Visie Zuidas 2016

Visie Zuidas 2016

Visie Zuidas vastgesteld op 5 oktober 2016 door de Amsterdamse gemeenteraad

2016

Voorwoord Geachte lezer, Met Zuidas ontwikkelen we als gemeente Amsterdam een gebied met impact. Het is een internationale toplocatie die uitgegroeid is tot de plek waar het normaal is om uit te blinken. Een plek waar je ambitie mag tonen en waar er ruimte is om te groeien. Door de concentratie van bedrijven, instellingen én woningbouw is er dynamiek en ontwikkeling. Mensen willen hier werken, wonen en verblijven. Deze energie geeft toegevoegde waarde aan Amsterdam en zorgt voor levendigheid. En voor kwesties die we niet uit de weg mogen gaan. Denk aan de vraag hoe een groeiende Zuidas bereikbaar blijft. Voorrang voor de fiets en het openbaar vervoer ten opzichte van de auto is een keuze die ik daarbij wil maken. Kortom, hoe zorgen we er samen voor dat we de ingeslagen weg voortzetten? En hoe gaan we met uitdagingen om zoals de aanleg van Zuidasdok waar iedereen de effecten van merkt? Daar gaat deze visie op Zuidas over. In de Visie Zuidas 2016 leggen we de koers van de ontwikkeling van Zuidas vast tot 2030. Daarbij richten we ons niet alleen op het eindbeeld van Zuidas. De focus ligt nadrukkelijk ook op het hier en nu.

Wat betekenen de bouwwerkzaamheden voor bedrijven? Hoe is het voor bewoners om nu te leven in Zuidas? En wat zijn de trends en ontwikkelingen? Naar huidige en nieuwe gebruikers van het gebied maken we duidelijk waar wij ons als gemeente de komende jaren hard voor maken. Tegelijk nodigen we allerlei partijen uit om, binnen deze kaders, mee te investeren in Zuidas. En dat gaat niet alleen over geld, maar ook over ideeën, over initiatieven van bewoners en ondernemers en over samenwerkingsverbanden. Het programma Leef Zuidas, dat als bijlage is bijgevoegd, draagt hieraan bij. We beseffen dat de weg naar ons einddoel gepaard gaat met ongemak. Het biedt ook kansen. Het vraagt om begrip van de omgeving, inspanningen van de gemeente en haar partners en goed onderling contact. De omgeving en direct betrokkenen zijn nadrukkelijk gevraagd om mee te denken over de dilemma’s waar we voor staan. Via het traject denkZuidas hebben bewoners, bezoekers, ondernemers, studenten en andere belanghebbenden op verschillende momenten hun mening en advies kunnen geven. Deze betrokkenheid maakt de Visie Zuidas 2016 meer dan ooit een document van Amsterdammers. Dank aan een ieder die met kennis, een kritische geest, inzicht en inspiratie heeft bijgedragen aan de totstandkoming van de Visie Zuidas 2016. Het geeft mij een groot vertrouwen in de toekomst. Eric van der Burg Wethouder Ruimtelijke Ordening

1 Zuidas in uitvoering

2 Internationaal en Ambitieus

23 6

3 Een levendige w

33 Visie Zuidas 2016

Inhoud

Introductie

woonwijk

9

1 Zuidas in uitvoering

23

2 Internationaal en ambitieus

33

3 Een levendige woonwijk

47

4 Verbonden door groen en water 

57

5 Kiezen voor fiets en OV

69

6 Een doorkijkje na 2030

80

7 Hoe nu verder?

82

4 Verbonden door groen en water

47

5 Kiezen voor fiets en OV

57

Gemeente Amsterdam7

69

Zuidas: gelegen tussen Buitenveldert en Oud-Zuid foto: John Gundlach

8

Visie Zuidas 2016

Introductie Zuidas is in korte tijd uitgegroeid tot een uniek stukje Amsterdam met internationale allure. Het wordt ook steeds meer een levendige stadswijk. En Zuidas is nog niet af, integendeel. We staan aan de vooravond van de grootste bouwoperatie uit de geschiedenis van het gebied: de aanleg van Zuidasdok. Tegelijk komen er duizenden nieuwe woningen en bewoners bij. Bovendien reizen steeds meer mensen via station Amsterdam Zuid van en naar Amsterdam. Het wordt kortom op alle mogelijke manieren drukker in Zuidas met een interessante mix van bewoners, studenten, werknemers, reizigers, congresbezoekers en toeristen. Het behouden en versterken van kwaliteit van wonen en werken in Zuidas is de belangrijkste uitdaging voor de komende periode.

Wat is de Visie Zuidas? In deze visie beschrijven we hoe, waar en waarom ruimtelijke ontwikkelingen plaatsvinden. De Visie Zuidas vormt daarmee een richtinggevend kader voor huidige en toekomstige ontwikkelingen. Het is geen blauwdruk of dichtgetimmerd uitvoeringsprogramma, maar een flexibel kader dat uitnodigt om gezamenlijk te werken aan een gezonde en sterke Zuidas. Bij het opstellen van deze visie maakten we al dankbaar gebruik van de expertise en ervaring van veel betrokken bewoners, bedrijven en andere gebruikers. In de Visie Zuidas beschrijven we op welke thema’s we deze samenwerking willen voortzetten en versterken. We zetten in op betere verbindingen met de buurten grenzend aan Zuidas. De samenwerking met het bedrijfsleven en grote instellingen als de Vrije Universiteit (VU), het Vrije Universiteit medisch centrum (VUmc) en de RAI Amsterdam krijgt betekenis in waardevolle platforms zoals Zuidas Partners, Hello Zuidas en de Green Business Club. Tenslotte vormen de bewoners, bedrijven en gebruikers het hart van Zuidas.

Waar het kan, benoemen we concrete acties in deze Visie Zuidas, maar we hebben ook bewust ruimte gelaten voor initiatief van andere partijen. Met Leef Zuidas geven we daar verdere invulling aan. Iedere visie (Masterplan Zuidas 1998 en de visies uit 2001, 2004, 2009) markeerde een belangrijk moment in de ontwikkeling van Zuidas. De laatste Visie Zuidas uit 2009 stond in het teken van de overgang van een succesvol zakencentrum naar een stedelijk centrum met een gemengd programma. Inmiddels groeit het aantal woningen in rap tempo. Ook het succes van Zuidas als zakencentrum gaat onverminderd door. De VU, het VUmc en de RAI Amsterdam ontwikkelen ondertussen gestaag. Door het toevoegen van publieksfuncties worden deze voorzieningen steeds dynamischer en toegankelijk voor een breder publiek. Deze onderwerpen blijven ook in de Visie Zuidas actueel. Maar in 2016 zijn er ook nieuwe uitdagingen die als rode draad door deze visie heen lopen.

Gemeente Amsterdam9

Wat zijn de uitdagingen?

De aanwezigheid van mensen maakt Zuidas een prettige plek om te zijn. foto: Eric Dix

Zuidasdok

Bereikbare en aantrekkelijke Zuidas

Centraal in het hart van Zuidas ligt een grote bundel infrastructuur met station Amsterdam Zuid, de A10 Zuid en de trein- en metrosporen. De veranderingen in deze zone spelen een doorslaggevende rol in de ontwikkeling van Zuidas.

Met project Zuidasdok neemt het belang van station Amsterdam Zuid verder toe. Hierdoor verwachten we meer verkeer van en naar het station. Ook groeit het verkeer door de ontwikkeling van Zuidas met meer woningen, kantoren en voorzieningen. Meer verkeer kan op gespannen voet staan met meer kwaliteit op straat. We moeten duidelijke keuzes maken om Zuidas nu en in de toekomst bereikbaar te houden, en tegelijkertijd een prettige plek te laten zijn om te verblijven en om te ontmoeten.

Met project Zuidasdok willen we de bereikbaarheid van Zuidas en het noordelijk deel van de Randstad voor de toekomst garanderen. Het project omvat de uitbreiding van station Amsterdam Zuid, zodat het de groei van reizigers aankan. Daarnaast zorgt het voor een capaciteitsvergroting van de A10 Zuid, inclusief een verbetering van de aansluiting van lokaal verkeer. Een belangrijke ingreep is het aanpassen van de knooppunten De Nieuwe Meer en Amstel. Daardoor worden het doorgaande verkeer en het lokale verkeer gesplitst. Ter hoogte van het centrumgebied van Zuidas gaat de snelweg ondergronds. Ten slotte wordt de openbare ruimte heringericht.

