TKN - 7 Zorg (35) 03 ESPON ACPA policy handbook_NL.pdf

Overdraagbaarheid en duurzaamheid Herhaling en voorwaarden De specificiteit van sociale relaties in Zaragoza, diep geworteld in plattelandsgemeenschappen en een sterk gevoel van thuishoren in een gemeenschap, was de sleutel tot het succes van de Centra als een effectief model voor sociale participatie en sociale inclusie. Dit is echter niet per se een vereiste, aangezien de Centra zelf een platform bieden om sociale interactie te faciliteren. In steden waar ouderen minder geneigd zijn tot sociale interactie en gemeenschapsbetrokkenheid, kunnen facilitators/maatschappelijk werkers helpen een brug te slaan. Dit model kan dus worden gerepliceerd in andere stedelijke omgevingen.

Leerpunten De Centra hebben goed gewerkt voor ouderen die nog steeds emotioneel en fysiek vitaal zijn. Het was moeilijker om mensen te betrekken die afhankelijker zijn, fysiek beperkt om hun huis te verlaten en/of niet bereid zijn om deel te nemen aan de activiteiten van de Centra – misschien omdat sommigen dit nog steeds zien als ruimtes voor hele oude mensen om 'warm te blijven en kaartspelletjes te doen’. Dit heeft ook het belang benadrukt van verspreidingsactiviteiten en van het verkennen van manieren om meer afhankelijke en moeilijk bereikbare ouderen te betrekken.

ESPON / ACPA – Europese steden aanpassen aan vergrijzing: Beleidsuitdagingen en good practices / Beleidshandboek

68

Culturele en intergenerationele initiatieven Stad

Oslo

Geografische focus

Stadsbreed

Gelanceerd in; huidige status

2016; lopend

Meer informatie

Senior i Sentrum-uken (online)

Doelen, inhoud en organisatie Dienstverlening Culturele activiteiten maken deel uit van doelstelling 4: Sociale participatie en inclusie (werkgelegenheid, vrijwilligerswerk en cultuur). De gemeente Oslo heeft nauw samengewerkt met de Noorse Opera en Ballet, het Oslo Filharmonisch Orkest, de musea van Oslo en daarnaast aangewezen culturele ambassadeurs om te helpen pleiten voor deelname. Er is ook samengewerkt met enkele van de bioscopen van de stad, de Cultuuren Literatuurhuizen en er is samengewerkt met de Oslo Metropolitan University aan debatseries gericht op ouderen. De Internationale Ouderendag van de VN op 1 oktober wordt gevierd als de laatste dag van de ‘Seniorenweek’ (Senior i Sentrum-uken), die wordt gecoördineerd door het Ministerie voor Ouderen, Gezondheid en Werkgelegenheid van de gemeente Oslo en sinds 2013 wordt georganiseerd. De week omvat de Rollator Race, Nordic Walking-race en de Generation Games, de ‘Seniorenprijs’ en er is een Galavoorstelling met toespraken en muzikale bijdragen. Naast deze centraal gecoördineerde activiteiten zijn er via de Seniorenhuizen verschillende inclusieve initiatieven in de stadsdelen, maar ook het zorgen voor bankjes rond een voetbalveld is een manier om intergenerationele ontmoetingen te stimuleren.

Bovendien is het creëren van ‘ruimtes met een agenda en een sociale dimensie’ een manier voor mensen om elkaar te ontmoeten terwijl ze ergens heen gaan voor een specifiek doel, of het nu een ruimte is om gereedschap te huren, in een gemeenschappelijke tuin te werken of oude kleren in te leveren.

Bron: gemeente Oslo

Doelgroep De culturele initiatieven en de seniorenhuizen zijn gericht op mensen van 67 jaar en ouder. De Seniorenweek is voor mensen van alle leeftijden: ouderen, familie, kinderen en jongeren, vrijwilligers en dergelijke.

Coördinatie en betrokkenheid van belanghebbenden Het

Ministerie

voor

Ouderen,

Gezondheid

en

Werkgelegenheid

heeft

de

coördinerende

verantwoordelijkheid van de seniorenweek en alle centraal georganiseerde activiteiten, maar vertrouwt op de nauwe samenwerking met de afdeling Cultuur van de gemeente Oslo, de Noorse Opera en Ballet, het Oslo Filharmonisch Orkest, de bioscopen van Oslo en de musea van Oslo. Tijdens de Generation Games en de Seniorenweek zijn ook lokale scholen, sportorganisaties en de politie van Oslo betrokken. De stadsdelen zijn ook betrokken en blijven de verantwoordelijkheid dragen voor het beheer van de seniorenhuizen.

