Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie Amsterdam.pdf
Tekst van het document
Arbeidsproductiviteit
Afstand tot koelte: Voor iedere bewoner is tijdens een periode van extreme hitte op loopafstand (300m) een plek beschikbaar om af te kunnen koelen.
Verkenning doelen/richtlijnen
Waterkwaliteit en biodiversiteit
Binnenklimaat voor risicogroepen
Hoe kan de verkenning van nieuwe richtlijnen bijdragen aan het oplossen van de verschillende opgaven rondom hitte? Een vakje met een vinkje betekent een positieve relatie tussen de onderzochte richtlijn en de opgave.
Hitte
Invloed op gezondheid en gedrag
Tussen uitdagingen en oplossingen
Temperatuur in woningen
Opgaven
B
Bijlage bij Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie (april 2021)
78
1
2
Hitte Klimaatadaptatie is op diverse plekken terug te vinden in vigerend beleid. In de gele tabel is een selectie van relevant vastgesteld beleid voor de thema’s te vinden. Dit overzicht is een moment opname, voor
een actueel overzicht van het beleid voor openbare ruimte in Amsterdam, zie het Handboek inrichting Openbare Ruimte (HIOR). De blauwe tabel toont welke onderwerpen in de toekomst verder verkend worden
en kunnen leiden tot nieuwe richtlijnen. In de roze tabel staan de onderzoeken en richtlijnen van externe partijen die als bron kunnen dienen voor de verkenning naar nieuwe richtlijnen.
Vastgesteld beleid Type document
Beschrijving
Scope/regio
Bron
Status
Standaard
In de bouwregelgeving voor nieuw te bouwen woningen is een grenswaarde voor een zogenaamde temperatuuroverschrijding in de woning in de maand juli. Dit is een indicatiegetal waarmee per oriëntatie van het gebouw inzicht gegeven wordt in het risico op temperatuuroverschrijding. De grenswaarde wordt gesteld op een maximale waarde van 1,0.
Landelijk
Bijna Energieneutrale Gebouwen (BENG)
Geldt sinds 01-01-2021 de BENG-eisen voor alle nieuwbouw.
Ambitie
In de toekomst is de stad beter bestand tegen hitte en voorkomt de gemeente schade en overlast in zowel het fysieke als het sociale domein.
Amsterdam
Strategie Klimaatadaptie
Vastgesteld op 04-02-2020
Ambitie
In de stad worden koele plekken gecreëerd waar bewoners kunnen afkoelen, de buitenruimte wordt vergroend en de gemeente trekt samen met woningcorporaties op om bestaande gebouwen hittebestendiger te maken. Nieuwe gebouwen en de buitenruimte worden voortaan hittebestendig ontworpen.
Amsterdam
Strategie Klimaatadaptie
Vastgesteld op 04-02-2020
Richtlijn
Amsterdam biedt met Puccini Rood de kans voor lichtere 30x30cm betontegels, waterdoorlatende verharding, andere typen zwart asfalt (minder zwart, meer reflecterend m.b.v. speciale toeslagen), ondiep water of fonteinen die voor verdamping zorgen.
Amsterdam
Puccini Rood
Vastgesteld op 23-09-2019
B
Bijlage bij Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie (april 2021)
79
Hitte Verkenning naar nieuwe richtlijnen Titel
Verkenningen
Basis
Categorie
Afstand tot koelte
Voor iedere bewoner is tijdens extreme hitte op loopafstand (300m) een plek beschikbaar om af te kunnen koelen. De genoemde loopafstand wordt gezien als een afstand die voor alle inwoners behapbaar is om af te leggen binnen afzienbare tijd (5min). De koele plekken dienen voor iedereen goed bereikbaar en vindbaar te zijn, qua grootte (minimaal 200 m2) en afgestemd op de verwachte toeloop, bieden voldoende schaduw en hebben een aangename gevoelstemperatuur (we zetten in op een verkoelend effect van circa 15 graden waarbij de maximale gevoelstemperatuur tijdens een gemiddelde warme zomer dag onder de 35 graden blijft). Een koele plek is voorzien van voldoende groen en schaduw. Zwemwater kan ook gezien worden als “koele plek”.
Hva Onderzoek, hittebestendige stad
Stad en Regio
Percentage schaduw
Om gedurende extreme hitte de stad voor iedereen bereikbaar te houden is het noodzakelijk om op langzame verkeersroutes voldoende schaduw te realiseren. Hierdoor blijven de voorzieningen van de stad bereikbaar voor iedereen. Hierbij hebben vitale routes (o.a. nabij stations, verzorgingshuizen, commercie en naar koele plekken etc.) de prioriteit. Op die locaties wordt ingezet op minimaal 40% schaduw en in buurten op minimaal 30%. Het heeft de voorkeur de schaduw door middel van groen (bomen) te realiseren. Hierdoor ontstaat, in combinatie met de koele plekken, een netwerk van groene schaduwrijke plekken die de stad bereikbaar houden en haar inwoners verkoelen.
Hva Onderzoek, hittebestendige stad
Straatniveau
Percentage groen
Het vergroenen van de stad draagt bij aan het verminderen van hittestress. Met name in combinatie met het ontharden van de stad is het een doelmatige maatregel die tevens bijdraagt aan het voorkomen van wateroverlast en een bijdrage levert aan de natuurinclusieve stad. In Nederland is de vuistregel dat een toename van groen van 10 procentpunt tot een verkoeling van circa 0,5 graden Celsius leidt. Wij stellen voor om niet een streefpercentage voor de gehele stad vast te stellen, maar per wijktype. Hiermee benutten we het potentieel van kansrijke wijken (bv tuinstad) en zadelen we minder kansrijke wijken (bv stadscentrum) niet op met een onhaalbare opgave. Daarbij zetten we in op dat het percentage groen in de stad niet mag afnemen ten opzichte van de huidige situatie. Dit geldt voor stedelijke, maar ook voor groene onverharde gebieden (bv. parken en de scheggen). Hierbij is de richtlijn; groen als uitgangspunt en alleen verharden wanneer noodzakelijk.
Hva Onderzoek, hittebestendige stad
Stad en Regio
Ventilatie
Door het verschil in temperatuur van open koelere gebieden – denk aan de scheggen, parken en oppervlaktewater - rond de stad en de warme bebouwde gebieden ontstaat een luchtdrukverschil en daarmee een luchtstroming. Deze luchtstroming brengt koelere lucht het bebouwde gebied in. Dit effect, ventilatie, kan optreden tot een kilometer het bebouwde gebied in, mits de obstakels in de vorm van gebouwen, bomen of smalle straten etc. acceptabel. zijn. Zodoende zetten we in op dat bebouwing en de inrichting van de openbare ruimte binnen een kilometer van een koeler gebied zo min mogelijk hinder vormt voor de potentiele ventilatie richting (verhit) stedelijk gebied.
oa. OSKA Intentieverklaring koeling van gebouwen
Gebied en Wijk
1
2
B
Bijlage bij Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie (april 2021)
80
Hitte Verkenning naar nieuwe richtlijnen Titel
Verkenningen
Basis
Categorie
Compenseren bebouwing/ verharding (hitte neutraal bouwen)
Een toename van bebouwing/ verharding leidt niet tot een toename van de gevoels/luchttemperatuur in de direct omgeving (100m). Een eventuele toename wordt gecompenseerd door verkoelende maatregelen zoals groene gevels en groen in de openbare ruimte.
