Visie Zuidas 2016
Tekst van het document
Bij een flinke bui ontstaat dan bijvoorbeeld een vijver met een ondergrondse berging.
We willen plekken aan het water in Zuidas geschikt maken voor gebruik. Voorbeeld: BadBuiten in de Amstel foto: Martijn de Wit
Strand Zuid, een verblijfsplek aan het water in Zuidas foto: Strand Zuid
Ook andere maatregelen die helpen bij de Agenda Duurzaamheid vinden een plek in Zuidas. We zetten in op het optimale gebruik van ondergrondse infrastructuur (smart grids, stadswarmte en wamte-koudeopslag). Op en rond gebouwen zullen maatregelen om het energieverbruik terug te dringen zichtbaar zijn. Als daken van gebouwen geen publieke functie hebben, dan zijn deze in elk geval groen en waterbergend en/of voorzien van zonnecollectoren.
Gemeente Amsterdam65
Zuidas: verbonden door groen en water Groene corridor Zuidasdok
Verbeteren waterstructuur
Daklaan (verkenning)
Stadspark
Kwaliteitsimpuls groene route
Duiker onder infrabundel
Recreatieve fietsverbinding
Begraafplaats
Verblijfsplek / postzegelpark (indicatief)
(indicatief)
Verbreden toegankelijkheid Bomenlanen
Verblijfsplek aan het water
66
Nieuwe verbinding naar groen (indicatief)
Sportpark Herinrichting Beatrixpark
Activeren plekken op het water
Visie Zuidas 2016
Deze kaart laat zien hoe Zuidas door inzet van groene- en waterelementen
bomen zorgen voor een groene uitstraling. Sportparken en begraafplaatsen
beter wordt verbonden met haar omgeving. Op verschillende plekken in
worden zoveel mogelijk openbaar toegankelijk en krijgen een brede functie
Zuidas wordt geïnvesteerd in het toevoegen van aantrekkelijke verblijfsplekken
voor de Zuidas en omgeving.
in het groen of aan het water. Groengebieden worden met elkaar verbonden door aantrekkelijke langzaam-verkeerverbindingen, zoals de Daklaan of de
Gemeente groene route Amsterdam67 tussen de beide groene scheggen. Doorlopende lanen met
68
Visie Zuidas 2016
5 Kiezen voor fiets en OV Zuidas heeft een groot deel van haar succes te danken aan de uitstekende bereikbaarheid: zowel met de auto als met het openbaar vervoer, te voet en op de fiets. Bovendien ligt Schiphol op een steenworp afstand. Het behouden van deze bereikbaarheid staat hoog op de agenda. Maar dat geldt ook voor de leefbaarheid en kwaliteit van de openbare ruimte in Zuidas. Ruimte voor bereikbaarheid kan op gespannen voet staan met onze ambities om van Zuidas een prettige verblijfsplek te maken.
Gemeente Amsterdam69
Met de bouw van Zuidasdok investeren zowel het Rijk als de gemeente Amsterdam in verbetering van de bereikbaarheid én kwaliteit van het gebied. Over een lengte van ongeveer een kilometer gaat het autoverkeer ondergronds. Door de verbreding van de A10 verbetert de doorstroming en komt er meer ruimte voor een beter functionerend station. Met de aanlanding van de Noord/Zuidlijn en de vernieuwde Amstelveenlijn zal het aantal reizigers dat via station Amsterdam Zuid van en naar Amsterdam reist enorm groeien. En daarmee ook het aantal voetgangers, fietsers, trams en bussen in het gebied.
De verkeersdrukte in Zuidas neemt door nieuwe verbindingen en vastgoedontwikkeling verder toe. Er komen niet alleen gebouwen met nieuwe gebruikers bij, gebouwen worden ook steeds intensiever gebruikt. Omdat het drukker wordt
op straat, groeit de noodzaak om duidelijke keuzes te maken (Mobiliteitsaanpak Amsterdam, 2015). In de Visie Zuidas zetten we in op slim en efficiënt gebruik van de beschikbare ruimte met voorrang voor ov en fiets.
Doelen 1. Meer ruimte voor het openbaar vervoer 2. Meer ruimte voor de voetganger en fiets 3. Slimmer benutten van beschikbare infrastructuur
Uit verkeersprognoses blijkt dat de autobereikbaarheid van Zuidas rond 2025 tegen haar fysieke grenzen aanloopt. Dit komt ook bij de planvorming van Zuidasdok naar voren. Dankzij een fors pakket aan maatregelen en bijbehorende investeringen kunnen we de autobereikbaarheid op peil houden. Voor verdere uitbreidingen ontbreekt echter simpelweg de ruimte. De oplossing zit niet in het uitrollen van meer asfalt of de aanleg van fiets- en voetgangerstunnels. Want dit staat op gespannen voet met de aantrekkelijkheid en leefbaarheid van het gebied. Om de bereikbaarheid en voorziene groei van Zuidas op lange termijn te waarborgen, moeten we op zoek naar andere oplossingen. We versterken de samenwerking met het bedrijfsleven om de gebruikers van Zuidas te stimuleren op andere tijden te reizen en/of andere vervoersmiddelen te kiezen dan de auto. De gezamenlijke doelstelling is een groter aandeel fiets en ov in de modal split (de verdeling van de verplaatsingen over de vervoerwijzen). Om de fiets en het ov een echt alternatief te laten zijn voor de auto investeren we fors in beide vervoerswijzen.
70
Meer ruimte voor fiets en ov betekent niet dat we maatregelen voor de autobereikbaarheid uit het oog verliezen. Zuidas is en blijft als internationaal zakencentrum gebaat bij een goede bereikbaarheid met de auto. Met Zuidasdok verbetert allereerst de doorstroming op de A10. Daarnaast zijn er ook ingrepen aan het stedelijk wegennet nodig. Zo draagt de herinrichting van de De Boelelaan Oost bij aan een goede doorstroming binnen Zuidas. Deze herinrichting is voorzien in de periode 2016-2018. Ook treffen we maatregelen door toevoeging van voorsorteervakken op de Europaboulevard en de Amstelveenseweg.
Meer ruimte voor het openbaar vervoer Met een aantal al geplande ingrepen verbetert de OV-bereikbaarheid van Zuidas sterk. Vanaf medio 2018 stopt de Noord/Zuidlijn op station Amsterdam Zuid. Daarnaast is het project OV SAAL in uitvoering. Dit project levert een betere verbinding op tussen Schiphol, Amsterdam, Almere en Lelystad (SAAL). In dit kader wordt station Amsterdam RAI vernieuwd. Verder stoppen er de aankomende jaren door het landelijke Programma Hoogfrequent Spoor meer intercity’s Visie Zuidas 2016
op station Amsterdam Zuid. Met de aanleg van Zuidasdok krijgt station Amsterdam Zuid een belangrijke impuls. Er ontstaat niet alleen een kortere overstap tussen bus, tram, metro en trein, er komt ook een mogelijkheid om in de toekomst internationale treinen te laten eindigen op dit station.
Verkenningen spoorverbindingen Station Amsterdam Zuid, 2030 Zaandam Alkmaar Den Helder
Zwolle Groningen Leeuwarden
Haarlem
Naast deze projecten kijken we ook verder om de OV-bereikbaarheid te verbeteren. De voorgestelde ingrepen verschillen onderling. Sommige spelen op korte termijn, andere ingrepen liggen verder weg in de tijd. Een aantal daarvan is al vastgelegd (en financieel gedekt) in meerjarenprogramma’s. Andere zijn nog onderwerp van studie. We noemen hier de belangrijkste ingrepen.
Amsterdam Sloterdijk
Almere
Amsterdam Centraal
Schiphol
Deventer Enschede Berlijn
Amersfoort
Amsterdam Zuid Utrecht
Den Haag
Düsseldorf Keulen Frankfurt
Arnhem
Verbeteren tramverbindingen We onderzoeken de mogelijkheden om bus 15 te vervangen door een tramlijn, wat meer capaciteit en comfort oplevert voor de reiziger. Op deze manier verbinden we Zuidas beter met de westzijde van de stad. Bij de herinrichting van de zwaar belaste kruising Buitenveldertselaan/De Boelelaan geven we de Amstelveenlijn absolute prioriteit. In de huidige situatie eindigen de tramsporen van lijn 16 en 24 op de De Boelelaan, tegenover het hoofdgebouw van de Vrije Universiteit. We zetten ons in om het spoor op termijn door te trekken tot station Amsterdam Zuid. Over de lijnvoering volgt nog besluitvorming. Regionale OV-verbindingen Een nog betere OV-bereikbaarheid is noodzakelijk voor werknemers die van buiten Amsterdam komen. Automobilisten die dagelijks middellange afstanden (15-30 km) afleggen, kiezen vaak nog niet voor het OV. Dit komt doordat de huidige verbindingen onvoldoende zijn. Denk hierbij aan werknemers die ten noorden van Amsterdam wonen en nu op station Amsterdam Sloterdijk moeten overstappen op de metro. Daarom is een planologische reservering voor de Zuidwestboog vastgelegd. Met deze boog kunnen de treinsporen tussen Sloterdijk en Zuid verbonden worden. Om de verbinding goed te kunnen benutten zijn of aanvullende sporen nodig, of moet een hogere frequentie op de westtak meer capaciteit bieden.