10

Levendige Zuidas Er is de afgelopen jaren flink geïnvesteerd in levendigheid op straat. Tijdens kantooruren, ’s avonds en in het weekend moet Zuidas een prettige plek zijn door de aanwezigheid van mensen op straat, op pleinen en in parken. Deze uitdaging pakken we met extra inzet op. De aankomende jaren komen er veel meer mensen te wonen in Zuidas. In 2030 zijn er meer

Visie Zuidas 2016

dan 7.000 woningen gebouwd voor 13.000 tot 15.000 inwoners. Daarmee komen ook aspecten als ‘menselijke maat’, ruimte voor groen, sport en spel en onderwijs nadrukkelijker op de agenda. Meer bewoners betekent draagvlak voor meer verschillende voorzieningen waaronder winkels en scholen.

Verbonden Zuidas Zuidas is in ontwikkeling. Tegelijkertijd is Zuidas er al. In 2016 werken er ruim 31.000 mensen, wonen er ongeveer 2.000 mensen en studeren er ruim 30.000 mensen. Dagelijks passeren 80.000 reizigers station Amsterdam Zuid. Daarmee vervult Zuidas een steeds belangrijker rol voor de omgeving en andersom. Verbinding speelt een cruciale rol bij de verdere ontwikkeling van het gebied. In ruimtelijke zin verbonden met de stad en de omgeving. Maar ook in sociale zin, verbonden met de bewoners en gebruikers van de aangrenzende buurten. De samenwerkingen die in de loop van de jaren zijn ontstaan tussen overheden, bewoners en marktpartijen willen we voortzetten en versterken.

Participatietraject: denkZuidas De Visie Zuidas 2016 is opgesteld met behulp van bewoners, studenten, ondernemers, investeerders, experts en andere belanghebbenden. Van november 2014 tot en met april 2015 spraken we met ruim 200 mensen over de Visie. De gesprekken en werkbijeenkomsten gebruikten we om per thema een aantal dilemma’s te verwoorden. Deze dilemma’s plaatsten we als 45 stellingen op een openbare website. Iedereen kreeg daarna gelegenheid om zijn of haar mening over de stellingen te geven. 874 mensen hebben dit gedaan. Bij het opstellen van deze visie hebben wij dankbaar gebruik gemaakt van deze reacties.

de strategie voor de langere termijn. Deze visie laat de ontwikkelrichting tot 2030 zien, waarbij we voldoende ruimte en flexibiliteit inbouwen om te kunnen inspelen op ontwikkelingen en veranderingen.

Veerkrachtige Zuidas Goed functionerende steden in de wereld zijn veerkrachtig. Ze kunnen doorlopend reageren op ontwikkelingen zoals economische voorspoed of crises of demografische veranderingen. Maar veerkrachtige steden kunnen ook omgaan met onverwachte gebeurtenissen die het leven in de stad kunnen bedreigen. Om mee te blijven doen in de globaliserende economie, moet Zuidas continu meebewegen. Maar ook vasthouden aan

Bouwen aan Zuidas Het tempo van ontwikkelingen in Zuidas is enorm. Er wordt meer gebouwd dan ooit tevoren. Daarnaast zijn verschillende gebouwen in Zuidas toe aan een opknapbeurt. Deze bouwprojecten gaan vaak hand in hand met aanpassingen in de openbare ruimte, zoals herprofilering van straten of het opnieuw inrichten van pleinen. Bovenop al deze bouwactiviteiten heeft de

Gemeente Amsterdam11

Gebouwen en mensen geven samen vorm aan Zuidas foto: Marjolijn Pokorny

Leef Zuidas In de Visie ligt de nadruk op het maken van de hardware van Zuidas: welke infrastructuur leggen we aan, waar komen welke voorzieningen, hoe richten we de straten in? Voor het functioneren van de stad is echter de gebruiker doorslaggevend. Een levendige stadswijk is immers meer dan een verzameling gebouwen, voorzieningen, groen en straten. Dat wil niet zeggen dat dit los staat van elkaar: de juiste inrichting en functiemix trekt immers bezoekers. Maar soms is er nog een extra zetje nodig om de levendigheid te stimuleren. We zien het als onze verantwoordelijkheid om de levendigheid en leefbaarheid in Zuidas te bevorderen. En dat we als overheid een rol hebben om hier een bijdrage aan te leveren vinden ook de deelnemers aan de online peiling. Natuurlijk niet alleen, maar samen met de vele partijen die de wens delen om van Zuidas een bruisend stukje stad te maken. Daarom zetten we het programma 15 by ‘15 voort in het programma Leef Zuidas. Waar het bij 15 by ‘15 veelal om tijdelijke activiteiten ging, zullen de acties van Leef Zuidas meer structureel zijn. Met de acties uit het Leef Zuidas programma bren-

gen we de thema’s uit de Visie tot leven. Bijvoorbeeld: in de Visie leggen we vast waar de plintvoorzieningen gebouwd worden. In het programma Leef Zuidas stellen we vervolgens een plintenmanager aan om te helpen de juiste gebruikers te vinden. In de Visie stellen we voor om postzegelparken aan te leggen, Leef Zuidas bedenkt met bewoners en bedrijven activiteiten voor deze plekken. Kortom: in de Visie wordt de hardware vastgelegd, Leef Zuidas zorgt voor de software. De Visie en Leef Zuidas zijn dan ook onlosmakelijk met elkaar verbonden. Het programma Leef Zuidas is daarom als bijlage bij de Visie gevoegd. 15 by ‘15 had voornamelijk als doel om externe doelgroepen te trekken naar Zuidas. Het nieuwe programma zal zich vooral richten op de huidige gebruikers. Het is nadrukkelijk de bedoeling dat de reeds gevestigde bewoners en ondernemers hun ideeën, belangen en wensen mogelijk kunnen maken binnen het Leef Zuidas programma. De gemeente heeft hierbij de rol van initiator, facilitator of programmeur.

Leef Zuidas faciliteert initiatieven zoals Get Lost foto: Konstantin Guz

12

Visie Zuidas 2016

aanleg van Zuidasdok de komende tien jaar een grote invloed op de uitstraling van, en het leven in Zuidas. Zeker in het hart van het gebied, in en rond het station zijn de werkzaamheden intensief en omvangrijk. De opgave is om ondertussen een aantrekkelijk gebied te blijven voor bewoners en bezoekers van Zuidas. We hebben gekozen voor een thematische opzet, waarmee duidelijk wordt waar voor dit college de komende jaren prioriteiten liggen. De keuze voor de thema’s vloeien voort uit de hiervoor beschreven uitdagingen. Duurzaamheid is een integraal onderdeel van deze Visie en komt in alle thema’s terug. Met Zuidasdok investeren we fors in het ov en zetten we vol in op de fiets en het toevoegen van groen en water. Hiermee willen we een gezonde, schone en compacte leefomgeving bereiken.

Wat is nieuw in de Visie 2016? De Visie 2016 kent een aantal wijzigingen ten opzichte van de vorige Visies. De belangrijkste zijn: ƒƒ

ƒƒ

ƒƒ

ƒƒ

Thema’s ƒƒ

Zuidas in uitvoering Deze visie staat in het teken van het voortzetten en versterken van het succes van Zuidas in een periode met veel bouwactiviteiten. Het is onvermijdelijk dat de bewoners en gebruikers last gaan ondervinden van bouw- en funderingswerkzaamheden, omleidingen en bouwverkeer. Maar de overlast mag niet overheersen. Alle reden om juist nu extra aandacht te schenken aan hoe we de kwaliteit van het gebied hoog kunnen houden en waar mogelijk verbeteren. Door zorgvuldige gebiedsregie en goede communicatie zorgen we ervoor dat Zuidas ook tijdens de bouw leefbaar en bereikbaar blijft.

ƒƒ

Uitgangspunt is een besluit over Zuidasdok waarbij alleen de snelwegen onder de grond gaan en de sporen bovengronds blijven. Door de bovengrondse ligging van de sporen wijzigt de stedenbouwkundige opzet. Door dit besluit krijgt station Amsterdam Zuid de ruimte om door te groeien tot het tweede station van Amsterdam. Daarmee ontlasten we station Amsterdam Centraal. De verdere verschuiving van top werklocatie naar een gemengde stad met wonen, werken en voorzieningen krijgt in deze visie vorm. Veel aandacht gaat uit naar het realiseren van een aantrekkelijk woongebied en de integratie van Zuidas in de omgeving. Om Zuidas bereikbaar te houden zal het percentage autogebruik naar beneden moeten. Om dit te bereiken zetten we vol in op het gebruik van fiets en ov. De focus komt niet alleen te liggen op het eindbeeld maar veel meer op de weg daar naar toe: wat moeten we doen om Zuidas nu aantrekkelijk te houden, vooral tijdens de bouw? De ontwikkeling van Zuidas is een gezamenlijke opgave en zal met ontwikkelaars, bouwers, investeerders, andere overheden en vooral bewoners, instellingen en ondernemers van Zuidas vorm krijgen.