Stedelijke morfologie
Bij transformatie en herinrichtingen wordt in een nieuwe stedenbouwkundige opzet dan wel landschappelijk ontwerp rekening gehouden met een verbetering van gevoels- en luchttemperatuur. Dit kan door aanpassing van het stratenpatroon, verandering van bouwvolumes, voorschrijven van materialen die weinig warmte vasthouden, toevoegen van groen/minimale percentage groen. We richten de openbare ruimte zodanig (opnieuw) in zodat dit leidt tot een verbetering van de gevoels- en luchttemperatuur ten opzichte van de huidige situatie.
Binnenklimaat
Binnenruimtes en met name slaapvertrekken worden tijdens een maatgevende hittedag niet warmer dan (< 27 °C) en koeling ervan leidt niet tot opwarming van de (verblijfs-) ruimtes/openbare ruimte in de directe omgeving.
Reflectie
Op de gronden met de bestemming “…” is het bouwen van een gebouw slechts toegestaan als er vanaf het gebouw, bij de hoogste zonnestand, niet meer dan 20% weerkaatsing van zonlicht richting de openbare ruimte plaatsvindt.
Handreiking decentrale regelgeving klimaatadaptief bouwen en inrichten
Pandniveau
Materiaal gebruik
Met het oog op het voorkomen en beperken van hittestress wordt bij nieuwbouw van gebouwen de gevel van het gebouw zodanig ingericht, dat de maximale luchttemperatuur direct op de gevel ten minste <x> °C lager is dan de maximale luchttemperatuur die zonder maatregelen zou optreden. Voor het temperatuurverschil kan bijvoorbeeld 5 tot 8 °C worden gekozen.
Handreiking decentrale regelgeving klimaatadaptief bouwen en inrichten
Pandniveau
Verkoelende groene daken
Bij transformaties van gebieden worden de daken zodanig ingericht/gebouwd om opwarming van de gebouwen en daarmee het binnenklimaat te beperken. Dit leidt niet tot opwarming van de (verblijfs-)ruimtes/openbare ruimte in de directe omgeving.
Gebied en Wijk
oa. OSKA Intentieverklaring koeling van gebouwen
Stad en Regio
Pandniveau
Pandniveau
1
2
B
Bijlage bij Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie (april 2021)
81
Hitte Richtlijnen / onderzoek externe partijen die als input kan dienen voor stedelijke richtlijnen Type document
Standaarden / Verkenningen / Ambities
Scope / regio
Bron
Status
Richtlijn
De gezamenlijke overheden van de MRA verkennen in 2021 de haalbaarheid van een basisveiligheidsniveau voor de wijze waarmee bij nieuwbouw rekeningen moet worden gehouden met hitte, droogte, wateroverlast en overstroming. Voordeel van zo’n afspraak op MRA niveau is dat het zorgt voor een “level playing field”. De planning is dat dit eind 2021 resulteert in een intentieovereenkomst van de MRA overheden met gebiedspartners uit de bouwketen.
MRA
Basisveiligheidniveau - Klimaatbestendige nieuwbouw - Hitte
Concept
Richtlijn
Maximale afstand/looptijd tot aan koele plek bepalen; 300 meter tot 5 minuten lopen tot een koele plek is idealiter het uitgangspunt; De randvoorwaarden aan een koele plek zijn; minimaal een grootte van 200 m2, toegankelijk dan wel leefbaar en buiten de bebouwde omgeving een gelijke temperatuur met landelijke gebied.
Landelijk
Hva Onderzoek, hittebestendige stad
Onderzoek
Richtlijn
Per wijktype moet een vast percentage groen worden vastgesteld.
Landelijk
Hva Onderzoek, hittebestendige stad
Onderzoek
Richtlijn
Percentage schaduw op loopgebied: - Voor een belangrijke looproute is minimaal 40% schaduw op loopgebieden een bruikbaar streven. - Een streefwaarde voor het percentage schaduw op loopgebieden op buurtniveau is 30%. Minder dan 25% schaduw rond het middaguur is onvoldoende.
Landelijk
Hva Onderzoek, hittebestendige stad
Onderzoek
Richtlijn
Houd rekening met de omgeving van gebouwen: water en groen geven verkoeling. Ook de schaduwwerking van bomen is van groot belang.
Landelijk
OSKA Intentieverklaring koeling van gebouwen
Intentieverklaring
Richtlijn
Voorkom intrede van hitte. Dit betreft zowel bouwtechnische als installatietechnische voorzieningen. Te denken valt aan rekening houden met de oriëntatie van (spui) ventilatiemogelijkheden, de grootte en plaats van gevelopeningen (ramen, deuren) en mogelijke zonwerende voorzieningen (zoals zonwering, overstekken etc.).
Landelijk
OSKA Intentieverklaring koeling van gebouwen
Intentieverklaring
Richtlijn
Verdrijven van warmte. Te denken valt aan het aanbrengen van voorzieningen die warmte kunnen afvoeren, zoals (nacht)ventilatie.
Landelijk
OSKA Intentieverklaring koeling van gebouwen
Intentieverklaring
Richtlijn
Efficiënte koelvoorzieningen. Indien alsnog koelinstallaties nodig zijn, is het zaak dat deze energetisch efficiënt zijn en geen koelmiddelen bevatten die schadelijk zijn voor het klimaat.
Landelijk
OSKA Intentieverklaring koeling van gebouwen
Intentieverklaring
1
2
B
Bijlage bij Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie (april 2021)
B3 Bijlage
Droogte Ambitie
Amsterdam wil bestand zijn tegen langdurige perioden van droogte en hitte: de ambities zijn om schade aan gebouwen, groen, natte en droge infrastructuur en dijken zoveel mogelijk te voorkomen of te beperken en, ook bij droogte en hitte, een prettig leefbare stad te zijn. De toenemende droogte, die samen kan gaan met hitte en soms extreme neerslag, vraagt om een andere kijk op de stad. Het systeem van voldoende water in de bodem is de basis voor een klimaatadaptieve aanpak van droogte. Het vraagt om een actieve kijk naar de mogelijkheden van de bodem in zijn geheel, waarin verschillende aspecten, zoals voldoende ontwatering en bewatering voor groen, fluctuaties van grondwater en de opvang van hemelwater, op elkaar zijn afgestemd.
Opgaven
Op basis van interne risicodialogen is een inschatting gemaakt van de gevolgen van (extreme) droogte voor Amsterdam. In de Strategie Klimaatadaptatie zijn deze opgaven benoemd.
