Voortgangsmonitor Preventie met Gezag 2023.pdf
Tekst van het document
Samen tegen carrières in de drugscriminaliteit Amsterdamse voortgangsmonitor Preventie met Gezag 2023
Inhoud
Inleiding Opzet van de voortgangsmonitor Leeswijzer Rode draden | conclusies en aanbevelingen
3 4 4 5
1 Inzetten op preventie en perspectief bij risicogroepen
7
• • • • • • • • • • • • • • • • •
Huiselijk geweld en kindermishandeling Verstevigen aanpak schoolverzuim Ondersteunen lokale grassroots organisaties Inzet van wijk-GGD’ers Schoolveiligheid Straatcolleges, ouderbetrokkenheid en deskundigheidsbevordering Wijkrechtspraak Credible Messengers Virtual Reality (VR) lesprogramma Mes Less Halt in de wijk en op school Spotlicht Jongeren in beeld Aanpak 23+ Soundworks Veldwerk in Nieuw-West Conflictbemiddeling Systeemaanpak forensisch jongerenwerk
Amsterdamse voortgangsmonitor Preventie met Gezag
7 7 8 8 9 9 10 11 11 12 13 13 13 14 14 15 15
2 Het doorbreken van criminele carrières, vanaf jonge aanwas tot en met doorgroeiers in de drugscriminaliteit • • • • • • • •
Criminele uitbuiting tegengaan Versterken forensisch werken in de wijk Ontwikkelen van intensieve forensische trajecten Persoonsgerichte aanpak Doorgroeiers drugscriminaliteit Straatkracht Eervolle Uitweg Doorbreken crimineel handelen tijdens detentie Inzet ervaringsdeskundigheid ex-gedetineerden
3 Het contextgericht aanpakken van criminele netwerken in buurten • • • • • •
Versterken Wijk Actie Teams Aanpak criminele netwerken door contextgerichte aanpak Aanpak Straatdealers Oppakken complexe casuïstiek Capaciteit stadsdelen forensische problematiek Oog voor online criminaliteit
Intensivering reclasseringsinzet Raad voor de Kinderbescherming Openbaar Ministerie Politie
16 16 16 17 18 18 19 20 20
21 21 21 22 23 23 23
24 24 24 25
2
Inleiding
Dit is de eerste voortgangsmonitor van het programma Preventie met Gezag. Met deze monitor wordt inzicht gegeven in de voortgang van de inspanningen in 2023. De monitor dient als basis voor het bepalen van de gezamenlijke koers voor de komende periode. Over Preventie met Gezag Het Rijk investeert met structurele middelen in de meest kwetsbare wijken en gebieden in Nederland om te voorkomen dat jongeren en jongvolwassenen actief worden in (ondermijnende) criminaliteit of daarin doorgroeien. Dat gebeurt onder de noemer Preventie met Gezag. In 2022 heeft de gemeente Amsterdam een aanvraag gedaan voor Preventie met Gezag middelen om jonge aanwas in de drugscriminaliteit tegen te gaan en criminele carrières te doorbreken. Preventie met Gezag wordt in Amsterdam ingezet daar waar bovenop bestaande inspanningen en beleid meer nodig is om jonge aanwas in de drugscriminaliteit te voorkomen en om criminele carrières te doorbreken. Soms gaat het om nieuwe werkwijzen, vaak om versterking of uitbreiding van reeds bestaande inspanningen. De focus van Preventie met Gezag is gericht op de stadsdelen Zuidoost en Nieuw-West, maar waar nodig wordt gekeken hoe de middelen breder kunnen worden ingezet in de hele stad. De problemen stoppen immers niet bij de stadsdeelgrenzen.
De inzet van de Preventie met Gezag-middelen wordt gecoördineerd vanuit het Actiecentrum Veiligheid en Zorg (AcVZ), dat jarenlange ervaring heeft met nauwe samenwerking tussen vele straf- en zorgpartners en partners uit het sociaal domein.
Amsterdamse voortgangsmonitor Preventie met Gezag
Er wordt gewerkt langs drie lijnen, van lichtere naar zwaardere problematiek: • Inzetten op preventie en perspectief bij risicogroepen • Het doorbreken van criminele carrières, vanaf jonge aanwas tot en met doorgroeiers in de drugscriminaliteit • Het contextgericht aanpakken van criminele netwerken in buurten Samenhang met andere programma’s in Amsterdam Met de inzet van de Preventie met Gezag middelen begint Amsterdam niet op nul. In de stad werken vele organisaties aan het tegengaan van jonge aanwas in de (drugs)criminaliteit. Er is een nauwe verbinding met het Nationaal Programma Samen Nieuw-West en ZO=Zuidoost en een groot aantal inspanningen uit Preventie met Gezag maakt onderdeel uit van de inzet van deze programma’s. Ook is er raakvlak met de Bestuursopdracht Jeugd en Veiligheid van het college van B&W van Amsterdam. Uitvoeringsplan Het uitvoeringsplan van Preventie met Gezag maakt inzichtelijk wat de ambitie is en welke doelen worden nagestreefd. De inspanningen zijn reeds op hoofdlijnen benoemd in de aanvraag en in het plan staat een nadere concretisering van deze inspan ningen voor 2024. De jaarlijkse voortgangsmonitor maakt vervolgens inzichtelijk wat de voortgang is van deze inspanningen. Het uitvoeringsplan 2024 is eind december 2023 vastgesteld door de Stuurgroep Veiligheid en Zorg. Het uitvoeringsplan voor 2025 verschijnt in het najaar van 2024.
3
Opzet van de voortgangsmonitor
Leeswijzer
Monitoring is noodzakelijk om goed te kunnen sturen op de inzet van de Preventie met Gezag-middelen, om overzicht te bieden en om de uitgaven te verantwoorden. Daarnaast vraagt de gezamenlijke opgave om een brede blik, samenwerking en verbinding. Met de methodiek van Rijker Verantwoorden en de opgedane inzichten is het mogelijk om vooruit te kijken. Ook geeft de monitor handvatten om te blijven leren en gezamenlijk te sturen op de inspanningen. Daarmee doet de monitor recht aan de complexe praktijk.
In deze voortgangsmonitor staat welke inspanningen in 2023 zijn geleverd met de Preventie met Gezag-middelen in Amsterdam. De inspanningen worden binnen de drie lijnen ingedeeld, net zoals in het uitvoeringsplan:
Preventie met Gezag vraagt om een integrale benadering en coördinatie van de gezamenlijke inzet op het tegengaan van jonge aanwas en het doorbreken van criminele carrières. De justitiële partners hebben, in tegenstelling tot de andere maatregelen, een directe verantwoordingslijn richting het ministerie van Justitie en Veiligheid. Het streven is om in deze monitor een zo volledig mogelijk beeld te geven van het Amsterdamse speelveld. Om die reden worden de inspanningen en inzichten van de justitiële partners op hoofdlijnen opgenomen.
3 Het contextgericht aanpakken van criminele netwerken
Vooruitblik Het proces en de inhoud van deze voortgangsmonitor zal worden geëvalueerd. Op basis daarvan zal de volgende monitor er moge lijk anders uitzien. Een volgende monitor kan bijvoorbeeld meer gericht zijn op specifieke opgaven binnen de stadsdelen, of er kan meer vanuit het Nationaal Programma Samen Nieuw-West en het Masterplan Zuidoost worden gedacht. De partners geven hier gezamenlijk invulling en sturing aan.
Amsterdamse voortgangsmonitor Preventie met Gezag
1 Inzetten op preventie en perspectief bij risicogroepen 2 Het doorbreken van criminele carrières, vanaf jonge aanwas tot en met doorgroeiers in de drugscriminaliteit
in buurten
Er wordt bij iedere inspanning iets verteld over de doelgroep en op welk probleem er wordt ingezet, soms wat uitgebreider en soms wat beperkter. Aan de hand van de stoplichtkleuren is bij iedere inspanning aangegeven hoe de uitvoering er voor staat. Bij groen is de uitvoering gaande. Bij oranje is de uitvoering in voorbereiding of wordt herzien op basis van opgedane inzichten. Bij rood is de voorbereiding of uitvoering nog niet van start. Naast deze informatie is er ook aandacht voor de behaalde successen, de geleerde lessen en de plannen voor 2024. Tot slot worden op basis van de totstandkoming en inhoud van de monitor een vijftal rode draden benoemd.