Op kortere termijn kiezen we voor het verbeteren van de kwaliteit van de overstapverbindingen.
Rotterdam
Breda
Eindhoven Venlo
Antwerpen Brussel Parijs
Verkenning verbinding
Maastricht Heerlen
Schiphol - Amsterdam Zuid -
Internationaal/IC vanaf
Utrecht - Arnhem e.v.
Amsterdam Zuid richting
Schiphol - Amsterdam Zuid -
Rotterdam, Brussel en Parijs Den Haag - Amsterdam Zuid Almere e.v.
Amersfoort e.v. Verkenning verbinding Amsterdam Zuid - Haarlem/
Schiphol - Amsterdam Zuid -
Zaanstad
Eindhoven e.v.
Overige spoorverbindingen niet direct via Amsterdam Zuid
Besluitvorming over investeringen in het ov moeten nog plaatsvinden.
Zuidas streeft naar een groter aandeel fiets en ov in de modal split
Zuidas (2014)
33%
26%
41%
Amsterdam (2011)
23%
46%
Andere mogelijke ingrepen voor het verbeteren van de verbindingen op middellange afstand Gemeente Amsterdam71
31%
Verkenningen metro- en tramverbindingen Station Zuid, 2030 Buikslotermeerplein
Isolatorweg
4 Amsterdam Centraal
Station Sloterdijk
3
Waterlooplein
Vijzelgracht
Station Lelylaan
Weesperplein
5 Science Park Amstelveenseweg
Riekerpolder
Station Zuid
VU
Station Amstel
Spaklerweg
RAI
1
Van der Madeweg Station Duivendrecht Station Bijlmer Arena
Schiphol
Gaasperplas
2
Westwijk Gein
Uithoorn
Verkenning sluiten van de Ringlijn tussen Isolatorweg
Verkenning Noord/Zuidlijn Station Zuid - Schiphol
en Amsterdam Centraal
Verkenning Amstelveenlijn Westwijk - Uithoorn 5
Verkenning routewijziging lijn 51 naar Ringlijn
Verkenning Oost/Westlijn Sciencepark - Schiphol
Besluitvorming over investeringen in het ov moeten nog plaatsvinden.
zijn het doortrekken van de Amstelveenlijn tot Uithoorn. Ook het doortreken van de Noord/ Zuidlijn tot Riekerpolder en Schiphol (eventueel gefaseerd) biedt kansen voor de toekomst. Het college van burgemeester en wethouders kiest ervoor om deze en andere mogelijke toekomstige ingrepen in het openbaar vervoer (zoals ook de Oost/Westlijn) in verband met de bijbehorende hoge kosten vooralsnog niet verder te onderzoeken. Daarnaast bieden deze verbindingen kansen voor de aanleg van P+R locaties, die de bereikbaarheid van het gebied kunnen verbeteren tijdens de aanleg van Zuidasdok. Op korte termijn kunnen deze gebieden verbonden worden met Zuidas via bestaande en toekomstige hoogwaardige busverbindingen die later, 72
indien mogelijk en wenselijk, worden vervangen door tram- of metroverbindingen. Hoogwaardig station Amsterdam Zuid Ten slotte kiezen we voor een station, wat betreft uitstraling passend bij het internationale karakter van Zuidas. Dat hogesnelheidslijnen op het station stoppen hoort daarbij. Een toekomstige aanleg van een vijfde en zesde spoor maakt dit mogelijk. Voor deze sporen is de ruimte al gereserveerd. Tevens maken we ruimte voor doorgaande treinen op relatief lange trajecten. Met deze ingrepen ontlasten we tegelijk station Amsterdam Centraal. Uitvoering van een vijfde en zesde spoor gebeurt niet op korte termijn, maar verdient een blijvende plek op de agenda. Visie Zuidas 2016
Meer ruimte voor voetganger en fiets De voetganger en de fiets krijgen meer ruimte. Voor de voetganger maken we een ruim en vrijwel geheel autovrij kerngebied. De openbare ruimte nodigt uit om te verblijven en te wandelen. Dit geldt ook voor een aantal belangrijke routes zoals de diagonaal in het Kenniskwartier en de routes richting het Gelderlandplein, het Stadionplein en de Beethovenstraat. Een goed verblijfsklimaat voor voetgangers draagt in grote mate bij aan de komst en levensvatbaarheid van voorzieningen zoals detailhandel en horeca. Binnen de Ring A10 wordt bijna 50% van alle ritten met de fiets afgelegd, in Zuidas is dat aandeel een kwart (Rapportage verkeersonderzoek Zuidas, 2014). De sterke groei van het fietsgebruik zet zich waarschijnlijk verder door ten koste van het autogebruik. Meer ruimte voor de fiets is een structurele oplossing om het gebied nu en in de toekomst bereikbaar, leefbaar en duurzaam te houden.
De volgende ambities staan hierbij op korte en lange termijn centraal:
Realisatie van een beter en completer fietsnetwerk. Denk hierbij aan nieuwe routes van en naar Zuidas, bredere fietspaden, een fijnmaziger netwerk en veilige oversteekplaatsen. Realisatie van hoogwaardige en strategisch gesitueerde stallingen voor fietsen en scooters. Hierbij is extra aandacht nodig voor het belang van de fiets als voor- en natransport voor het OV.
Door de bouw van Zuidasdok komt er meer ruimte voor de fiets. Er komen twee nieuwe ondergrondse publieke fietsparkeervoorzieningen: één onder het Gustav Mahlerplein en één onder de Vijfhoek. Samen met de beoogde fietsenstallingen langs het toekomstig station en de bestaande stalling onder het Zuidplein heeft Zuidas straks ongeveer 15.000 publieke fietspar-
Gemeente Amsterdam73
Station Amsterdam Zuid zal steeds intensiever gebruikt worden foto: Marc Dorleijn
Auto
Tram
Auto
50km/u met 1 inzittende
50 inzittenden
geparkeerd
Fietser 15 km/u
Fiets stilstaand
7m
2
20 m
5m
stilstaand
2m 2m 2
2
Voetganger lopend Voetganger
0,5 m
2
2
2
140 m
2
Gemiddeld ruimtegebruik per vervoerswijze in Amsterdam
Fietscarré Station Amsterdam Zuid valt in Amsterdam op door het voortransport per fiets. Het aantal fietsparkeerders is de afgelopen 4 jaar met circa 30% gegroeid. Nieuwe stallingen zijn daarom hard nodig. Bijna 90% van alle fietsparkeerders rond station Amsterdam Zuid reist verder met de trein. Van alle inkomende fietsers komt bijna 80% uit het noorden, hoofdzakelijk via de Beethovenstraat en het Beatrixpark (Onderzoek fietsstromen Zuidas, Trajan, 2015). De situering van nieuwe fietsenstallingen wordt op deze stromen afgestemd. In het gebied rondom het station onderzoeken we de inpassing van een fietscarré en een hooggelegen Daklaan met goede aansluitingen op de stadsstraten en omgeving. Ze vormen een systeem met tweerichtingsfietspaden die alle stallingen snel en veilig ontsluiten. In combinatie met een dynamisch verwijssysteem kunnen fietsers gemakkelijk hun parkeerplek vinden, vrijwel zonder het autoverkeer te kruisen.
