Voorlopige Jaarstukken 2022 Vervoerregio Amsterdam

JAARSTUKKEN 2022 Concept versie v 24-04-2023

Pagina 1 van 70

INHOUD 1 ALGEMEEN

5

1.1 Inleiding, ontwikkelingen

5

1.2 2022 in mijlpalen

8

1.3 Financieel beeld en resultaat 2022

13

2 Jaarverslag 2022

19

2.1 Programma Verkeer & Vervoer

19

2.1.1 Investeringsagenda Mobiliteit

19

2.1.2 Amsteltram

21

2.1.3 Grote projecten schaalsprong OV

22

2.1.4 Concessies

23

2.1.5 Assetmanagement Railinfrastructuur (AMRI (Voorheen BORI/MVP))

26

2.1.6 Activa GVB

27

2.1.7 Onderzoek, Studie en Samenwerking (OSS)

28

2.1.8 Apparaatskosten

30

2.2 Overhead

31 pagina 2 van 70

2.3 Algemene dekkingsmiddelen

32

2.4 Paragrafen

33

2.4.1 Paragraaf Weerstandsvermogen en Risicobeheersing

33

2.4.2 Paragraaf Financiering

39

2.4.3 Paragraaf Bedrijfsvoering

43

2.4.4 Paragraaf Verbonden partijen

46

3 JAARREKENING 2022

48

3.1 Overzicht van baten en lasten

49

3.1 Overzicht van baten en lasten (vervolg)

50

3.2 Grondslagen voor waarderingen resultaatbepaling

50

3.3 Balans

52

3.4 Toelichting op de balans

53

3.5 verrekening Vooruitontvangen BDU

57

3.6 Wet normering topinkomens (WNT)

58

3.7 Structurele en incidentele baten en lasten

59

3.8 Niet uit de balans blijkende verplichtingen

61 pagina 3 van 70

3.9 Sisa verantwoording

62

3.10 Baten en lasten per taakveld

65

3.11 Overige gegevens: Accountantsverklaring 2022

66

Bijlage: Afkortingenlijst

69

pagina 4 van 70

1 ALGEMEEN De twee vervoerregio’s in ons land leiden de mobiliteitsopgave in de drukste regio’s. De Vervoerregio bedient de Amsterdamse regio. Als gemeenschappelijke regeling van en voor veertien1 gemeenten zorgen we er samen voor dat zoveel mogelijk mensen op hun manier comfortabel, snel en duurzaam kunnen reizen. Figuur 1. Verdeling reizigerskilometers bus, tram en metro

Als opdrachtgever, beleidsmaker en adviseur lopen we voorop in nieuwe ontwikkelingen voor hoogwaardige mobiliteit. Zo dragen we bij aan een bereikbare en vitale regio, nu en in de toekomst.

1.1 INLEIDING, ONTWIKKELINGEN

Figuur 2. Verdeling instappers bus, tram en metro

Per 1 januari 2022 zijn de gemeenten Purmerend en Beemster gefuseerd, waardoor de Vervoerregio vanaf 2022 bestaat uit veertien gemeenten. 1

De Vervoerregio heeft het afgelopen jaar wederom veel projecten samen met (uitvoerende) partners kunnen afronden of volgens planning voort kunnen zetten. Daar zijn we heel trots op. Bij veel projecten is ingezet op duurzaamheid, doorstroming en verkeersveiligheid. Ook zetten we belangrijke stappen richting een inclusief mobiliteitssysteem. Het reisgedrag heeft ook in 2022 een grote invloed gehad op de dienstregeling van de vervoerders. Dankzij een flinke bijdrage van het Rijk – voor compensatie van teruggelopen opbrengsten en afschaling van de dienstregeling – konden de vervoerders hun hoofd boven water houden. Daardoor konden de reizigers in onze regio gebruik blijven maken van het openbaar vervoer. Nog steeds blijven onze zorgen voor de periode na 31 december 2023 bestaan, als de huidige tegemoetkoming vervalt. Wanneer het aantal Pagina 5 van 70

reizigers niet terugkomt op het niveau van 2019, wordt het lastig om volwaardig openbaar vervoer in de regio aan te bieden. We blijven ons uiteraard inzetten om dat te voorkomen. In de Jaarstukken 2022 geven we aan wat we in 2022 hebben bereikt, hebben gedaan en wat dat heeft gekost. De indeling van de jaarstukken volgt de opzet van de begroting 2022: de jaarstukken bestaan uit het jaarverslag (inclusief de programmaverantwoording en de paragrafen) en de jaarrekening (financiële verantwoording). Eerst blikken we op hoofdlijnen terug op 2022 . We gaan daarna wat dieper in op onze inspanningen op het gebied van duurzaamheid. We hebben daar in 2022 namelijk grote stappen in gemaakt. Tenslotte zoomen we in op de behaalde mijlpalen en ons financieel beeld. Korte terugblik en resultaten 2022 In de Begroting 2022 zijn Verkeersveiligheid, Schone mobiliteit, Samen bouwen aan Bereikbaarheid en Inclusieve mobiliteit als bestuurlijke speerpunten benoemd. Daarop hebben we in 2022 de volgende voortgang geboekt: Werken aan verkeersveiligheid, De afgelopen jaren stagneerde de daling van het aantal verkeersslachtoffers in Nederland. In de Vervoerregio is het aantal verkeersslachtoffers zelfs toegenomen. In september vorig jaar hebben we het Uitvoeringsplan Regionale Aanpak Verkeersveiligheid opgesteld, waarmee we afspraken maken met Rijk en de regionale partners.

Daarmee hebben we nu een aanpak die erop gericht is om gevaarlijke wegen, fietspaden, kruispunten en rotondes aan te pakken. In totaal stelt de minister van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) vanuit het ‘Strategisch Plan Verkeersveiligheid’ (SPV) de komende tien jaar een half miljard euro beschikbaar als cofinanciering voor deze verkeersveiligheidsmaatregelen. De Vervoerregio en haar gemeenten kregen eind 2020 al € 8 miljoen van het Rijk als cofinanciering voor extra verkeersveiligheidsmaatregelen in onze regio. In 2022 kregen we ruim € 3 miljoen in de Tweede Tranche van dit impulsbudget voor uitvoering van verkeersveiligheidsmaatregelen in alle gemeenten van de Vervoerregio, door bijvoorbeeld aanleg van fiets- en voetgangersoversteken, verbreden van fietspaden en aanleg van rotondes, kruispuntplateau’s en fietsstraten. Hiernaast hebben we twee aanbestedingen afgerond voor verkeerseducatie en campagnes en communicatie onder uitvoeringsorganisatie Verkeer en Meer.

Schone mobiliteit, Vanuit de doelstelling om in onze regio in 2050 over een volledig CO2 vrij mobiliteitssysteem te beschikken is het beleid op dit punt in afgelopen jaar uitgewerkt. De Voervoerregio kiest voor de elektrificatie van de busvloot en het verzorgen van voldoende laadlocaties. Zodoende hebben we in 2022 bijna 300 zero emissie bussen in de Vervoerregio rijden, waardoor we 48% van de uitstoot hebben gereduceerd. De ambitie is uitgebreid met het verduurzamen en meer circulair maken van de infrastructuur, verschonen van logistiek en de samenwerking rond de maatregelen vanuit het landelijke klimaatakkoord. We kijken daarbij ook goed naar de kansen die er liggen bij de samenwerking met gemeentelijke programma’s rond luchtkwaliteit en de autoluwe stad. Voor de logistieke opgave werken we naast gemeenten ook veel met het bedrijfsleven (zowel topsector als MKB) en kennisinstellingen samen. Voor de verduurzaming van de maatschappij zien we dat netcongestie een belangrijk thema is, wat daarmee ook geldt voor de verduurzaming van het ov en van de logistieke sector. Ook rond deelmobiliteit, fiets (hoogwaardige fietsroutes, fietsparkeren bij het OV) en Mobility as a Service (MaaS) zijn en worden projecten ontwikkeld die schone mobiliteit bevorderen.