ESPON / ACPA – Europese steden aanpassen aan vergrijzing: Beleidsuitdagingen en good practices / Beleidshandboek

69

Effectiviteit en impact Impact De Seniorenweek en Seniorendag met de Seniorenprijs worden door de ouderen zeer gewaardeerd, omdat het intergenerationeel contact stimuleert. Het richt zich op de mogelijkheden en prestaties van ouderen en zorgt ervoor dat ze zich gezien en gewaardeerd voelen zoals ze zijn. De culturele activiteiten worden in het algemeen zeer gewaardeerd door de gebruikers en de onderwerpen van bijvoorbeeld de debatreeks sloot goed aan bij de doelgroep. De Seniorenhuizen worden gebruikt als plek om oude vrienden te ontmoeten en nieuwe mensen te leren kennen, lid te worden van theatergroepen of andere activiteiten. Het functioneert ook als een veilige ruimte en een ‘one-stop-shop’ om naar toe te gaan als iemand vragen heeft over verschillende aspecten van het ouder zijn.

Monitoring van resultaten Het aantal deelnemers in bijvoorbeeld de Rollator Race wordt gemonitord. Er is geen monitoring van de gebruikers van andere culturele activiteiten, maar bij de debatreeks was er wel ruimte voor het monitoren van deelname. Feedback was ook van centraal belang in de ontwikkeling van leeftijdsvriendelijk beleid in Oslo en daarom werden kwalitatieve interviews en feedback verzameld over verschillende onderwerpen.

Innovativiteit De samenwerking tussen het Ministerie van Ouderen, Gezondheid en Werkgelegenheid en het Ministerie van Cultuur is een innovatieve aanpak om te zorgen voor een verdere verankering van leeftijdsvriendelijk beleid in de stad. Bovendien is het vieren van ouderen door middel van een week vol activiteiten met ouderen in het centrum een manier om ouderen op de politieke en sociale agenda te plaatsen..

Overdraagbaarheid en duurzaamheid Herhaling en voorwaarden Culturele activiteiten en intergenerationele initiatieven zijn zeer repliceerbaar. Het vereist de betrokkenheid van verschillende belanghebbenden en leiderschap bij de coördinatie van de programma's, maar er zijn verder geen speciale voorwaarden voor nodig.

Leerpunten Culturele activiteiten zijn een manier om sociale inclusie en participatie te waarborgen, aangezien muziek, sport en shows iedereen bereiken. Betrokkenheid van belanghebbenden is essentieel om de operationalisering van dergelijke initiatieven te waarborgen. Mogelijkheden voor ontmoetingen tussen generaties zijn ook iets dat ouderen zeer op prijs stellen, omdat het een gelegenheid is voor wederzijds leren en plezier hebben.

ESPON / ACPA – Europese steden aanpassen aan vergrijzing: Beleidsuitdagingen en good practices / Beleidshandboek

70

Nos gusta hablar (Wij houden van kletsen) Stad

Zaragoza

Geografische focus

Drie wijken, met plannen om op te schalen naar stadsbreed

Gelanceerd in; huidige status

November 2017; lopend

Meer informatie

Nos gusta hablar - Ayuntamiento de Zaragoza (online) Nos qusta hablar – Derechos Sociales (online)

Doelen, inhoud en organisatie Dienstverlening Het project Wij houden van kletsen ("Nos gusta hablar") heeft tot doel een ruimte te creëren waar mensen samenkomen om face-to-face te kletsen. Het doel is om momenten van ongewenste eenzaamheid en isolatie te verminderen. Het idee was om mensen die zich alleen voelen de mogelijkheid te bieden om andere mensen te ontmoeten en met hen in contact te komen, op manieren die niet worden geboden door de andere activiteiten – zoals workshops of trainingen – die in de Sociale Centra worden georganiseerd. Het bestaat uit dagelijkse bijeenkomsten in vier Sociale ontmoetingscentra voor ouderen. Wanneer dit initiatief voor het eerst in een centrum wordt georganiseerd, worden de ontmoetingen in eerste instantie om de twee weken gefaciliteerd door een maatschappelijk werker en vervolgens zelf georganiseerd door deelnemers die dan op elk gewenst moment kunnen deelnemen, zonder zich vooraf

te

hoeven

aanmelden.

De

bijeenkomsten

moedigen mensen aan die de behoefte hebben om met andere mensen samen te komen en te praten en ze bevorderen de autonomie en sociale relaties van ouderen.

Bron: gemeente Zaragoza

Doelgroep Deze activiteit staat open voor zowel leden als niet-leden van de Sociale ontmoetingscentra voor ouderen. Het staat ook open voor mensen van alle leeftijden, maar is vooral gericht op ouderen. Het project werd uitgevoerd in een van de Sociale Centra en vervolgens gerepliceerd in drie extra Centra en de gemeenteraad heeft nu, op basis van het succes van het programma en de vraag van andere Centra, goedkeuring gegeven om het op te schalen naar alle Sociale ontmoetingscentra voor ouderen.

Coördinatie en betrokkenheid van belanghebbenden Dit project werd bedacht door het Technisch Bureau voor Senioren in samenwerking met het Aragonese Instituut voor Gezondheidsdiensten (Grupo de Investigación del Instituto Aragonés de Ciencias de la Salud, IACS-IIS Aragón), wiens onderzoek concludeerde dat mensen een bepaald aantal face-to-face interacties nodig hebben om gezond te blijven en ziekten te voorkomen.

