolstoelwoningen
De toewijzing is verbeterd nadat diverse partijen de lange wachtlijsten hadden aangekaart, terwijl sommige huishoudens met grote spoed een rolstoelwoning nodig hebben. De wachtlijst is in 2021 ingedeeld op ‘Spoed’, ‘Dringend’ en ‘Noodzakelijk’. Van ‘Spoed’ is sprake als iemand klaar is in de revalidatiekliniek, maar niet terug kan naar huis of de woning niet kan verlaten, ook niet met tilservice. Resultaat: sinds 1 juli 2021 krijgen huishoudens die met spoed een rolstoelwoning nodig hebben, voorrang op huishoudens die dringend een rolstoelwoning nodig hebben.
Programma Huisvesting Kwetsbare Groepen | Voortgangsrapportage 2021
Behoud bestaande voorraad
20
In de Omslagroute treedt de zorgaanbieder op als intermediair verhuurder. Deze aanpak werkte de eerste jaren goed en droeg bij aan de samenwerking tussen woningcorporaties en zorgaanbieders. Inmiddels ervaren vooral zorgaanbieders ook de nadelen, omdat zij veel woningen beheren en administratieve lasten hebben. In 2020 en 2021 zijn de mogelijkheden onderzocht om het proces van intermediaire verhuur te vereenvoudigen. Aan het ministerie van Binnenlandse Zaken is verzocht de toetsing op inkomen te vereenvoudigen, aangezien bijna iedereen in de Omslagroute een minimum inkomen heeft. Ook is gewerkt aan het standaardiseren van de verantwoordingsinformatie door zorgaanbieders aan corporaties. De (verborgen) kosten van de intermediaire verhuur door zorgaanbieders zijn in beeld gebracht. De uitkomsten zijn in 2022 bekend.
Jessie, moeder van twee kinderen, is afhankelijk van een rolstoel vanwege een progressieve spierziekte. Haar woning op 3-hoog was te krap voor een rolstoel. Naar buiten ging ze nauwelijks, want dan moest ze zich van 3-hoog naar beneden laten dragen. De verbouwd rolstoelgeschikte woning is voor haar en de kinderen een uitkomst. Eindelijk kan Jessie weer zelf binnenshuis aan de slag. Ook kan ze zonder hulp naar buiten. Ze brengt bijvoorbeeld weer haar kinderen naar school.
Programma Huisvesting Kwetsbare Groepen | Voortgangsrapportage 2021
21
Actielijn 3: Zorgzame stad en wijk
3. Zorgzame stad en wijk • • • •
Doel 2: Experimenten met matchen op buurtniveau Doel 3: Ondersteuning initiatieven in stadsdelen Doel 4: Campagne ‘Zorgzame stad en wijk’ Doel 5: Onderzoek naar de woningtoewijzing per buurt en wijk
Het is belangrijk dat alle Amsterdammers in hun buurt toegang hebben tot voorzieningen, contacten onderhouden en gelegenheid hebben om deel te nemen aan het leven in hun buurt. Vooral in buurten met veel corporatiebezit wonen veel mensen met een inkomen op of onder het bestaansminimum, weinig of geen sociale aansluiting, last van eenzaamheid en/of zorgvragen. De woningcorporaties zijn bezorgd over de leefbaarheid van buurten met veel van deze kwetsbare bewoners. Hebben deze buurten voldoende draagkracht voor het opvangen van kwetsbare mensen die een woning krijgen via het programma? De vraagstukken draagkracht en leefbaarheid zijn breder dan het programma; ze spelen gemeentebreed. Met actielijn 3 levert het programma een bijdrage door experimenten te faciliteren en onderzoek te doen naar de toewijzing van kwetsbare groepen in buurten en wijken. Samen met betrokken partners worden initiatieven uitgewerkt om de leefbaarheid en draagkracht van de wijken te ondersteunen. Dit komt de wijk als geheel ten goede en draagt bij aan een zachte landing van kwetsbare groepen in de wijk. Hieronder staan de resultaten in 2021 voor de doelen van deze actielijn. Ten aanzien van de 1e doelstelling: digitale ondersteuning bij matching is geen nieuwe informatie opgenomen omdat de betreffende pilot in 2020 na evaluatie is afgesloten.