Internationaal en ambitieus De kracht van Zuidas wordt onder andere bepaald door de perfecte bereikbaarheid voor auto en ov en de nabijheid van Schiphol. Daar bovenop maakt de aanwezigheid van gekwalificeerde werknemers en kennisinstellingen van Zuidas een gewilde locatie voor internationaal opererende topbedrijven. Het succes en de kracht van Zuidas als internationale toplocatie wordt met deze visie verder uitgebouwd en versterkt. Het internationale karakter moet op straat voelbaar en zichtbaar zijn door hoogwaardige voorzieningen, hotels, kunst en cultuur. Samen met de universiteit ontwikkelen we een echt ‘Kenniskwartier’, een menging van universitaireen stedelijke voorzieningen, bedrijven en wonen.

De kracht van Zuidas wordt onder andere bepaald door de nabijheid van Schiphol foto: Doriann Kransberg

Gemeente Amsterdam13

De Daklaan

Impressie van mogelijke ontwikkeling van de Daklaan impressie: CIIID/Cees van Giessen

We zien kansen om het fietsnetwerk rond station Amsterdam Zuid te verbeteren. Dit is hard nodig, want het aantal mensen dat met de fiets naar station Amsterdam Zuid reist, zal de aankomende jaren enorm toenemen. Een van de belangrijkste ingrepen is de Daklaan: een verhoogde fietsverbinding, die loopt van het Beatrixpark naar de Parnassusweg. Deze fietsverbinding zorgt ervoor dat de nieuwe fietsparkeergarages rond het station op een snelle en veilige manier bereikbaar zijn, zonder kruising van fietsers met voetgangers en ander verkeer bij de drukke pleinen en de Beethovenstraat. Daardoor is er op de begane grond ruimte voor extra (commerciële) voorzieningen. Zo kan aan de noordzijde van het station een aantrekkelijker plein ontstaan. Daarnaast biedt de Daklaan een goede en snelle doorgaande oost-westverbinding door Zuidas. Door de Daklaan groen in te richten, met voetpaden over de gehele lengte en verblijfsplekken in het midden van de Daklaan, kan het ook als park midden in Zuidas fungeren. In Parijs (Promenade Plantée) en New York (The High Line) bevinden zich succesvolle voorbeelden van dergelijke hoge parken. Zo kan ook de Daklaan een groene identiteitsdrager in het hart van Zuidas worden. Voordat het zo ver is moet er nog heel wat onderzocht worden. Bijvoorbeeld naar financiële middelen om de Daklaan te realiseren. Verder is de uitwerking van Zuidasdok in volle gang.

Met de organisatie Zuidasdok wordt bekeken of de Daklaan nog in te passen is in dit proces. Daarbij wordt gekeken naar een variant om de Daklaan direct bij aanleg van Zuidasdok te realiseren (als extra bestelling). En naar een variant waarbij alleen in de constructie rekening wordt gehouden met de Daklaan, zodat realisatie in een later stadium mogelijk is. Over beide varianten inclusief de financiële onderbouwing volgt nog besluitvorming.

14

Een levendige woonwijk De ambitie is om van Zuidas een geliefd woongebied te maken voor jong en oud. Een wijk met een grote verscheidenheid aan nieuwe, lichte woningen in een hoogstedelijke omgeving en met een moderne en kosmopolitische sfeer. Om de verblijfs- en woonkwaliteit in Zuidas te garanderen blijven we inzetten op meer levendigheid en voldoende voorzieningen, zoals scholen, zorgfuncties en winkels. We omarmen initiatieven van huidige en nieuwe bewoners om de openbare ruimte mee in te richten en te helpen onderhouden.

Verbonden door groen en water Een belangrijke voorwaarde voor een gezonde en leefbare Zuidas is de aanwezigheid van voldoende en kwalitatief hoogwaardig groen en water. Dat is niet alleen belangrijk vanwege Visie Zuidas 2016

recreatieve functies, maar ook om Zuidas bestendig te maken tegen extreme regenbuien en hoge temperaturen en een habitat te bieden aan flora en fauna. We gaan aantrekkelijke plekken in het groen of bij het water aanleggen, bestaande plekken verbeteren en groen en water beter met elkaar verbinden. De samenhangende structuur van groen en water wordt een belangrijke drager van de identiteit van het gebied.

Kiezen voor fiets en OV Het aantal vervoerbewegingen neemt de komende jaren flink toe. De ambitie om de bereikbaarheid van Zuidas te behouden en tegelijkertijd een aantrekkelijk verblijfsgebied te vormen, dwingt ons tot het maken van expliciete keuzes. Dat doen we door meer ruimte te bieden aan fiets en ov, als aantrekkelijke alternatieven voor het autogebruik. Met een aantal

reeds geplande (in het kader van Zuidasdok) en beoogde ingrepen (op lange termijn) wordt de OV-bereikbaarheid vergroot. Daarnaast gaan we de fietser zo goed mogelijk ondersteunen. Dat doen we door het fietsen van en naar Zuidas en het stallen van fietsen zo snel, goedkoop, veilig en gemakkelijk mogelijk te maken. We onderzoeken de Daklaan; een verhoogde fietsverbinding in een groene setting. Tot slot gaan we de bestaande en voorziene infrastructuur slimmer en efficiënter benutten. Het bedrijfsleven kan hieraan een grote bijdrage leveren. Deze thema’s vormen de kapstok van de Visie Zuidas 2016. In de volgende hoofdstukken worden aan elk thema doelstellingen gekoppeld en deze worden zo veel mogelijk vertaald naar concrete acties.

Gemeente Amsterdam15

Een hoogstedelijke Zuidas met aantrekkelijke groene landschappen op fietsafstand foto: Peter Elenbaas

Steden als motor Zuidas maakt deel uit van de mondiale economie. Zonder compleet te willen zijn schetsen we hier een aantal voor Zuidas belangrijke ontwikkelingen en trends op economisch gebied. De rol van steden in de wereld is de afgelopen decennia enorm veranderd. Meer dan 50% van de wereldbevolking woont tegenwoordig in steden en dat percentage blijft groeien. De trek naar de stad is een mondiaal fenomeen. Mensen kiezen om uiteenlopende redenen voor Amsterdam: voor een baan, persoonlijke ontwikkeling, op zoek naar een partner of gewoon vanwege het leven en het enorme aanbod aan voorzieningen. Steden zijn de motoren achter nationale economieën geworden. In Nederland is metropool Amsterdam de economische motor van het land. De economie in Amsterdam groeit harder dan elders in het land. Dat komt door de uitstekende mogelijkheden voor opleiding en scholing, het grote innovatieve vermogen en de schaal- en specialisatievoordelen (Structuurvisie Amsterdam 2040, 2011). Zuidas is één van de belangrijkste gebieden in de metropool met een stuwende werking op de nationale economie. In samenhang met de mainportontwikkeling stimuleert het kabinet de ontwikkeling van Zuidas tot een internationale toplocatie. Dit geeft een impuls aan de Nederlandse economie en vergroot de diversiteit en economische basis van het bijbehorende economische kerngebied (Notitie Reikwijdte & Detailniveau 2011).

De aantrekkelijkheid van Zuidas voor internationaal opererende bedrijven hangt onder andere af van haar positie in het nationale en internationale (transport)netwerk. Bereikbaarheid van Zuidas vormt daarmee een belangrijk thema in deze visie. Daarnaast is een groot en gevarieerd aanbod van (hoogwaardige) arbeid en kennis onmisbaar. Mensen vormen de drijvende kracht achter de economische groei van Zuidas. Bedrijven trekken meer en meer naar de plekken waar ze voldoende gekwalificeerd personeel kunnen vinden. Vanuit de overtuiging dat een Zuidas die goed is voor mensen, ook goed is voor bedrijven, is er in deze visie veel aandacht voor ‘kwaliteit van leven’. Want kwaliteit van leven is voor bewoners en bedrijven een belangrijke factor bij de keuze om zich ergens te vestigen. Afgezien van een fijnmazig aanbod aan voorzieningen, goede woningen en scholen, wordt kwaliteit van leven bepaald door de fysieke omgeving: door aantrekkelijk groen, water, mooie architectuur, straten en pleinen. Zo blijkt uit Het Grote Groenonderzoek (2013) dat de aanwezigheid van mooie parken een belangrijke rol speelt bij de afweging om ergens wel of niet te gaan wonen of zich te vestigen.