Wijzigingen ten opzichte van het uitvoeringsplan Na het indienen van de aanvraag voor de Preventie met Gezagmiddelen in 2022 is er veel gebeurd. De afgelopen jaren zijn benut voor het opzetten van programma- en projectorganisaties, het verkrijgen van inzicht door het doen van onderzoek en probleemanalyses, het opbouwen van netwerken en het opzetten van een stevige kennisbasis. Een aantal zaken zijn gewijzigd ten opzichte van het Uitvoerings plan Preventie met Gezag 2024 door deze ontwikkelingen en de verkregen inzichten. Sommige inspanningen gaan wel door, maar niet met de Preventie met Gezagmiddelen. Deze worden daarom niet weergegeven in deze monitor en zullen ook niet in het volgende uitvoeringsplan terugkomen. Sommige maatregelen veranderen van naam. Alle wijzigingen staan hieronder weer gegeven. • De inspanning ‘Lik op stuk interventies’ wordt wel uitgevoerd, maar niet met Preventie met Gezagmiddelen • ‘Preventie drugsgelieerde criminaliteit’ wordt ‘Straatcolleges, ouderbetrokkenheid, deskundigheidsbevordering’ • De inzet van de VR-tool is nu als aparte maatregel opgenomen als lesprogramma ‘Mes Less’.
• ‘Doorontwikkelen en bestendigen systeemaanpak jongerenwerk Nieuw-West’ wordt ‘Systeemaanpak forensisch jongerenwerk’ • ‘Versterken van forensisch werken’ wordt ‘Versterken forensisch werken in de wijk’ • ‘Versterken regievoering op doorgroeiers’ wordt ‘Persoonsgerichte aanpak doorgroeiers drugscriminaliteit’ • ‘Capaciteit stadsdelen forensische casuïstiek wordt ‘Capaciteit stadsdelen forensische problematiek’ • ‘Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG)-spreekuur door Reclassering Nederland’ wordt ‘Intensivering Reclasseringsinzet’ • ‘Online leefwereld’ wordt ‘Oog voor online criminaliteit’
4
Rode draden | conclusies en aanbevelingen
Deze eerste voortgangsmonitor geeft een overzicht van de inzet van alle Amsterdamse Preventie met Gezag maatregelen in 2023. Zoals eerder benoemd, voerden we voor deze voortgangsmonitor een gesprek met professionals die betrokken zijn bij de maatregelen. Daarin stelden we de doelgroep en het probleem waar Preventie met Gezag voor staat zo veel mogelijk centraal. Dat deden we aan de hand van vragen als ‘Voor wie doen jullie het?’, ‘Hoe denk je met deze maatregelen het probleem op te lossen?’, ‘Waar was je in 2023 trots op?’ en ‘Waar heb je van geleerd, ‘Wat ging er minder goed?’. Al die voortgangsgesprekken geven een eerste beeld van hoe de Preventie met Gezag-middelen worden ingezet voor de Amsterdammer en wat er tot nu toe bereikt is. De fase waarin de maatregelen zich bevinden, verschilt. Daarom lukt het niet voor alle maatregelen hun inzet in concrete informatie uit te drukken. Sommige maatregelen konden de Preventie met Gezag-middelen direct in september 2023 inzetten, andere maatregelen zullen de middelen pas in 2024 kunnen benutten. Over het algemeen is het geheel aan maatregelen op te delen in drie typen: a. Een aantal maatregelen gebruikt de Preventie met Gezagmiddelen om een bestaand initiatief te continueren. Het gros van deze maatregelen loopt en soms is er ruimte om dat wat al een bepaalde periode is ingezet, te evalueren en door te ontwikkelen.
Over deze maatregelen is veel te vertellen en te leren; een aantal daarvan zijn daarom in de monitor uitgelicht. b. Een aantal maatregelen gebruikt de Preventie met Gezagmiddelen voor extra capaciteit of expertise. Dat stelt ze in staat om bijvoorbeeld meer aan te sluiten bij partners, maar die extra inzet is lastig los te koppelen van het dagelijkse werk. Extra expertise kan bijvoorbeeld inhouden: ondersteuning bij casuïstiek, ervaringsdeskundigheid en andere hulp die wordt betaald uit Preventie met Gezagmiddelen. c. Een aantal maatregelen gebruikt de Preventie met Gezagmiddelen om een nieuw initiatief op te starten. Het overgrote deel van deze maatregelen is nog in de opstartfase. Hierbinnen
Amsterdamse voortgangsmonitor Preventie met Gezag
onderscheiden we twee categorieën: (a) de maatregelen die momenteel nog aan het verkennen zijn waar de inzet zich op gaat richten en (b) de maatregelen die al een duidelijk plan hebben liggen en de uitvoering van die plannen aan het voorbereiden zijn. Deze voortgangsmonitor biedt een overzicht van (de voortgang van) alle maatregelen, maar geeft ons ook de kans ze in samen hang te bezien. Wat valt ons dan op?
1. Meer superprofessionals gezocht (m/v)! Er is behoefte aan meer professionals met vijf poten. In meerdere gesprekken hoorden we terug dat de uitvoerende professional degene is die de impact maakt of dat ze zo’n professional zoeken. Iemand die: direct contact heeft met de doelgroep, cultuursensitief is, kennis van het ‘systeem’ heeft, de taal van de jongeren spreekt, niet te naïef is voor de zwaarte van de doelgroep, vertrouwen kan creëren, beloftes nakomt en helder communiceert over wat wel of niet lukt. Zo’n superprofessional kan een enorme impact maken op een jongere of een wijk, maar omdat die impact afhangt van een specifiek persoon is die impact tegelijkertijd heel kwetsbaar. Hoe zorgen we er samen voor dat deze kwetsbaarheden worden ondervangen? • Reken initiatieven en organisaties af op de juiste doelstellingen. Landelijke richtlijnen dwingen ons te vragen naar cijfermatige output, terwijl andersoortige output veel zinvoller is. Denk aan ervaringen vanuit de doelgroep of het beter toerusten van professionals. Als we de doelgroep zo goed mogelijk willen helpen, moeten we initiatieven en organisaties voeden met helpende prikkels. Voorbeeld: reken organisaties niet af op het aantal afgeronde trajecten, maar op het goed opleiden en waarderen van de superprofessional.
2. Door de bril van de doelgroep In de gesprekken kwamen bepaalde termen vaak naar voren: ‘cultuursensitief werken’, ‘de community onderdeel maken van de oplossing’ of ‘aansluiten bij de (online) leefwereld van de jongere’. Desalniettemin zijn we met elkaar nog altijd geneigd om te spreken én te schrijven in termen van processen en systemen, bezien vanuit de ogen van de professional; • Betrek de doelgroep bij de oplossing. Amsterdammers weten zelf vaak beter wat ze nodig hebben dan de professionals of beleidsmakers die het bedenken. Hun stem en taal sluit alleen niet altijd goed aan bij beleid en wetenschap en tegelijkertijd wordt de wetenschap niet voldoende geraadpleegd. Een aantal maatregelen heeft hier specifiek aandacht voor, een aantal nog niet. De ambitie is om de stem van de doelgroep een nog grotere plek te geven binnen Preventie met Gezag. • Label bewust. We benaderen Amsterdammers als veel verschillende doelgroepen die ieder op hun eigen wijze bediend moeten worden. Wat alleen soms ingewikkeld is, is dat een jongere, jongvolwassene of volwassene onder meerdere labels kan vallen. Zo kan iemand tegelijkertijd slachtoffer, dader, scholier, ‘kwetsbaar’ of een doorgroeier zijn.
Hoe houden we overzicht op welke initiatieven met dezelfde persoon bezig zijn? En hoe zorgen we ervoor dat als dat zo is, iemand niet elke keer zijn verhaal opnieuw hoeft te vertellen? • Geef hulpverleningstrajecten de tijd. De duur van trajecten laat niet altijd toe om voldoende tijd te besteden aan het opbouwen van vertrouwen en rust. Het kost soms wat meer tijd om ‘de basis op orde’ te krijgen, voordat iemand naar de toekomst kan kijken. Niet onderschat moet worden, is dat de impact van een eerder hulpverleningstraject of strafproces groot kan zijn en dat een nieuw traject bij iemand stress en gevoelens van teleurstelling, boosheid, falen of ontkenning kan oproepen.