82
1
2
B
Bijlage bij Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie (april 2021)
Droogte Groen en ecologie. Droogte veroorzaakt schade aan stedelijk groen en stedelijke ecologie, vooral bij jonge bomen en beplanting. Bodemdaling. Droogte leidt tot grondwaterdaling en daarmee mogelijk tot bodemdaling, wat verzakkingen van groengebieden, wegen en rioleringen kan veroorzaken. Infiltratieruimte. Bodemdaling gaat ten koste van de infiltratieruimte, wat mogelijk een effect heeft op het bodemleven, bijvoorbeeld op de gangen van wormen. Bodemdaling heeft in de winter ook extra plasvorming op straat tot gevolg. Schade aan wegdek. Droogte kan leiden tot verzakking van en scheuren in het wegdek en trottoir. Maaivelddaling. Het in stand houden van huidige functies wordt door veenoxidatie, met maaivelddaling tot gevolg, moeilijk zonder de waterpeilen verder naar beneden bij te stellen. Recreatiedruk. Daarnaast is er toenemende recreatiedruk in de parken en vanuit de stad op het landelijk gebied, waarbij mogelijk het gebruik en de functie van het gebied verschuiven. Houten funderingen. Door het droog komen liggen van houten paalfunderingen, kunnen deze gaan rotten. Door droogte kan het proces van ‘negatieve kleef’ extra verzakking en scheefstand van huizen en panden veroorzaken. Fundering op staal. Op staal gefundeerde huizen kunnen door bodemdaling, mogelijk (mede) veroorzaakt door droogte, scheefzakken Waterkwaliteit.
Doordat er minder regen valt tijdens perioden van langdurige droogte, wordt het stedelijk water minder verdund en nemen de concentraties verontreinigingen toe. Zo neemt o.a. de (zwem)waterkwaliteit af, wat gezondheidsrisico’s met zich meebrengt. Verzilting. Verzilting van het grond- en oppervlaktewater neemt toe. Dit kan tot schade leiden voor de ecologie en het groen in de stad. Veenoxidatie. De bodem van veenweidegebieden rond de stad daalt, waardoor veen droog komt te liggen en oxideert. Bij het proces van oxidatie komt er extra methaan vrij en wordt klimaatverandering dus versterkt. Leidingen en netwerkkabels. Door het verzakken van de grond kunnen leidingen en netwerkkabels beschadigen en kan de doorvoercapaciteit van riolen en dergelijke afnemen.
83
1
2
B
Grondwater landelijk gebied. Om veenoxidatie en bodemdaling tegen te gaan kan grondwater in landelijke gebieden boven de veenlaag worden gehouden.
Grondwater stedelijk gebied. In stedelijk gebied kan grondwater hoog worden gehouden om verzakking van gebouwen, straten en leidingen tegen te gaan.
Tegengaan van verzilting. Voor grondwater betekent dit onder andere het tegendruk bieden aan het diepe, zilte grondwater en het tegengaan van welvorming ten gevolgen van onderkeldering in diepe polders.
2
Leidingen en netwerkkabels
Robuuste bodem voor verhardingen. Amsterdam zet zich in voor een robuuste bodem. Op plekken waar dit niet haalbaar is moeten we extra maatregelen nemen zoals actief grondwaterbeheer, extra overhoogte of verticale drainage aanleggen en kiezen voor licht ophoogmateriaal dat minder gevoelig is voor zakkingen.
Parken en recreatiegebieden beter inrichten. Verdichting/dichtslaan van de bodem in parken tegengaan om plasvorming, grote kale plekken in de gazons en sterfte van planten en bomen te voorkomen.
Actief grondwater aanvullen. Waar robuuster maken van de bodem niet kan, kun je droogte tegengaan met actief grondwaterbeheer. Bijvoorbeeld door grondwater actief aan te vullen met oppervlaktewater.
Hemelwaterinfiltratie. Door hemelwater van bestaande daken en verhardingen beter te infiltreren in de bodem, kan de bodem de buffer vormen tussen neerslagoverschot en droogte.
Robuuste maaiveldhoogte. Uitgangspunt voor de inrichting van te herontwikkelen gebieden is een ontwateringsdiepte van minimaal 0,90 m zonder drainage. Hierbij is er voldoende ontwatering voor bomen, wegen en gebouwen en is er de mogelijkheid om hemelwater te infiltreren in de bodem.
Verzilting
Waterkwaliteit
Funderingen op staal
Houten funderingen
Schade aan wegdek
Recreatiedruk
Infiltratieruimte
Robuuste groeiplaats met gelijkmatige grondwaterstand. Bij aanleg zorgen voor een ‘robuuste’ groeiplaats met voldoende zuurstof, vocht, voeding en bewortelbare ruimte. Streven is een ontwatering van 1,0 meter zonder drainage.
Verkenning doelen/richtlijnen
Maaivelddaling
Bodemdaling
Hoe kan de verkenning van nieuwe richtlijnen bijdragen aan het oplossen van de verschillende opgaven rondom droogte? Een vakje met een vinkje betekent een positieve relatie tussen de onderzochte richtlijn en de opgave.
Droogte
1
Opgaven
Groen en ecologie
Tussen uitdagingen en oplossingen
84
Veenoxidatie
Bijlage bij Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie (april 2021)
B
Bijlage bij Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie (april 2021)
85
1
2
Droogte Klimaatadaptatie is op diverse plekken terug te vinden in vigerend beleid. In de gele tabel is een selectie van relevant vastgesteld beleid voor de thema’s te vinden. Dit overzicht is een moment opname, voor
een actueel overzicht van het beleid voor openbare ruimte in Amsterdam, zie het Handboek inrichting Openbare Ruimte (HIOR). De blauwe tabel toont welke onderwerpen in de toekomst verder verkend worden
en kunnen leiden tot nieuwe richtlijnen. In de roze tabel staan de onderzoeken en richtlijnen van externe partijen die als bron kunnen dienen voor de verkenning naar nieuwe richtlijnen.
Vastgesteld beleid Type document
Beschrijving
Scope / regio
Bron
Satus
Standaard
De verharding wordt zodanig aangelegd dat het hemelwater gecontroleerd kan afstromen naar het open water of de bergingsvoorzieningen.
AGV
Beleidsregels voor de Keur van AGV
Vastgesteld op 01-11-2019
Standaard
Bij aanleg van verharding waarbij gecompenseerd wordt door alternatieve regenwaterberging, met behulp van laaggelegen land wordt alleen verleend als het verenigbaar is met de hoeveel compensatie (in de vorm van open water) nodig is verschilt per afwateringsgebied: uitgangspunt is 10 % van de oppervlakte van het verhard oppervlak dat er bij komt, tenzij het bestuur anders besluit tot minder of meer, waarbij een maximum geldt van 20 %.
AGV
Beleidsregels voor de Keur van AGV
Vastgesteld op 01-11-2019
Standaard
Het verlies aan berging als gevolg van de aanleg van het verharde oppervlak wordt gecompenseerd. De compensatie wordt in beginsel gerealiseerd vóórdat de verharding plaatsvindt.