16

De Visie in kaart gebracht Cruciale onderdelen van de Visie zijn de verbetering van de bereikbaarheid per voet, fiets en ov en de accentverschuiving van een werklocatie naar een gemengd stedelijk gebied. Door een verdere verdichting neemt de druk op de openbare ruimte toe. De bijbehorende opgaven zijn: het creëren van samenhang bij de inrichting van de openbare ruimte en het verbeteren van de verkeerstructuur.

Ruimtelijke Structuur Centraal in Zuidas ligt station Amsterdam Zuid, hét knooppunt van verbindingen voor de fiets en het OV. Door het ondergronds brengen van de snelweg ontstaan er op het dak van de nieuwe tunnels twee langgerekte stationspleinen. Hierdoor komt er ruimte vrij voor het nieuwe station. Door toevoeging van de Brittenpassage en verbreding van de Minervapassage wordt overstappen makkelijker en het contact tussen de beide stationspleinen groter. Deze twee passages en de aangrenzende pleinen zijn voor voetgangers bestemd. Ze vormen een veilig en comfortabel gebied, waaraan alle belangrijke functies om het station een voordeur hebben. Ten noorden van het station komt de samenhang tot stand door een groene route, een verbinding tussen de Schinkel en de Amstel. Een rijk assortiment van bomen en vaste planten vormt het bindend element. De route loopt langs een aantal beeldbepalende gebouwen en verblijfsplekken. Denk aan bestaande gebouwen, zoals het Burgerweeshuis, het Kantongerecht, de Thomaskerk, de Kapel en het Convict, en aan nieuwe gebouwen, zoals het hotel naast de RAI. Langs de route vindt ook transformatie van oudere kantoorgebouwen plaats zoals het Atrium, en gebouwen langs de Prinses Irenestraat. Ten zuiden van het station is een stad van de 21e eeuw in wording. Hier worden onder andere veel nieuwe woningen gebouwd.

Lucht, licht en ruimte, belangrijke kwaliteiten uit het plan van Van Eesteren, komen hier samen met de eigenschappen van een hedendaagse stad: hoge dichtheden, bijzondere architectuur en zorgvuldige aansluitingen van gebouwen op de straat. Er is ruimte voor recreatie door toevoeging van hoogwaardig ingerichte parken, pleinen en speelplekken. De Gustav Mahlerlaan en de De Boelegracht vormen als doorgaande lijnen de ‘ruggengraat’ van dit gebied.

Visie Zuidas 2016

Bereikbaarheid Het netwerk van fietsroutes wordt beter en completer, vooral door het verbeteren van de bestaande fietspaden en toevoegen van ontbrekende schakels. Rondom het station onderzoeken we de inpassing van een carré met tweerichtingsfietspaden en een hooggelegen Daklaan. Hierdoor worden alle stallingen snel en veilig ontsloten. De voetganger en fietser staan centraal in het centrumgebied, de auto krijgt prioriteit bij de uiteinden van de De Boelelaan en de snelwegaansluitingen van de Amstelveenseweg en de Europaboulevard. Het overgrote deel van de openbare ruimte bestaat uit doorgaande stadsstraten, zoals de Beethovenstraat en de Parnassusweg. In deze straten is sprake van een optimale balans tussen bereikbaarheid en kwaliteit, tussen ruimte voor verkeer en ruimte voor verblijf. Continue rijbanen, grote bomen en brede trottoirs bepalen het beeld. Tot slot is ook te zien hoe Zuidas aansluit op de omliggende gebieden. Kansen liggen vooral in het versterken van de verbindingen met Buitenveldert (o.a. Gelderlandplein) en Riekerpolder. Onderzocht kan worden of de ontwikkeling van Riekerpolder als ‘Zuidas-West’ kansen biedt voor de stad. Met het doortrekken van de Noord/

Zuidlijn kan dit gebied opeens heel dicht bij Zuidas komen liggen. Deze en andere mogelijke toekomstige ingrepen in het ov (zoals ook de Oost/Westlijn) bieden kansen voor de toekomst. Maar in verband met de bijbehorende hoge kosten kiest het college van burgemeester en wethouders ervoor om vooralsnog geen van de varianten verder te onderzoeken. Wel betrekt het college de verkende varianten bij het opstellen van een strategisch ontwikkelperspectief voor de stad. Met de Zuidwestboog kunnen we op langere termijn Zuidas per trein beter bereikbaar maken voor reizigers uit Noord-Holland. Voor de Zuidwestboog is een planologische reservering voor de lange termijn vastgelegd. Om deze verbinding goed te kunnen benutten zijn aanvullende sporen nodig of moet een hogere frequentie op de westtak meer capaciteit bieden.

Programma Voor alle gebieden in Zuidas geldt dat we wonen, werken en voorzieningen mengen. De kaart ‘Visie Zuidas 2030’ op de volgende pagina laat zien of er sprake is van gelijkmatige menging (gemengd gebied) of een dominerende functie (gemengd gebied met een accent op wonen of werken).

Deelgebieden

Zuidas bestaat uit elf deelgebieden. Binnen de deelgebieden werken we de plannen van Zuidas verder uit. De deelgebieden zijn ruimtelijk van elkaar gescheiden en kennen elke hun eigen ontwikkelingsopgave en tempo. Per deelgebied houden we de financiën bij in een grondexploitatie en leggen we de juridisch-planologische kaders vast in een bestemmingsplan. De Visie fungeert als overkoepelend kader en vormt de basis voor de ontwikkelingen binnen deze deelgebieden.

Gemeente Amsterdam17

Visie Zuidas 2030 Voetgangersgebied (intensief gebruikt)

Indicatieve verblijfsplek

Gemengd gebied met accent op wonen

Verbetering fietsnetwerk

Gemengd gebied met accent op werken

Zuid-Westboog (verkenning)

Gemengd gebied

Noord/Zuidlijn

Groene route

Verlenging Noord/Zuidlijn tot Schiphol (verkenning)

Stadsstraat voor alle verkeerssoorten 18

Visie Zuidas 2016

Deze kaart weerspiegelt twee belangrijke ontwikkelingen in Zuidas: een

Station Amsterdam Zuid groeit uit tot de toegangspoort van Amsterdam.

accentverschuiving van werken naar meer wonen en een verbetering van de

Voor fietsen, trams en bussen is ruimte beschikbaar in de nabijheid van de

bereikbaarheid per fiets en OV. Het gebied verandert de komende 15 jaar in

stationsentrees. De openbare ruimte rondom het station is bestemd voor

een gemengde stadswijk met meer dan 7.000 woningen. Het woonprogram-

voetgangers.

ma is sterk vertegenwoordigd in Gershwin en de aangrenzende deelgebieden

Voor delen van deze kaart geldt dat de verkaveling nog indicatief is.

Kenniskwartier en Ravel.

Gemeente Amsterdam19

Duurzame Zuidas Een duurzame Zuidas betekent dat we bij alle thema’s die in deze visie voorbijkomen, inzetten op het scheppen van een gezonde, schone, compacte en energieneutrale leefomgeving. Samen met bedrijven, onderwijsinstellingen, maatschappelijke organisaties en de Green Business Club Zuidas brengen we duurzaamheid in de praktijk. Dit betekent onder andere dat we werken aan duurzame energieopwekking, energiebesparing, schone lucht, een klimaatbestendige stad en een circulaire economie (Agenda Duurzaamheid 2015). Duurzaamheid is dan ook een vast onderdeel van alle plannen in Zuidas. De resultaten wat betreft duurzaamheid worden elk jaar gemonitord en vastgelegd in het Duurzaamheidsverslag Zuidas.