Tegelijkertijd zien we de vraag ontstaan om te werken aan thema’s zoals toegankelijke laadinfrastructuur, waarbij de verbinding met andere programma’s belangrijker wordt. Samen Bouwen aan Bereikbaarheid (Sbab), In het programma ‘Samen Bouwen aan Bereikbaarheid’ werken overheden en andere organisaties in de Metropoolregio Amsterdam samen met het Rijk aan de bereikbaarheid van de Metropool tegen de achtergrond van de verdere groei met ruim 250.000 woningen tot 2040. Dat deden we in 2022 onder meer met gedragsmaatregelen die zorgen voor gespreid reizen over de dag en de samenwerking met werkgevers. Tegelijk worden de opgaven waar we op de langere termijn voor staan samen in beeld gebracht. En dat leidde in 2022 tot een Multimodaal Toekomstbeeld, het beleidsstuk bij deze samenwerking.. In november 2022 zijn investeringsafspraken met het Rijk gemaakt over bereikbaarheid en (versnelling) woningbouw en schaalspronginvesteringen. Er is een Rijksbijdrage toegekend van totaal €69,- miljoen toegekend in 1e en 2e tranche versnelling woningbouw in de gemeenten Amsterdam, Haarlemmermeer, Purmerend en Zaanstad. Voor de grootschalige woningbouwgebieden binnen de Vervoerregio is een totaal van €422

pagina 6 van 70

miljoen toegekend. De Vervoerregio is blij met deze mooie betekenisvolle eerste stap die Rijk en regio hebben afgesproken, op weg naar het realiseren van 175.000 woningen en 140.000 banen in de Metropoolregio Amsterdam tot 2030. Daarmee onderschrijven we de urgentie om nú door te pakken, maar we zijn er nog niet. De Vervoerregio Amsterdam heeft in een sterk verband samen met de gemeenten Amsterdam en Haarlemmermeer, provincie Noord-Holland, NS, KLM, ProRail en Schiphol afspraken gemaakt met het kabinet over belangrijke OV-projecten voor zowel regio als geheel Nederland. Hierbij gaat het om: 1. 2. 3. 4. 5.

Het doorzetten van Zuidasdok; Een derde perron op Station Zuid inclusief een internationale treinterminal; Een MIRT-verkenning naar het doortrekken van de metrolijn Noord/Zuidlijn naar Schiphol en Hoofddorp; Een MIRT-verkenning naar de start van het sluiten van de metrolijn Ringlijn tussen Amsterdam Sloterdijk en Amsterdam CS.

Het betreft een totale investering van €1,366 miljard, waaraam het Rijk 75% bijdraagt en de regio 25%. In totaal investeert de Vervoerregio €370 miljoen aan dit pakket. Inclusieve Mobiliteit In mei 2020 stelde de regioraad het beleidskader Inclusieve Mobiliteit vast. Met dit beleid wil de Vervoerregio ervoor zorgen dat zoveel mogelijk mensen zelfstandig kunnen reizen en daarmee meer vrijheid hebben in hun mobiliteit. Meer zelfredzaamheid betekent voor veel mensen dat zij beter kunnen deelnemen aan de maatschappij. Voorbeelden van acties die hieruit voorkomen, zijn het realiseren van toegankelijke haltes, het aanbrengen van liften op knooppunten, duidelijke reisinformatie en de inzet van de OV-coach, die mensen helpt bij het zelfstandig reizen met het OV. Deze acties zijn ook in de Uitvoeringsagenda Mobiliteit opgenomen. In de Gappie-app van GVB heeft Haltehulp heeft 43,00 bezoekers gehad, heeft de Ov-coach in 2022 minimaal 200 inwoners van de Vervoerregio zelfstandig leren reizen, zijn minimaal 50 stagiaires van een HBO of MBO opleiding ingezet als OV-coach en is minimaal 30 keer de Sterk op Reis training aangeboden aan klassen leerlingen uit het speciaal onderwijs.

Op het gebied van haltetoegankelijkheid zijn ook in 2022 stappen gemaakt. Er zijn alleen al in Amsterdam circa 879 bushaltes en 419 tram- en combihaltes (1298 totaal), buurtbushaltes niet meegerekend. Van deze haltes is 27% volledig toegankelijk,11% alleen fysiek toegankelijk, 10% alleen visueel toegankelijk, en 50% ontoegankelijk. In 2022 zijn 7 haltes samen met Gemeente Amsterdam versneld toegankelijk gemaakt. Samenwerking met (MRA-)partners In het programma ‘Samen Bouwen aan Bereikbaarheid’ werken overheden en andere organisaties in de Metropoolregio Amsterdam samen met het Rijk aan de bereikbaarheid van de Metropool tegen de achtergrond van de verdere groei met ruim 250.000 woningen tot 2040. Belangrijk onderdeel is het voorstel Schaalsprong Regionaal OV-systeem, waarmee de samenwerkende partijen in de Metropoolregio investeren in een aantal cruciale OV-opgaven. Hiervoor is in 2022 een belangrijk succes geboekt en zijn er tussen rijk en regio omvangrijke investeringsafspraken gemaakt over het doortrekken van de Noord-Zuidlijn naar Schiphol en Hoofddorp en het sluiten van de Kleine Metroring. Ook zijn er afspraken gemaakt over substantiële mobiliteitsinvesteringen rondom nieuwe woningbouwopgaven, waaronder Hoofddorp Stationsgebied, Amsterdam Zuidoost en Purmerend.

We zien dat ruimte en mobiliteit steeds meer met elkaar verbonden worden en de recente rijk-regio afspraken zijn een goed voorbeeld dat de verschillende overheden steeds meer op het netvlies hebben. Ook nemen wij deel aan de koepelorganisaties Decentrale OV Autoriteiten (DOVA) en het Kennisplatform Verkeer & Vervoer (KpVV). In paragraaf 2.1.7 wordt beschreven hoe onderzoek, studies en samenwerking (OSS) in het gelijknamige subprogramma in 2022 vorm heeft gekregen. Samen met de MRA heeft de Vervoerregio (regionale) introductie-bijeenkomsten georganiseerd voor gemeenteraadsleden waarin rol, werkwijze, organisatie en de betekenis van de regionale samenwerking zijn toegelicht. Op personeelsgebied participeert de Vervoerregio in de MRA trainee banenpool.

pagina 7 van 70

1.2 2022 IN MIJLPALEN

prioriteit zijn. Om dit kracht bij te zetten, hebben alle verkeerswethouders uit onze regio op één bord hun handtekening gezet onder de ambitie: 0 verkeersslachtoffers in 2050.

JANUARI

Dagelijks bestuur Vervoerregio: mondkapjes in het OV advies ipv verplicht

Senioren langer en veiliger op de fiets met ‘Doortrappen’ Samen met het programma 'Doortrappen' zorgen diverse gemeenten in de Vervoerregio Amsterdam dat senioren langer, veiliger én met plezier blijven fietsen. Zo ook de gemeente Zaanstad waar senioren gratis een fietsspiegel konden laten monteren bij een aantal partners. De spiegels dragen bij aan de veiligheid en het fietsplezier. Snelbussysteem beste oplossing voor toekomstige vervoersdrukte Haarlem – Schiphol – Amsterdam Onderzoek wijst uit dat een vernieuwd snelbussysteem tussen Haarlem, Schiphol en Amsterdam de beste oplossing lijkt voor de verwachte vervoersdrukte in de periode tot 2040. Volgens de Vervoerregio Amsterdam moeten reizigers zich ook in de toekomst comfortabel, snel en duurzaam kunnen verplaatsen van bijvoorbeeld huis naar werk.

Daarom moet het huidige OV-netwerk tussen de drie ‘woonplaatsen’ versterkt en uitgebreid worden. In de komende jaren worden er rond Amsterdam en Haarlem ruim 175.000 woningen gebouwd.

Het dagelijks bestuur van de Vervoerregio ijverde voor gelijke monniken, gelijke kappen. Schaf de mondkapjesplicht in het OV af en maak er een advies van, net als voor andere sectoren. Het kabinet maakte het de vervoerders en hun personeel namelijk erg moeilijk met het overeind houden van de mondkapjesplicht in het openbaar vervoer (OV). Het in stand houden zorgde voor spanning en incidenten in het OV. Zero Emissie Transitie concessiegebied Amsterdam wordt integraal opgepakt Op 17 februari 2022 ondertekenden Vervoerregio Amsterdam, GVB en gemeente Amsterdam de intentieovereenkomst Zero Emissie Transitie Amsterdam. Gerard Slegers: "Met de ondertekening van deze intentieovereenkomst werken we als Vervoerregio verder aan onze duurzaamheidsambitie. De ambitie is als gevolg van de coronapandemie aangescherpt. Investerend de coronacrisis uit, betekent dat wij duurzame investeringen naar voren hebben gehaald om het OV in 2025 – in plaats van in 2030- emissievrij te laten rijden.

MAART

Bouw Uithoornlijn officieel gestart

‘Haltehulp’ functie in GVB app ondersteunt reizigers

De aanleg van de nieuwe tramlijn tussen Uithoorn en Amstelveen Westwijk is officieel gestart. De vertegenwoordigers van de verschillende betrokken partijen verwijderden een oud geluidscherm ten teken dat de bouw officieel is gestart. Naar verwachting rijden de eerste reizigerstrams in de zomer van 2024. Reizigers zijn dan in ongeveer een half uur vanuit Uithoorn in Amsterdam.

Reizigers kunnen de toegankelijkheid van haltes vooraf checken via Haltehulp; een nieuwe functie op de Gappie app van GVB. Haltehulp is speciaal ontwikkeld voor reizigers met een mobiliteitsbeperking die reizen met een hulpmiddel. Zij kunnen een persoonlijk reisprofiel instellen, zodat ze precies kunnen zien welke haltes voor hen toegankelijk zijn en via welke haltes zij het beste kunnen reizen. Dit hulpmiddel is een stap in het toegankelijker en inclusiever maken van het OV.