AGV
Beleidsregels voor de Keur van AGV
Vastgesteld op 01-11-2019
Standaard
De waterbergende functie van het laaggelegen land dient in het bestemmingsplan te worden vastgelegd; Het voor waterberging bestemde laaggelegen land dient voor deze gebruiksfunctie te worden ingericht; De aanvrager treft een voorziening waarmee het opgevangen hemelwater gecontroleerd kan worden afgevoerd naar het oppervlaktewater; Bij toepassing van de alternatieve regenwaterberging is het effect op het watersysteem gelijkwaardig aan het effect van compensatie door aanleg van water.
AGV
Beleidsregels voor de Keur van AGV
Vastgesteld op 01-11-2019
Standaard
De gemeente past (mits doelmatig) robuuste maatregelen toe in openbaar gebied om hinder van te hoog of te laag grondwater weg te nemen en voert deze samen met andere werkzaamheden uit. Eigenaren zijn verantwoordelijk voor een waterdichte woning.
Amsterdam
Gemeentelijk Rioleringsplan 2016-2021
Vastgesteld op 17-11-2015
B
Bijlage bij Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie (april 2021)
86
1
2
Droogte Vastgesteld beleid Type document
Beschrijving
Scope / regio
Bron
Satus
Standaard
Eigenaren zijn verantwoordelijk voor de grondwaterstand op zijn eigen perceel.
Amsterdam
Gemeentelijk Rioleringsplan 2016-2021
Vastgesteld op 17-11-2015
Standaard
De gemeente hanteert een voorkeursvolgorde voor grondwatermaatregelen bij ruimtelijke ontwikkelingen: aanleg oppervlaktewateren, aanpassen waterpeil van oppervlaktewater, integraal ophogen van maaiveld, bouwkundige aanpassingen, aanpassen van functie van de bebouwing aan omgeving.
Amsterdam
Gemeentelijk Rioleringsplan 2016-2021
Vastgesteld op 17-11-2015
Ambitie
Amsterdam streeft ernaar om in de toekomst beter bestand te zijn tegen langdurige perioden van droogte. In het bijzonder om schade aan gebouwen, groen, infrastructuur, water en dijken zoveel mogelijk te voorkomen en overlast te beperken.
Amsterdam
Strategie Klimaatadaptie
Vastgesteld op 04-02-2020
Ambitie
Amsterdam werkt aan het toekomstbestendig maken van haar assets in de openbare ruimte en trekt op met Amsterdam gebouweigenaren op om funderingen in het publieke en private domein beter bestand te maken tegen droogte. Daarnaast gaat Amsterdam regenwater lokaal (her)gebruiken en waar mogelijk, het grondwater actief aanvullen met oppervlakte water.
Strategie Klimaatadaptie
Vastgesteld op 04-02-2020
Ambitie
Aanvullende stresstesten voor de invloed van lage grondwaterstanden tijdens droogte voor groen en funderingen.
Amsterdam
Strategie Klimaatadaptie
Vastgesteld op 04-02-2020
Ambitie
Lokaal actieve grondwateraanvulling in de openbare ruimte.
Amsterdam
Strategie Klimaatadaptie
Vastgesteld op 04-02-2020
Ambitie
Tegengaan maaivelddaling in parken in Amsterdam.
Amsterdam
Strategie Klimaatadaptie
Vastgesteld op 04-02-2020
B
Bijlage bij Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie (april 2021)
87
Droogte Verkenning naar nieuwe richtlijnen Titel
Verkenningen
Basis
Robuuste Bij aanleg zorgen voor een ‘robuuste’ groeiplaats met voldoende zuurstof, vocht, voeding en bewortelbare ruimte. Het streven groeiplaats met is een ontwatering van 1,0 meter zonder drainage. gelijkmatige grondwaterstand
Categorie Stad en Regio
Robuuste bodem voor verhardingen
Amsterdam zet zich in voor een robuuste bodem. Op plekken waar dit niet haalbaar is moeten we extra maatregelen nemen zoals actief grondwaterbeheer, extra overhoogte of verticale drainage aanleggen. Ook kiezen voor licht ophoogmateriaal dat minder gevoelig is voor zakkingen.
Basisveiligheidsniveau Klimaatbestendige nieuwbouw - Droogte
Grondwater landelijk gebied
Om veenoxidatie en bodemdaling tegen te gaan, kan grondwater in landelijke gebieden, boven de veenlaag worden gehouden.
Stad en Regio
Grondwater stedelijk gebied
In stedelijk gebied kan grondwater hoog worden gehouden om verzakking van gebouwen, straten en leidingen tegen te gaan.
Stad en Regio
Tegengaan van verzilting
Voor grondwater betekent dit onder andere het tegendruk bieden aan het diepe, zilte grondwater en het tegengaan van welvorming ten gevolgen van onderkeldering in diepe polders.
Parken en recreatiegebieden beter inrichten
Verdichting/dichtslaan van de bodem in parken tegengaan om plasvorming, grote kale plekken in de gazons en sterfte van planten en bomen te voorkomen.
Gebied en Wijk
Actief grondwater aanvullen
Waar het robuuster maken van de bodem niet kan, kun je droogte tegengaan met actief grondwaterbeheer. Bijvoorbeeld door grondwater actief aan te vullen met oppervlaktewater.
Stad en Regio
Hemelwater infiltratie
Door hemelwater van bestaande daken en verhardingen beter te infiltreren in de bodem, kan de bodem de buffer vormen tussen neerslagoverschot en droogte.
Pandniveau
Robuuste maaiveldhoogte
Voor de inrichting van te herontwikkelen gebieden is het uitgangspunt een ontwateringsdiepte van minimaal 0,90 m zonder drainage. Hierbij is er voldoende ontwatering voor bomen, wegen en gebouwen en is er de mogelijkheid om hemelwater te infiltreren in de bodem.
Gebied en Wijk
O.a. uitwerking afwegingskader kelderbouw (bouwdynamiek)
Stad en Regio
Stad en Regio
1
2
B
Bijlage bij Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie (april 2021)
88
Droogte Richtlijnen / onderzoek externe partijen die als input kan dienen voor stedelijke richtlijnen Type document
Standaarden / Verkenningen / Ambities
Scope / regio
Bron
Status
Ambitie
Grondwaterneutraal bouwen ondergrondse constructies (particuliere kelders).
Amsterdam
Uitwerking afwegingskader kelderbouw (bouwdynamiek)
Concept
Richtlijn
Hanteren van een gebiedsafhankelijke kD-waarde. Dit kan leiden tot verbod op het bouwen van kelders.