De uitgesproken keuze voor een hoogstedelijke en compacte Zuidas rond een OV-knooppunt is een duurzame keuze. We streven naar een levendige en voetgangervriendelijke Zuidas met een hoge dichtheid aan voorzieningen. Water, bomen, groene daken 1 en postzegelparken zorgen voor een prettige, klimaatbestendige en gezonde leefomgeving. Door meer ruimte te bieden aan het ov en de fiets stimuleren we duurzame mobiliteit. Duurzaamheid is belangrijk bij het ontwerp, de inrichting, de inkoop en het beheer van de openbare ruimte. Door in te zetten op een aantrekkelijke en uitdagende openbare ruimte met voldoende groen en water, 2 goede voorzieningen voor voetgangers en fietsers en innovatieve en duurzame speelobjecten voor kinderen en volwassenen, stimuleren we een gezonde leefstijl. Ook bij de inrichting van de openbare ruimte zetten we in op het bieden van voldoende flexibiliteit om te kunnen anticiperen op het veranderend gebruik ervan. Zuidas wordt klimaatbestendig door de openbare ruimte regenbestendig in te richten en ontwikkelaars te vragen waterbergend te bouwen. Bij de keuze en inkoop van materialen toetsen we op duurzaamheid.

Ook stappen we geleidelijk over op het gebruik van energie-efficiënte verlichting, komen er diverse oplaadpunten voor elektrisch vervoer in de openbare ruimte en wordt de mogelijkheid om je auto op te laden een uitgangspunt bij de bouw van nieuwe parkeergarages. Nieuwbouw in Zuidas voeren we uit met een extra ambitie op het gebied van energie. Bij gronduitgifte nemen we BREEAM Excellent 3 als uitgangspunt. In lijn met de Agenda Duurzaamheid (2015) selecteren we ontwikkelaars ook op hun ambities voor energieneutrale nieuwbouw. Daarbij letten we op flexibele en multifunctionele ontwerpen (zoals een verdiepingshoogte van minimaal 3,3 m). 4 Ook zetten we in op het gebruik van stadswarmte, bodemenergie 5 en duurzame 20

4 3

koude uit de Nieuwe Meer. Hiermee maakt Zuidas een duurzame warmte- en koudevoorziening. Zuidas draagt bij aan de stedelijke doelstelling om 20% meer zonne-energie op te wekken en 20% meer energie 6 te besparen dan in 2013. Daarnaast ziet Zuidas de komende jaren ook kansen voor de circulaire economie, onder andere gericht op het meer scheiden en hergebruik van afvalstromen door bewoners, bedrijven en tijdens de bouw. In een circulaire economie gaan we slim om met energie, water, grondstoffen en voedsel. Het is een economie waar ‘afval’ een grondstof is en energie van duurzame bronnen komt. Circulair, want schaarse grondstoffen worden teruggewonnen én Visie Zuidas 2016

6

Artist impressie Mahlerplein: een uitdagende groene ruimte met voldoende groen en goede voorzieningen voor voetgangers en fietsers. 1 impressie: Zuidas Amsterdam

7 1

5

Artist impressie tijdelijke rechtbank, materialen worden hergebruikt 2 impressie: Architectenbureau Cepezed

2

ingezet om nieuwe (financiële of andere vormen van) waarde te genereren. Dat vraagt om nieuwe modellen voor productie, consumptie, (regionale) distributie en logistiek. Om zo de beweging van ‘bezit’ naar ‘gebruik’ en het ‘delen’ van producten te versnellen. Ten slotte wil Zuidas ruimte bieden aan innovatie en nieuwe kleine duurzame bedrijvigheid door als kraamkamer te dienen voor duurzame pilotprojecten en start-ups. 7 Gemeente Amsterdam

Bij de ontwikkeling van kavel P15 in Ravel is BREEAM excellent het uitgangspunt 3 impressie: OVG Real Estate 21

22

Visie Zuidas 2016

1 Zuidas in uitvoering Zuidas is volop in ontwikkeling en er wordt ook de aankomende jaren flink in het gebied geïnvesteerd. Door de snelle ontwikkeling neemt de druk op het gebied ook toe. Er komen steeds meer bewoners en gebruikers en er zijn altijd gebouwen in aanbouw en in verbouw. Regelmatig gaan de bouwprojecten vergezeld van aanpassingen aan de openbare ruimte en het wegennet. Dit beeld kennen we van de afgelopen jaren. Nu komt daar de bouw van Zuidasdok bij: een ingewikkelde en ingrijpende operatie, waarbij tijdens een periode van 10 jaar veel staat te gebeuren. Alle reden om extra aandacht te schenken aan hoe we de kwaliteit van het gebied hoog kunnen houden en waar mogelijk zelfs verbeteren.

Gemeente Amsterdam23

We stellen in deze visie ambitieuze doelen voor de toekomstige ontwikkeling van Zuidas. Tegelijkertijd staat deze visie voor een groot deel in het teken van Zuidas tijdens een enorme hoeveelheid bouwactiviteiten. Het is onvermijdelijk dat de bewoners en gebruikers last gaan ondervinden van bouw- en funderingswerkzaamheden, omleidingen en bouwverkeer. Maar de overlast mag niet overheersen. Dit is belangrijk, want de bedrijven en bewoners in Zuidas stellen terecht hoge eisen aan de kwaliteit van de omgeving. De opdrachtgevers van Zuidasdok, het Rijk, de provincie Noord-Holland, de Stadsregio Amsterdam en de gemeente Amsterdam beseffen goed dat ze alle zeilen moeten bijzetten om de bereikbaarheid te waarborgen en de verblijfskwaliteit van het gebied op peil te houden. Dit geldt niet alleen voor Zuidasdok, maar voor alle bouwactiviteiten die de komende jaren in Zuidas plaatsvinden. Naast het zoveel mogelijk voorkomen van overlast moeten we intensief en open over de bouwwerkzaamheden communiceren. We kunnen ten slotte de gebiedskwaliteit en leefbaarheid ook verhogen door juist waar en wanneer er niet gewerkt wordt het gebied goed te programmeren. Bijvoorbeeld met festivals die speciaal voor de buurt worden georganiseerd, met postzegelparkjes of speelplekken of met leuke voorzieningen die ook ’s avonds en in het weekend open zijn.

Om dit te bereiken geven we grote prioriteit aan Leef Zuidas. De aanbesteding voor de bouw van Zuidasdok loopt via een Design & Construct contract. Daarbij is de opdrachtnemer verantwoordelijk

voor het uiteindelijke ontwerp en de uitvoering. De opdrachtgevers hebben hiervoor een uitgebreid programma van eisen opgesteld. Daarbinnen bedenkt de aannemer de beste oplossing en bepaalt hoe hij het werk uitvoert. In het programma van eisen staan eisen over zaken als mogelijke bouwoverlast. Denk hierbij aan de bereikbaarheid van het gebied en de gebouwen, het verminderen van geluidsoverlast en trillinghinder en het beperken van bouwverkeer. Daarbovenop dagen we de aannemer uit om met aanvullende creatieve oplossingen te komen om de hinder voor de omgeving zo veel mogelijk te voorkomen. Bij de aanbesteding en bouw van de fietsparkeergarage onder het Gustav Mahlerplein is deze methode ook toegepast. Dit heeft geleid tot vernieuwende oplossingen. Hier hebben we als gemeente weer van kunnen leren. Kortom: alle betrokken partijen worden uitgedaagd er juist in deze periode een schepje bovenop te doen. Iedereen die in Zuidas bouwt dagen we uit dat zo menselijk, bewust en gastvrij mogelijk te doen.

Doelen 1 2 3

Zorgen voor een goede bereikbaarheid Gebiedskwaliteit en leefbaarheid hoog houden Excellente publieksinformatie en communicatie

Zorgen voor een goede bereikbaarheid Op de lange termijn verbetert de bereikbaarheid van Zuidas aanzienlijk door de aanleg van Zuidasdok, zowel te voet, per fiets, per auto als met het ov. Dit voordeel geldt niet alleen voor de gebruikers van Zuidas, maar van een veel groter gebied. Maar om zover te komen, vinden eerst bouwactiviteiten plaats die de bereikbaarheid 24

van Zuidas onder druk zetten. Om te voorkomen dat het verkeer en vervoer vastloopt, is in het programma van eisen vastgelegd dat het gebied bereikbaar moet blijven: ƒƒ

Station Amsterdam Zuid blijft in alle fasen van de aanleg van Zuidasdok in gebruik.

Visie Zuidas 2016

ƒƒ

Dat betekent niet dat reizigers niets van de bouw zullen merken. Zij zullen soms moeten omlopen om de perrons te bereiken. In bepaalde periodes worden sporen buiten dienst genomen; er rijden dan minder treinen of metro’s. Buitendienststellingen van spoor en metro worden beperkt. Daarnaast wordt zo veel mogelijk voorkomen dat de buitendienststellingen samenvallen en vinden zij vooral in minder drukke periodes plaats.