FEBRUARI Vicevoorzitter Vervoerregio in Tweede Kamer op de bres voor verkeersveiligheid

Nieuwe fiets- en wandelbrug verbindt Zaanstad en Amsterdam

Vicevoorzitter Vervoerregio Amsterdam, Gerard Slegers reisde donderdag 10 februari af naar de Tweede Kamer om aandacht te vragen voor verkeersveiligheid. De forse daling van verkeersdoden vanaf de jaren zeventig stagneert. Het aantal ernstig gewonden laat de laatste jaren gemiddeld zelfs een stijging zien. Verkeersveiligheid móet een nationale

Op 10 maart ondertekenden wethouders De Vries (Verkeer en Vervoer) en Slegers (Bereikbaarheid en Mobiliteit), tevens vicevoorzitter van de Vervoerregio Amsterdam, een samenwerkingsovereenkomst voor de komst van een nieuwe fiets- en wandelbrug over Zijkanaal H en de daaraan verbonden route door de Noorder IJplas. Het project is mede

pagina 8 van 70

mogelijk dankzij cofinanciering van de Vervoerregio Amsterdam voor de brug en het fietspad. De fiets- en wandelroute is bedoeld voor woon-werk verkeer en voor mensen die willen genieten van het uitzicht over het water en het groen in en rond de Noorder IJplas. Telefoon op niet-storen helpt veel ongevallen te voorkomen Vervoerregio Amsterdam heeft laten onderzoeken in hoeverre inwoners in de regio zich bewust zijn van de gevaren van smartphonegebruik in het verkeer. Bijna negen op de tien inwoners (87%) geeft aan gebruik van een mobiele telefoon (zeer) gevaarlijk te vinden tijdens het autorijden. Op de fiets vindt 77% dit (zeer) gevaarlijk. “Het besef is er, nu nog het gedrag. Ongestoord onderweg, dat is waar we met zijn allen voor moeten gaan willen we de 0 verkeersslachtoffers halen in 2050”, aldus vicevoorzitter Vervoerregio Amsterdam, Gerard Slegers.

APRIL Vervoerregio op koers met volledig uitstootvrij OV in 2025 Het concessiegebied Amstelland-Meerlanden is als eerste grote OV-concessie in de Randstad grotendeels ‘zero emissie’. Met de ingebruikname van 106 elektrische bussen door Connexxion is het wagenpark van de openbaar vervoer concessie nagenoeg uitstootvrij. In 2022 rijden er in dit gebied in totaal 206 elektrische bussen en zijn 15 bussen omgebouwd om te rijden op biodiesel. Alle bussen werden aangeschaft met behulp van de innovatieve bussenlening van Vervoerregio Amsterdam. De verduurzaming van de bussenvloot zet met een besparing van 7 miljoen liter diesel, zoden aan de dijk binnen de energietransitie.

geen onderscheid in doelgroepen. Het idee heeft echter ook uitdagingen. Daarom daagt ABC hem uit het idee samen verder uit te werken en te testen. Vooraf voorkomen van extreme drukte door inzet innovatieve oplossingen Scale Up Op sommige plekken in de Metropoolregio Amsterdam (MRA) kan het behoorlijk druk zijn. Denk aan toeristische trekpleisters, het strand en recreatie- en winkelgebieden. Als teveel mensen op hetzelfde moment naar dezelfde plek gaan, is dat nadelig voor de bereikbaarheid, leefbaarheid en veiligheid. De Vervoerregio werkte samen met provincie Noord-Holland, Flevoland en gemeente Amsterdam met succes aan het project ‘Scale Up / Bezoekersstromen’: Innovatieve oplossingen om bezoekersstromen te voorspellen en met gerichte acties te spreiden in tijd, route en vervoersmiddel. De innovaties zijn zo goed dat alle gemeenten in de MRA de oplossingen bij de marktpartijen kunnen inkopen en inzetten.

MEI Op weg naar weggebruikers die meer rekening houden met elkaar De steeds grotere verscheidenheid aan weggebruikers die vaak tegelijk op weg zijn, leidt regelmatig tot onderlinge frustraties, irritaties en in het ergste geval zelfs tot ongelukken. Op initiatief van de Vervoerregio Amsterdam is daarom een verkeersveiligheidscampagne ontwikkeld: ‘Met elkaar overweg’. Deze campagne spoort verkeersdeelnemers aan om meer rekening met elkaar te houden. Vicevoorzitter van de Vervoerregio Gerard Slegers en wethouder Verkeer & Vervoer Marja Ruigrok gaven het startsein voor de nieuwe campagne in Hoofddorp.

Fietsinnovatieprijs voor oplossing verschillende snelheden op het fietspad

JUNI

Het Amsterdam Bike City (ABC) Innovatielab van Gemeente Amsterdam en Vervoerregio Amsterdam organiseerde een fietsinnovatieprijsvraag voor de verschillende snelheden op het fietspad waar het steeds drukker wordt en onveiliger wordt. Wichert van Engelen won met zijn inzending. Hij keert met zijn idee terug naar de basis: op de stoep maximaal 10 km/h, op het fietspad 20 km/h en op de weg 30 km/h. Overal en met alle vervoersmiddelen. De jury was enthousiast over zijn idee omdat hij het simpel houdt, zonder ingewikkelde technologieën. Het is in de hele stad en regio toe te passen en maakt

Brede coalitie aan kabinet: gok niet met het ov. #methetov Gok niet met het openbaar vervoer en bied een financieel vangnet voor 2023. Dat is de oproep van een brede coalitie van opdrachtgevers (waaronder de Vervoerregio), vervoerders, bonden, Milieudefensie en Rover aan het kabinet met het oog op de behandeling van de Voorjaarsnota. In hun pamflet vragen zij het Rijk een financieel vangnet voor mochten de reizigersaantallen de komende jaren nog achterblijven. Een belangrijk deel van de reigers heeft geen alternatief. Goed OV draagt bij aan een

pagina 9 van 70

samenleving met bereikbare voorzieningen, een maatschappij mensen kunnen meedoen en een sterke economie. EBS wint aanbesteding concessie Zaanstreek-Waterland EBS verzorgt vanaf december 2023 het openbaar vervoer in de concessie ZaanstreekWaterland. EBS deed samen met Transdev mee aan de aanbesteding voor ZaanstreekWaterland. EBS heeft die gewonnen omdat het aanbod van deze vervoerder het beste aansluit bij de wensen en ambities van de Vervoerregio en omdat EBS vooral uitgegaan is van de beleefwereld van de reiziger. Dat maakte Vervoerregio Amsterdam bekend. Voor Zaanstreek is EBS nieuw, in Waterland reed het bedrijf al.

JULI Europese subsidie voor Zaancorridor De Europese Unie stelt een bedrag van 3,4 miljoen euro beschikbaar voor het verbeteren van de spoorverbindingen tussen de regio Amsterdam en de regio Alkmaar; ook wel de ‘Zaancorridor’ genoemd. Hiervan gaat 550.000 euro naar het project Guisweg in Zaandijk. De subsidie draagt bij aan het onderzoek naar het vervangen van de spoorkruisingen door tunnels en viaducten. Als het onderzoek is afgerond kan over ongeveer twee jaar opnieuw een aanvraag voor Europese subsidie gedaan worden voor (gedeeltelijke) financiering van de aanleg van tunnels en viaducten. Nieuw dagelijks bestuur Vervoerregio Amsterdam Melanie van der Horst (wethouder verkeer en vervoer van de gemeente Amsterdam), Marja Ruigrok (wethouder verkeer en vervoer van de gemeente Haarlemmermeer) en Gerard Slegers (wethouder bereikbaarheid van de gemeente Zaanstad) vormen het nieuwe dagelijks bestuur van de Vervoerregio Amsterdam. Dat besloot de regioraad tijdens de vergadering. De kersverse voorzitter van de Vervoerregio Amsterdam, Melanie van der Horst neemt deze taak over van Egbert de Vries. Ruigrok en Slegers waren afgelopen bestuursperiode al onderdeel van het dagelijks bestuur. Kabinetsvoorstel remt OV-ontwikkeling De provincies, de Vervoerregio Amsterdam en de Metropoolregio Rotterdam-Den Haag wijzen een nieuw kabinetsvoorstel in het openbaar vervoer af.

Verschralingen blijven

dreigen en de voorwaarden die het kabinet stelt zorgen er voor dat het OV zich niet kan doorontwikkelen. De afwijzing van het nieuwe Kabinetsvoorstel komt na ruim een half jaar besprekingen tussen het ministerie van IenW, de OV-bedrijven en de decentrale overheden.

AUGUSTUS Bob jij ook op de fiets of scooter? Veel mensen denken dat de Bob-campagne zich puur richt op veilig thuiskomen met de auto, maar ook op de fiets of scooter kan dat ene biertje of wijntje levensgevaarlijk zijn. Vervoerregio Amsterdam maakt ons bewust hoe je veilig thuiskomt, ook op een tweewieler. Je kwam de Bob-teams tegen op festivals en introductieweken voor studenten in de regio. De verkeersveiligheidscampagne liep van juli tot en met half september 2022, in alle 14 gemeenten van de vervoerregio.