Amsterdam
Uitwerking afwegingskader kelderbouw (bouwdynamiek)
Concept
Richtlijn
De gezamenlijke overheden van de MRA verkennen in 2021 de haalbaarheid van een basisveiligheidsniveau voor de wijze waarmee bij nieuwbouw rekening moet worden gehouden met hitte, droogte, wateroverlast en overstroming. Voordeel van zo’n afspraak op MRA-niveau is dat het zorgt voor een “level playing field”. De planning is dat dit eind 2021 resulteert in een intentieovereenkomst van de MRA-overheden met gebiedspartners uit de bouwketen.
MRA
Basisveiligheidniveau - Klimaatbestendige nieuwbouw - Droogte
Concept
Richtlijn
Het regenwater wordt zoveel mogelijk verwerkt waar het valt (in de bodem geïnfiltreerd) en het gebruik van regenwater heeft de voorkeur boven afvoeren.
Amsterdam
Gemeentelijk Rioleringsplan 2016-2021
1
2
B
Bijlage bij Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie (april 2021)
B4 Bijlage
89
Wateroverlast Ambitie
Het streven is om schade en overlast door extreme regenbuien zoveel mogelijk te voorkomen en om regenwater tegelijkertijd te laten bijdragen aan een aantrekkelijke, comfortabele en leefbare stad. Amsterdam is een aantrekkelijke, groene en gezonde stad en ze wordt nog mooier. We zien een stad voor ons waar meer mensen wonen, werken en recreëren, waar we de openbare ruimte met steeds meer Amsterdammers en bezoekers delen en waar het prettig vertoeven is. We zien voldoende mogelijkheden voor dieren en planten om te leven en voor mensen om daarvan te genieten. Om dit te bereiken, is het goed omgaan met regenwater en een robuuste maaiveldhoogte boven het grondwater cruciaal. Regenwater is simpelweg een te waardevol product om zomaar af te voeren uit de stad. Eigenlijk willen we het regenwater zo goed mogelijk benutten voor de stad, voor het groen en voor het aanvullen van het grondwater. Ook zetten we in op een betere benutting van de mogelijkheden om door meer wateropvang extreme neerslag te kunnen opvangen en te benutten voor droge perioden. Tegelijk moeten we voldoende ruimte hebben om dat regenwater tijdelijk een plek te geven én moet de afvoer via het rioolstelsel en oppervlaktewatersysteem robuust blijven, om bij extreme buien schade aan gebouwen en infrastructuur te voorkomen. Op dit gebied is de afgelopen jaren vanuit Amsterdam Rainproof al veel gedaan.
De daarin gestelde ambitie wordt verder uitgewerkt en gecombineerd met de opgaven voor hitte en droogte. Deze opgaven vragen om een andere kijk op het ruimtegebruik in de stad.
1
2
B
Bijlage bij Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie (april 2021)
Wateroverlast De capaciteit van het Amsterdamse watersysteem om overtollig regenwater in extreem natte periodes via het oppervlaktewater af te voeren, komt steeds verder onder druk te staan, onder andere door de zeespiegelstijging (zie Bijlage H3 – Druk op het watersysteem). Dit vergroot de regenwateropgave en onderstreept het belang van het tijdelijk vasthouden van regenwater voor gebruik in en voor de stad. Het functioneren van het systeem van grachten en vaarten is afhankelijk van een optimale door-stroming en het betrouwbaar functioneren van afsluitingen in geval van calamiteiten.
Opgaven zoals benoemd in de strategie In de Strategie Klimaatadaptatie zijn deze opgaven benoemd en onderverdeeld in vier categorieën: buitenruimte, bebouwing, netwerken en waterkwaliteit. De zes opgaven met de hoogste prioriteit zijn hieronder in willekeurige volgorde weergegeven.
Laaggelegen gebieden onder water. Een extreme bui kan de belasting op het hoofdafvoersysteem dusdanig vergroten, dat voornamelijk de lagergelegen delen van de stad, onder water lopen. Schade aan groen. In ondergelopen gebieden kunnen bomen en planten blijvende schade ondervinden. Schade aan verhardingen. Wanneer neerslag niet goed weg kan stromen, lopen straten onder, wat schade aan verharding met zich mee kan brengen en/of wegen (tijdelijk) onbegaanbaar maakt. Schade aan bebouwing. Wanneer neerslag niet goed weg kan lopen, leidt dit tot schade aan kelders, woningen, winkels, bedrijven en scholen, doordat het water naar binnen stroomt. Bereikbaarheid. Ondergelopen straten verslechten de bereikbaarheid van de stad. Bussen en trams kunnen uitvallen en locaties zijn beperkt bereikbaar voor nood- en hulpdiensten. Uitval vitale functies. Door extreem weer kunnen vitale functies uitvallen, zoals stroomvoorzieningen in bijvoorbeeld ziekenhuizen en gemalen. Waterkwaliteit. De kwaliteit van het oppervlaktewater kan afnemen door een toename van ongezuiverde lozingen via de overlopen. Dit brengt gezondheidsrisico’s met zich mee bij recreatief gebruik.
90
1
2
B
Bijlage bij Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie (april 2021)
Schade aan verharding
Wegen onbegaanbaar
Schade aan bebouwing
Verslechteren bereikbaarheid stad
Uitval vitale functies
Waterkwaliteit
Nieuwe gebouwen voorzien van 60 mm waterberging
Regenbestendigheid onderdeel prestaties afspraken met woningcorporaties
Meer Blauw Groene Schoolpleinen
Meer geveltuinen
Meer slimme Blauw Groene daken (Resilio)
Faciliteren bewoners (tegelservice en coaches)
Verkenning doelen/richtlijnen
Schade aan groen
Hoe kan de verkenning van nieuwe richtlijnen bijdragen aan het oplossen van de verschillende opgaven rondom wateroverlast? Een vakje met een vinkje betekent een positieve relatie tussen de onderzochte richtlijn en de opgave.
Wateroverlast
2
Opgaven
Gedeeltes van stad onder water
Tussen uitdagingen en oplossingen
1
91
Hemelwater verwerken waar het valt
Hergebruiken regenwater
Regenbestendig inrichten openbare ruimte
Vitale en kwetsbare infra en voorzieningen blijven functioneren
Uitgangspunt Openbare ruimte: Groen tenzij
Waterpasserende verharding
Elke dag een nieuwe regenton erbij in de stad
B
Bijlage bij Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie (april 2021)
92
1
2
Wateroverlast Klimaatadaptatie is op diverse plekken terug te vinden in vigerend beleid. In de gele tabel is een selectie van relevant vastgesteld beleid voor de thema’s te vinden. Dit overzicht is een moment opname, voor
een actueel overzicht van het beleid voor openbare ruimte in Amsterdam, zie het Handboek inrichting Openbare Ruimte (HIOR). De blauwe tabel toont welke onderwerpen in de toekomst verder verkend worden
en kunnen leiden tot nieuwe richtlijnen. In de roze tabel staan de onderzoeken en richtlijnen van externe partijen die als bron kunnen dienen voor de verkenning naar nieuwe richtlijnen.