ƒƒ

Bij de tunnelbouw worden de Beethovenstraat en de Parnassusweg gekruist. Deze wegen zijn dan tijdelijk niet volledig beschikbaar. Uitgangspunt is dat beide wegen niet gelijk afgesloten worden. Ook alle gebouwen moeten bereikbaar blijven, zo nodig via tijdelijke voorzieningen.

ƒƒ

ƒƒ

ƒƒ

Tijdens de bouw van Zuidasdok wordt bij de onderdoorgangen onder de A10 bij onder andere de Beethovenstraat en Parnassusweg ten minste aan één zijde van de weg een fietspad in twee richtingen in stand gehouden. Dit met uitzondering van incidentele afsluitingen. Voor de autobereikbaarheid via de A10 geldt als uitgangspunt dat alle rijstroken beschikbaar blijven. Dit met uitzondering van korte periodes, bijvoorbeeld in de nachten of de weekenden. Wel zullen rijstroken verlegd en (tijdelijk) versmald worden. Dit geeft extra slingers in de weg en een lagere maximumsnelheid. De capaciteit van de A10 neemt hierdoor tijdens een periode van ongeveer 7 jaar af. Daarom zetten we in op het verminderen van het aantal auto’s dat tijdens de spits van en naar Zuidas rijdt. De inzet is om het aantal auto’s tijdens de spits met 1500 te verminderen. Dit kunnen we bereiken door het aanmoedigen van het reizen buiten de spits, door inzet van Park+Ride-terreinen buiten Zuidas en door het stimuleren van het gebruik van ov en de fiets. Uiteraard in nauwe samenwerking met het bedrijfsleven. Hierover in hoofdstuk 5 meer. Omleidingen zijn goed aangegeven; ook tijdelijke oplossingen zullen er kwalitatief goed uitzien.

We wachten niet met maatregelen tot de bouw van Zuidasdok. Vooruitlopend op de werkzaam-

Zuidas is volop in ontwikkeling en de komende jaren vinden veel bouwactiviteiten plaats foto: Marc Dorleijn

Gebiedsregie Zuidas In Zuidas wordt de aankomende jaren voortdurend gebouwd. Tegelijkertijd willen we dat Zuidas en omgeving een prettige verblijfsplek blijft. Daarom stellen we steeds hogere eisen aan alle aannemers die in Zuidas werken. Werkzaamheden in en aan de openbare weg die de bereikbaarheid van Zuidas sterk verminderen worden zoveel mogelijk in de nacht, weekend en vakantieperiode uitgevoerd. Iedere zomerperiode voert Zuidas daarom een intensief programma van de werkzaamheden uit. Bij de planning en uitvoering van de diverse infrastructurele projecten in en om Zuidas vindt op verschillende niveaus afstemming plaats. Dit doen we onder andere via de Stadsregisseur en via het Platform Bereikbaarheid Amsterdam. Van de bouwende partijen zijn het vooral de opdrachtnemers (aannemers en onderaannemers) die de kwaliteit rond de bouwplaats beïnvloeden. We zien hiervoor een belangrijke rol voor de Bewuste Bouwers en vragen alle aannemers zich hierbij aan te sluiten. Deze en andere randvoorwaarden voor de vastgoedontwikkeling van Zuidas liggen vast in het zogenaamde ‘generiek Bereikbaarheid, Leefbaarheid, Veiligheid en Communicatie (BLVC)-kader Zuidas’. Zuidas kent een intensieve afstemmingsorganisatie waar bouwende partijen aan deelnemen, met elkaar afstemmen en gestimuleerd worden om nieuwe oplossingen te bedenken om bouwhinder te vermijden.

Er wordt een afweging gemaakt of werkzaamheden direct kunnen plaatsvinden of dat het vanwege spreiding van overlast beter is om ontwikkeling op een ander moment te plannen.

Gemeente Amsterdam25

“De grote belofte van de impactvolle periode die de Zuidas tegemoet gaat zit niet uitsluitend in het eindbeeld. Een metropool is permanent ‘onaf’. Daarin schuilt een belangrijk deel van de aantrekkingskracht. Juist de bouwfase biedt ruimte voor toe-eigening door gebruikers van het gebied.“ (André Schaminée, Is Ook) Fasering Fasering Zuidasdok Zuidasdok is een ingewikkeld bouwproject. De ruimte om alle bouwwerkzaamheden uit te voeren is zeer beperkt. Daar komt bij dat ook de omgeving volop in ontwikkeling is. Er is relatief lang hinder voor de omgeving. Niet overal zal de overlast gelijk zijn en de mate van de overlast neemt af naarmate de bouw vordert. In en rond station Amsterdam Zuid vinden de meeste werkzaamheden plaats. Hier veroorzaakt ruwbouw van de tunnels de meeste hinder. De ruwbouw duurt waarschijnlijk ongeveer vier tot vijf jaar. Verderop veroorzaken vooral de verbreding van de A10 en de aanpassingen van de afritten en knooppunten hinder. Na ongeveer acht jaar gaan de tunnels open en kan het verkeer gebruik maken van de vernieuwde A10 Zuid. Vanaf dat moment is de geluidssituatie rond de tunnels sterk verbeterd, maar geeft de bouw van het vernieuwde station nog wel hinder. Waarschijnlijk start de bouw van het station met de aanleg en de verbreding van de perrons, en met aanleg van de Brittenpassage. Daarna is de Minervapassage aan de beurt.

De metroperrons, die momenteel ten oosten van de opgangen liggen, worden verplaatst naar het westen. Daar komt ook een extra perron voor de twee sporen van de Noord/Zuidlijn. Alle trein- en metroperrons worden verbreed, waarvoor het verschuiven van de sporen nodig is. Zodra de tunnels gereed zijn en de dijk van de huidige A10 is afgegraven, kunnen ook de nieuwe tram- en bushaltes worden aangelegd. Bouwwerkzaamheden in de rest van Zuidas Ook in de overige deelgebieden van Zuidas wordt in de aankomende jaren volop gebouwd. Dit gaat ook in fases. Allereerst werken we verder aan de deelgebieden Gershwin, Kop Zuidas, Beethoven en Strawinsky. Ook wordt er gebouwd aan de VU/ VUmc, Rechtbank en RAI Amsterdam. We werken aan infrastructuur, zoals de herinrichting van de De Boelelaan en station Amsterdam RAI (OV SAAL) en aan het omleggen van ondergrondse kabels en leidingen. De grootschalige ontwikkeling van de deelgebieden Kenniskwartier en Ravel volgen daarna.

26

heden nemen we al belangrijke stappen. Bijvoorbeeld met de bouw van de fietsparkeergarages bij de Vijfhoek en het Gustav Mahlerplein.

Gebiedskwaliteit en leefbaarheid hoog houden Zuidas onderscheidt zich niet alleen door de bedrijven die er gevestigd zijn, of de architectuur van de gebouwen. Het gebied is ook prettig om te verblijven. Daarnaast is Zuidas hard op weg te veranderen van een kantoorlocatie naar een gemengde buurt, waar ook gewoond wordt. Daardoor wordt de verblijfskwaliteit steeds belangrijker. Juist in het hart van het gebied zijn de beoogde werkzaamheden intensief en omvangrijk. Het station groeit tegelijkertijd in belang en gebruiksintensiteit, zeker als in 2018 de Noord/Zuidlijn gaat rijden. Ondertussen wordt ook elders in het gebied volop gebouwd. We zien het als onze verantwoordelijkheid de kwaliteit van Zuidas, op straat en in de gebouwen, op een hoog niveau te houden. En liever nog te verbeteren. De gebruikers moeten ervaren dat ze ook tijdens de verbouw serieus worden genomen: door het beperken van hinder en het inrichten van prettige verblijfsplekken. En met het behoud, en verbetering van, een goed voorzieningenniveau (bijvoorbeeld voldoende winkels). Tenslotte is Leef Zuidas juist tijdens de bouwactiviteiten belangrijk voor het in stand houden en verbeteren van het verblijfsklimaat. We stellen steeds hogere eisen aan iedereen die in Zuidas bouwt of verbouwt. Bijvoorbeeld door een maximum te stellen aan de hoeveelheid geluid en trillingen die werkzaamheden mogen voortbrengen.