Beethovenstraat Beatrixpark
Minervalaan
WTC Strawinskylaan
STATION ZUID
Parnassusweg
ABN-AMRO
Matthijs Vermeulenpad
Mahlerlaan
Arnold Schönberglaan
Daklaan Fietscarré Overige fietspaden
74
Visie Zuidas 2016
keerplekken in de directe omgeving van station Amsterdam Zuid. Samen met alle ontwikkelingen betekent dit dat de nu al drukke fietspaden richting station Amsterdam Zuid en het centrumgebied van Zuidas flink drukker gaan worden. We willen daarom zogenaamde fietscorridors op de drukste toeleidende routes aanleggen (Fietsonderonderzoek Trajan, 2015): doorgaande fietsroutes waar je gemakkelijk kunt doorfietsen. Voorwaarden zijn goede verharding, duidelijke bewegwijzering, niet te veel kruisingen en voldoende (liefst onderling afgestemde) groentijd. Een optimale fietsbereikbaarheid valt of staat met een uitgekiend stelsel van doorgaande fietsroutes. Daarmee kan elke fietser zijn bestemming in of buiten Zuidas snel, comfortabel en veilig bereiken. We noemen hier enkele routes en ontbrekende schakels die prioriteit verdienen. Fietscarré en Daklaan Het stationsgebied van Zuidas wordt een knooppunt van verbindingen. Daarom onderzoeken we de inpassing van een zogenaamd fietscarré. Dit fietscarré bestaat uit tweerichtingsfietspaden rondom het nieuwe station. Vanaf belangrijke ‘aanrijroutes’, zoals de Beethovenstraat, het Beatrixpark en de Parnassusweg, kunnen fietsers gemakkelijk het kerngebied en het station bereiken. Ook onderzoeken we of dit carré kan worden aangevuld met een verhoogd fietspad aan de noordzijde van het station, de Daklaan. Hierdoor zijn de nieuwe stallingen langs het
nieuwe station zonder barrières te bereiken. Daarnaast biedt de Daklaan een goede en snelle doorgaande oost-westverbinding door Zuidas en een groene wandel- en verblijfszone in het hart van het gebied. Fietsroute tussen Buitenveldert en Beatrixpark Om de fijnmazigheid van het fietsnetwerk te verbeteren wordt vanuit Zuidasdok een nieuwe doorgang onder de A10 Zuid aangelegd die de Antonio Vivaldistraat verbindt met het Beatrixpark. Zuidelijke fietsroute tussen Schiphol en Amsterdam-Zuidoost Vanwege weguitbreidingen op de A10 Zuid wordt de bestaande fietsbrug over de Amstel vernieuwd. Daarnaast onderzoeken we de inpassing van een fietsbrug tussen de Gustav Mahlerlaan en het Piet Kranenbergpad. Op deze manier worden locaties ten westen van Zuidas beter bereikbaar. Denk aan de Nieuwe Meer, de Sportas, de Riekerpolder en Schiphol. Routes tussen Zuidas en Amstelveen We verbeteren de verbindingen met Amstelveen. Denk aan een ‘groene golf’ voor fietsers langs belangrijke noord-zuidstraten zoals de straten parallel aan de Buitenveldertselaan. En we ontsluiten bestaande, maar onderbenutte, fietsenstallingen beter en sturen strakker op de toegankelijkheid van fietsenstallingen bij nieuwe
Gemeente Amsterdam75
Nabijheid van de bestemming is een belangrijk motief voor de keuze van een fietsparkeerlocatie foto: Marc Dorleijn
“Change the question. From “How many CARS can we move down a street?” to “How many PEOPLE can we move down a street?” Mikael Colville-Andersen (Copenhagenize) Van auto’s per uur naar mensen per m2
Voorrang per verkeersstroom
Prioriteit fiets
Iedere verkeersstroom goed accommoderen
noordzijde via de Strawinskylaan en wellicht de
Prioriteit OV
betekent keuzes maken. Ofwel: niet langer ie-
Daklaan, aan de zuidzijde via de Gustav Mahler-
dere stroom overal dezelfde mate van voorrang
laan en de De Boelelaan. Op verkeersluwe rou-
bieden maar ieder voor zich comfortabele routes
tes zoals de Minerva-as, het Piet Kranenbergpad
bieden. In het kerngebied van Zuidas en in een
en de Van Heenvlietlaan krijgt de fietser ook de
nieuwe diagonaal in Kenniskwartier krijgt de
voorkeur. De belangrijkste corridor voor het ov
voetganger voorrang. De fiets krijgt volop de
loopt via de Buitenveldertselaan. De auto krijgt
ruimte via een carré rondom het kerngebied en
de voorkeur op de grote invalswegen (Amstel-
doorgaande fietsroutes waar je gemakkelijk kunt
veenseweg en Europaboulevard) en op de De
doorfietsen. Aan weerszijden van de A10 liggen
Boelelaan.
Prioriteit auto Prioriteit voetganger
twee belangrijke oost-west verbindingen: aan de
76
Visie Zuidas 2016
gronduitgiften. Samenwerking met de bestaande vastgoedeigenaren is hierbij noodzakelijk.
Slimmer benutten van bestaande infrastructuur In Zuidas maken we slim en efficiënt gebruik van de schaarse ruimte. Deze ambitie geldt ook voor de infrastructuur. Het slimmer sturen van de bereikbaarheid, het functioneren van de bestaande en nieuw aan te leggen infrastructuur, hoort bij de ambitie van Zuidas. Het gaat hierbij enerzijds om de fysieke ingrepen zoals we hierboven beschreven. Anderzijds gaat het om prioriteren en samenwerken. Ten slotte denken we dat ‘softwarematige’ ingrepen kansen bieden voor een efficiënter gebruik van de bestaande en voorziene infrastructuur en parkeerplaatsen.
inspanning van publieke en private partijen. Met de ‘Aanpak Zuidas Bereikbaar’ (een samenwerkingsverband dat initiatieven ontwikkelt en uitvoert) geven we nadere invulling aan onze bereikbaarheidsambities. Daarbij is de inbreng van de Zuidas-bedrijven van groot belang, onder meer bij de beoogde veranderde mobiliteitskeuze van auto naar fiets en ov. In het gebied zijn al inspirerende voorbeelden van het bieden van slimme mobiliteitskeuzes aanwezig. Zo heeft een aantal bedrijven een ‘flexibel mobiliteitsbudget’ ingesteld. Hiermee kunnen medewerkers hun eventuele maandelijkse bruto vergoeding voor een leaseauto inzetten voor andere reisoplossingen. Bijvoorbeeld een fietsbudget voor
‘Slimmer sturen’ betekent allereerst prioriteren. In lijn met de Uitvoeringsagenda Mobiliteit (2015) maken we scherpere keuzes in de straten van Zuidas. Bepaalde vervoerswijzen krijgen voorrang op kruisingen of geven we letterlijk meer ruimte in het straatprofiel (zie kaart hiernaast).
Participatietraject denkZuidas:
“Meer ruimte voor de auto is belangrijker dan meer ruimte voor de fiets.”
Oneens
41% Helemaal oneens
Investeren in ov- en fietsinfrastructuur alleen is echter niet genoeg. Het stimuleren van fietsen ov-gebruik vraagt om een gezamenlijke
32%
Fietsparkeren Nabijheid van de bestemming (in afstand en tijd) is een belangrijk motief voor de keuze van een parkeerlocatie. Fietsers moeten daarom binnen een zo kort mogelijke tijd na aankomst kunnen parkeren en bij hun bestemming kunnen komen (Onderzoek fietsstromen Zuidas, Trajan, 2015). Om het comfort en de gebruiksintensiteit te vergroten, moeten stallingen hoogwaardig, goed toegankelijk en strategisch gesitueerd zijn. Bij het ontwerp is maatwerk nodig voor het stallen van bijzondere modellen, zoals bakfietsen en gemotoriseerde tweewielers. Minimaal 5% van alle parkeerplekken moet geschikt zijn voor deze modellen. Er zijn goede faciliteiten in de stalling(en) nodig, zoals service/reparatie, deelfietsen en oplaadpunten voor e-bikes. Parkeernormen voor de fiets Fietsparkeerplekken (voor bewoners en werknemers) moeten inpandig of op eigen terrein worden gerealiseerd. Stallingen liggen bij voorkeur op de begane grond en moeten van binnenuit bereikbaar zijn. Voor
kantoren geldt een norm van minimaal twee fietsparkeerplekken per 100 m2 bvo. Voor woningen gelden de eisen conform het Bouwbesluit 2012 en de eisen in Bouwbrief nummer 2015-130 (maart 2015), Gemeente Amsterdam. Uitgangspunt is dat er in een gemeenschappelijke fietsberging wordt voorzien. Als dit niet mogelijk is, dan kan per woning een individuele berging worden gerealiseerd. Voor voorzieningen gelden de parkeernormen zoals opgenomen in de Concept-Nota Fietsparkeernormen 2016, Gemeente Amsterdam. Gebruiksoppervlakte
Aantal plekken in
woning (m²)
fietsrek
Benodigde interne berging (m²)
< 50
2
n.v.t.
>50 - < 75
3
2,7
>75 - <100
4
2,7
>100
5
2,7
>125
6
2,7
Bron: Bouwbrief nummer 2015-130 (maart 2015), Gemeente Amsterdam
Gemeente Amsterdam77
Autoparkeren De bereikbaarheid van Zuidas is sterk verbonden
parkeerplek kunnen vinden, omdat de garage
met het gevoerde parkeerbeleid. Vooral het aan-
vol staat, leidt dit tot ongewenst zoekverkeer.
tal parkeerplaatsen voor kantoren is bepalend.