5
Rode draden | conclusies en aanbevelingen
3. Aansluiten op waar écht behoefte aan is
4. Met gepaste vertraging starten
5. Zinvolle verantwoording
Een deel van de Preventie met Gezag-middelen wordt gebruikt voor nieuwe initiatieven. Uit meerdere gesprekken werd de zorg geuit dat nieuwe initiatieven niet altijd goed aansluiten bij wat er in de stad beschikbaar is en het soms zelfs kan tegenwerken. We moeten er voor zorgen dat bestaand aanbod vindbaar is en nieuw aanbod aansluit bij de behoefte van zowel de professional als doelgroep. Hoe gaan we dat met elkaar doen? • Overdonder jongeren, ouders en scholen niet met een te divers aanbod. Er is een zeer uiteenlopend aanbod, met name in het preventieve veld van hulp, zorg, ondersteuning of coaching. Denk aan tal van maatregelen waar het in feite draait om het vertrouwde gezicht van een professional in de wijk: een wijkGGD’er, wijkrechter, Credible Messenger, Intensieve Preventieve Aanpak wijkmedewerker of veldwerker. Hoe zorgen we er samen voor dat aanbod elkaar niet tegenwerkt en het juiste aanbod de jongeren bereikt? • Wees in gelijke mate concreet. Er zit verschil in hoe concreet de diverse maatregelen hun doelstellingen formuleren. Het is bijvoorbeeld onvoldoende duidelijk wat de reikwijdte is van de doelgroep; soms wordt de doelgroep heel smal geformuleerd, soms juist heel breed. Dat maakt het lastig om met elkaar vast te stellen waar maatregelen elkaar mooi aanvullen of juist niet.
• Deze voortgangsmonitor geeft een overzicht van alle maat regelen, maar maakt – mede door bovengenoemd punt – nog niet duidelijk hoe alle partijen zich tot elkaar verhouden. We kunnen op basis van de opgehaalde informatie niet goed vast stellen in hoeverre met elkaar wordt samengewerkt en wat die samenwerking oplevert. Hoe zorgen we met elkaar voor meer verbinding, overzicht en gezamenlijk leren?
De complexiteit van het zorg- en veiligheidslandschap staat haaks op de urgentie van de aanpak van (drugs)criminaliteit, die snelle actie vereist. Bij het opstarten van een nieuw initiatief is het belangrijk om rekening te houden met de bestaande inrichting van het systeem. Tegelijkertijd moeten we voorkomen dat iedereen op elkaar gaat zitten wachten. • Verwacht niet van alle inspanningen effecten op korte termijn. Deze voortgangsmonitor maakt duidelijk dat een aanzienlijk deel van de maatregelen zich nog in de ontwikkelfase bevindt. Het duurt lang voordat iets goed is opgetuigd en men van start kan. Goede samenwerking opstarten is moeilijk en een opgave op zich. Tegelijkertijd biedt Preventie met Gezag de kans om duurzame initiatieven te ontwikkelen, waarvan we de vruchten op de lange termijn zullen plukken. • Maatregelen zijn nooit uitontwikkeld, het zijn continue leer processen. In de voortgangsmonitor van 2024 willen we daarom meer de nadruk leggen op wat de ontwikkelfase tot dan toe heeft opgeleverd en hoe alle maatregelen meebewegen met de veranderende maatschappij. Ook willen we in beeld brengen wat niét heeft gewerkt en waar we mee kunnen stoppen.
In het kader van Rijker Verantwoorden proberen we continu met elkaar op zoek te gaan naar welke informatie iets zinnigs zegt over of we met elkaar (een stukje van) het probleem oplossen. We willen zo zicht krijgen op de gerealiseerde doelstellingen, wie of wat we nog moeten mobiliseren en wat we nog kunnen leren. We willen elkaar stimuleren kritisch na te denken over informatie die daadwerkelijk laat zien wat de inzet oplevert. We zijn met elkaar verantwoordelijk voor het ophalen van de juiste informatie ten behoeve van de monitoring.
Amsterdamse voortgangsmonitor Preventie met Gezag
De keerzijde hiervan is dat verantwoording kan worden ervaren als een last en vaak voor meerdere geldstromen financieel of inhoudelijk moet worden verantwoord. Dat maakt dat het voor sommige partners niet logisch is om apart te verantwoorden voor Amsterdam, terwijl het belang van een Amsterdams beeld voor de Amsterdammer heel groot is. Tot slot is het soms diffuus welk deel van de inzet een toevoeging is op de bestaande inzet. Daarnaast is het ook niet altijd relevant om te weten wie wat precies doet. We willen het niet alleen hebben over de extra inzet, maar over de aanpak van een probleem als geheel.
6
1 Inzetten op preventie en perspectief bij risicogroepen
‘Huiselijk geweld en kindermishandeling is zo fundamenteel bij het werken aan preventie van geweld. De impact van wat er binnenshuis gebeurt, wordt behoorlijk onderschat door de maatschappij.’
Huiselijk geweld en kindermishandeling Cijfers over de voortgang van de inspanningen zijn niet in de monitor opgenomen. In Nieuw-West bevinden de inspanningen zich in de opstartfase. In Zuidoost wordt 2024 benut om de voortgang van de reeds gestarte inspanningen te kwantificeren. Voor wie is het? Gezinnen en huishoudens uit Nieuw-West en Zuidoost waarbij langdurig en herhaaldelijk sprake is van huiselijk geweld en kindermishandeling. Welk probleem wordt aangepakt? Huiselijk geweld kan zowel een oorzaak als een gevolg zijn van crimineel gedrag. Het ervaren van huiselijk geweld maakt personen kwetsbaar om in de criminaliteit terecht te komen. Daarnaast kunnen onveilige situaties buitenshuis ook geweld veroorzaken binnen. Het Nederlands Jeugdinstituut schat dat in Amsterdam ongeveer 8.000 kinderen in de leeftijd van 0 tot 18 jaar slachtoffer zijn van geweld, bijvoorbeeld fysieke en/of psychische mishandeling en/of verwaarlozing, seksueel misbruik. Wat ging goed in 2023? • Nieuw-West: Is blij met de toezegging van woningcorporaties om time-out woningen te realiseren. Het Nationaal Programma Samen Nieuw-West helpt; de allianties zitten daar ook in. • Zuidoost: Het activeren van de community en hen medeeigenaar maken van het probleem, maakt dat de maatregel goed ontvangen wordt.
De focus in Zuidoost ligt daarom op bewustwording wat huiselijk geweld is en dat een ieder kan bijdragen aan het verminderen en stoppen ervan. • Zuidoost: Tijdens trainingen krijgen informele organisaties hele praktische uitleg over bijvoorbeeld de rol die je als melder bij Veilig Thuis hebt. Dit verlaagde voor hen de drempel naar formele organisaties. Inzichten uit 2023 • Zuidoost: Bewustwording kan zo ver gaan dat iemand tijdens een bijeenkomst er achter komt zelf ook pleger te zijn geweest. ‘Hij durft dit vervolgens te delen en te onderzoeken. Dat maakt hem een goede trainer voor mannengroepen.’ • Nieuw-West: ‘Het liefste wil je meteen aan de slag. Maar om een maatregel te laten slagen moet je rekening houden met de bestaande context. Als je daar té veel rekening mee houdt, riskeer je dat iedereen op elkaar wacht. Hoe vind je de balans tussen actie en aanhaken bij wat er al is?’ • Nieuw-West: één van de pijlers is het beter samen laten werken van informele en formele organisaties, beide hebben al gezinnen in beeld die met deze problematiek te maken hebben maar de inzet kan effectiever.
Amsterdamse voortgangsmonitor Preventie met Gezag
Verstevigen aanpak schoolverzuim Deze maatregel is voorbereid in 2023. Voor wie is het? Schoolgaande jeugd en jeugd wonend in Zuidoost en Nieuw-West, waarbij (mogelijk) sprake is van schoolverzuim. Welk probleem wordt aangepakt? Uit onder andere analyses van het operationeel team schoolveilig heid blijkt dat bij scholen waar veiligheidsissues zijn, ook vaak sprake is van problematisch schoolverzuim. Schoolverzuim is een voorbode van vroegtijdige schooluitval en een mogelijke voorspeller voor (betrokkenheid bij) criminaliteit. Onderzocht wordt of en hoe een (geïntensiveerde) inzet van leerplicht en het tijdig betrekken van de Raad voor de Kinderbescherming en Jeugdreclassering bij voortdurend verzuim kan bijdragen aan preventie van drugscriminaliteit. Hierbij wordt ook gekeken of het strafrechtelijk kader, als onderdeel van de Methodische Aanpak Schoolverzuim, op een effectieve manier voor de doelgroep kan worden ingezet. Dit zodat school, leerplicht en jeugd- en veiligheidspartners meer gebruik maken van elkaars expertise en zo sneller ingrijpen wanneer nodig. Vooruitblik Om zo effectief mogelijk schoolverzuim tegen te gaan, wordt onderzocht hoe de Methodische Aanpak Schoolverzuim effectiever kan worden ingezet.