Klassiek heien met heiblok willen we zo veel mogelijk voorkomen. Daarnaast schrijven we voor dat het bouwverkeer de spits zoveel mogelijk moet mijden. Ook de eisen voor het ‘schoon, heel en veilig’ houden van de omgeving zijn waar nodig hoger dan de landelijke normen. Bouwhekken moeten een hoogwaardige uitstraling hebben. Elke ‘tijdelijke’ situatie die langer dan drie maanden duurt, moet in principe aan dezelfde kwaliteitseisen voldoen als bij een definitieve situatie. Dit geldt zowel voor de inrichting, de materialisatie als het beheer- en onderhoudsregime. Zo wordt een tijdelijke rijweg niet ingericht met rijplaten, maar met tegels.

Visie Zuidas 2016

En een tijdelijk fietspad wordt niet met stelconplaten aangelegd, maar met een dun laagje asfalt. De verblijfskwaliteit in de openbare ruimte staat voorop, in en rond de bouwputten en bij de meest intensief gebruikte locaties in Zuidas zoals de stations, de universiteit, het ziekenhuis, de scholen en de RAI. Het verblijf op deze plekken moet zo aangenaam mogelijk zijn. Samen met de bewoners werken we aan het verbeteren van de openbare ruimte, voorzieningen en ruimte voor sport en beweging. Overal geldt dat het openbaar gebied goed wordt verzorgd. Daarom wordt het gebiedsbeheer tijdens de bouw van Zuidasdok geïntensiveerd. Dit vraagt om aanvullende financiële middelen.

Met activiteiten zoals de Zuidas Run houden we Zuidas ook tijdens de werkzaamheden leefbaar foto: Wouter van Ierssel

Ten slotte spelen voorzieningen en activiteiten een belangrijke rol. Bijvoorbeeld om aandacht te vragen voor de bouw en daarmee uitleg te geven over de komende bouwactiviteiten. Dat kan bijvoorbeeld door het openstellen van bouwterreinen op bepaalde tijden of door voorlichting te geven over innovatieve bouwtechnieken. Op andere plekken gaat het juist om het maken van ‘rustpunten’, als tegenhanger van het bouwgeweld.

Excellente publieksinformatie en communicatie Het grote aantal bouwprojecten in en om Zuidas vraagt om excellente publieksinformatie en communicatie. Bewoners en gebruikers willen we volledig en eerlijk informeren. Zij moeten hun suggesties en klachten makkelijk kwijt kunnen. Om de omgeving van dienst te zijn, te betrekken en te informeren over de ontwikkelingen organiseren Zuidas en Zuidasdok samen de communicatie. Hiervoor komt er één loket. Dit loket werkt vanuit een publiekstoegankelijk informatiecentrum. Daarnaast is het ook op internet en in het gebied herkenbaar aanwezig. Het loket is de brug tussen alle bouwers in Zuidas en de omgeving. Het maakt contact met de mensen in de omgeving. De communicatie geeft duidelijkheid over welke bouwactiviteiten er wanneer komen en wat de mogelijke effecten daarvan zijn. Communicatie betekent ook dat we in het gebied op een goede manier uitleg geven over de bouw. Met digitale informatieschermen op diverse plekken in Zuidas informeren we de gebruikers van Zuidas snel en accuraat, onder andere met behulp van apps.

Door het plaatsen van een transportbrug voor bouwmateriaal bleef het station vanaf het Gustav Mahlerplein goed bereikbaar foto: Bas Peeperkorn

Excellente communicatie betekent dat we ook in het gebied op een goede manier uitleg geven over de bouw foto: Doriann Kransberg Gemeente Amsterdam27

Planning bouwprojecten 2016 - 2030 Oplevering in 2016 In aanbouw en/of start bouw voor januari 2017 Start uitvoering 2017 - 2020 Start uitvoering 2020 - 2030 Dokzone, uitvoering gepland 2018 - 2028

28

Visie Zuidas 2016

Zuidas is de komende jaren volop in ontwikkeling. De fasering van bouwprojecten wordt goed op elkaar afgestemd om te voorkomen dat het gebied onbereikbaar wordt. Op dit moment ligt het zwaartepunt van bouwactiviteiten in Gershwin, Strawinsky, Kop Zuidas en langs de Fred Roeskestraat. In de periode 2020-2030 start de uitvoering van grootschalige projecten in Kenniskwartier en Ravel.

Gemeente Amsterdam29

Station Amsterdam Zuid Station Amsterdam Zuid is misschien wel de belangrijkste voorziening van Zuidas. Het bepaalt in belangrijke mate het functioneren en karakter van Zuidas. Dit als toegangspoort naar Zuidas en de stad en als verbinding met Schiphol. Met project Zuidasdok neemt de betekenis van station Amsterdam Zuid nog meer toe. De verdere uitwerking van het nieuwe station is onderdeel van de aanbesteding van Zuidasdok. Daarom is de precieze ruimtelijke uitwerking nog onbekend. Wel zijn er uitgangspunten en eisen vastgelegd waar de toekomstige aannemerscombinatie vanuit moet gaan. Deze uitgangspunten lichten we hieronder toe: Een nieuw en drukker station Station Amsterdam Zuid wordt steeds drukker. Dit komt vooral door de groei van Zuidas, de komst van meer treinen en vanaf medio 2018 de metro’s van de Noord/Zuidlijn. Daarnaast verdwijnt de directe metroverbinding (lijn 51) tussen Amsterdam Centraal en Amstelveen. In plaats daarvan komt er een hoogwaardige tramverbinding tussen Amstelveen en station

Amsterdam Zuid. Bovendien gaan meer stadstrams, regionale bussen en stadsbussen bij station Amsterdam Zuid stoppen. Het huidige station Amsterdam Zuid heeft onvoldoende capaciteit om alle toekomstige reizigersstromen op te vangen. Tijdens de spitsuren merken de reizigers nu al flinke drukte op de perrons. Daarom breiden we het station fors uit. Het krijgt een ruimere opzet met onder andere bredere perrons en nieuwe overkappingen. Het doel is een compact, overzichtelijk, veilig en efficiënt station. Het aangepaste station krijgt twee onderdoorgangen om het grote aantal reizigers goed te kunnen opvangen: een verbrede Minervapassage en de nieuwe Brittenpassage. De metroperrons bevinden zich nu nog ten oosten van de Minervapassage, maar komen straks centraal te liggen, tussen de Brittenpassage en de Minervapassage. Zo kan in de toekomst elk perron op twee manieren bereikt worden en kunnen de reizigersstromen beter over het station verdeeld worden.

Beethovenstraat Beatrixpark

Minervalaan

WTC Strawinskylaan

STATION ZUID Minervapassage

Parnassusweg Brittenpasssage ABN-AMRO

Mahlerlaan

Matthijs Vermeulenpad

Arnold Schönberglaan

Station Amsterdam Zuid als knooppunt van OV-verbindingen

30

Visie Zuidas 2016

De huidige Minervapassage wordt breder met meer ruimte voor winkels en horeca impressie: CIIID/Cees van Giessen

De huidige Minervapassage wordt breder. Door deze verbreding komt er meer ruimte voor winkels en horeca. Ook in de Brittenpassage komen deze voorzieningen. De Minervapassage blijft ook als interwijkverbinding fungeren, als verbinding tussen het Zuidplein en Gustav Mahlerplein. De Brittenpassage krijgt vooral een functioneel en semipubliek karakter. De omgeving van het station Ter hoogte van het centrumgebied Zuidas komt de A10 Zuid onder de grond in tunnels te liggen. Boven de grond komt hierdoor veel nieuwe openbare ruimte vrij. Daardoor kunnen we de haltes van de bus en tram, de stallingen voor fietsen, de standplaatsen voor taxi’s en de Kiss & Ride op compacte wijze bij elkaar brengen. Hierdoor kan men snel en comfortabel overstappen. De tramhaltes komen in de Schönberglaan te liggen aan de zuidwestkant van het station. De bushaltes gaan weg uit de Strawinskylaan en krijgen een nieuwe plek aan de noordwestzijde van het station. De bus- en

tramhaltes zijn via de nieuwe Brittenpassage ook direct bereikbaar vanaf het trein- en metrostation. In tegenstelling tot naburige stations zetten we niet zozeer in op het station als imposant gebouw. De beoogde internationale allure komt van de verbinding met de direct omringende Zuidas. Het station en de openbare ruimte zijn dus een geïntegreerde ontwerpopgave. Op de stationspleinen komen verschillende verkeerssoorten en –stromen samen, waarbij de voetganger voorrang krijgt. De inrichting van de openbare ruimte sluit aan op de kenmerken van de al opgeleverde openbare ruimte in de directe omgeving. Het station na 2030 Het nieuwe station biedt ruimte aan de verwachte reizigersgroei tot 2030. Eventuele verdere groei vereist waarschijnlijk nieuwe investeringen. Er is een ruimtelijke reservering voor een vijfde en zesde treinspoor en een derde treinperron. Ook is een volledig ondergrondse ligging van de sporen als langetermijnoptie mogelijk.