SEPTEMBER Keuze voor voorlopige oplossing project Guisweg in Zaandijk Het voorlopig voorkeursalternatief voor het project Guisweg is de variant met de zogenoemde zuidelijke ligging van de nieuwe verbindingsweg. Dit heeft het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Zaanstad besloten. Dit voorkeursalternatief zorgt voor betere verkeersveiligheid en bereikbaarheid, een hogere kwaliteit van de leefomgeving, aantrekkelijkere openbare ruimte en een meer toekomstvaste ruimtelijke structuur. Daarnaast draagt het ontwerp bij aan het beter functioneren van de A8 en sluit het aan op de langetermijnvisie van de gemeente Zaanstad voor het gebied.

OKTOBER Van openbaar vervoer naar publieke mobiliteit Vervoerregio Amsterdam werkt komende jaren aan een duurzaam bereikbare regio. Daarbij wordt nog meer dan nu breder gekeken dan naar openbaar vervoer alleen. Een robuust systeem van alleen openbaar vervoer is namelijk niet genoeg om in de toekomst onze regio bereikbaar te houden. Onder het motto ‘van openbaar vervoer naar publieke

pagina 10 van 70

mobiliteit’ wordt komende jaren geïnvesteerd in fiets, lopen, deelmobiliteit en ‘mobility as a service’. Roel Salden nieuwe secretaris-directeur Roel Salden wordt per 1 januari 2023 secretaris-directeur van Vervoerregio Amsterdam. Hij volgt hiermee interim secretaris-directeur Alexandra van Olst op. Na een zorgvuldig doorlopen proces, heeft de Vervoerregio in Roel Salden een zeer geschikte secretarisdirecteur gevonden. Hij kent het mobiliteitsdomein goed en heeft een breed netwerk dat van meerwaarde voor de Vervoerregio is.

NOVEMBER OV-tarieven 2023 vastgesteld De tarieven voor het openbaar vervoer in het gebied van Vervoerregio Amsterdam stijgen in 2023 mee met het landelijk vastgestelde percentage. Dat betekent dat het openbaar vervoer gemiddeld met 7,24 procent duurder wordt. Een onvermijdelijke maar moeilijke beslissing, vindt het dagelijks bestuur. Daarom maakt de Vervoerregio vijf miljoen euro vrij voor tijdelijke acties en blijft er voor pleiten om de btw op openbaar vervoer af te schaffen. Nieuwe laadinfrastructuur op Amsterdam CS: delen geeft meer energie GVB, Gemeente Amsterdam en Vervoerregio Amsterdam hebben de nieuwe laadinfrastructuur voor elektrische bussen op het Centraal Station officieel in gebruik genomen. Deze zijn nodig, omdat steeds meer dieselbussen van GVB worden vervangen door elektrische bussen. De zes laadpalen maken het mogelijk om 32 bussen op te laden. Bovendien zijn de laadpalen zo geplaatst dat op termijn ook andere elektrische voertuigen, bijvoorbeeld van leveranciers, hier kunnen laden. Want delen geeft meer energie, is de gedachte.

DECEMBER

waarin de weg gedetailleerd wordt uitgewerkt. Met de opwaardering van de Nieuwe Bennebroekerweg is Ring Hoofddorp straks compleet en wordt het voor verkeer logischer en makkelijker om langs de rand van Hoofddorp te rijden. Actie Vervoerregio: gratis ‘1,5 uur’-kaartjes voor lagere inkomens Vervoerregio Amsterdam gaat in 2023 gratis vervoerbewijzen verstrekken aan mensen die dit hard nodig hebben. In lijn met de wens van de Regioraad om vooral lagere inkomensgroepen tegemoet te komen, is er gekozen voor het verstrekken van gratis kaartjes voor anderhalf uur vrij reizen. Zo wil de Vervoerregio iedereen die tot 130 procent van het minimuminkomen verdient enigszins compenseren voor de gestegen tarieven in het openbaar vervoer. De kaartjes kunnen in alle bussen, trams en metro’s van de vervoerders in de vervoerregio (EBS, Connexxion, GVB) worden gebruikt. De kaartjes zijn vanaf mei beschikbaar en kunnen via een website aangevraagd worden. Rijk en Vervoerregio Amsterdam steken in 2023 ruim 7 miljoen euro in verkeersveiligheid De Vervoerregio ontvangt komend jaar ruim 3,5 miljoen euro van het Rijk voor het verbeteren van de verkeersveiligheid in de regio. Het bedrag wordt door de Vervoerregio verdubbeld, zodat er in totaal ruim 7 miljoen euro beschikbaar is. Dit is nodig, want een veilige weginrichting is een kostbare zaak.

Samen met de vervoerregiogemeenten zijn de projecten verzameld en die aan de voorwaarden van het Rijk voldoen. Denk daarbij aan de aanleg van fiets- en voetgangersoversteekplaatsen, verbreden van fietspaden, aanleg van rotondes, kruispuntplateau’s en fietsstraten. Het Dagelijks Bestuur ondertekent het Bestuursakkoord Toegankelijk ov 2022 – 2032 Met de ondertekening van dit bestuursakkoord van het ministerie van IenW committeert de Vervoerregio zich aan het toegankelijk maken van het ov, met als uiteindelijk streven een volledig toegankelijk ov in 2040. Het bestuursakkoord geeft landelijk invulling aan de opgaven die er liggen op het gebied van haltetoegankelijkheid, toegankelijke reisinformatie, toegankelijk materieel en toiletten op stations en treinen.

Nieuwe Samenwerkingsovereenkomst Nieuwe Bennebroekerweg Nadat gemeente Haarlemmermeer, provincie Noord-Holland en Vervoerregio Amsterdam begin 2022 het voorkeursalternatief voor de weg presenteerden, hebben de partijen op 9 december een nieuwe samenwerkingsovereenkomst ondertekend. Daarmee start de fase pagina 11 van 70

Figuur 3. Planning & Control cyclus

pagina 12 van 70

1.3 FINANCIEEL BEELD EN RESULTAAT 2022 De Vervoerregio ontvangt jaarlijks een vast bedrag aan BDU van het Ministerie van IenM, dat jaarlijks wordt geïndexeerd. In 2022 bedroeg de BDU € 443 miljoen. Deze middelen, aangevuld met bijdragen voor specifieke projecten van circa € 31 miljoen, zet de Vervoerregio in om de doelstellingen op het gebied van mobiliteit te bereiken. Deze doelstellingen zijn ingedeeld in de verschillende (sub-)programma’s die in deze jaarstukken zijn opgenomen. Daarnaast ontving de Vervoerregio een compensatie van € 109 miljoen voor de lagere reizigersopbrengsten (BVOV), die een-op-een aan de vervoerders is doorbetaald. Indien in een jaar de BDU over dat jaar niet voldoende is om de begroting uit te voeren, is het saldo van opgespaarde BDU uit voorgaande jaren beschikbaar om aan te vullen. Als de BDU van een jaar niet volledig wordt uitgegeven, vult het overblijvend deel dat zelfde saldo aan. Tabel 1 bevat het overzicht van begrote en gerealiseerde baten en lasten over 2022. Volgens de regelgeving van het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV) is het resultaat per definitie nihil zolang de uitgaven minus inkomsten van de Vervoerregio volledig worden gedekt door de inzet van de BDU (Brede Doeluitkering Verkeer & Vervoer).

Voor de resultaatbepaling wordt namelijk zowel het deel BDU uit het lopende jaar als het deel dat uit het BDU-saldo van de voorgaande jaren wordt benut, als baten gezien. In 2022 werd er € 110,6 miljoen minder lasten en € 14,3 miljoen minder baten gerealiseerd dan begroot. Dit resulteert in een totale onderbesteding van € 96,3 miljoen. Van de onderbesteding in de lasten is € 99,5 miljoen beklemd, d.w.z. bestemd voor bijdragen aan projecten die reeds in contracten, overeenkomsten of beschikkingen zijn vastgelegd.

In de begroting 2022 werd rekening gehouden met € 32,4 miljoen die uit het beschikbare saldo BDU onttrokken moest worden. Door de onderbesteding kan € 63,9 miljoen worden toegevoegd aan dit saldo. Begin 2022 was het beschikbare BDU-saldo € 187,1 miljoen, dit stijgt nu naar € 250,9 miljoen. Toelichting op de begrotingsafwijkingen In dit jaarverslag vergelijken we de gerealiseerde uitkomsten met de laatst vastgestelde begroting 2022. Dat is de begroting die in de 2e Bestuursrapportage 2022 is opgenomen. AMRI Circa € 30 miljoen onderschrijding, omdat de afrekening over de jaren t/m 2021 nog niet heeft plaatsgevonden en circa € 20 miljoen onderschrijding, omdat projecten die in 2022 zijn gepland later worden uitgevoerd.

€ 51,2 miljoen

Amsteltram Minder besteed vanwege doorschuif werkzaamheden voor de tijdelijke eindhalte naar 2023 en een lagere afrekening met MeT vanwege minderuren inzet dan geraamd.