Vastgesteld beleid Type document
Beschrijving
Scope/regio
Bron
Status
Standaard
In lijn met de Agenda Groen (2015) worden straten en pleinen verder vergroend, net als gevels en daken. Vergroening is ook vanuit leefbaarheid en het hittebestendig maken van de stad een verstandige keuze. Bij het ontwerpen aan de verharde openbare ruimte spelen keuzes ten aanzien van het profiel, type goten, drempels, verharding of infiltratieputten een belangrijke rol om knelpunten op te lossen ten aanzien van regenbestendigheid.
Amsterdam
Visie openbare ruimte 2025
Vastgesteld op 8-6-2017
Standaard
Een regenbestendige inrichting is overal in de stad het uitgangspunt, van zowel de publieke als de private ruimte. Dat betekent: bij hevige regen treedt geen schade of overlast op. Tegelijkertijd wordt regenwater nuttig gebruikt voor een groene, aantrekkelijke en leefbare stad. De urgentie verschilt per gebied.
Amsterdam
Visie openbare ruimte 2025
Vastgesteld op 8-6-2017
Richtlijn
De Puccini straatprofielen zijn ontworpen om te voldoen aan eisen voor waterberging en waterafvoer. Afhankelijk van de benodigde eis kan er voor een bepaald type materiaal worden gekozen. Zo kan er voor waterdoorlatende verharding worden gekozen.
Amsterdam
Handboek Rood, Standaard Voor Het Amsterdamse Straatbeeld (Puccinimethode)
Vastgesteld op 23-09-2019
Richtlijn
Om de stad regenbestendig te maken is Rainproof een van de uitgangspunten bij iedere vervanging, groot onderhoud, herontwikkeling of nieuwe gebiedsontwikkeling. De eerste stap voor een ontwerper is om de regenwaterknelpuntenkaart en risicofactsheets te raadplegen. De tweede stap is het raadplegen of opstellen van een Rainproof oplossingenkaart.
Amsterdam
Handboek Rood, Standaard Voor Het Amsterdamse Straatbeeld (Puccinimethode)
Vastgesteld op 23-09-2019
Standaard
Een bui van 60 mm per uur wordt verwerkt zonder schade aan huizen en vitale infrastructuur.
Amsterdam
Gemeentelijk Rioleringsplan 2016-2021
Vastgesteld op 17-11-2015
Standaard
Hemelwater wordt zoveel mogelijk verwerkt daar waar het valt.
Amsterdam
Gemeentelijk Rioleringsplan 2016-2021
Vastgesteld op 17-11-2015
B
Bijlage bij Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie (april 2021)
93
1
2
Wateroverlast Vastgesteld beleid Type document
Beschrijving
Scope/regio
Bron
Status
Standaard
Gebruik van hemelwater heeft de voorkeur boven afvoeren, waarbij de optimale invulling wordt bepaald aan de hand van lokale factoren.
Amsterdam
Gemeentelijk Rioleringsplan 2016-2021
Vastgesteld op 17-11-2015
Richtlijn
Gebruik van hemelwater om: wateroverlast te voorkomen, grondwatertekorten aan te vullen en de stad te vergroenen en te koelen.
Amsterdam
Gemeentelijk Rioleringsplan 2016-2021
Vastgesteld op 17-11-2015
Standaard
De perceeleigenaar is in principe zelf verantwoordelijk voor de verwerking van hemelwater op eigen terrein. Amsterdam
Gemeentelijk Rioleringsplan 2016-2021
Vastgesteld op 17-11-2015
Standaard
Inzet is een robuust en flexibel openbaar hemelwaterstelsel, zodat bijsturing ook later nog mogelijk blijft.
Amsterdam
Gemeentelijk Rioleringsplan 2016-2021
Vastgesteld op 17-11-2015
Standaard
De verwerking van hemelwater is een inspannings- en geen resultaatverplichting voor de gemeente.
Amsterdam
Gemeentelijk Rioleringsplan 2016-2021
Vastgesteld op 17-11-2015
Standaard
Bij vervanging van gemengde riolering wordt aanleg van een gescheiden rioolstelsel overwogen.
Amsterdam
Gemeentelijk Rioleringsplan 2016-2021
Vastgesteld op 17-11-2015
Standaard
Het grondwater is schoon genoeg, verwerking op eigen terrein is niet mogelijk en de gemeente acht dit doelmatig. Eigenaren mogen onder voorwaarden overtollig grondwater aanbieden aan de gemeente.
Amsterdam
Gemeentelijk Rioleringsplan 2016-2021
Vastgesteld op 17-11-2015
Standaard
Overtollig grondwater wordt geloosd op het oppervlaktewater (direct of via een hemelwaterriool). Grondwater wordt niet naar de RWZI getransporteerd.
Amsterdam
Gemeentelijk Rioleringsplan 2016-2021
Vastgesteld op 17-11-2015
Standaard
De gemeente hanteert een grondwaternorm bij ruimtelijke ontwikkelingen. Deze norrm biedt houvast bij het voorkomen van grondwateroverlast.
Amsterdam
Gemeentelijk Rioleringsplan 2016-2021
Vastgesteld op 17-11-2015
Richtlijn
Bij kruipruimteloos bouwen is de norm voor de ontwateringsdiepte 0,50m ten opzichte van het maaiveld en bij bouwen met kruipruimte is dit 0,90m. De ontwateringdiepte mag met een herhalingskans van één keer per twee jaar gedurende maximaal vijf aaneengesloten dagen overschreden worden. Het uitgangspunt bij de norm is dat er geen drainagebuizen of andere ondergrondse ontwateringmiddelen worden toegepast.
Amsterdam
Gemeentelijk Rioleringsplan 2016-2021
Vastgesteld op 17-11-2015
Standaard
De gemeente past (mits doelmatig) robuuste maatregelen toe in openbaar gebied om hinder van te hoog of te laag grondwater weg te nemen en voert deze samen met andere werkzaamheden uit. Eigenaren zijn verantwoordelijk voor een waterdichte woning.
Amsterdam
Gemeentelijk Rioleringsplan 2016-2021
Vastgesteld op 17-11-2015
B
Bijlage bij Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie (april 2021)
94
1
2
Wateroverlast Vastgesteld beleid Type document
Beschrijving
Scope/regio
Bron
Status
Standaard
De gemeente hanteert een voorkeursvolgorde voor grondwatermaatregelen bij ruimtelijke ontwikkelingen: aanleg oppervlaktewateren, aanpassen waterpeil van oppervlaktewater, integraal ophogen van maaiveld, bouwkundige aanpassingen, aanpassen van functie van de bebouwing aan omgeving.
Amsterdam
Gemeentelijk Rioleringsplan 2016-2021
Vastgesteld op 17-11-2015
Standaard
De verharding wordt zodanig aangelegd dat het hemelwater gecontroleerd kan afstromen naar het open water of de bergingsvoorzieningen.