We kiezen er daarom voor om dit probleem op
Uit onderzoek blijkt een rechtstreeks verband tus-
meerdere manieren aan te pakken. Allereerst
sen het aantal autobewegingen tijdens de spits
verhogen we de parkeertarieven op straat naar
en het aantal parkeerplaatsen. Elke parkeerplaats
een tarief dat vergelijkbaar is met dat in Oud-
levert 0,6 autobewegingen in de spits (Parkeer-
Zuid en de Rivierenbuurt. Door een hoger tarief
onderzoek Zuidas 2015). Gezien de uitdagingen
op straat zullen de plekken korter bezet blijven
bij het bereikbaar houden van Zuidas kiezen we
wat de doorstroming bevordert. Daardoor zijn de
ervoor om de geldende parkeernormen strak te
plekken daadwerkelijk geschikt voor bezoekers.
handhaven. Dit betekent één parkeerplaats per 250 vierkante meter bvo binnen een straal van
Daarnaast zetten we vol in op aantrekkelijke
800 meter rondom het station (Locatiebeleid
daltarieven voor de ruim 1.500 plekken in
Amsterdam). Via het parkeerbeleid stimuleren we
openbare parkeergarages. In de huidige situatie
kantoorgebruikers om andere, slimmere mobili-
zijn de tarieven in de meeste gevallen te hoog.
teitskeuzes te maken. We willen onderzoeken in
Dit resulteert in uitwijkgedrag en een te hoge
hoeverre het bestaande P+R-beleid kan worden
parkeerdruk op straat en in de wél betaalbare
aangepast, zodat parkeren op afstand voor
garages. Daarom gaan we het gesprek aan met
werknemers in Zuidas aantrekkelijker wordt. Aan-
de commerciële uitbaters van deze garages.
vullend op het P+R-beleid wordt onderzocht in
Parallel onderzoeken we de mogelijkheden om
hoeverre Park + Bike een alternatief kan vormen.
privégarages, bijvoorbeeld van kantoren, in de avonduren beschikbaar te stellen voor bezoekers.
Een hoge parkeerdruk en volle parkeergarages
Bijvoorbeeld door gebruik te maken van apps
bij kantoren leidt er toe dat werknemers worden
en andere ICT-toepassingen en door bij nieuwe
gestimuleerd hun reisgedrag aan te passen. Voor
gronduitgiftes te selecteren op dit dubbelgebruik
bezoekers die het gebied incidenteel met de
van kantoorparkeerplaatsen.
auto bezoeken ligt dit anders. Wanneer bezoekers van bedrijven en met name bewoners geen
De bereikbaarheid van Zuidas is sterk verbonden met het gevoerde parkeerbeleid, vooral bij het aantal parkeerplaatsen voor kantoren foto: Doriann Kransberg
78
Visie Zuidas 2016
woon-werkverkeer, een OV-jaar- of trajectkaart voor zakelijke reizen en af en toe een taxi. Het bedrag dat aan het einde van de maand overblijft, komt bruto bij het maandsalaris. De werknemer heeft dus financieel voordeel van z’n slimme keuzes. Ook de werkgever profiteert mee, zo hoeft hij bijvoorbeeld minder parkeerplaatsen te huren. Ten slotte biedt de techniek slimme mogelijkheden om bestaande (en toekomstige) infrastructuur beter te stroomlijnen. Met een investering in een (open data) dynamisch fietsverwijzingssysteem benutten en ontsluiten we de beschikbare fietsenstallingscapaciteit efficiënter. Met digitale borden worden fietsers verwezen naar de dichtstbijzijnde vrije fietsenstalling, en in de stalling naar het dichtstbijzijnde vrije rek. Dit scheelt tijd en zorgt dat de capaciteit beter wordt benut. Het is de ambitie om zo veel mogelijk stallingen, ook de private, openbaar te maken en aan te sluiten op het verwijzingssysteem. Ook kan met de technologie gezocht worden naar manieren om de verkeerslichten op alle belangrijke kruisingen optimaal te benutten. Door het zoeken van samenwerking met innovatieve partijen en het combineren van de grote hoeveelheden beschikbare verplaatsingsdata is het mogelijk om te voorspellen hoe druk een kruising over enkele minuten zal zijn.
De mogelijke komst van zelfrijdende voertuigen zal het datagestuurde vervoersnetwerk alleen maar verbeteren. We willen Zuidas omvormen tot een proeftuin waarin we het verkeer niet star en reactief maar dynamisch en voorspellend regelen. Zo stemmen we de werking van kruisingen en wegen optimaal af op de stroom verkeer die er aan komt. Hiermee kunnen we de doorstroming verbeteren door verkeer efficiënter af te wikkelen, zonder dat we daarvoor extra asfalt hoeven aan te leggen. Dat is winst voor de reiziger en winst voor het leefklimaat in Zuidas. Door de data publiek beschikbaar te stellen, zoals van verkeersbewegingen en beschikbare fietsparkeerplaatsen, kunnen ook anderen meedenken over het slimmer sturen van de diverse vervoersstromen.
We zoeken innovatieve manieren om fietsenstallingen efficiënter te gebruiken foto: Lo Minck Systemen
Vijfhoek
0213
Zuidplein
0037
Mahlerplein
0170
Met een investering in een (open data) dynamisch fietsverwijzingssysteem benutten en ontsluiten we de beschikbare fietsenstallingscapaciteit efficiënter.
Gemeente Amsterdam79
6 Een doorkijkje na 2030 De Visie Zuidas beschrijft de periode van ontwikkeling tot 2030. In deze periode zal het gebied volop in ontwikkeling zijn. Maar ook na 2030 is er nog ruimte om te groeien. Dat zal binnen Zuidas kunnen gebeuren, bijvoorbeeld bij het station, vooral als de sporen ondergronds gaan. Maar ook in de directe omgeving van Zuidas liggen kansen.
Beethovenstraat Beatrixpark
Minervalaan
Strawinskylaan
STATION ZUID Minervapassage
Parnassusweg Brittenpassage
Mahlerlaan
Matthijs Vermeulenpad
Arnold Schönberglaan
Impressie van het kerngebied na 2030 bij een bovengrondse ligging van het spoor Het vijfde en zesde spoor worden aangelegd ten zuiden van de bestaande sporen. Ruimte voor vastgoedontwikkeling is aanwezig langs de Arnold Schönberglaan, gebouwen kragen daarbij uit boven het spoor.
80
Visie Zuidas 2016
te (her)ontwikkelen, zowel rond de sporthallen Zuid als over het water in en rond Riekerpolder en langs de Nieuwe Meer. Een mogelijke toekomstige verlenging van de Noord/Zuidlijn kan een dergelijke ontwikkeling een enorme stimulans geven.
De ontwikkeling van Zuidas stopt niet in 2030. Dan is de aanleg van Zuidasdok voltooid, maar de verdere ontwikkeling als stedelijk centrum is dan nog in volle vaart bezig. In deze periode worden waarschijnlijk het vijfde en zesde spoor aangelegd. De vraag is dan of dit bovengronds of ondergronds zal gebeuren. Beide opties zijn nog open. Bij een ondergrondse variant ontstaat er veel ruimte voor vastgoedontwikkeling rond het station. Maar ook bij een bovengrondse ligging is er ruimte voor vastgoedontwikkeling. Anders dan bij de snelwegen is bouw boven het spoor toegestaan. Ook is er aan de noordzijde nog ruimte tussen snelweg en sporen voor het funderen van gebouwen. In de illustraties hieronder worden beide modellen weergegeven. Voor nieuw vastgoed rond het station is uiteraard eerst duidelijkheid nodig over de definitieve ligging van de sporen. Los van de ontwikkeling van vastgoed rond het station zijn er op de langere termijn nog twee ontwikkelrichtingen interessant en kansrijk. Allereerst kunnen we in Buitenveldert zoeken naar plekken voor een verdere verdichting, vooral in de vorm van extra woningbouw. Een andere mogelijkheid is om het gebied richting Schinkel
De in deze visie voorgestelde verandering van de modal split ten gunste van de fiets en het OV, zal in de periode na 2030 duidelijke effecten laten zien. Ook de ontwikkeling van de zelfrijdende auto kan veel betekenen voor het straatbeeld. We hopen dat deze ontwikkelingen het op langere termijn ook echt mogelijk maken om asfalt in te ruilen voor meer verblijfskwaliteit. We denken bijvoorbeeld aan een groene inrichting van de Strawinskylaan als het openbaar vervoer een nieuwe plek heeft gekregen bij station Amsterdam Zuid. De aankomende jaren monitoren we het mobiliteitsgedrag goed om inzicht te krijgen in welke maatregelen het effectiefst zijn. Datzelfde geldt uiteraard ook voor de maatregelen die we tijdens de bouw nemen. Ook daarvan moet duidelijk worden wat werkt en wat niet. Zeker omdat we na 2030 waarschijnlijk nog wel even door blijven bouwen met een mogelijk vijfde en zesde spoor boven- of ondergronds en vastgoedontwikkeling rond het station.