Tegelijkertijd wordt onderzocht of de kwaliteit van de Methodische Aanpak Schoolverzuim verbeterd kan worden en of de methodiek verstevigd kan worden binnen leerplicht. Na dit onderzoek worden verdere maatregelen ontwikkeld.
Wat is de Methodische aanpak schoolverzuim? Bij de aanpak van schoolverzuim is het belangrijk dat snel stappen worden gezet om (langdurige) schooluitval te voorkomen. Een methodische aanpak en duidelijkheid over wie wat doet in welke fase helpt daarbij. De Methodische Aanpak Schoolverzuim beschrijft in een stappenplan vier routes bij meldingen van ongeoorloofd verzuim: vrijwillige jeugdhulp, Halt-straf, dwang in civielrechtelijk kader en dwang in strafrechtelijk kader. Bij verzuim met achterliggende problematiek staat de inzet van jeugdhulp voorop.
7
Ondersteunen lokale grassroots organisaties Voor wie is het? Bewoners, professionals en grassroots organisaties die een belangrijke rol hebben in de buurt. Welk probleem wordt aangepakt? De overheid staat op grote afstand van sommige communities en is onvoldoende cultuursensitief. Vanuit die positie is het lastig om de weerbaarheid van communities te vergroten. Grassroots organisaties doen dat wel door verbinding te maken tussen de bewoners en het systeem. Wat ging goed in 2023? • Zuidoost: Samen met grassroots organisaties is het gelukt de hulpverleningsmethodiek Connect-ZO! te ontwikkelen. Connect Zuidoost is een training voor professionals die betrokken zijn bij gezinnen met problemen. De training heeft als doel de ouders in hun kracht te zetten en bestaat uit het leren systemisch en cultuursensitief te werken met aandacht voor de straatcultuur. Dit gebeurt door naast de ouders te staan en vanuit hun perspectief/vraag de ondersteuning te bieden. • Nieuw-West: Onder leiding van jongerenwerkers houden jongeren toezicht in hun eigen buurt. Ze spreken overlast gevende jongeren aan, zoeken verbinding en verwijzen jongeren door naar activiteiten. De preventieteams werken actief samen met de projectleider Jeugd en Veiligheid in het desbetreffende gebied. In 2021 zijn deze teams gestart als pilot.
Een aantal jongeren uit deze teams is inmiddels doorgestroomd naar handhaving van de gemeente of de politie. Inzicht uit 2023 • In wijken waar veel culturen samenleven is het heel belangrijk cultuursensitief te werken. Grassroots organisaties sluiten auto matisch veel beter aan bij de communities en helpen op die manier de verbinding te maken tussen overheid en gezinnen.
Amsterdamse voortgangsmonitor Preventie met Gezag
‘We willen allemaal bijdragen aan een gezond en sterk Amsterdam Zuidoost, maar dan moet de hulpverlening wel beter aansluiten bij de leefwereld van de gezinnen. Met deze samenwerking bundelen we onze krachten.’ Jessica van der Luyt, directeur Stichting Sitara.
inspanningen
cijfers
toelichting
Zuidoost: Bestendigen van de inzet sinds 2022 op het vergroten van de weerbaarheid van communities en het verkleinen van de afstand tussen bewoners en overheid
Niet in cijfers uit te drukken
Wat werkt bestendigen, wat niet werkt stoppen
Zuidoost: Financieren van 5 tot 7 grassroots organisaties voor specifieke inzet op hulpverlening, ouderbetrokkenheid, cultuurgerelateerde traumaverwerking, lotgenotencontact en voorlichting
6 grassroots organisaties gefinancierd
Zoals: ‘Stichting Jongeren die het kunnen’, ‘De moeder is de sleutel’, ‘Connect ZO!’, ‘Manpain’, Credible Messengers (ADAMAS)
Nieuw-West: Inzet van preventieteams
7 preventieteams 3 jongeren per preventieteam
Teams zijn verdeeld over 3 organisaties en 3 gebieden van Nieuw-West
Nieuw-West: Verstevigen van netwerken van buurtmoeders en -vaders
Niet in cijfers uit te drukken
Momenteel ingezet als extra oren en ogen in de wijk. De visie op wat ze nog meer doen is in ontwikkeling
Inzet van wijk-GGD’ers Voor wie is het? Bewoners bij wie vermoedens bestaan of signalen zijn van ernstige gezondheidsproblemen en/of sociaal-maatschappelijke problematiek en die niet eenvoudig zelf de weg naar hulp weten te vinden. Het betreft meestal volwassenen, soms jongvolwassenen. Welk probleem wordt aangepakt? Er is een sterke overlap tussen (risicofactoren voor) verslaving, psychiatrische problemen, huiselijk geweld en criminaliteit. Bijvoorbeeld: kinderen van ouders met een verslaving of psychische stoornis hebben twee tot drie keer vaker kans om zelf psychische problemen te ontwikkelen of verslaafd te raken. Wat doet de wijk-GGD? Wijk-GGD’ers richten zich op personen die niet zelf om hulp vragen, maar om wie wel zorgen zijn vanuit hun omgeving. De wijk-GGD’ers kloppen bij de betreffende persoon aan, vaak samen met de politie. Als het nodig is dat de persoon verdere hulp of behandeling krijgt, zorgen de wijk-GGD’ers dat de juiste hulp/zorg wordt ingeschakeld. Goede samenwerking met allerlei partners in de wijk is daarbij essentieel. Inzichten uit 2023 • Door extra capaciteit lukt het om proactiever met een casus aan de slag te gaan. Ook is er meer ruimte om de vinger aan de pols te houden bij personen waar vaker zorgen over zijn. De extra capaciteit is ook benut om een ronde te maken langs alle netwerkpartners, de politie in het bijzonder.
• ‘In de uitvoering lopen we er tegen aan dat er veel verschillende (nieuwe) initiatieven zijn die onvoldoende aansluiten op wat er al is. Nieuwe initiatieven doorkruisen soms op onwenselijke manier het reguliere zorgproces.’ inspanningen
cijfers
toelichting
Inzet van 2 fte extra wijk-GGD’ers in Nieuw-West en Zuidoost
2 extra fte ingezet
Naast wijkmeldingen en crisismeldingen, pakken ze ook niet-acute politiemeldingen op
Versterken samenwerking
1 bijeenkomst in Nieuw-West met alle buurtteams en wijk-GGD’ers
Continue inspanning
8
Schoolveiligheid Voor wie is het? Primair onderwijs (po), voortgezet (speciaal) onderwijs (v(s)o), speciaal onderwijs (so) en mbo-instellingen en leerlingen wonend in Zuidoost en Nieuw-West.
‘Nieuwsgierigheid, lef en ‘out of the box’ interventies zijn belangrijke ingrediënten om personen met crimineel gedrag de goede kant op te bewegen.’
Inzichten uit 2023 • Er mag meer verwevenheid ontstaan tussen de kennis van wetenschappers, de stem van jongeren en het verhaal van ervaringsdeskundigen om interventies vorm te geven. Bij jongeren met een korte concentratieboog helpt het om nice to know met need to know te combineren en gebruik te maken van diverse werkvormen (filmpjes, quiz etcetera). • Ouders individueel benaderen levert een beter bereik op. • Het aanbod op interventies voor scholen is flink gegroeid. Commitment vanuit scholen en de mogelijkheid tot structurele inbedding is een belangrijke voorwaarde voor succes.
Wat ging goed in 2023? • In korte tijd is een ‘samenwerking in vredestijd’ met basis scholen gerealiseerd. Daardoor zijn er (al) korte lijnen tussen de scholen onderling en met samenwerkingspartners als er incidenten spelen. • Nieuw-West: met alle 15 vo-scholen is goed contact, behalve met een, waar de komende tijd aandacht naar uitgaat. Het resultaat is onder andere dat scholen meer met elkaar optrekken en een interventie voor (kwetsbare) meiden wordt ingezet op vier scholen naar aanleiding van een sterke behoefte. cijfers
toelichting
Aanstellen project leiders in ZO en NW voor 12- doelgroep
ZO: 1 fte NW: 1 fte
Voortzetten/intensiveren stede lijke aanpak schoolveiligheid met maatregelen op v(s)o, mbo en uitbreiding op po en so
Praktijkonderzoek behoeften basisscholen
ZO: 25/25 NW: 3/41
Aantal bereikte po-scholen. Veel geïnvesteerd in vertrouwens relatie scholen
ZO: Weerbaar maken van leerlingen vso
–
Inzet van de stichting ‘Jongeren Die het Kunnen’
NW: In gesprek met directeuren en veiligheidscoördinatoren van v(s)o- en mbo-scholen over hun behoeften aan extra inzet vanuit Preventie met Gezag
–
Verbindingen gelegd met bestaande zorg- en veiligheids partners. Wens is om mbo-scholen te betrekken bij de huidige aanpak schoolveiligheid
Amsterdamse voortgangsmonitor Preventie met Gezag
Voor wie is het? Jongeren (met risico op crimineel gedrag) uit kwetsbare buurten, ouders en professionals. Welk probleem wordt aangepakt? Het bewuster maken van jongeren van de schadelijke gevolgen van drugscriminaliteit en het versterken van hun omgeving. Dat gebeurt door de dialoog aan te wakkeren onder jongeren en door ouders en professionals te helpen om het gesprek over drugscriminaliteit te voeren, zowel op het gebied van veiligheid als zorg.