€ 3,6 miljoen

Grote projecten schaalsprong OV Voorbereidingsbudget voor de grote projecten is nog niet benut.

€ 0,5 miljoen

Investeringsagenda Mobiliteit € 19,7 miljoen. Dit betreft projecten die in 2022 zijn wel waren begroot en niet zijn gerealiseerd en waarvoor de financiële bijdrage nog niet geheel of gedeeltelijk is betaald, waaronder: Aanpak Verkeersdruk Ambacht N516 Thorbeckeweg (AVANT), Fietsenstalling station Sloterdijk Uitbreiding energievoorziening metro Amsterdam

€ 19,7 miljoen

pagina 13 van 70

-

-

HOV Schiphol-Oost Doorfietsroute de Hoek in de Haarlemmermeer.

(specifieke uitkering) voor Verkeersveiligheidsmaatregelen (€ 4,7 miljoen) als baten begroot. De werkelijke baten over 2022 bedragen € 1,9 miljoen: het niet benutte deel van het budget schuift door naar volgende jaar.

Bij de 2e Bestuursrapportage was aangegeven dat deze onzekerheid maximaal € 30 miljoen zou bedragen. Concessies: Lagere bijdrage BVOV 2021 ad € 12,4miljoen. De verantwoording BVOV 2021 van de vervoerders is lager dan de door hen, via de Vervoerregio, ontvangen voorschoten van het Rijk. (zie ook de afwijking bij de baten) Extra kosten concessie Waterland om OV op peil te houden ad € 1,9 miljoen Uitgaven < € 1 miljoen waar deels inkomsten tegenover staan

€ 9,3 miljoen

Activa GVB: Begrote afwikkeling S&C ad € 11 miljoen wordt naar 2023 doorgeschoven Latere ingebruikname van overige activa leidt tot onderbesteding van € 11 miljoen.

€ 22,0 miljoen

Onderzoek, Studie en Samenwerking Uitstel of vertraging van onderzoeken en studies

€ 1,3 miljoen

Apparaatskosten, Overhead en Algemene dekkingsmiddelen Lagere uitgaven voor personeel en inhuur ad € 2,7 miljoen en niet benodigd budget rente ad € 0,3 miljoen

€ 3,0 miljoen

Totaal lasten realisatie versus begroting 2022

In 2022 werd het totaal van de toegekende SPUK

miljoen

Concessies: Lagere bijdrage BVOV 2021 € 12,4 miljoen. De lagere verantwoording van de vervoerders dient aan het Rijk te worden betaal (zie lagere lasten bij vervoerders, budgetneutraal voor de Vervoerregio) Niet begrote inkomsten, ter dekking van hogere uitgaven € 0,6 miljoen

€ 11,8 miljoen

Overige afwijkingen bij de baten kleiner dan € 1 miljoen

- € 0,4 miljoen

Totaal baten realisatie versus begroting 2022

€ 14,3 miljoen

In de afzonderlijke paragrafen in het jaarverslag wordt nader ingegaan op alle afwijkingen.

€ 110,6 miljoen

€ 2,9

Effect op het saldo vooruit ontvangen BDU (tabel 2) De grootste inkomstenbron van de Vervoerregio is de Brede Doeluitkering Verkeer & Vervoer (in het vervolg in deze jaarstukken kortweg aangeduid als BDU). Het verschil tussen de jaarlijks ontvangen BDU en de werkelijke uitgaven wordt verrekend met de BDU die in voorgaande jaren is ontvangen en nog niet uitgegeven. Bij de bijstelling van de begroting in de 2e Bestuursrapportage werd uitgegaan van een onttrekking uit het BDU-saldo van € 32,4 miljoen. Door de lagere bestedingen wordt € 64,0 miljoen toegevoegd aan het spaarsaldo BDU. Daarmee blijft een saldo van € 251,0 miljoen BDU beschikbaar voor de meerjarenbegroting als buffer voor optredende risico’s die nog niet in de begroting zijn opgenomen.

pagina 14 van 70

pagina 15 van 70

Zoals ook in de paragraaf weerstandsvermogen wordt toegelicht, is dit saldo voor het grootste deel beklemd, d.w.z. bestemd voor uitgaven die reeds in de begroting zijn opgenomen, dan wel als risicobuffer:   

Tabel 1 Baten & Lasten (x € 1.000)

Van het saldo dat in 2022 wordt toegevoegd, is € 99,5 miljoen beklemd Van het saldo dat in 2021 was toegevoegd, is € 18,8 miljoen beklemd voor de begroting 2023 In de begroting 2023 is rekening gehouden met een extra onttrekking van € 50 miljoen om de begrote uitgaven te dekken. Volgens de onlangs uitgevoerde risico-inventarisatie is eind 2022 € 41 miljoen nodig als buffer voor mogelijke tegenvallers die niet zijn begroot.

De echte vrije ruimte van het saldo BDU bedraagt daarmee circa € 40 miljoen, wat nog geen 10% van onze jaarlijkse begroting is.

pagina 16 van 70

tabel 3). Dat betekent ook dat van het saldo BDU eind 2023 ad € 250,9 miljoen een deel van € 99,5 miljoen geoormerkt is om in de begroting 2023 in te zetten.

Tabel 2 Ontwikkeling Saldo vooruitontvangen BDU (x € 1.000)

Ontwikkeling saldo nog te besteden BDU Beginstand 1-1-2022 Beschikte jaarbijdrage BDU 2022 (niet projectgerelateerd deel) Totaal Beschikbare BDU Inzet BDU saldo oude jaren voor projecten Investeringsagenda Mobiliteit in 2022 Inzet BDU 2022 (niet projectgerelateerd deel) Eindstand saldo 'Vooruitontvangen BDU'

Jaarrekening 2021

Primitieve begroting 2022

159.979

75.841

Gewijzigde begroting 2022 187.143

425.600

426.749

585.579

Jaarrekening 2022

Verschil

187.143

0

443.265

443.265

0

502.589

630.408

630.408

0

0

0

0

-202

-202

-398.436 187.143

-496.569 6.020

-475.627 154.781

-379.314 250.892

96.313 96.111

Tabel 3: Geoormerkte bedragen 2022 (x € 1.000) (Sub-)Programma

Verschil lasten jaarrek. vs 2e Bestuursrapportage

Verschil baten jaarrek. vs 2e Bestuursrapportage

2022

2022

Saldo verschil Beklemd deel lasten en baten van de jaarrek. vs 2e begroting 2022 Bestuursover te hevelen rapportage naar 2023 2022

Investeringsagenda

19.664

-2.909

16.755

19.664

Amsteltram

3.565

0

3.565

3.565 500

Doortrekken NZL en sluiten metroring

500

0

500

Concessies

9.340

-11.844

-2.504

0

Beheer en Onderhoud Rail

51.198

94

51.292

51.198

Investeringen Activa

22.037

31

22.068

22.037

Onderzoek, Studie en Samenw

1.337

-599

738

0

Apparaatskosten V&V

1.792

65

1.857

1.792

Verkeer en Vervoer

109.433

-15.162

94.271

98.756

Overhead

898

174

1.072

793

Algemene dekkingsmiddelen

300

-95.643

-95.343

0

110.631

-110.631

-

TOTAAL

De in 2022 opgetreden onderbesteding van € 95,3 miljoen is een saldo van:  lager dan begrote uitgaven ad € 22,5 miljoen vanwege doorloop van projecten die nog niet geheel of niet volgens planning zijn gerealiseerd in de Investeringsagenda Mobiliteit, Amsteltram, Doortrekken N/Z lijn, apparaatskosten en overhead  € 20,8 miljoen bij budget AMRI door personeelskrapte en opstartvertragingen in de nieuwe GVB RIB organisatie  € 30,0 miljoen. bij AMRI; in 2022 heeft de beoogde vaststelling van de subsidie BORI/MVP over 2021 niet plaatsgevonden. Deze vaststelling schuift door naar het begrotingsjaar 2023.  € 22,0 ml. bij Investeringen Activa, waar € 11 miljoen. voor de overdracht van het project S&C pas in 2023 gaan plaatsvinden. Het overige door het effect van ingebruikname voertuigen op de subsidie van de Vervoerregio. Dit had bij de 2e BURAP reeds tot aanpassing moeten leiden. Aan de regioraad wordt bij de 1e Bestuursrapportage 2023 voorgesteld om deze ‘beklemde’ bedragen naar de begroting 2023 over te hevelen.