Beatrixpark Beethovenstraat
Minervalaan
Strawinskylaan
Parnassusweg
STATION ZUID
Mahlerlaan
Matthijs Vermeulenpad
Arnold Schönberglaan
Impressie van het kerngebied na 2030 bij een ondergrondse ligging van het spoor Als de trein- en metrosporen op lange termijn ondergronds worden gerealiseerd, dan komt er ruimte vrij voor een substantiële groei van Zuidas. In het hart ontstaat niet alleen een volwaardig stadscentrum, de groei biedt ook mogelijkheden om de ruimtelijke samenhang tussen noord en zuid verder te versterken.
Gemeente Amsterdam
81
7 Hoe nu verder? De Visie Zuidas krijgt de komende jaren een plek in de verdere planuitwerking en uitvoering van Zuidas. In bestemmingsplannen, inrichtingsplannen en bij het selecteren van ontwikkelaars en bouwers nemen we de doelen uit deze visie mee. Dat zullen we niet alleen vanuit de gemeente doen, maar in nauwe samenwerking met de omgeving en onze partners.
Overzicht van de doelen In de tabel hiernaast staan de doelen van deze visie samengevat. Het geeft aan waar we de komende jaren mee aan de slag gaan. Voor een deel doen we dat door het voortzetten van de ontwikkelingen die we de afgelopen jaren al hebben ingezet. Daarnaast zullen we ook de koers gaan verleggen en nieuwe activiteiten uitvoeren. Per doel staat daarom in de tabel
hiernaast een voorbeeld waaruit dat blijkt. De voorbeelden zijn illustratief, er gebeurt in Zuidas de komende jaren veel meer. Toch geven de voorbeelden een goed beeld van de veranderingen in de opgave waar Zuidas nu voor staat. In de volgende paragraaf geven we aan hoe we dit kunnen financieren.
Financiële onderbouwing De financiële onderbouwing van de gebiedsontwikkeling van Zuidas ligt vast in het Financieel Perspectief Zuidas. Jaarlijks verantwoorden we de (verwachte) kosten en opbrengsten. Het positieve resultaat van de ontwikkeling van Zuidas vormt de dekking voor de gemeentelijke bijdrage aan Zuidasdok. Deze bijdrage is gemaximaliseerd: nadat deze bijdrage is ‘verdiend’ valt het resultaat toe aan de gemeente Amsterdam. Het merendeel van de in deze visie beschreven ontwikkelingen en acties is al onderdeel van het Financieel Perspectief Zuidas. In sommige gevallen vraagt de Visie wel om een andere invulling van de voorziene investeringen. Bijvoorbeeld: volgens deze visie zetten we het 82
budget voor een plein met bestrating in voor de inrichting van een postzegelpark. Omdat het totaal aantal woningen, kantoren en voorzieningen binnen het financieel perspectief gelijk blijft nemen de opbrengsten door uitvoering van deze visie niet af. Er is zelfs een kleine plus te verwachten omdat we op een aantal plekken ontwikkelingsmogelijkheden zien, die nog niet in het Financieel Perspectief zijn opgenomen. Die extra inkomsten willen we echter pas inboeken als er meer zekerheid is over de haalbaarheid van deze ontwikkelingen. Daarnaast moeten we ook rekening houden met ingrepen waar geen inkomsten tegenover staan.
Visie Zuidas 2016
Doelen
Voorbeelden van acties 2016-2020
Zuidas in uitvoering Zorgen voor een goede bereikbaarheid
door in te zetten op P+R buiten Zuidas
Gebiedskwaliteit en leefbaarheid hoog houden
door strengere eisen te stellen aan de hoeveelheid geluid en trillingen die werkzaamheden mogen voortbrengen
Excellente publieksinformatie en communicatie
door het inrichten van een centraal informatiecentrum
Internationaal en ambitieus Het bestaande succes van Zuidas als hét internationale zakencentrum van Nederland verder uitbouwen Inzetten op kennis en innovatie
door het inzetten op acquisitie voor nieuwe internationale bedrijven door het huisvesten van universiteits-gerelateerde bedrijvigheid, zoals (onderzoeks-)instituten maar ook kennisintensieve start-ups
Zuidas toegankelijk maken voor een breder publiek
door het toevoegen van zorgvoorzieningen en een bioscoop
De aanwezigheid en zichtbaarheid van kunst en cultuur versterken als één van de dragers van het gebied
door ruimte te bieden aan kunst- en cultuurinstellingen
Levendige woonwijk Ruimte bieden aan een breed aanbod van kwalitatief hoogwaardige nieuwbouwwoningen voor diverse doelgroepen Inzetten op een aantrekkelijke woonomgeving met passende voorzieningen Ruimte bieden aan ideeën en initiatieven van bewoners
door het vinden van een permanente plek voor studentenhuisvesting door in te zetten op flexibiliteit in grootte en prijs van de winkeleenheden door het betrekken van bewoners bij de inrichting van de openbare ruimte
Verbonden met groen en water Groen en water in en rondom Zuidas toevoegen en verbeteren voor divers en intensief gebruik Groen en water in en rondom Zuidas beter verbinden en toegankelijk maken Groen en water in de openbare en privéruimte dragen bij aan een Zuidas die leefbaar, robuust en regenbestendig is
door het realiseren van één postzegelpark per deelgebied door de haalbaarheid van een fietsbrug tussen de Gustav Mahlerlaan en het Piet Kranenburgpad te onderzoeken door het vergroenen van de daken voor onder andere waterberging
Kiezen voor fiets en openbaar vervoer Meer ruimte voor het openbaar vervoer
door bus 15 te vervangen door een tramlijn
Meer ruimte voor de voetganger en de fiets
door in te zetten op het fietscarré en de Daklaan
Slimmer benutten van beschikbare infrastructuur
door samen met het bedrijfsleven werknemers te stimuleren om niet in de spits met de auto naar Zuidas te komen
Uit deze visie komt een aantal extra kosten voort waar nog dekking voor gezocht moet worden en aparte besluitvorming voor nodig is. Dit zijn:
De Daklaan: we onderzoeken de haalbaarheid van de Daklaan op zowel de technische mogelijkheden als de financiering (bijvoorbeeld door te kijken naar cofinanciering met de stadsregio, de Nederlandse Spoorwegen (NS) en ProRail).
Slimmer benutten van bestaande infrastructuur: investeringen zijn grotendeels gedekt, maar vooral software-matige ingrepen vragen aanvullende investeringen.
Investeren in fietsinfrastructuur: investeringen in een fietsverwijssysteem en het fietscarré zijn niet gedekt. Hetzelfde geldt voor een fietsbrug richting de Nieuwe Meer. Er zal naar cofinanciering gezocht worden.
Beter toegankelijk maken van het water,
waaronder de De Boelegracht: in de grondexploitaties zijn de basisinvesteringen voor de aanleg van onder andere de De Boelegracht opgenomen. We onderzoeken nog of er extra investeringen nodig zijn voor het verbeteren van de toegankelijkheid van het water.
Kunst in de openbare ruimte: binnen de grondexploitatie van Zuidas is beperkt ruimte voor investeringen in kunst in de openbare ruimte, voor permanente kunst zullen andere dekkingsbronnen gezocht moeten worden.
Een loket: Voor goede communicatie en goed omgevingsmanagement tijdens de bouw is budget nodig. Denk bijvoorbeeld aan de opzet van een goed informatiecentrum. Dit wordt samen met de organisatie van Zuidasdok opgepakt. Ook is in deze fase extra geld nodig voor inzet op tijdelijk beheer.
Gemeente Amsterdam83
Ook het programma van Leef Zuidas zal extra kosten met zich meebrengen ten opzichte van het 15 by ‘15-programma. De werkzaamheden van Leef Zuidas zijn gericht op het bevorderen en stimuleren van de leefbaarheid en levendigheid en zijn essentieel bij een gebiedsontwikkeling van deze omvang. De bijbehorende kosten zijn/worden apart inzichtelijk gemaakt in de jaarlijkse raming van de proceskosten. De belangrijkste financiële middelen voor investeringen in het Openbaar Vervoer lopen via de Stadsregio Amsterdam en het
Rijk. Over nieuwe OV-lijnen en uitbreiding van de railinfrastructuur wordt dus elders besloten. Met deze visie wordt aangegeven welke toekomstige verbindingen vanuit het perspectief van de ontwikkeling van Zuidas belangrijk zijn.
Het beheer van Zuidas vraagt meer inzet en meer financiële middelen. Het gaat daarbij zowel om extra kosten als gevolg van een hoger inrichtingsniveau als om kosten die betrekking hebben op een hoger beheerniveau dan standaard is.
De ontwikkeling samen volgen en uitvoeren De Visie 2016 zal zeker niet het laatste product zijn dat over de ontwikkeling van Zuidas verschijnt. Het samen nadenken over de ontwikkeling van Zuidas is een continu proces. Daarbij is het monitoren van de effecten van de acties belangrijk. Het duurzaamheidsverslag Zuidas dat samen met Hello Zuidas en de Green Business Club wordt opgesteld, is daar een goed voorbeeld van. Ook in de organisatie van Zuidas zullen we zorgen dat de doelen uit deze visie goed gewaarborgd blijven en dat daar over gerapporteerd wordt. Daarnaast organiseren we halverwege deze periode een congres waarbij zowel bewoners als experts van buiten hun visie geven op de ontwikkeling van Zuidas. Zo houden we elkaar scherp en blijft de ontwikkeling van Zuidas van ons allemaal.