Welk probleem wordt aangepakt? Leerlingen nemen problemen van thuis, op straat en online mee de klas in. De problematiek verhardt en verjongt, waardoor kinderen onder de 12 jaar ook steeds vaker in beeld komen. Daar moeten scholen mee dealen, omdat het probleem zich deels daar manifesteert. Zowel scholen als ouders vinden het moeilijk passende hulp voor deze problemen te vinden. Het aanbod is daarvoor te divers en versnipperd.
inspanningen
Straatcolleges, ouderbetrokkenheid en deskundigheidsbevordering
‘Met het behoefteonderzoek maken we contact met alle po-scholen om hun behoeftes op te halen. Scholen kunnen vertellen waar ze tegen aan lopen, maar ook wat goed gaat. Wij kunnen zo beter inschatten wat er nodig is en of dat wat we bieden ook echt aansluit op het probleem.’
inspanningen
cijfers
toelichting
Deskundigheidsbevordering: expertise delen met professionals en organisaties
19 sessies
Bijv. denktanks, masterclasses, workshops etc.
Voortzetting straatcolleges (dialoog jongeren)
4 MBO-scholen, 5 klassen, 70 leerlingen, 6 buurthuizen
Evaluatie door Onderzoek en Statistiek (2023)
Ondersteuning in casuïstiek
30+ keer ondersteund
Denkwijze vanuit ‘criminele bril’ maakt verschil
Versterken ouderrol
2 ouderbijeenkomsten en 1 Top600/ Veilig Alternatief
De wens is om meer individuele oudergesprekken te gaan voeren
9
Wijkrechtspraak Voor wie is het? Bewoners met een (juridisch) probleem of conflict in Zuidoost en Nieuw-West en de buurt als geheel. Welk probleem wordt aangepakt? Mede door de complexe sociaaleconomische problemen in bepaalde buurten, is het vertrouwen in de overheid en ‘het systeem’ laag. instituties als ‘het recht’ worden door bewoners niet altijd ervaren als toegankelijk, mensgericht of aansluitend op hun leefwereld. Bij de Buurtrechtbank kunnen bewoners terecht voor duurzame hulp en oplossingen voor juridische problemen. Werkzame elementen • De Wijkrechter sluit aan bij de eigen kracht van bewoners, bijvoorbeeld door samenwerking met buurtmoeders. • Zo voert de Wijkrechter op basis van gelijkwaardigheid gesprekken met school, ouders en een buurtmoeder (mediation). • De Wijkrechter zit in het netwerk van wijkbewoners die de buurt willen verbeteren. • De wijkrechtspraak is oplossingsgericht. • De Wijkrechter beoogt de toegang tot het recht gemakkelijker en zichtbaarder te maken door aan te sluiten bij wat er al is aan juridische en sociale hulp en begeleiding in de wijk.
Wat ging goed in 2023? • De Buurtrechter is zichtbaar en proactief aanwezig bij bijeen komsten in de buurt. • De Buurtrechter krijgt geleidelijk aan het karakter van een Community Justice Center. Een laagdrempelige voorziening waar burgers terecht kunnen om hun ‘recht’ te halen in de breedste zin van het woord. De samenwerking van de rechtbank met andere partijen is daarvoor essentieel. • Mensen komen graag naar de Buurtrechter en willen er werken. Aandachtspunten • In de schuldenzaken is de naleving van betalingsregelingen door rechtzoekenden een aandachtspunt. Meer dan de helft van de door de Buurtrechter afgesloten betalingsregelingen wordt niet nageleefd. In hoeverre dit percentage afwijkt van reguliere afdoeningen is nog niet onderzocht. • De potentie van het gebouw waar de Buurtrechter zit kan nog beter benut worden. • De Buurtrechter kan nog vaker oplossingsgerichte gesprekken voeren.
inspanningen
cijfers
toelichting
Het opzetten en doorontwikkelen van de Buurtrechter Venserpolder
In 2023 in totaal 242 aantal zaken behandeld: – 144 schulden – 75 straf – 2 bestuursrecht – 21 preventieve leerplichtgesprekken
Hoe ervaren rechtzoekenden de Buurtrechter Venserpolder? Zie de tevredenheidsmeting in de Evaluatie door AEF (p. 58)
Evalueren van de Buurtrechtbank in Venserpolder
In de evaluatie zijn relevante cijfers opgenomen
In 2023 is de Buurt rechter Venserpolder geëvalueerd. Lees de evaluatie hier
Het ontwerpen en opzetten van een Hersteltafel voor jongeren in Venserpolder.
Geen cijfers beschikbaar
In voorbereiding
Geleidelijke uitbreiding van het werkgebied van de Buurtrechter Venserpolder
Niet in cijfers uit te drukken
In voorbereiding
Verkennen van een Wijkrechtbank in Nieuw-West
Niet in cijfers uit te drukken
In voorbereiding
Vooruitblik 2024 • Het verder doorontwikkelen van oplossingsgerichte recht spraak die toegankelijk is en aansluit bij de leefwereld van betrokkenen. • Geleidelijke uitbreiding van het werkgebied van de buurt rechtbank in Zuidoost. • Verkennen en opzetten van een wijkrechtbank in Nieuw-West. • Het verder opzetten van een Hersteltafel voor jongeren. • Het organiseren van betekenisvolle werkstraffen in de wijk.
Kijk voor meer informatie en de ambities voor 2024 op de website van de Buurtrechter Venserpolder, een vorm van wijkrechtspraak.
Bron: Telegraaf, 7 december 2023
Amsterdamse voortgangsmonitor Preventie met Gezag
10
Credible Messengers
Virtual Reality (VR) lesprogramma Mes Less
Voor wie is het? Jongeren met (complexe) problematiek die gebaat zijn bij extra aandacht en ondersteuning om uit de criminaliteit te blijven/ komen en die onvoldoende aansluiting hebben bij het ‘negen tot vijf’ reguliere aanbod.
Voor wie is het? Jongeren vanaf 12 jaar die een grotere kans hebben om met geweld te maken te krijgen. Welk probleem wordt aangepakt? Er is een verjonging en verharding te zien van de jeugd die met (messen)geweld in aanraking komt. Hierbij bestaat het risico op schade voor henzelf en/of anderen.
Welk probleem wordt aangepakt? Door het ontbreken van perspectief en de aantrekkingskracht van het snelle geld is voor jongeren in kwetsbare buurten en wijken een ‘baan’ in de drugscriminaliteit een serieuze carrièrekans. Een bijkomend risico is het ontstaan van parallelle samenlevingen waar criminaliteit wordt getolereerd of zelfs gestimuleerd. Daarnaast sluit regulier aanbod onvoldoende aan bij jongeren met complexe problematiek.
Wat ging goed in 2023? • Er is samengewerkt met veel verschillende partijen, waaronder ervaringsdeskundigen en jongeren, wiens input leidend was. • Jongeren oefenen hoe ze op een constructieve manier kunnen reageren, naast de primaire manieren van reageren (freeze, flight, fight).