99.549

Van het verschil 2022 tussen begrote en gerealiseerde kosten ad € 110,6 miljoen (€ 94,3 miljoen op Verkeer en Vervoer en € 0,8 miljoen op Overhead) is € 99,5 miljoen beklemd, dat wil zeggen niet vrij inzetbaar omdat het ingezet wordt voor lopende projecten (zie

pagina 17 van 70

Figuur 4. Overzichtskaart: Selectie van de in 2022 gerealiseerde projecten uit de Investeringsagenda Mobiliteit

Gerealiseerde projecten In 2022 zijn binnen de Vervoerregio ca 85 projecten opgeleverd vanuit het Uitvoeringsprogramma Mobiliteit. Bijgevoegd kaartje geeft hier een indicatief beeld van. Veel opgeleverde projecten betroffen fietsvoorzieningen en verbeteringen van de verkeersveiligheid. Grote projecten hierbij waren de onderdoorgang in van de Contactweg in het Westelijk Havengebied in Amsterdam en de afronding van het Hoogwaardig Openbaar Vervoer Aalsmeer Schiphol (HOVASZ). Een aantal projecten viel op rondom de aanlandingsplaatsen van veerponten, als onderdeel van belangrijke fietsroutes. Naast locatie gebonden projecten heeft de Vervoerregio ook een aantal activiteiten mogelijk gemaakt dat zich meer richt op gedrag. Denk hierbij aan de scale up van de haltebuddy app, die openbaar vervoer beter toegankelijk maakt voor mensen met een mobiliteitsbeperking en campagnes op het gebied van verkeersveiligheid.”

Pagina 18 van 70

waarmee we samen met onze partners een veelvoud van dit bedrag (€ 200-300 miljoen per jaar) investeren in bereikbaarheid en mobiliteit in de regio.

2 JAARVERSLAG 2022 De Begroting 2022 van de Vervoerregio Amsterdam is opgedeeld in drie programma’s. Het programma Verkeer & Vervoer bevat de uitvoeringstaken van de Vervoerregio. In het programma Overhead worden de ondersteunende werkzaamheden van de Vervoerregio verantwoord. De Algemene dekkingsmiddelen geven de middelen weer waarmee de taken en werkzaamheden van de Vervoerregio worden bekostigd. De verantwoording over het jaar 2022 volgt de structuur van de begroting 2022.

2.1 PROGRAMMA VERKEER & VERVOER 2.1.1 INVESTERINGSAGENDA MOBILITEIT Om onze regio aantrekkelijk te houden voor bewoners en bezoekers werkt de Vervoerregio aan duurzame, inclusieve en schone bereikbaarheid en verkeersveiligheid. Alle maatregelen en projecten zijn opgenomen in het programma Investeringsagenda Mobiliteit. Met de jaarlijkse voortgangsrapportage over het Uitvoeringsprogramma Mobiliteit die tegelijk met de jaarstukken van de Vervoerregio verschijnt, wordt uitgebreid ingegaan op alle resultaten en effecten over 2022. Afgelopen jaar was opnieuw een jaar waarin circa honderd grote en kleine projecten uit het Uitvoeringsprogramma Mobiliteit met een mooi resultaat voor bewoners en bezoekers zijn gerealiseerd. Wat hebben we bereikt? Alle mobiliteitsprojecten waaraan de Vervoerregio bijdraagt of het voornemen heeft om bij te dragen, staan in het Uitvoeringsprogramma Mobiliteit. Dit programma presenteert de totale ambitie, waarbij het subprogramma ‘Investeringsagenda Mobiliteit’ vde beschikbare budgetten presenteert die niet onder de Amsteltram, AMRI, Concessies, Activa GVB of OSS (Onderzoek, Studies en Samenwerking) vallen. Binnen dit subprogramma Investeringsagenda Mobiliteit tellen alle initiatieven, projecten en activiteiten op tot een investeringsvolume van meer dan € 120 miljoen per jaar in de periode tot en met 2025.

Met deze investeringen bereiken we een vliegwieleffect,

Veel van de projecten die in 2022 uitgevoerd zijn dragen bij aan belangrijke beleidsdoelen, zoals doorstroming en betrouwbaarheid van het OV, verbeteringen voor de fiets (zoals fietspaden, fietstunnels en fietsparkeervoorzieningen) ,verkeersveiligheid en het vervoerssysteem voor meer mensen goed toegankelijk maken. Al deze elementen komen terug bij integrale projecten als de aanleg van het HOVASZ-project in Uithoorn, Aalsmeer en de Haarlemmermeer waarbij een busbaan en snelfietsroute tegelijk is gerealiseerd en de verkeersveiligheid bij oversteken is aangepakt. Hiervan zijn in 2022 de laatste onderdelen gerealiseerd. Andere projecten die in 2022 zijn gereedgekomen, zijn onder andere Automatische toegang- en betaalsystemen in 7 fietsenstallingen in Amsterdam, de aanlanding van het IJpleinveer, Fiets- en verkeersveiligheidsmaatregelen in Westpoort, de fietsverbinding door de knoop A4-A9 en De Entree bij Amsterdam Centraal. Daarnaast hebben we doorgewerkt aan een aantal grotere opgaven onderhanden, zoals de ZuidasDok OV-terminal, Guisweg, Knooppunt Lelylaan en de Multimodale Knoop Schiphol. Met deze maatregelen hebben we bijgedragen aan verschillende de strategische opgaven uit het Beleidskader Mobiliteit. De deur-tot-deur reistijd is op verschillende regionale verbindingen voor veel reizigers verkort en de betrouwbaarheid verbeterd.

Veel projecten hebben ook bijgedragen aan verbetering van de verkeersveiligheid en ook aan de beleving van de deur-tot-deur reis. Hiervoor wordt onder andere de reizigerswaardering gemeten met als laatst in 2019 een cijfer 7,8 gemiddeld gemeten over de verschillende OVconcessies. Verkeersveiligheid wordt gemeten in aantal verkeersdoden per jaar. In de Vervoerregio is het laatst in 2019 gemeten met 32 verkeersdoden. . De jaren 2020 en 2021 waren er geen metingen vanwege corona en herstel van OV-vervoer. De cijfers over 2022 wordt nog in kaart gebracht. Dit zijn trendcijfers en wordt daarmee niet per se over één kalenderjaar gemeten. In het kader van de nieuwe OV Governance heeft de Vervoerregio de rol van opdrachtgever uitgebreid met infrastructuurprojecten voor eigen rekening en risico op basis van de Wet lokaal spoor (Wls). Op die manier zijn in 2022 onder andere tramhaltes beter toegankelijk gemaakt en wordt gewerkt aan het verbeteren van de robuustheid de energievoorziening en way-finding, waarmee we de betrouwbaarheid en het gemak van de reis per tram en metro vergroten.

pagina 19 van 70

Met ons inclusiviteitsbeleid zorgt de Vervoerregio ervoor dat zoveel mogelijk mensen zelfstandig kunnen reizen en daarmee meer vrijheid hebben in hun mobiliteit. Voorbeelden van acties die hieruit voorkomen en in het Uitvoeringsprogramma hun plek krijgen, zijn het realiseren van toegankelijke haltes, het aanbrengen van liften op knooppunten, duidelijke reisinformatie en de inzet van de OV-coach, die mensen helpt bij het zelfstandig reizen met het OV.

Ten aanzien van de inzet op het verhogen van de verkeersveiligheid zijn met het opheffen van de door Covid-19 beperkende maatregelen de verkeersveiligheidscampagnes en OV-Coach in 2022 weer op gang gekomen. Mede dankzij cofinanciering van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat voor vanuit het ‘Strategisch Plan Verkeersveiligheid (SPV) in 2020 zijn veel verkeersveiligheidsmaatregelen uitgevoerd, onder andere de aanpak van black spots. Wat heeft het gekost? Tabel 4 Investeringsagenda Mobiliteit | Baten & Lasten (x € 1.000) Investeringsagenda Mobiliteit

Investeringsagenda Mobiliteit Uitvoeringsbudgetten en studies

Totaal lasten Bijdragen derden BDU Absoluut

Totaal baten Saldo Investeringsagenda Mobiliteit

Jaarrekening 2021

124.648 124.648 1.205 3.978 5.183 -119.465

Primitieve begroting 2022 152.851 152.851 -152.851

Gewijzigde Begroting 2022 152.344 152.344 4.664 326 4.990 -147.354

Jaarrekening 2022

Verschil Jaarrekening Gewijz. begroting 2022

132.680 132.680 1.755 326 2.081 -130.599

19.664 19.664 -2.909 -2.909 16.755

Toelichting op tabel 4 Het budget voor de Investeringsagenda Mobiliteit 2022 bedroeg in de Begroting 20222025 € 152,9 miljoen, bij de 2e Bestuursrapportage hebben we een inschatting gemaakt dat we maximaal € 152,3 miljoen zouden uitgeven en uiteindelijk hebben we € 132,7

miljoen (86%) gerealiseerd. Door vertragingen op de lopende projecten is € 19,7 miljoen niet in 2022 uitgegeven en wordt overgeheveld naar 2023. Alleen de geoormerkte bijdragen voor specifieke projecten zijn bij de baten opgenomen (het zogenaamde absolute deel van de BDU, in 2022 € 0,3 miljoen voor de werkgeversaanpak in het programma Samen Bouwen aan Bereikbaarheid). De bijdragen derden bestaat uit bijdragen aan enkele grote projecten, die in opdracht van de Vervoerregio worden uitgevoerd, Guisweg, HOV Zaan-IJ en de Rijksimpuls Strategisch Plan Verkeersveiligheid. Dit was in de gewijzigde begroting 2022 op € 4,7 miljoen begroot. De realisatie is € 1,9 miljoen, omdat door vertraging in deze projecten nog niet alle bijdragen zijn binnengekomen De Vervoerregio is bij het realiseren van haar doelstellingen grotendeels afhankelijk van de wegbeheerders en externe factoren. Als gevolg van onzekerheden in de markt en tekorten aan materialen en personeel zijn in 2022 verschillende projecten in de aanbesteding of de uitvoering vertraagd. Dit geldt bijvoorbeeld voor de projecten Aanpak Verkeersdruk Ambacht N516 Thorbeckeweg (AVANT), Fietsenstalling station Sloterdijk, Uitbreiding energievoorziening metro Amsterdam, HOV Schiphol-Oost en de doorfietsroute de Hoek in de Haarlemmermeer. Daar staat tegenover dat enkele projecten konden versnellen.