AGV
Beleidsregels voor de Keur van AGV
Vastgesteld op 01-11-2019
Standaard
Bij aanleg van verharding moet het verlies aan infiltratie/bergingscapaciteit vooraf worden gecompenseerd. Compensatie kan plaatsvinden door graven van open water, laaggelegen (overstroombaar) land, vegetatiedaken en/of constructies die bestemd zijn voor de opvang van regenwater. De omvang van de compensatie (in de vorm van open water) is minimaal 10% van het extra verharde oppervlak (tenzij het bestuur anders besluit). Bij toepassing van alternatieve waterberging kan volstaan worden met minder open water.
AGV
Beleidsregels voor de Keur van AGV
Vastgesteld op 01-11-2019
Standaard
Het verlies aan berging als gevolg van de aanleg van het verharde oppervlak wordt gecompenseerd. De compensatie wordt in beginsel gerealiseerd vóórdat de verharding plaatsvindt.
AGV
Beleidsregels voor de Keur van AGV
Vastgesteld op 01-11-2019
Standaard
De waterbergende functie van het laaggelegen land dient in het bestemmingsplan te worden vastgelegd; Het voor waterberging bestemde laaggelegen land dient voor deze gebruiksfunctie te worden ingericht; De aanvrager treft een voorziening waarmee het opgevangen hemelwater gecontroleerd kan worden afgevoerd naar het oppervlaktewater; Bij toepassing van de alternatieve regenwaterberging is het effect op het watersysteem gelijkwaardig aan het effect van compensatie door aanleg van water.
AGV
Beleidsregels voor de Keur van AGV
Vastgesteld op 01-11-2019
Richtlijn
Regenbestendigheid is een van de uitgangspunten waar rekening mee moet worden gehouden bij het kiezen van de juiste beplanting en toepassing van materialen.
Amsterdam
Beleidskader Puccinimethode
Vastgesteld in januari 2019
Richtlijn
Bij onderhoudswerkzaamheden worden zo veel mogelijk aanpassingen gedaan ter bevordering van de regenbestendigheid van de openbare ruimte.
Amsterdam
1 Amsterdam Heel & Schoon
Vastgesteld in december 2016
Standaard
Nieuwe bouwwerken moeten de eerste 60 mm neerslag zelf opvangen en daarna geleidelijk afvoeren.
Amsterdam
Hemelwaterveroordening
Momenteel in inspraak
B
Bijlage bij Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie (april 2021)
95
Wateroverlast Verkenning naar nieuwe richtlijnen Titel
Verkenningen
Basis
Categorie
Verwerk daar waar het valt
Hemelwater wordt zoveel mogelijk verwerkt daar waar het valt.
Gemeentelijk Rioleringsplan 2016-2021
Pandniveau
Hergebruik van hemelwater
Gebruik van hemelwater heeft de voorkeur boven afvoeren, waarbij de optimale invulling wordt bepaald aan de hand van lokale factoren – zichtbaarheid en bewustheid zijn hierbij de kernwoorden: - Hergebruik voor toiletspoeling, aanvullen grondwater, bewateren groen, versterking biodiversiteit en ecologie en beperken hitte. - Verlaag aangelegde waterbergende en infiltrerende groenvoorzieningen. - Verbeterde Boomspiegels bieden ruimte voor waterberging en infiltratie.
Regenbestendig stad
De stad (zowel de publieke als de private ruimte) is zodanig ingericht dat het een bui van 60 mm in 1 uur tijd kan verwerken zonder dat er schade optreedt (GRPA 2016-2020, wordt in 2021 aangescherpt op basis van het KNMI Klimaatsignaal). - Regenbestendig is een van de uitgangspunten bij iedere vervanging, groot onderhoud, herontwikkeling of nieuwe gebiedsontwikkeling. - Alle vervanging, groot onderhoud, herontwikkeling of nieuwe gebiedsontwikkeling wordt vooraf getoetst op regenbestendigheid.
Basisveiligheidsniveau Klimaatbestendige nieuwbouw - Neerslag
Gebied en Wijk
Vitale infrastructuur
Alle vitale en kwetsbare infrastructuur en voorzieningen blijven bij een bui van 90 mm in één uur functioneren en zijn bereikbaar.
Basisveiligheidniveau - Klimaatbestendige nieuwbouw - Neerslag
Stad en Regio
Groen tenzij
Uitgangspunt is “Groen tenzij”, ofwel alleen verharding toepassen als dat echt noodzakelijk is.
Groenvisie
Stad en Regio
Waterpasserende verharding
Waar mogelijk wordt waterpasserende verharding (zoals ZOAK) toegepast.
Hemelwaterverordering
Alle nieuwe gebouwen zijn voorzien van een waterberging van ten minste 60 mm (Hemelwaterverordering).
Prestatieafspraken woningcorporaties
Regenbestendigheid (klimaatadaptatie) is onderdeel van de prestatieafspraken met de woningcorporaties.
Stad en Regio
Stad en Regio Gemeentelijk Rioleringsplan 2016-2021
Pandniveau Stad en Regio
1
2
B
Bijlage bij Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie (april 2021)
96
Wateroverlast Verkenning naar nieuwe richtlijnen Titel
Verkenningen
Basis
Categorie
Schoolpleinen
Meer Blauw Groene Schoolpleinen, via Amsterdamse Impuls Schoolpleinen.
Gebied en Wijk
Geveltuinen
Meer geveltuinen, met bij voorkeur inheemse planten.
Straatniveau
Slimme blauwgroene daken
Meer slimme blauwgroene daken in de stad, opschaling van het RESILIO project.
Pandniveau
Faciliteren bewoners
Faciliteren bewoners in het ontharden van hun tuin, via een tegelservice en Rainproof/ klimaatadaptatie coaches.
Stad en Regio
Regentonnen
Elke dag plaatst minimaal één Amsterdammer een nieuwe regenton (365 tonnen per jaar).
Stad en Regio
1
2
B
Bijlage bij Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie (april 2021)
97
Wateroverlast Richtlijnen / onderzoek externe partijen die als input kan dienen voor stedelijke richtlijnen Type document
Standaarden / Verkenningen / Ambities
Scope / regio
Bron
Status
Richtlijn
De gezamenlijke overheden van de MRA verkennen in 2021 de haalbaarheid van een basisveiligheidsniveau voor de wijze waarmee bij nieuwbouw rekening moet worden gehouden met hitte, droogte, wateroverlast en overstroming. Voordeel van zo’n afspraak op MRA-niveau is dat het zorgt voor een “level playing field”. De planning is dat dit eind 2021 resulteert in een intentieovereenkomst van de MRA-overheden met gebiedspartners uit de bouwketen.
MRA
Basisveiligheidniveau - Klimaatbestendige nieuwbouw - Neerslag
Concept
Ambitie
Grondwaterneutraal bouwen ondergrondse constructies (particuliere kelders).
Amsterdam
Uitwerking afwegingskader kelderbouw (bouwdynamiek)
Concept
Richtlijn
Hanteren van een gebiedsafhankelijke kD-waarde. Dit kan leiden tot verbod op het bouwen van kelders.