Wat ging goed in 2023? • Er is een locatie gerealiseerd (Homebase) waar professionals en jongeren naartoe komen voor activiteiten gericht op positieve gedragsverandering, talentontwikkeling en netwerkversterking. • Samenwerkingspartners weten Credible Messengers steeds beter te vinden. Ook weten Credible Messengers jongeren te bereiken en inspireren. Aandachtspunten • Hoe kan het werkwijze scherper, zonder dat het ten koste gaat van de eigenheid en autonomie van de Credible Messenger? • in samenwerking met de partners kan nog beter onderzocht en uitgeprobeerd worden waar de wederzijdse aanvulling en versterking is. inspanningen
cijfers
toelichting
Werven en opleiden 1-2 lichtingen Credible Messengers per jaar
1 lichting (15 Credible Messengers) opgeleid
Momenteel zijn circa 50 Credible Messengers actief
Intervisie en professionalisering inzet huidige Credible Messengers
15 intervisie- en professionaliseringsbijeenkomsten
Onder andere individuele casuistiek, evaluaties en ‘train de trainer’
Evalueren inzet en effectiviteit Credible Messengers
Niet in cijfers uit te drukken
Zie lopend onderzoek Academische werkplaats risicojeugd en evalutie InHolland (2022)
Projectondersteuning, begeleiding jongeren of training/advies professionals
80 individuele casussen, 200+ jongeren via groeps-projecten
Activiteiten en talent ontwikkeling ten aanzien van reflectie en gedragsverandering
Aansluiten bij bestaand aanbod in de stad
Diverse samenwerkingen opgezet
Met onder meer scholen, jeugdhulp en woonvoorzieningen
Amsterdamse voortgangsmonitor Preventie met Gezag
Inzichten uit 2023 • Positieve rolmodellen zorgen voor een veilige sfeer in de klas. Jongeren stellen zich kwetsbaar op en voelen zich serieus genomen. • Het door Centrum1622 ontwikkelde lespakket biedt meerwaarde naast de VR-beleving.
‘Een mooi voorbeeld uit het ADAMAS netwerk is dat de begeleiding van Credible Messengers ingezet wordt in zaken die lopen bij de Buurtrechter. Ook werken IFA coaches en Credible Messengers intensief samen in verschillende casuïstiek’
inspanningen
cijfers
toelichting
Inzet lesprogramma Mes Less binnen praktijkonderwijs en voortgezet speciaal onderwijs
– 6 scholen namen VR-lespakket af – 103 scholieren volgden het VRlesprogramma
Het lesprogramma bestaat onder andere uit oefeningen over conflicthantering, gesprekken over (on) veiligheid en een Virtual Reality-ervaring
Inzet lesprogramma Mes Less op locaties waar jongeren elkaar treffen/verblijven
– 10 locaties namen het lespakket af – 116 jongeren volgden het lespgrogramma
Denk aan jongeren werk, begeleid woonvoorzieningen, stichtingen in de buurt, maar ook in justitiële jeugdinrichtingen
Inzet van de Virtual Reality-ervaring bij bijeenkomsten voor professionals die te maken hebben met wapenbezit of -gebruik
– Bij 36 verschillende organisaties werd de VR-ervaring ingezet – 282 professionals hadden een VRervaring
Professionals ervaren hierbij zelf in VR hoe het is om in een dreigende conflictsituatie terecht te komen
Opleiden van trainers die het lesprogramma Mes Less kunnen geven
3 trainers zijn opgeleid voor het VR-lesprogramma
11
Halt in de wijk en op school Voor wie is het? Leerlingen uit groep 7 en 8 van het basisonderwijs en klas 1 en 2 van het voortgezet speciaal onderwijs en het middelbaar beroepsonderwijs. Welk probleem wordt aangepakt? Grensoverschrijdend gedrag door jongeren, van een grote mond hebben tot beginnend crimineel gedrag. Het is belangrijk om grensoverschrijdend gedrag vroeg te herkennen, zodat daar waar zorgen zijn al vroegtijdig de juiste hulp of zorg betrokken wordt. Daarnaast ligt de focus op het bewust maken van de jongere zelf, de ouders/verzorgers en onderwijsprofessionals. De inspanningen bevinden zich nog in de opstartfase. Momenteel ligt de focus op het in kaart brengen van de vraag en de invulling van Halt als lokale partner in Zuidoost en Nieuw-West. Werkzame elementen • Leerlingen worden bewust van wat grensoverschrijdend of crimineel gedrag is en hoe ze daarmee kunnen omgaan. Zo wordt voorkomen dat ze slachtoffer worden van vervelende situaties of zelfs strafbare feiten plegen. • Door de positie van Halt binnen het onderwijs, het sociaal domein en de strafrechtketen kan zo nodig een link worden gelegd met één van de partners en tijdig worden doorverwezen en samengewerkt. Op deze manier kan op actualiteiten en incidenten worden ingespeeld met verschillende interventies, zoals voorlichtingen voor ouders of leerlingen, huisbezoeken en schoolspreekuren.
Amsterdamse voortgangsmonitor Preventie met Gezag
‘Als je iemand vraagt: “Weet je wat Halt is?” is het antwoord altijd: “Ja”, maar als je dan doorvraagt, komt er weinig uit. Halt is zo veel meer dan alleen vuurwerk.’
Wat ging goed in 2023? • Belangrijk is de recente ontwikkeling om meer aandacht te hebben voor de stem van de jongeren. Minder zenden, meer dialoog. Bijvoorbeeld door middel van een jongerenpanel in de wijk, naar het voorbeeld van het landelijke Halt jongerenpanel. • Door een voorlichting interactief te maken, komen ouders onderling meer met elkaar in contact. Ze wisselen contact gegevens uit en leren van elkaar door tips uit te wisselen. ‘Hopelijk blijft het contact tussen ouders daarna ook bestaan.’ • De pilot Halt in de wijk Noord liet mooi zien dat het belangrijk is om in elkaar te investeren en zichtbaar te zijn in de wijk. Sinds Halt daar actief is, worden ze meer gevonden. Zo worden ze bijvoorbeeld vaker uitgenodigd om voorlichting te geven op scholen of een preventieve interventie in te zetten. • Halt doet zelf veel aan kennisoverdracht, maar mag zelf ook nog meer investeren in kennis opdoen van andere partners. Zodat partners bekend zijn met elkaars aanbod.
inspanningen
cijfers
toelichting
Haltmedewerker vast binnen stadsdelen, in de wijk op locatie
2 Haltmedewerkers 6 uur per week
Per 1 oktober 1 vaste Haltmedewerker in Zuidoost en 1 NieuwWest
Verbinding met de wijk en ketenpartners
Niet in cijfers uit te drukken
Aanwezig bij diverse netwerkbijeenkomsten en gesprek ken met projectleiders en ketenpartners
Preventieve gedragsinterventie
Geen cijfers beschikbaar
Zie voorbeeldcasus 11-jarige Amsterdammer
Voorlichting jongeren en voorlichting professionals
Q4 2023: 222 voorlichtingen
Voorlichtingslessen voor jongeren
Inzet op scholen: – Schoolspreekuren – Klassendialoog – Jongerenrechtbank voor herstel
Geen cijfers beschikbaar
Vooruitblik 2024 • Nog meer aandacht geven aan de stem van de jongeren en ze deel uit laten maken van de oplossingen. Nog meer de dialoog aangaan. • De verkenningsfase afsluiten en uitvoering geven aan alle plannen. • Samenwerkingen met partners versterken en van elkaar leren en evalueren. • De zichtbaarheid van Halt continu blijven vergroten
Preventieve interventie 11-jarige Amsterdammer Een Amsterdamse jongen (11 jaar) is op familiebezoek in Den Haag. De jongen wil de stoere Amsterdammer uithangen en zijn neefje helpen. In Den Haag steelt hij een mes uit een winkel en bedreigt hiermee samen met zijn neefje een leeftijdsgenootje. De politie pakt beide jongens op, spreekt ze streng toe en meldt ze aan bij Zorgvuldig Snel Maatwerk (ZSM) Den Haag. Vanuit het Openbaar Ministerie komt het verzoek of Halt iets met deze casus kan. De uitkomst is dat de jongen via Halt Den Haag wordt doorverwezen naar Halt Amsterdam voor een 12- preventieve gedragsinterventie: een goed gesprek met de geschrokken jongen en zijn ouders. De jongen ziet in dat hij fout zat en ouders krijgen het advies om met Levvel of het Ouder- en Kindteam in gesprek te gaan. De Preventie met Gezag-middelen maken deze preventieve inzet mogelijk.