84
Ook bij de uitvoering van de Visie Zuidas staat de gemeente niet alleen. Met het programma Leef Zuidas geven we een duidelijk vervolg aan het onderhouden en uitbouwen van de vele waardevolle netwerken binnen en buiten Zuidas. Ook de uitvoering van de activiteiten die in deze visie staan, die veelal gaan over de fysieke ingrepen en investeringen in het gebied, is een gezamenlijke opgave. Per opgave wordt bezien welke vorm van samenwerking daarbij voor de hand ligt. Soms kan dit in de vorm van klankborden of meedenken maar soms ook in gezamenlijke investeringen of uitvoering. Duidelijk is dat wij bij de uitvoering van de Visie niet zonder de hulp en inzet kunnen van ontwikkelaars, bouwers, investeerders, beleggers, andere overheden en vooral de bewoners, instellingen en ondernemers van Zuidas.
Visie Zuidas 2016
Colofon Vastgesteld door de Amsterdamse gemeenteraad op 5 oktober 2016 De Visie Zuidas 2016 is opgesteld in opdracht van het college van burgemeester en wethouders. Contact Gemeente Amsterdam Zuidas Postbus 79092 1070 NC Amsterdam
Wij hebben alle moeite gedaan om rechthebbenden van copyright te achterhalen. Personen of instanties die aanspraak maken op bepaalde rechten, wordt vriendelijk verzocht contact met ons op te nemen. Aan de informatie in deze publicatie kunnen geen rechten worden ontleend.
www.amsterdam.nl/zuidas/zuidas-ontwikkelt/visie-zuidas
Literatuurlijst Naast beleidsdocumenten van Gemeente Amsterdam en Zuidasdok zijn de volgende bronnen geraadpleegd:
Buck Consultants International (2015). De kracht van Zuidas als toplocatie. In opdracht van: Gemeente Amsterdam Zuidas.
Latten, J. en Manting, D. (2014). Straks bepalen ouderen de trend in de stad. NRC Handelsblad, 27 november 2014.
Dobbelsteen, A. van den, Stroeve-Kleerekoper, L. (2013). Stedelijk klimaatontwerp en stedelijke klimaatinstallaties. Rooilijn 46 (4): 250-157.
Mikael Colville-Andersen (2015). Back to the Future. The shifting paradigm, the new legacy and planning intelligently for the cities of the future (powerpoint).
DTZ Zadelhoff (2015). Vervagende grenzen, duidelijke contouren. Tendensen van de vastgoedmarkt. Amsterdam: DTZ Zadelhoff v.o.f.
Musterd, S., Teernstra, A., Gent, W. van, Dukes, T. (2014). De buurt als jas: veranderende huishoudens, dynamische buurten en de functie van woonmilieus. Den Haag: Platform 31.
Emma Communicatie (2012). De ingenieur en de buurman – communicatie rondom de aanleg van de Noord/Zuidlijn. In opdracht van: de Raad voor Maatschappelijke ontwikkeling.
NS, ProRail, Bureau Spoorbouwmeester (2012). Het stationsconcept in tijdelijke situaties – SITS Manual versie 2.0.
Taskforce Bereikbaarheid (2014). Symposium Slim Reizen 2014 > 2040.
Trajan (2015). Onderzoek fietsstromen Zuidas. In opdracht van: Gemeente Amsterdam Zuidas.
Iersel, H. van (2014). Groen is goed, maar kan bijna niet zonder cappuccino. Stad + Groen, 1: 26-31.
Jester Strategy (2014). Huisvestingsbehoefte en bouwopgave Amsterdam 2014-2025. In opdracht van: Gemeente Amsterdam.
Van Hattum en Blankevoort (2008). De attente aannemer – checklist voor omgevingscommunicatie. Woerden: Van Hattum en Blankevoort.
VU en VUmc (2014). Masterplan Campusontwikkeling. Amsterdam: VU en VUmc.
Fietsersbond (2014). Fietsvisie op de Zuidas. Hoe de fiets kan bijdragen aan een aantrekkelijke en bereikbare Zuidas, met Amsterdamse uitstraling en internationaal vooroplopend. Amsterdam: Fietsersbond.
Jones Lang LaSalle (2014). Zuidas Office Monitor. In opdracht van: Gemeente Amsterdam Zuidas.
Gemeente Amsterdam85
Bijlage
Leef Zuidas 2016 - 2020 Versie oktober 2016
Bijlage Leef Zuidas Pagina 2/16
Illustratie: Made in May en Naigel Vermeulen
1.
Introductie
3
2.
Achtergrond
4
3.
Leef Zuidas algemeen
5
4.
Zuidas in uitvoering
7
5.
Internationaal en Ambitieus
8
6.
Een levendige woonwijk
9
7.
Verbonden door groen en water
10
8.
Kiezen voor fiets en OV
11
9.
Organisatie en werkwijze
12
10.
Kalender
13
Bijlage Leef Zuidas Pagina 3/16
Introductie Zuidas is het meest internationale en ambitieuze stukje Nederland. Zuidas wordt steeds meer een levendige internationale stadswijk waar wonen, werken en verblijven op hoog niveau mogelijk is. De komende jaren staat Zuidas voor grote uitdagingen, ook waar het gaat om de leefbaarheid in het gebied. Om het succes van Zuidas te borgen en om ook tijdens de vele bouwactiviteiten en de bouw van Zuidasdok een toplocatie te blijven stelt Gemeente Amsterdam een programma voor waar bewoners, gebruikers en bezoekers centraal staan. Naast de indrukwekkende gebouwen ontworpen door internationale toparchitecten zijn er tal van verrassende en inspirerende activiteiten die het gebied kwaliteit van leven bieden. Daarbij worden de gebouwen en de voorzieningen als ‘hardware’ gezien en de activiteiten in en door het gebied als de ‘software’.
Fietsers en voetgangers op het Zuidplein. Foto: Marc Dorleijn
Station Amsterdam Zuid. Foto: Marc Dorleijn
Bijlage Leef Zuidas Pagina 4/16
Achtergrond Zuidas anno 2010 was niet Zuidas zoals die zou moeten zijn in
Het 15by15-programma is succesvol geëvalueerd. Binnen
2030: een bruisend internationaal gebied waar naast gewerkt
het 15by15- programma is de afgelopen jaren veel ervaring
en gestudeerd ook volop gewoond en gerecreëerd wordt.
opgedaan door samen met partijen, markt, initiatiefnemers,
Naast de reguliere werkzaamheden met betrekking tot
bedrijven en overheid projecten te realiseren. Er zijn al veel be-
gebiedsontwikkeling en infrastructuur, met andere woorden
staande activiteiten waar we uiteraard mee doorgaan. We be-
de hardware, heeft Zuidas samen met haar partners voor de
ginnen niet opnieuw, maar bouwen verder aan een levendige
jaren 2010 - 2015 vijftien extra maatregelen geformuleerd,
en leefbare Zuidas. De gemeente wil voor de komende vijf jaar
genaamd 15by15. Vijftien acties die Zuidas voor 2015 wilde
blijven investeren in de ‘zachte waarden’ van gebiedsontwikke-
realiseren, bij voorkeur in samenwerking met andere partijen.
ling. Dit is de reden dat er gewerkt is aan een nieuw program-
Deze acties waren vooral gericht op het creëren van meer
ma als vervolg op 15by15. Een programma dat nu gekoppeld
levendigheid in Zuidas, zoals levendige plinten, bouwkavels
wordt aan de visie over de stedelijke ontwikkeling van Zuidas
met bijzondere tijdelijke initiatieven, wonen in Zuidas, evene-
en haar thema’s. Daar waar het oude programma voornamelijk
menten op pleinen en gevarieerde kunstinitiatieven. Kortom:
als doel had om externe doelgroepen te trekken naar Zuidas
de software.
zal het nieuwe programma zich vooral gaan richten op de huidige bewoners, gebruikers en bezoekers. Het wordt vooral
Ten tijde van de start van 15by15 is ook de wens vanuit
een inspirerend programma dat een beeld schept van Zuidas
de zogenaamde founding partners uitgesproken dat het
in de toekomst. Het nieuwe programma heet: Leef Zuidas
gebied Zuidas vraagt om een bijzondere vorm van gebieds management. Gemeente Amsterdam heeft hierin vanuit
Het Leef Zuidas-programma is de ‘smeerolie’ om projecten
Zuidas Amsterdam een grote rol als adviseur en kwartier-
goed en positief te laten landen. Het programma Leef Zuidas
maker vervuld. Vanuit deze wens, ondersteund door de
gaat volop programmeren, initiëren en faciliteren. Leefbaar-
doelstellingen van 15by15, is op 1 januari 2012 de stichting
heid maak je samen, met partners uit het veld, en niet van
Hello Zuidas ontstaan.
achter een bureau. Het is wel van belang dat de horizon uit de visie voor ogen gehouden wordt. Daarom wordt een werkwijze voorgesteld die het beste uit beide werelden combineert: inspiratie, ideeën en netwerk van buiten, en ervaring, knowhow en connectie met de deelgebieden van binnen.