Onder andere het Zuidasproject in Amsterdam, verschillende onderdelen van de OV terminal van het nieuwe station Zuid en een project als fietspaden Markermeerdijk tussen Hoorn en Amsterdam is in uitvoering gegaan. Daarnaast wordt ook goede inhoudelijke voortgang geboekt op complexe projecten als Multimodale Knoop Schiphol en Guisweg. Dit is echter onvoldoende gebleken om de achterblijvende uitgaven te compenseren. Ook kleinere projecten hadden te maken met een wijziging in planning door bijvoorbeeld vertraging in de aanbesteding of uitstel door verwachte te grote verkeershinder elders. Per saldo is sprake van onderbesteding van € 19,7 miljoen (14%). Dit valt binnen de prognose van de bandbreedte in de 2e Bestuursrapportage 2022. Van de stelpost van € 4 miljoen voor projectstudies binnen het begrotingsprogramma Investeringsagenda Mobiliteit is in totaal een bedrag van € 2,5 miljoen uitgegeven. Er zijn voor verschillende projecten verplichtingen aangegaan, die pas in 2023 worden betaald, zoals onderzoeken naar de onderdoorgang N247 Broek in Waterland, station Amsterdam Bijlmer ArenA en een tijdelijke eindhalte Amsteltram op de Parnassusweg. Oorzaak is onder andere onderbezetting bij adviesbureaus.

pagina 20 van 70

Wat is de bijdrage van het subprogramma aan duurzaamheid geweest? De Vervoerregio werkt aan het verduurzamen van alle onderdelen van ons mobiliteitssysteem, onder meer met de inzet op schonere energie, schonere voertuigen, infrastructuur & productie en door duurzame inkoop en opdrachtgeverschap. In 2022 hebben we werk gemaakt van het beperken van de uitstoot van CO2 en stikstof en het ‘rain proof’ maken van infrastructuur in onze (bijdragen aan) projecten. Dit hebben we gedaan door onder andere het introduceren van Duurzaam GWW en de Milieukostenindicator bij besluitvorming en aanbesteding. Ander belangrijpunt is het verschonen van het OV met de Zero Emissie-deal, waarmee we onze vervoerders ondersteunen. Op dit moment is ongeveer vijftig procent van het busvervoer in de Vervoerregio emissievrij. Dankzij de afspraken die we in 2021 hebben gemaakt met GVB en de gemeente Amsterdam, zijn er in 2022 32 nieuwe Zero Emissie-bussen ingestroomd en is er bijbehorende laadinfrastructuur gerealiseerd op het busplatform bij Amsterdam CS. Voor Zaanstreek en Waterland is onderzocht hoe we, vanuit de ambitie van de regioraad, gelijk bij start van de nieuwe concessie Zaanstreek-Waterland (ZaWa) al een 100% Zero Emissie-vloot kunnen laten rijden. Is er sprake van een geoormerkt resultaat? Over 2022 is een bedrag van € 19,7 miljoen van het beschikbaar budget niet besteed.

Dit budget valt niet vrij: er rust een verplichting op dat bedrag, omdat de bijdragen voor de projecten reeds in contracten, overeenkomsten of beschikkingen zijn vastgelegd. Dit budget wordt samen met de eerdere bijstelling van € 27,2 miljoen, die bij de 2e Bestuursrapportage is doorgevoerd toegekend aan deze projecten en als geoormerkt bedrag toegevoegd aan het (project)budget 2023. Daarmee heeft het resultaat 2022 geen effect op het meerjarig budget.

2.1.2 AMSTELTRAM De Vervoerregio is opdrachtgever voor de uitwerking en de realisatie van de Amsteltram: de ombouw van de Amstelveenlijn en de verlenging naar Uithoorn (Uithoornlijn). De Amsteltram zorgt voor kortere reistijden van deur tot deur. Het versterken van het OVnetwerk levert een bijdrage aan het reduceren van de CO2-uitstoot. Aandacht is er voor

beleving en inpassing in de omgeving. De Amsteltram vergroot de bereikbaarheid van het zuiden van de regio en zorgt voor een kostenefficiënter mobiliteitssysteem. Wat hebben we bereikt? Amstelveenlijn: Na de geplande start exploitatie van lijn 25 eind 2020 moesten nog wat restwerkzaamheden worden afgehandeld. Een zogenaamd Veegteam heeft gedurende 2022 de resterende werkzaamheden uitgevoerd en is het team inmiddels ontmanteld. Alleen de financiële afhandeling met de leverancier van de wisselbeveiliging blijft over en zal door de projectorganisatie van de Uithoornlijn in het eerste kwartaal van 2023 worden afgewikkeld. Ten aanzien van de tijdelijke eindhalte van lijn 25 heeft het opdrachtgeversoverleg Zuidasdok in Q1 2022 besloten in te stemmen met het advies om te kiezen voor een combinatie van twee oplossingen voor de tijdelijke eindhalte bij station Zuid. 



Op zo kort mogelijke termijn de reizigersafwikkeling en comfort van de overstap op de bestaande halte Strawinskylaan (optie Strawinskylaan light) te verbeteren. Stand van zaken: bij de contractering van de aannemer rond de zomer 2022 bleek dat vanwege te kort aan capaciteit de werkzaamheden niet in 2022 konden worden gerealiseerd. De werkzaamheden staan nu gepland voor uitvoering en oplevering in het eerste kwartaal 2023. Bij opening van de Brittenpassage (eind 2025) gerealiseerd te hebben een nieuwe tijdelijke eindhalte op de Parnassusweg (optie Parnassusweg heavy), ten zuiden van het werkterrein Zuidasdok. Stand van zaken: planuitwerking loopt zal in de eerste helft van 2023 leiden tot een (bestuurlijk) besluit om het budget beschikbaar te stellen voor de realisatiefase.

Uithoornlijn: De Realisatie Uithoornlijn loopt ondanks een enkele tegenvallers nog steeds volgens plan om zomer 2024 in exploitatie te worden genomen. Deze tegenvallers waren als gevolg van onder anderen vertraging in levering materialen, vandalisme en wijzigingen in het ontwerp. Naast de tegenvallers zijn er ook meevallers geweest, het westelijke deel van de

pagina 21 van 70

busbaan is succesvol binnen de gestelde planning weer opengesteld. Een andere belangrijke mijlpaal voor de uitvoering was het inhijsen van de liggers van het kunstwerk over de N201. De weekendafsluiting en het publieksevenement zijn goed verlopen met veel positieve reacties. Mede dankzij een open en positieve houding van partijen om gezamenlijk tot oplossingen te komen verloopt de samenwerking goed. Zo is het ook de hoofdaannemer gelukt om voor het zomerreces nog een contract te sluiten voor levering van kwartsarme ballast waarmee het project alsnog aan de regelgeving in dit kader voldoet. Daarnaast levert het project een forse bijdrage in duurzaamheidsdoelstelling van de Vervoerregio door toepassing van onder andere diverse oplossingen die tot CO2 reductie leiden, bijdragen aan een betere leefomgeving, circulariteit van materialen en minder onderhoudskosten op termijn. Met als voorbeeld op het dak van de hal op het opstelterrein worden zonnepanelen gelegd. Wat heeft het gekost? Tabel 5 Amsteltram | Baten & Lasten (x € 1.000) Amsteltram

Amstelveenlijn Uithoornlijn

Totaal lasten Bijdragen derden BDU Absoluut

Totaal baten Saldo Amsteltram

Jaarrekening 2021

18.971 13.582 32.553 1.868 1.868 -30.685

Primitieve begroting 2022 2.000 45.388 47.388 27.293 27.293 -20.095

Gewijzigde Begroting 2022 861 47.764 48.625 28.660 28.660 -19.965

Jaarrekening 2022

1.359 43.701 45.060 28.660 28.660 -16.400

Verschil Jaarrekening Gewijz. begroting 2022 -498 4.063 3.565 3.565

Toelichting op tabel 5 De lasten zijn lager uitgevallen als gevolg van onder andere het verschuiven van de werkzaamheden aan de Tijdelijke Eindhalte Amsteltram naar het 1e kwartaal 2023, de impact van de verwachte prijsstijgingen is lager uitgevallen en er is een vrijval van lasten geweest in verband met een lagere eindafrekening voor de inzet van de voormalige dienst MeT E&B.