Gemeente Amsterdam31

32

Visie Zuidas 2016

2 Internationaal en ambitieus Zuidas is uitgegroeid tot een succesvol internationaal zakencentrum. Dit uit zich onder andere in de clustering van kennisintensieve en toonaangevende bedrijven, spraakmakende architectuur en weinig leegstand. In 2015 werken er ruim 31.000 mensen in 700 grote en kleine, vaak internationaal opererende bedrijven. Zuidas ademt kansen en ambities, de mensen die er werken kunnen er hun (internationale) carrière vormgeven. In de aankomende jaren willen we voortbouwen op het succes van Zuidas als internationaal zakencentrum, door dat verder te versterken en toegankelijk te maken voor een breder publiek.

Gemeente Amsterdam33

We richten ons zeker niet alleen op de nieuwbouw. Het overgrote deel van het beoogde kantooroppervlak is immers al gebouwd. Behoud en verbetering van dit bestaande aanbod staat hoog op de agenda. Daarbij bepaalt ook het soort hotels en voorzieningen in het gebied het internationale karakter.

Waarom doet Zuidas het zo goed? De ligging is optimaal. Bovenop intercitystation Amsterdam Zuid met een directe aansluiting op Schiphol en andere bestemmingen in Nederland. Zuidas is voor het wegverkeer perfect bereikbaar via de A10. Met de komst van de Noord/Zuidlijn in 2018 en de bouw van Zuidasdok krijgt de bereikbaarheid nog een forse impuls. Maar zonder het ruime aanbod aan horeca en voorzieningen, zou het succes niet compleet zijn.

zo nadrukkelijk deel uit van een toonaangevend zakelijk centrum.

De aanwezigheid van de VU en het VUmc is belangrijk voor de beleving en uitstraling van het gebied. Omgekeerd versterkt en ondersteunt de ligging in Zuidas de internationaliseringambitie van de VU en het VUmc. Nergens in Nederland maken een universiteit en universitair ziekenhuis

Tot slot gaat uitdrukkelijke aandacht uit naar kunst en cultuur in Zuidas. Ze behoren tot het DNA van het gebied. We vinden dat kunst en cultuur onmisbaar zijn voor de ontwikkeling van Zuidas als levendig en bruisend zakencentrum.

Zuidas moet nog levendiger en multifunctioneler worden. Dit zijn noodzakelijke voorwaarden om ook in de toekomst succesvol te blijven. We beseffen dat de bouw van Zuidasdok een grote invloed heeft. Daarom moet de bouwhinder zoveel mogelijk worden beperkt en de leefbaarheid en bereikbaarheid worden gewaarborgd.

Doelen 1 2 3 4

Het bestaande succes van Zuidas als hét internationale zakencentrum van Nederland verder uitbouwen Inzetten op kennis en innovatie Zuidas toegankelijk maken voor een breder publiek De aanwezigheid en zichtbaarheid van kunst en cultuur versterken als één van de dragers van het gebied

Het bestaande succes uitbouwen Met circa 700 bedrijven en ruim 31.000 arbeidsplekken (in 2015) is Zuidas in Europees perspectief een middelgrote toplocatie. Dat wil zeggen: attractief concurrerend voor bedrijven en talent, maar qua omvang middelgroot (Buck, 2015). Concurrentie ondervindt Zuidas van zakencentra in bijvoorbeeld Brussel, Berlijn, Manchester, Hamburg en Lyon. Zuidas onderscheidt zich van andere internationale zakencentra door de snelle verbinding met Schiphol en de aanwezigheid van de universiteit en de RAI. Maar ook doordat de zakelijke kern wordt omringd door een aantrekkelijke mix van voorzieningen en woningbouw. Deze combinatie van wonen, werken, studeren en recreëren werd ook tijdens 34

denkZuidas als belangrijke kwaliteit onderkend. Ook de vele fietsers, en bijbehorende fietsinfrastructuur en –voorzieningen, is in internationaal perspectief een uniek en onderscheidend kenmerk van Zuidas. Ruim driekwart van het beoogde kantooroppervlakte in Zuidas is al gebouwd. Toch is er de aankomende jaren nog voldoende ruimte om verder te groeien als zakencentrum. Het is niet de ambitie om wat betreft omvang tot de grootschalige Europese toplocaties te behoren, zoals City Londen, Canary Wharf, La Défense of het Bankenviertel. Deze gebieden zijn immers twee tot vier maal groter. Waar we ons wel op richten is een gevarieerde maar beperkte groei Visie Zuidas 2016

van het kantorenaanbod. Zo blijft Zuidas dé toplocatie van Amsterdam en Nederland en blijft Zuidas concurrerend ten opzichte van andere vergelijkbare zakencentra in Europa. We richten ons daarbij ook op behoud en verbetering van het bestaande aanbod. Dit doen we samen met de vele aanwezige partijen die deze ambitie delen. De afgelopen jaren zijn kantoren in Zuidas steeds meer ontmoetingsplekken geworden, waar werkplekken een beperkt onderdeel van uitmaken. Kennisintensieve bedrijven zoeken meer en meer naar een omgeving met een sterke dynamiek, gebaseerd op een evenwichtige mix van sectoren en bedrijfsactiviteiten (Buck 2015). Daarnaast geldt voor freelancers, voor wie werk steeds meer een sociale activiteit is en die samen komen op netwerkplekken, dat een stedelijke omgeving met activiteiten belangrijk is. Het huidige profiel van Zuidas sluit goed aan bij deze trends. Maar het kan altijd beter. Daarom willen we het vestigingsklimaat van Zuidas versterken. In ruimtelijke zin worden de bestaande kantoorconcentraties versterkt met uitbreiding van het centrumgebied in westelijke richting naar het Kenniskwartier. Daarnaast bieden we ruimte aan kantoorontwikkelingen langs de belangrijke noord-zuidstraten en in Vivaldi. De voorwaarden voor nieuw te ontwikkelen kantoorgebouwen of -uitbreidingen scherpen we aan. Voortaan nemen we ook het mobiliteitsprofiel van de eindgebruiker mee.

Dit betekent minder ruimte voor geparkeerde auto’s, juist meer plekken voor het stallen van fietsen en aandacht voor andere vervoerswijzen voor het woon-werkverkeer. Daarnaast komt de nadruk meer dan voorheen te liggen op multi-tenant gebouwen, waar ook functiemenging en transformatie naar bijvoorbeeld wonen mogelijk wordt gemaakt. Denk hierbij aan slimme plattegronden en installaties om bijvoorbeeld badkamers of keukens toe te kunnen voegen. Maar ook aan de fysieke verschijningsvorm van gebouwen en de aanwezigheid van terrassen of balkons. Uitgangspunt is dat nieuwe gronduitgiften vrijwel altijd met open inschrijving plaatsvinden. De nadruk in de selectie komt te liggen op eindgebruikers die internationaal georiënteerd zijn en aan de voorwaarde voldoen dat ze een gebouw ontwikkelen dat duurzaam en flexibel is. ‘BREEAM Excellent’ of een soortgelijk predicaat is daarbij een voorwaarde. Gemeente Amsterdam

Driekwart van het beoogde kantooroppervlak is al gerealiseerd of in aanbouw

In cijfers 2015

Circa

Circa

700 bedrijven

31.000 arbeidsplekken

banken en financiële instellingen juridische dienstverlening

Belangrijkste sectoren overige zakelijke dienstverlening

Zuidas in landelijk en Amsterdams beleid In de Rijksstructuurvisie Infrastructuur en Ruimte (2012) wordt Zuidas gekwalificeerd als een ‘gebiedsontwikkeling van nationaal belang’. Als nationaal belang acht het Rijk het bewerkstelligen van ‘een excellente ruimtelijk-economische structuur van Nederland door een aantrekkelijk vestigingsklimaat in en goede internationale bereikbaarheid van de stedelijke regio’s met een concentratie van topsectoren’. De ontwikkeling van Zuidas, als economische toplocatie en infrastructuurknooppunt (weg, spoor en ov) draagt hieraan bij. In de structuurvisie Amsterdam 2040 (2011) is Zuidas aangemerkt als ‘metropolitaan kerngebied’. Een zeer gedifferentieerd gebied waar sprake is van een optimale menging van functies.