Luchtfoto Zuidas. Foto: Aerophoto-Schiphol Luchtfotografie
Bijlage Leef Zuidas Pagina 5/16
Leef Zuidas algemeen De bedoeling van het programma Leef Zuidas is ervoor te zorgen dat Zuidas een levendige, prettige Amsterdamse buurt blijft waar mensen graag komen, werken, verblijven en wonen. In wezen is het programma Leef Zuidas de software van het gebied. Iedereen kan initiatieven aandragen. Bewoners,
Leef Zuidas-thema’s Het programma Leef Zuidas is gekoppeld
bezoekers, werkenden, ondernemers, de gemeente, de univer-
aan de thema’s van de visie over de
siteit en hogescholen, de ziekenhuizen – echt alle betrokke-
stedelijke ontwikkeling van Zuidas voor
nen bij Zuidas kunnen actief en proactief participeren in het programma. Leef Zuidas is van iedereen voor iedereen. Het programma Leef Zuidas is gekoppeld aan de thema’s
het gebied. Zo ontstaat er een optimale synergie tussen de stedelijke ontwikkeling
van de visie over de stedelijke ontwikkeling van Zuidas voor
(de ‘hardware’) en de beleving van het
het gebied.
gebied (de ‘software’).
De visie Zuidas is opgebouwd uit vijf thema’s. Voor het pro
1. Zuidas in uitvoering
gramma Leef Zuidas zijn deze vijf thema’s randvoorwaardelijk.
2. Internationaal en Ambitieus
Leef Zuidas zal ervoor zorgen dat de thema’s tot leven ko-
3. Een levendige woonwijk
men en beleefd kunnen worden. Alle activiteiten van het Leef Zuidas-programma vallen onder deze vijf thema’s. Sommige
4. Verbonden door groen en water
activiteiten bedienen meerdere thema’s.
5. Kiezen voor fiets en OV
Voor het programma Leef Zuidas is per thema een aantal inspirerende concepten gevisualiseerd ter indicatie van de kansen (zie pagina 6 voor voorbeelden van deze kansrijke ideeën). Zo kan er synergie ontstaan in de diverse activiteiten die geprogrammeerd kunnen worden. Naast deze concepten blijft er ruimte voor aanvullende initiatieven en activiteiten.
Geert Groote School in de Fred. Roeskestraat. Foto: Marc Dorleijn
Bijlage Leef Zuidas Pagina 6/16
Leef Zuidas algemeen In Zuidas liggen de kansen voor het oprapen. Leef Zuidas
nemen. Zodoende inspireert en faciliteert het Leef Zuidas-
heeft deze kansen geïnventariseerd en gevisualiseerd en is
programma. En biedt het iedereen de belevenis van al het
van plan om de komende jaren middelen en mensen in en
mooie en goede dat Zuidas te bieden heeft.
rondom Zuidas te verbinden om deze kansen te realiseren. De (markt)partijen in Zuidas worden op verschillende wijzen
Het Leef Zuidas-programma is voortgekomen uit 15by15 en de
benaderd om hierin te investeren. De kansen zijn fysiek, waar-
partners van Leef Zuidas waaronder de projectmanagers van
door het Leef Zuidas-programma zichtbaar en tastbaar wordt
de stedelijke gebiedsontwikkeling Zuidas, de ontwerpers van
in het gebied, de impact wordt vergroot en het door meer
Ruimte en Duurzaamheid, Hello Zuidas, projectorganisatie
en meer mensen wordt ervaren. Daarbij zal het programma
Zuidasdok, omgevingsmanagement Zuidas en Zuidasdok,
er nadrukkelijk op gefocust zijn de gebruikers van het gebied
de Green Business Club, bewoners en gebruikers in Zuidas.
te inspireren, mee te laten denken en ook actief deel te laten
K a ns rijke ideeËn
Altijd een fietsplek in Zuidas
Zuidas daagt je uit tot beweging!
Doe-kroeg voor bewoners
Zwemmen in Zuidas en De Nieuwe Meer
Plekken voor Start-ups
©Made in May
Zuidas Bike
Yoga en vergaderen in postzegelparken Conceptbeelden: Made in May
Bijlage Leef Zuidas Pagina 7/16
Illustratie: Made in May en Naigel Vermeulen
Zuidas in uitvoering
De komende jaren wordt er veel gebouwd in Zuidas. Kantoren, woningen, fietsgarages en Zuidasdok – een hele belasting voor de huidige bewoners, bezoekers en gebruikers van het gebied. Het spreekt voor zich dat bouwwerkzaamheden altijd gepaard gaan met soorten overlast. Lawaai, stof en continue veranderingen van loop- en rijroutes door het gebied maken de omgeving niet aantrekkelijk. Leef Zuidas wil de verschillende doelgroepen juist tijdens de bouwwerkzaamheden positief verrassen. Op een moderne, duurzame en slimme manier. Denk hierbij aan een informatiecentrum of het openstellen van bouwterreinen.
Wat is er al Beheeroverleg, het veiligheidsplatform en omgevingsmanagement.
Bouwterrein Fietsparkeergarage Mahlerplein. Foto: Marc Dorleijn
Bouwhekken 900 Mahler. Beeldbank Zuidas Gemeente Amsterdam
Bijlage Leef Zuidas Pagina 8/16
Illustratie: Made in May en Naigel Vermeulen
Internationaal en Ambitieus
Zuidas is uitgegroeid tot het meest succesvolle internationale zakencentrum van Nederland. Om dit te blijven en de voortrekkersrol daarin te blijven vervullen voorziet het Leef Zuidas-programma in een aantal activiteiten die deze rol bevestigen en stimuleren. De Leef Zuidas-activiteiten maken de ambitie en het internationale karakter beleefbaar.
Wat is er al Een aantal activiteiten dat reeds een vertrouwd verschijnsel is in Zuidas blijft in het Leef Zuidas-programma natuurlijk gehandhaafd. De bestaande activiteiten binnen het thema Internationaal en Ambitieus zijn kunst, waaronder ARTZUID, het ontsluiten van bedrijfscollecties (zoals AkzoNobel Art Space), tijdelijke kunstinitiatieven in samenwerking met bestuurscommissie Zuid, Zuidas Run, outdoor filmfestivals, CEO-ontbijt waar de Zuidas CEO’s gezamenlijk de duurzaamheidsambities bepalen, free wifi in het centrum Zuidas en natuurlijk het Hello Zuidas Magazine.
ZuidasRun 2015. Foto: Wouter van Ierssel
On the Roof Filmfestival 2012. Foto: Eline Hoogendijk
Bijlage Leef Zuidas Pagina 9/16
Illustratie: Made in May en Naigel Vermeulen
Een levendige woonwijk
Zuidas is een gemengde wijk. Wonen, werken, leren, bezoeken en verblijven lopen door elkaar heen. Om een levendige woonwijk te realiseren is het zaak activiteiten te ontplooien die de verschillende gebruikers van het gebied de omgeving laten beleven en het mogelijk maken elkaar te ontmoeten, 24/7. Denk daarbij aan evenementen, buurtborrels, winkels, tentoonstellingen maar bijvoorbeeld ook een markt of een bioscoop.
Wat is er al Een aantal activiteiten dat reeds een vertrouwd verschijnsel is in Zuidas blijft in het Leef Zuidas-programma natuurlijk gehandhaafd. De bestaande activiteiten binnen het thema Een levendige woonwijk: Grachtenfestival, Zuidas Culinair & Zomerfeest, Kerst in Zuidas, de plintenmanager, inzamelactie voor de Voedselbank en het winkeliers- en horecaoverleg.
Boelentuin. Foto: Marc Dorleijn
Terrassen op het Zuidplein. Foto: Marc Dorleijn
Bijlage Leef Zuidas Pagina 10/16
Illustratie: Made in May en Naigel Vermeulen
Verbonden door groen en water
Groen en water zijn onlosmakelijk verbonden met Zuidas, en verhogen de kwaliteit van leven in een gebied. Groen en water nodigen uit om enerzijds in actie te komen (stad in beweging, wandelen, fietsen, sporten, werken, ontmoeten, spelen) en anderzijds om te ontspannen (zitten, liggen, mediteren, sporten, ontmoeten). Groen en water bevestigen het duurzame karakter van Zuidas. Het programma Leef Zuidas nodigt uit om groen en water daadwerkelijk te beleven.