Amsterdam
Uitwerking afwegingskader kelderbouw (bouwdynamiek)
Concept
1
2
B
Bijlage bij Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie (april 2021)
98
B5 Bijlage
Overstromingen De kans op een overstroming is door reeds getroffen maatregelen klein, maar de gevolgen van een overstroming kunnen groot zijn. Te denken valt bijvoorbeeld aan maatschappelijke ontwrichting door onbereikbaarheid van de stad of delen ervan, ook voor de nooden hulpdiensten, uitval van vitale functies, schade aan infrastructuur en bebouwing, lange hersteltijden en economische schade.
1
2
B
Bijlage bij Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie (april 2021)
99
1
2
Overstromingen Ambitie
De ambitie is om de kans op overstromingen in de stad te verkleinen, in aanvulling op de verantwoordelijkheden van de andere bestuurslagen en -organen hiervoor. Daarnaast streven we het beperken van de gevolgen bij eventuele overstromingen na, zowel via de ruimtelijke inrichting als door middel van crisisbeheersing.
Dit bereiken we door:
• Als waterschappen zorg te dragen voor veilige waterkeringen die voldoen aan de normen. • Er als gemeente zorg voor te dragen dat de huidige primaire en regionale keringen in ruimtelijke projecten niet doorsneden of verzwakt worden en dat er voldoende ruimte beschikbaar is voor toekomstige versterkingen. • Als gemeente en waterschappen in overleg met regiogemeenten en andere waterbeherendepartijen zoveel mogelijk ruimte in het watersysteem te creëren om de klimaatverandering te kunnen absorberen en te anticiperen op eventuele hogere peilen in het Noordzeekanaal. • Als gemeente zorg te dragen voor zoveel mogelijk passende gevolgbeperkende maatregelen in nieuwe (gebieds)ontwikkelingen, en waar mogelijk ook in de bestaande stad. Vitale en kwetsbare functies, zoals ziekenhuizen en installaties voor elektriciteit en
telecom/ICT, krijgen hierbij extra aandacht, inclusief de locatiekeuze ervan. • Als gemeente en waterschappen er zorg voor te dragen dat de verschillende landelijke en regionale ‘adaptatiepaden’ die worden ontwikkeld vanwege de (versnelde) zeespiegelstijging, niet of zo weinig mogelijk voortijdig belemmerd worden door keuzes op lokaal niveau. • In samenwerking met partners in het veiligheidsen crisisbeheersingsdomein een goede koppeling te maken tussen ruimtelijke adaptatie en crisisbeheersing. Te denken valt aan evacuatie- en bereikbaarheidsroutes en -plannen en shelters
De opgave
Nederland is een laagliggende delta en is daardoor van oudsher gevoelig voor overstromingen. In de loop der eeuwen is een systeem opgebouwd dat Nederland droog houdt. Gemalen zorgen voor de afvoer van het overtollige water. De waterkeringen en ingrepen om rivieren de ruimte te geven, zorgen ervoor dat de kans op overstromingen klein is. Zeespiegelstijging, bodemdaling en een toename van mensen en kapitaal achter de keringen zullen vaker aanleiding zijn tot dijkversterkingen en aanpassingen aan het watersysteem. Klimaatverandering zorgt er tegelijkertijd voor dat de grenzen van het watersysteem sneller
bereikt worden. Zeespiegelstijging maakt de afvoer van overtollig water naar zee lastiger en intensieve regenbuien zorgen ervoor dat het watersysteem zich sneller vult. Aangezien de buffercapaciteit van het watersysteem in dit dichtbevolkte gebied zeer beperkt is, leidt dit sneller tot wateroverlast. Overstromingen in Amsterdam kunnen optreden vanuit de Noordzee (via IJmuiden), de Lek, het Markermeer en de regionale watersystemen.1 Voor het watersysteem komen de limieten in zicht en er is weinig flexibiliteit over om extremen op te vangen.2 Diepe polders zijn het meest kwetsbaar voor overstromingen. Desondanks is het bewustzijn voor overstromingsrisico’s zeer laag. De kans op een overstroming is door reeds getroffen maatregelen klein, maar de gevolgen van een overstroming zijn groot. Als de waterkeringen of kunstwerken in de waterkeringen, zoals sluizen, stuwen en inlaten, falen of dijken doorbreken, wordt het openbare leven ontwricht. Grote delen van de stad kunnen in dat geval onder water komen te staan. Een overstroming veroorzaakt grote economische schade en maatschappelijke ontwrichting. 1 De Waterbestendige stad. Meerlaagsveiligheidbenadering toegepast op de regio Amsterdam. https://ruimtelijkeadaptatie.nl/ voorbeelden/overzichtprojecten/@158387/waterbestendige-stad 2 www.slimwatermanagement.nl/regio/regio-amsterdamrijnkanaalnoordzeekanaal/
B
Bijlage bij Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie (april 2021)
1
2
Het bewustzijn voor overstromingsrisico's is zeer laag.
Grote economische schade en maatschappelijke ontwrichting.
Opgaven Diepe polders zijn het meest kwetsbaar voor overstromingen.
Hoe kan de verkenning van nieuwe richtlijnen bijdragen aan het oplossen van de verschillende opgaven rondom overstromingen? Een vakje met een vinkje betekent een positieve relatie tussen de onderzochte richtlijn en de opgave.
Overstromingen
Gevolgbeperking door ruimtelijke inrichting: Het implementeren en integreren van waterveiligheid in projecten en processen, inzetten van nieuwe gebiedsontwikkelingen voor de waterveiligheid van aangrenzend bestaand stedelijk gebied, het integreren van gevolg beperkende maatregelen in nieuwe gebiedsontwikkelingen, voorkomen van uitval van de riolering, drinkwater en oppervlaktewaterbeheer.
Gevolgbeperking door crisisbeheersing: Goede samenwerking met partners in het veiligheids- en crisisbeheersingsdomein opzetten, om een concrete koppeling te maken tussen ruimtelijke adaptatie en crisisbeheersing.
Verkenning doelen/richtlijnen Preventie: Onderhoud van de primaire waterkering in de stad, het reserveren van voldoende ruimte voor toekomstige uitbreidingen, periodieke inspecties van kunstwerken in de waterkeringen, de kwaliteit van de huidige primaire en regionale keringen als randvoorwaarde stellen in ruimtelijke ontwikkelingen.
Dijkversterkingen en aanpassingen aan het watersysteem
Tussen uitdagingen en oplossingen
100
Voorsorteren op zeespiegelstijging: Ontwikkelen van een visie op de ruimtelijke ontwikkeling en gebiedsontwikkeling vanuit het perspectief van (versnelde) zeespiegelstijging met goede afstemming op regionaal en landelijk niveau.
Samenwerking in regioverband: Inbreng op de Verstedelijkingsstrategie van de MRA, verkennen van basisveiligheidsniveaus voor nieuwbouw, aanhaken op landelijke trajecten als het Deltaprogramma.
B