12
Spotlicht
Jongeren in beeld
Voor wie is het? Jongeren tussen de 16 en 27 jaar die een gevoel van uitsluiting in de maatschappij of op de arbeidsmarkt ervaren. Welk probleem wordt aangepakt? Jongeren die een gevoel van uitsluiting in de maatschappij of op de arbeidsmarkt ervaren en wantrouwen hebben naar de overheid, missen mogelijk kansen op een positiever perspectief. Zoals een baan, een opleiding, een zinvolle dagbesteding of meedoen in de maatschappij. Spotlicht richt zich onder meer op het versterken van de identiteit en weerbaarheid van de jongere en zijn of haar beeldvorming van de arbeidsmarkt. Bijvoorbeeld bij het aanvragen van een Verklaring Omtrent Gedrag (VOG). Tijdens de begeleiding krijgt de jongere praktische handvatten met betrekking tot vaardigheden die nodig zijn voor bijvoorbeeld werk of school. Inzichten uit 2023 • Het aantal aanmeldingen is relatief hoog in vergelijking met andere trajecten, dat geeft aan dat er behoefte aan is. De aanmeldingen komen vanuit alle stadsdelen. • Jongeren hebben veel behoefte aan projecten die zich richten op ‘gezien en gewaardeerd worden’. • Het niet hebben van een woonplek of de stress door schulden of onzeker inkomen zijn belemmeringen voor de jongeren die deelnemen. Dit draagt niet bij aan het positief nadenken over je toekomst. inspanningen
cijfers
toelichting
Begeleiding door jongerenadviseurs
– 1 extra jongerenadviseur (32 uur per week) – 293 deelnemers, waarvan 53 Nieuw-West, 59 Zuidoost en 43 dak- en thuislozen – Van die 293 deelnemers stroomden 205 en 22 respectievelijk uit naar een vorm van werk en school
Begeleiding op basis van wederzijds vertrouwen en gelijkwaardigheid
De inzet van VOG-adviseurs
Geen cijfers beschikbaar
This is K!X groeps methodiek gericht op identiteits- en weerbaarheidsversterking
Geen cijfers beschikbaar
Amsterdamse voortgangsmonitor Preventie met Gezag
2023 leverde nog geen concrete cijfers op. De inspanningen vanuit de Preventie met Gezag-middelen zijn in gang gezet. De focus ligt op het opzetten van outreachend jongerenwerk, het uitvoeren van huisbezoeken en het ontwikkelen van communicatiemiddelen (flyers). In 2024 komt meer aandacht voor monitoring en evaluatie. Voor wie is het? Jongeren tussen de 23 en 27 jaar zonder startkwalificatie, die zich in een kwetsbare positie op de arbeidsmarkt bevinden. Deze jongeren hebben vaak flexibele contracten, ontvangen lagere lonen en lopen een verhoogd risico op langdurige werkloosheid. Een deel van hen staat niet geregistreerd bij gemeenten voor begeleiding naar school of bemiddeling naar werk, waardoor onbekend is hoe zij hun dagen besteden. Welk probleem wordt aangepakt? Wanneer jongeren geen startkwalificatie hebben, geen onderwijs volgen, niet werken, én geen uitkering hebben, is dat meestal een signaal dat er iets aan de hand is. In sommige gevallen ligt complexe problematiek ten grondslag aan de situatie van deze jongeren. Als jongeren langdurig buiten beeld zijn, leidt dat vaak tot vervreemding van de maatschappij en tot een nog grotere afstand tot de arbeidsmarkt. Mogelijk kan dat resulteren in criminele activiteiten. Werkzame elementen Een jongerenadviseur begeleidt de jongere.
Het traject richt zich op het vinden van werk, het volgen van onderwijs en het aanpakken van persoonlijke problemen. De intensieve begeleiding heeft als doel de jongere een stabiele toekomst te bieden en tegelijkertijd te voorkomen dat hij zich in de drugscriminaliteit begeeft. Inzichten uit 2023 • Door de uitnodigingbrief te vervangen voor een flyer, tonen de jongeren meer betrokkenheid. • Het is essentieel om samen te werken met jongerenadviseurs die zowel bekend zijn met de doelgroep als met de organisatie. Dit draagt bij aan een meer gerichte en effectieve aanpak.
Aanpak 23+ Deze maatregel is nog niet opgestart in 2023 vanwege ontbrekende capaciteit. Voor wie is het? Personen van 23 jaar en ouder in Nieuw-West die een zeer negatieve invloed op de leefbaarheid in de wijk en een grote aantrekkingskracht op de jongere jeugd hebben, en vanwege hun leeftijd buiten de groepsaanpakken overlastgevende jeugd vallen. Welk probleem wordt aangepakt? Het aantal overlastgevende personen van 23 jaar en ouder neemt toe en er is geen specifieke aanpak voor deze doelgroep. De aanpak wordt voortgezet vanuit een eerdere pilot uit 2022. In deze pilot werden overlastgevende personen van 23 jaar en ouder outreachend benaderd door jongerenwerk. Naast de repressieve inzet op de doelgroep door de aanpak Overlastveelplegers, werd het op deze manier ook mogelijk om op basis van vrijwilligheid en vrijblijvendheid contact te maken met deze personen en te werken aan een ander perspectief. De aanpak bevindt zich momenteel in de oriëntatiefase, waarin op zoek wordt gegaan naar de doelgroep en gesprekken voor mogelijke samenwerkingen plaatsvinden.
‘Hoe motiveren we jongeren die al veel hulpverlening achter de rug hebben om mee te doen en geven we hen het vertrouwen terug?’ Inzichten uit 2023 • Uit de pilot is gebleken dat het enige tijd kost om de jongeren met een langdurige hulpverleningsgeschiedenis te motiveren om deel te nemen aan een aanpak en vertrouwen met hen op te bouwen. • Door korte lijnen en vaste gezichten kan snel gehandeld worden, wat bijdraagt aan de effectiviteit van de aanpak. • Huisvesting voor dak- en thuisloze overlastgevende personen van 23 jaar en ouder vormt de basis om een zorgtraject te starten. GGD screening is hierbij van belang. • Regie en registratie bij jongeren met complexe casuïstiek is essentieel. Voor kleinere partijen is dit een aandachtspunt. Vooruitblik De wens is om voor 1 april 2024 alle stakeholders om tafel te hebben en de complexe casuïstiek op te starten met ongeveer 10 personen in de aanpak. Hierbij ligt de focus met name op Nieuw-West Noord. 13
Soundworks Deze maatregel heeft vanaf 2024 Preventie met Gezag middelen aangevraagd. Daarom zijn de inspanningen en cijfers over 2023 niet in deze monitor opgenomen. Voor wie is het? Kwetsbare jongeren van 16 tot en met 27 jaar die dreigen af te glijden naar criminaliteit of daar al in zitten en een gedeelde passie voor muziek hebben. Jongeren die nog geen link hebben met criminaliteit, maar wel veel problemen ervaren op de leefgebieden en zoekende zijn, zijn ook welkom. Welk probleem wordt aangepakt? Een deel van de doelgroep is niet in beeld bij hulpverlenings instanties. Schaamte belemmert jongeren om hulp te zoeken voor hun (mentale) problemen en in sommige gezinnen is het taboe om over daar over te praten. Daarnaast heeft een deel van de jongeren aversie tegen de overheid. Soundworks biedt een fysieke plek (Paradiso) waar de deur altijd open staat en is een motiveringstraject om jongeren met muziek als inspiratiebron te begeleiden naar werk of opleiding. Een onderdeel van het traject is het bezoek van gastsprekers. Zij vertellen uit eigen ervaring dat, ondanks dat je van ver komt, alles mogelijk is. Inzichten om mee te nemen in 2024 • Doordat mensen niet over je oordelen en je als gelijkwaardig behandelen kan je werken aan vertrouwen in jezelf. Een gezamenlijke passie helpt hierbij.
• Jongeren vertellen elkaar over Soundworks en Paradiso functio neert als veilige en open plek waar jongeren elkaar mee naartoe nemen. • Mentale problematiek onder jongeren is sinds corona toege nomen. Ze hebben een laagdrempelige plek nodig om die problemen te bespreken. De open houding van medewerkers is daarin heel belangrijk. Soms blijkt dat stevigere hulpverlening nodig is; Soundworks werkt onder meer samen met een gedragsdeskundige. • Jongeren die vroegtijdig zijn uitgevallen van school komen meestal vanwege pesten of paniekaanvallen bij Soundworks terecht. Door de persoonlijke aandacht die ze daar krijgen, gaan de meesten weer terug naar de schoolbanken. Enkele jongeren hebben hun diploma inmiddels behaald. • Outreachend werken is belangrijk om jongeren in contact te brengen met hulpverlening in hun omgeving.
Amsterdamse voortgangsmonitor Preventie met Gezag
‘Een van de jongeren kampte met paniek aanvallen en durfde niet zelfstandig naar Paradiso. Haar broer bracht haar elke keer naar de sessies. Haar zelfvertrouwen groeide tijdens het traject. Bij de bonte avond stond ze alleen op het podium te zingen.’
‘Bijna elk stadsdeel heeft een project leider kwetsbare meiden, dat geeft de urgentie aan.’