Wat is er al Een aantal activiteiten dat een vertrouwd verschijnsel is in Zuidas blijft in het Leef Zuidas-programma natuurlijk gehandhaafd. De activiteiten zijn: zomerprogrammering op de pleinen en in de parken, Pure Markt in het Beatrixpark, beleving van het nieuwe postzegelpark op het Mahlerplein, Zuidas drinkt kraanwater, Sportas, uitgave van ‘t jaarlijkse duurzaamheidsverslag (samenwerking tussen Amsterdam, Green Business Club en Hello Zuidas).
Boelentuin. Foto: Marc Dorleijn
Impressie oever Fred. Roeskestraat door Provast
Bijlage Leef Zuidas Pagina 11/16
Illustratie: Made in May en Naigel Vermeulen
Kiezen voor fiets en OV
Goede bereikbaarheid is van groot belang voor het succes van Zuidas. OV verbindt Zuidas met Schiphol, de stad en de rest van de wereld. Auto’s en fietsen zijn een gegeven. Het is geen kwestie van kiezen; het gaat om het faciliteren van de ideale mix. In de visie over de stedelijke ontwikkeling van Zuidas wordt veel aandacht besteed aan voorzieningen voor zowel fietsen, auto’s als OV. Het programma Leef Zuidas ontwikkelt activiteiten en faciliteiten die een ideale mix van vervoer mogelijk maken.
Wat is er al Een aantal activiteiten dat reeds een vertrouwd verschijnsel is in Zuidas blijft in het Leef Zuidas-programma natuurlijk gehandhaafd. De bestaande activiteiten binnen het thema Kiezen voor fiets en OV zijn: de jaarlijkse ponchoactie, Zuidas Fietst, de ontwikkeling van een dynamisch fietsverwijssysteem en de citymap Zuidas.
Impressie van het nieuwe station Amsterdam Zuid met ruimte voor groen en winkels. Impressie: CIIID/Cees van Giessen
De huidige Minervapassage wordt breder met meer ruimte voor winkels en horeca. Impressie: CIIID/Cees van Giessen
Bijlage Leef Zuidas Pagina 12/16
Organisatie en werkwijze Leef Zuidas is een programma van iedereen voor iedereen.
Leef Zuidas is daarnaast aangehaakt bij het ontwerpatelier,
Een flexibel kader die ingekleurd kan worden door bewoners,
het projectmanagersoverleg, het directieoverleg en ont-
bezoekers, de stad en de wereld. Een programma dat inspi-
wikkelingen en kansen in het gebied om al in een zo vroeg
reert, faciliteert en programmeert én uitnodigt om er actief
mogelijk stadium mee te denken over ontwikkelingen in het
aan deel te nemen. Hoe komen we daar, wie doet wat en
gebied. Op deze wijze werken gebiedsmanagers, thematrek-
vooral: wat is daarvoor nodig?
kers en het ontwerpteam nauw samen om de leefbaarheid van het gebied vorm te geven, daarbij gesteund door een breed
Er zijn voorafgaand aan het nieuw te ontwikkelen programma
netwerk van externen. De partners van het programma zijn:
veel ideeën en activiteiten opgehaald vanuit Hello Zuidas,
Gemeente Amsterdam, Hello Zuidas en Green Business Club.
Green Business Club, de online peiling van de Visie in meetings met bewoners/omwoners en bedrijfsleven. Deze ideeën en activiteiten zullen terugkomen, gebundeld onder de vijf Zuidas-thema’s. Het doel is om de komende vijf jaar het programma te blijven voeden met activiteiten en ideeën. Om ervoor te zorgen dat het programma van, voor en door iedereen is, zal er een Denk & Doe Tank in het leven worden geroepen die knowhow heeft van de thema’s. Deze Doe & Denk Tank bestaat uit een multidisciplinair gezelschap van externen, die deels diepgeworteld zijn in het gebied, en deels ook ogen en oren hebben voor ontwikkelingen vanuit de bredere buitenwereld. Dit zijn experts op het gebied van de thema’s met een oog voor trends in de stad en
Rollen van het programma Leef Zuidas • Initiëren: de gemeente stelt een budget en mankracht beschikbaar om het initiatief te realiseren. • Programmeren: de gemeente ontwerpt en regisseert, en zoekt partijen waar-
het buitenland, buurtparticipatie, hospitality, duurzaamheid,
mee de activiteit op den duur zelf-
bereikbaarheid of diversiteit.
standig gedragen kan worden. Zowel
Het is de bedoeling dat deze Denk & Doe Tank een aantal keer per jaar samenkomt om de ‘bigger picture’ te bespreken en eventuele sectoroverstijgende trends te delen. Het doel
financieel als organisatorisch. • Faciliteren: de gemeente ondersteunt
dat hiermee wordt bereikt, is dat er niet alleen van binnen naar
de aangeboden activiteiten door middel
buiten wordt gewerkt, maar juist van buiten naar binnen.
van het aanvragen van vergunningen,
Door het jaar heen zal er een balans gevonden worden tussen ad-hoc- en geplande overlegmomenten.
het openstellen van haar netwerk, het beschikbaar stellen van locaties e.d. De activiteiten zullen door de partij die de betreffende activiteit heeft aangedragen bekostigd en geïnitieerd moeten worden.
Partners Leef Zuidas:
Bijlage Leef Zuidas Pagina 13/16
Kalender Om de activiteiten in Zuidas inzichtelijk te krijgen en ter
Zuidas, het ontwerpatelier, Zuidasdok, de ontwerpers van
afstemming van meerdere activiteiten binnen de deelgebieden
ruimte en duurzaamheid, de omgevingsmanagers Zuidas
van Zuidas, worden alle activiteiten bijgehouden in de Leef
en Zuidasdok, de projectmanagers van stedelijke gebieds-
Zuidas kalender. In deze kalender worden alle activiteiten per
ontwikkeling, Green Business Club, bewoners en gebruikers.
kwartaal en per thema benoemd. Dit overzicht zal gedeeld
Ook kan deze kalender dienen als de activatie-/communicatie-
worden met de Leef Zuidas-organisaties, waaronder Hello
kalender voor Zuidas.
Januari
Februari
Maart
Beheeroverleg Hello Zuidas
8
Youth Food Movement @ Kunstkapel
16-17
Hotelnacht Zuid en Zuidas
Veiligheidsplatform Zuidas
Filosofietafel @ De Nieuwe Poort
Hello Zuidas Magazine
19
Open Torendag
19
Deelname Earth Hour
Winkeliersoverleg Hello Zuidas
Hello Zuidas Magazine
Horecaoverleg Hello Zuidas
April
Mei 19
Bijeenkomst Zuidas Bouwt
Juni 4
Dag van de Bouw
5
CEO-ontbijt GBC Zuidas
eind Mount Zuidas @ WTC, H-toren
1-26 Untitled 3 by Tomo Savic @ Zuidplein
1-15
Foodtrucks
12
Hakken & Pakken Run @ Mahlerplein
12
Zuidas Run @ Gershwinplein
11
Meet & Greet Zuidas bewoners
Hello Zuidas Magazine
24
Zuidas Culinair Zomerfeest @ Zuidplein
27
Koningsdag (o.a. Kingsland bij RAI)
Horecaoverleg Hello Zuidas
13
Presentatie Duurzaamheidsverslag
ntb
Opening sporttoestellen Beatrixpark
Zuidas in uitvoering
Een Levendige woonwijk
Internationaal en Ambitieus
Verbonden door groen en water
Kiezen voor fiets en OV
Bijlage Leef Zuidas Pagina 14/16
Kalender Juli
Augustus
September
Veiligheidsplatform Zuidas
18
Opening Palace Ruin @ Mahlerplein
doorlopend
Programmering Palace Ruin
doorlopend Programmering Palace Ruin
Hello Zuidas Magazine
16-17-18
Grachtenfestival
1-4
On The Roof Filmfestival
ntb
ZuidasCup @ SC Buitenveldert
Winkeliersoverleg Hello Zuidas
Hello Zuidas Magazine Horecaoverleg Hello Zuidas
12-13-14 Zuidas Fietst 14
Feestelijke opening fietsparkeergarage Mahlerplein
Oktober
November
1-7
Programmering Palace Ruin
10
Dag van de Duurzaamheid
16
Amsterdam Marathon
ntb
Inzamelingsactie Voedselbank
Veiligheidsplatform
3
Business Walk of Fame
Hello Zuidas Magazine
ntb
Kerst in Zuidas - Het verhaal van kerst 2016 - Kerstboomactie Emma Kinderziekenhuis
Winkeliersoverleg Hello Zuidas
ntb
December
Ponchoactie
Zuidas in uitvoering Internationaal en Ambitieus
Verbonden door groen en water
Een Levendige woonwijk
Kiezen voor fiets en OV Winter Mahlerplein. Foto: Marc Dorleijn