Wat is de bijdrage van het subprogramma aan duurzaamheid geweest? Door toepassing van onder andere diverse oplossingen die tot CO2 reductie leiden (kwartsarme ballast), bijdragen aan een betere leefomgeving, circulariteit van materialen en minder onderhoudskosten op termijn. Is er sprake van een geoormerkt resultaat? Het positief gesaldeerde resultaat blijft binnen het subprogramma en heeft geen effect op het meerjarig programmabudget van de Amsteltram, omdat het uiteindelijke financiële projectresultaat ongewijzigd blijft.

2.1.3 GROTE PROJECTEN SCHAALSPRONG OV De Vervoerregio Amsterdam heeft in een sterk verband samen met de gemeenten Amsterdam en Haarlemmermeer, provincie Noord-Holland, NS, KLM, ProRail en Schiphol afspraken gemaakt met het kabinet over belangrijke OV-projecten voor zowel regio als geheel Nederland. Met deze projecten komt de beoogde schaalsprong van het OV dichterbij. Wat hebben we bereikt? In 2021 heeft de Vervoerregio al een bijdrage van € 225 miljoen toegezegd voor de projecten: 1.

Het doortrekken van de metrolijn Noord/Zuidlijn naar Schiphol en Hoofddorp;

2.

Een verkenning naar de start van het sluiten van de metrolijn Ringlijn tussen Amsterdam Sloterdijk en Amsterdam CS.

Daarnaast staat de Vervoerregio garant voor een bedrag van € 300 miljoen voor de aanschaf van het benodigde metromaterieel. Met dat laatste bedrag neemt de Vervoerregio het exploitatierisico voor de dekking van deze lasten en onderstreept de Vervoerregio haar lange termijn commitment aan de metrolijnen. In november 2022 zijn in het BO MIRT aanvullende afspraken gemaakt. Aanvullend zijn twee grote projecten zijn in de afspraken opgenomen: pagina 22 van 70

3.

Het doorzetten van Zuidasdok;

4.

Een derde perron op Station Zuid inclusief een internationale treinterminal;

De Vervoerregio heeft, net als de andere partners, een aanvullende bijdrage van € 145 miljoen toegezegd. Deze is in de meerjarenbegroting van 2025 tot en met 2034 opgenomen, zodat naast de eerder toegezegde € 225 miljoen nog eens € 145 miljoen beschikbaar komt voor deze vier projecten.

verstrekken subsidie voor de exploitatie van het openbaar vervoer. Het gaat om openbaar vervoer per bus, tram en metro. Er zijn vier concessiegebieden: Amsterdam, AmstellandMeerlanden, Waterland en Zaanstreek. Deze concessies omvatten 26% van het totale regionale openbare vervoeraanbod in Nederland. De concessies worden op basis van de Wet Personenvervoer aanbesteed en in het concessiegebied Amsterdam onderhands gegund. Het openbaar vervoer moet voldoen aan bepaalde kwaliteitseisen, die per concessie worden vastgelegd in programma’s van eisen. Figuur 5. Concessiegebieden

Wat heeft het gekost? In 2022 zijn er geen uitgaven ten laste van het opgenomen budget geweest. Tabel 6 Grote projecten schaalsprong OV (x € 1.000) Grote projecten schaalsprong OV

Bijdrage aanleg Exploitatiekosten

Totaal lasten Bijdragen derden BDU Absoluut

Totaal baten Saldo Grote proj.schaalsprong OV

Jaarrekening 2021

-

Primitieve begroting 2022 10.000 10.000 -10.000

Gewijzigde Begroting 2022 500 500 -500

Jaarrekening 2022

-

Verschil Jaarrekening Gewijz. begroting 2022 500 500 500

Toelichting op de tabel 6 Het in 2022 opgenomen budget voor de voorbereiding van de projecten verlenging Noord/Zuidlijn en sluiten metroring is niet aangesproken. Omdat het bedrag onderdeel vormt van de afspraken in het BO MIRT van november 2022, moet dit bedrag wel in latere jaren beschikbaar blijven en wordt het doorgeschoven naar de begroting van latere jaren.

Wat hebben we bereikt? OV op basis niveau ondanks achter blijvende reizigersaantallen De gevolgen van de covid-19 pandemie zijn nog steeds zichtbaar in het aantal reizigers. Over heel 2022 lag het aantal reiziger op een niveau van 75% t.o.v. 2019. De herstelpercentages van het OV schommelden over het jaar: in het eerste kwartaal, waarin nog gedeeltelijk sprake was van een lockdown-situatie, zat gemiddeld 60% van het normale aantal reizigers in tram, bus en metro, in het laatste kwartaal was dat gestegen naar 81%. Er is wel herstel te zien t.o.v. 2021 toen het gemiddelde aantal instappers op 50% t.o.v. 2019 zat.

2.1.4 CONCESSIES De Vervoerregio is opdrachtgever van de vervoerders in het stad- en streekvervoer binnen de 14 Vervoerregiogemeenten. Hiervoor verlenen we concessies aan vervoerbedrijven en

pagina 23 van 70

Over heel 2022 waren er 242 miljoen instappers in de concessies in de Vervoerregio. De verdeling over de concessies was als volgt: 

Concessie Amsterdam 204 miljoen



Concessie Amstelland Meerlanden 25 miljoen



Concessie Waterland 8 miljoen



Concessie Zaanstreek 5 miljoen

reiziger. Een mooie eerste stap voor reizigers die op voltarief saldo reizen. In 2023 worden de mogelijkheden uitgebreid en kunnen alle reizigers straks het gemak ondervinden van OV pay. Zaanstreek-Waterland

In 2020, 2021 en 2022 zijn afspraken met het Rijk gemaakt over het beschikbaar stellen van de beschikbaarheidsvergoeding, waarmee het openbaar vervoer op een niveau van circa 90% kon blijven rijden en de reizigers een hoogwaardig vervoeraanbod hielden. Ook voor 2022 heeft het Rijk BVOV ter beschikking gesteld. Een noodzakelijke bijdrage om het OV op het niveau van circa 90% te houden. De Vervoerregio heeft maximaal haar subsidie toegekend. Hierdoor kon het vervoer op peil blijven en de vervoerders waren verzekerd van een nul rendement of een klein verlies. Impact oorlog in Oekraïne en personeelstekorten Halverwege 2022 werd wel duidelijk dat door de oorlog in Oekraïne de energieprijzen fors stijgen, tegelijkertijd met het toenemen van de inflatie. Hierdoor worden de kosten voor de vervoerders hoger. Voor de Vervoerregio betekent dit een hogere subsidie aan de vervoerders vanwege de contractueel afgesproken indexatie. Het is nog niet duidelijk of de BDU indexatie die in 2023 uitgekeerd wordt door het Rijk aan de Vervoerregio deze hoge indexatievergoeding aan de vervoerders gaat dekken. Ook kampen de vervoerders met grote personeelstekorten. Het is hierdoor lastig gebleken het vervoeraanbod op het gewenste niveau te houden. Hierdoor was er vaker sprake van rituitval. Deze impact zal ook in 2023 doorwerken.

Invoering OV Pay In alle concessies van de Vervoerregio is het sinds eind 2022 mogelijk te reizen met de betaalpas of de betaalfunctie in de mobiele telefoon. Eenvoudig en gemakkelijk voor de

De eerder stopgezette aanbesteding Zaanstreek-Waterland is in juni 2022 gegund aan EBS. Vanaf half december 2023 verzorgt EBS het openbaar vervoer in de nieuwe concessie Zaanstreek-Waterland. Direct na gunning is gestart met de implementatie van het nieuwe contract. De stallingslocaties worden voorbereid en de nieuwe bussen zijn besteld. Amsterdam In Amsterdam wordt continu gewerkt aan het op peil houden of verbeteren van de openbare ruimte. Veelal zijn dit werkzaamheden aan wegen, bruggen, tunnels, kademuren om deze te onderhouden, vervangen of van een nieuwe inrichting te voorzien. Om de werkzaamheden op een verantwoorde manier te laten gebeuren is het zo nu en dan nodig om de tram of metro tijdelijk buiten gebruik te nemen. Daarvoor wordt een Tijdelijke Buiten Gebruik Name (TBGN) met een vervangend vervoerplan aangevraagd. Daarmee kunnen werkzaamheden doorgaan en blijft de OV-bereikbaarheid geborgd. In 2022 zijn voor het tram- en metrovervoer 25 TBGN-besluiten genomen. Hiermee kon afgelopen jaar gewerkt worden aan diverse projecten, zoals Piet Heintunnel, Zuidasdok, Koninginneweg en Kinkerstraat. De effecten van het personeelstekort zijn in al onze concessies zichtbaar, ook in de concessie Amsterdam. Ondanks maatregelen moest de dienstregeling in de kerstperiode 2022 naar beneden worden bijgesteld.