Veldwerk in Nieuw-West Deze maatregel is nog in de opstartfase. Om die reden is de voortgang nog niet in cijfers te vatten. Het jaar 2024 wordt mede benut om de focus voor 2025 alvast te bepalen. Voor wie is het? Oudere probleemjeugd, risicojeugd of jonge aanwas bij wie ook zorgproblematiek speelt. Welk probleem wordt aangepakt? Het stadsdeel heeft een enorme opgave om de jeugd met multiproblematiek perspectief te bieden en in veiligheid op te laten groeien. Een deel van de jongeren weten, uit onwil of onmacht, de voorzieningen niet te vinden. Om tijdig signalen op te vangen, zijn oren en ogen in de wijk onmisbaar. De veld werkers werken outreachend, daar waar de jongeren zijn. Op straat, bij sportvelden of jongerencentra. Ze investeren in de vertrouwensrelatie met een jongere en nemen de tijd en ruimte om iemand aan de hand te nemen. Dat kan ook praktisch zijn, door een jongere te begeleiden naar een afspraak. Inzichten uit 2023 • Het is belangrijk dat in iedere wijk een veldwerker rondloopt, zodat ze contact kunnen maken met de jongeren die ze regel matig in de wijk zien. De wens bestaat om themagericht te werken, bijvoorbeeld op meidenproblematiek. ‘Willen we deze complexe jeugd voldoende aandacht geven, dan moet daar voldoende capaciteit tegenover staan.’ • Om erger te voorkomen, is het belangrijk om vroegtijdig risico’s te signaleren.
Voorbeeld: in Sloterdijk is geen veldwerker actief, terwijl daar veel jongeren verzamelen. ‘Wacht niet af tot de problemen zich openbaren.’ • ‘We laten professionals en burgers zien dat we zorgen niet alleen aanhoren, maar ook vertalen naar concrete perspectieven.’ inspanningen
toelichting
Beschikbaar maken van 3 fte veldwerkers voor de meest problematische gebieden in Nieuw-West
Streefdatum is medio 2024. Ondanks dat de extra inzet onvoldoende is om met alle jongeren die het nodig hebben duurzaam contact te onderhouden en toe te werken naar goed perspectief, zorgt dit voor een betere dekking binnen het stadsdeel. De extra veldwerkers zullen focus hebben op de tussengroep, wat goed aansluit op een onderdeel van de bestuursopdracht Jeugd en Veiligheid en de doelstellingen hiervan.
14
Conflictbemiddeling
Systeemaanpak forensisch jongerenwerk
Voor wie is het? Jongeren die individueel of in groepen conflicten met elkaar hebben.
Deze maatregel is nog in de opstartfase. Om die reden is de voortgang nog niet in cijfers te vatten. Voor wie is het? Jongeren met forensische problematiek voor wie het huidige aanbod van jongerenwerk niet toereikend is.
Welk probleem wordt aangepakt? Conflicten tussen jongeren, groepen jongeren en hun achterban spelen zowel fysiek als op sociale media. Ze zorgen voor onveilig heid, boosheid en angst onder bewoners. Dikwijls escaleren conflicten en schuwen jongeren geweld niet. Jongeren gaan zich wapenen tegen hun belagers en het gebeurt helaas vaak dat ze dan een (steek)wapen inzetten. Ook worden slachtoffers steeds vaker dader. Deze zaken kunnen lang niet altijd repressief worden opgepakt en dat lost het probleem tussen betrokken ook niet op. Na conflictbemiddeling is de angel er uit en voelt een jongere zich weer veilig om de straat op te gaan. Er ontstaat begrip en rust. Wat ging goed in 2023? • Alle stadsdelen zijn enthousiast en worden of zijn getraind. De meerwaarde zit hem in actief kennis delen en informatie uitwisselen. De stedelijke conflictbemiddelingspool is nu operationeel en vanaf 2024 ligt de coördinatie bij het Actiecentrum Veiligheid en Zorg. • Zuidoost: De rechtspraak schakelde conflictbemiddeling in vanwege het cultuursensitieve aspect van een conflict. Reguliere mediation was in dat geval niet geschikt. Aandachtspunten • Een goede intake is belangrijk. Iemand moet intrinsieke motivatie bezitten om conflictbemiddelaar te worden. • Nieuw-West: ‘Hoe kunnen we ervoor zorgen dat personele problematiek geen vertraging oplevert voor het werk op straat?’ inspanningen
cijfers
toelichting
Nieuw-West: – 4 professionals beschikbaar maken die 4 uur per week conflicten bemiddelen
4 bemiddelaars getraind, waarvan 3 operationeel
2 nieuwe professionals gaan meedoen met de bemiddelingspool
Zuidoost: – inzetten van bemid delaars bij con flicten, ook bij 12– – Opleiden van 5-10 lokale jeugd professionals
–2 8 conflicten aan gemeld, waarvan 24 plenair bemiddeld –1 2 jeugdprofes sionals opgeleid, waarvan 6 opera tioneel
Conflicten ten aanzien van drugscriminaliteit zijn uitgesloten
Amsterdamse voortgangsmonitor Preventie met Gezag
Welk probleem wordt aangepakt? Een deel van de jongeren in Nieuw-West valt nu tussen wal en schip, omdat ze te zwaar zijn voor het jongerenwerk, maar te licht zijn voor het aanbod vanuit het Actiecentrum Veiligheid en Zorg. De systeemaanpak richt zich op het vergroten van beschermende factoren en het verkleinen van risicofactoren, door de jongeren te coachen op alle leefdomeinen.
‘In Nieuw-West loopt een aanmelding altijd via de politie. De politie fungeert als schakel tussen de aanmelder en de conflictbemiddelingspool. Met de bemiddelaars is een structureel maandelijks overleg, waarin casussen vooraf worden getoetst aan de hand van een veiligheidsinschatting. Zaken die te zwaar zijn of in het strafrecht lopen zijn uitgesloten.’
Inzichten uit 2023 • Voor deze specifieke doelgroep blijkt klassiek jongerenwerk te licht. Eén jongerencentrum werd gesloten, vanwege mis dragingen door een aantal jongeren. Er was qua huisregels en preventieve maatregelen te weinig rekening gehouden met de complexiteit van de forensische doelgroep. • Er is een combinatie nodig van preventie (perspectief bieden, kansengelijkheid en armoedebestrijding) en repressie. • De aanpak richt zich op de jongere zelf, zijn gehele leefomgeving en zoekt aansluiting met het beschikbare aanbod in de wijk. inspanningen
cijfers
toelichting
– Mentoraten voor 50 jongeren per jaar – Programmering van activiteiten binnen Studiezalen of nader te bepalen organisaties – Mogelijk maken 2 fte bij Studiezalen of nader te bepalen organisaties
Geen cijfers beschikbaar
– Bepalen doelgroep omschrijving – Vinden van geschikte uitvoeringsorganisatie – Koppelen aan één van de onderdelen van bestuursopdracht Jeugd en Veiligheid
15
2 Het doorbreken van criminele carrières, vanaf jonge aanwas tot en met doorgroeiers in de drugscriminaliteit
Amsterdamse voortgangsmonitor Preventie met Gezag
Criminele uitbuiting tegengaan
Versterken forensisch werken in de wijk
Voor wie is het? Jongeren, zowel daders als slachtoffers van criminele uitbuiting en (eerstelijns) professionals in de zorg- en veiligheidsketen. Welk probleem wordt aangepakt? Slachtofferschap en daderschap kunnen in de (drugs)criminaliteit door elkaar lopen. Personen kunnen dader worden doordat ze het slachtoffer worden van criminele uitbuiting. Daders van criminele uitbuiting kunnen geweld en chantage gebruiken om jongeren te werven. Vaak maken ze ook misbruik van het feit dat jongeren de verleiding van drugscriminaliteit niet kunnen weerstaan. Soms bieden jongeren zich vrijwillig aan, maar ze kunnen dan nog steeds slachtoffer worden. De zorgbehoefte van slachtoffers van criminele uitbuiting blijkt hetzelfde als die bij seksuele uitbuiting. De doelgroep vraagt wel om een andere benadering. Passende (ambulante) zorg voor deze jongeren ontbreekt nog; op het moment wordt er samen met de zorgpartners uit de mensenhandel- en de forensische zorgketen gewerkt aan sluitend zorgaanbod. Inzichten uit 2023 • Aangifte doen lijkt voor slachtoffers zelden een realistische optie, slachtoffers worden nu vaak nog onvoldoende herkent. Daarom worden het komend half jaar de eerstelijns professionals van de veiligheidspartners voorgelicht over het herkennen van daders en slachtoffers (onder andere districtsrecherche, officieren van justitie en gevangenismedewerkers).