Effectiviteit en impact Impact De dagelijkse deelname aan deze activiteit is 15 mensen per dag per centrum (d.w.z. 75 mensen per dag in totaal, aangezien het programma wordt uitgevoerd in vier van de 31 Sociale ontmoetingscentra voor ouderen van de gemeente Zaragoza). Een recente evaluatie bekeek de perceptie van 47 gebruikers van het programma. De meeste deelnemers gaven aan regelmatig deel te nemen aan deze praatjes en gaven aan dat deze hen hebben geholpen nieuwe sociale netwerken op te bouwen en hebben bijgedragen tot een

ESPON / ACPA – Europese steden aanpassen aan vergrijzing: Beleidsuitdagingen en good practices / Beleidshandboek

71

verbeterd emotioneel welzijn. Deelnemers meldden ook dat het project hun motivatie om naar de Sociale Centra te komen heeft vergroot.

Monitoring van resultaten Het programma is onlangs geëvalueerd door de afdeling Sociale Wetenschappen, Universiteit van Zaragoza (Facultad de Ciencias Sociales y del Trabajo de la Universidad de Zaragoza). Het is echter belangrijk op te merken dat deze evaluatie is uitgevoerd met een zeer kleine steekproef (47 personen). Wanneer het project is opgeschaald naar andere centra, is het belangrijk om de effectiviteit van het programma te blijven beoordelen.

Innovativiteit Hoewel het project is gebaseerd op een eerder bewezen concept, is een belangrijk kenmerk van dit project de rol van de sociale facilitator. Het doel is om ouderen deze ruimtes te laten leiden en beheren, maar er ook voor te zorgen dat gesprekken inclusief, respectvol en boeiend zijn voor iedereen. Hiervoor bieden facilitators de deelnemers tools om gesprekken te begeleiden en te beheren.

Overdraagbaarheid en duurzaamheid Herhaling en voorwaarden Het implementeren van dit project vereist een comfortabele ruimte en de ad hoc ondersteuning van een sociale facilitator, waardoor het gemakkelijk overdraagbaar is naar andere contexten en settings.

Leerpunten Het creëren van deze ruimtes voor ouderen om samen te komen en te praten heeft de rol van de Sociale Centra als lokale collectieve locaties ondersteund. De grote vraag en positieve feedback van gebruikers laten zien dat deze bijeenkomsten helpen om tegemoet te komen aan de behoefte van oudere mensen om met hun leeftijdsgenoten te communiceren om eenzaamheid te bestrijden. Een belangrijke factor die tot het succes van dit initiatief heeft bijgedragen, is, zoals hierboven opgemerkt, de rol van facilitators, die een katalysatorrol spelen bij het aanmoedigen van mensen om een respectvol en actief gesprek aan te gaan wanneer de ontmoetingen in een centrum van start gaan. Tegelijkertijd helpt het geleidelijk afbouwen van de rol van facilitators om een gevoel van eigenaarschap bij ouderen te creëren, wat verder bijdraagt aan hun actieve betrokkenheid.

ESPON / ACPA – Europese steden aanpassen aan vergrijzing: Beleidsuitdagingen en good practices / Beleidshandboek

72

O’ Menu Stad

Nantes

Geografische focus

Grootstedelijk niveau

Gelanceerd in; huidige status

2012; lopend

Meer informatie

Bénéficier de l'offre de restauration O'Menu (online)

Doelen, inhoud en organisatie Dienstverlening De dienstenaanbod van de stad Nantes omvat een verscheidenheid aan diensten die thuis of in partnerfaciliteiten worden geleverd voor mensen met een laag inkomen, met een moeilijke sociale en economische situatie of mobiliteitsproblemen. Als onderdeel hiervan is er een dienstenpakket speciaal voor de senioren bedacht, om hen tegen gesubsidieerde prijzen bijvoorbeeld te ondersteunen met kleine doehet-zelf-klussen in hun huis. Een dienst die het vermelden waard is, is O ’Menu, dat senioren de mogelijkheid biedt een volledige maaltijd te ontvangen, thuis of in een van de intergenerationele restaurants en aanverwante restaurants verspreid over het grootstedelijk gebied. Het initiatief is daarom gericht op verschillende soorten behoeften: die van mensen die hun huis niet kunnen of willen verlaten, die niet kunnen of willen koken, of die mobiliteitsproblemen hebben, maar toch graag thuis van een volledige maaltijd willen genieten; en degenen die een gezellige ervaring willen hebben, maar tegen betaalbare prijzen en dichtbij huis. De stad schat dat er jaarlijks ongeveer 450 maaltijden worden bezorgd, terwijl momenteel 23 restaurants als partners zijn toegetreden. Deze zijn verdeeld over het gebied zoals weergegeven op de kaart.

Bron: O’Menu

Doelgroep Dit initiatief is voorbehouden aan burgers ouder dan 60 jaar en de prijzen zijn gebaseerd op inkomen (gemiddeld tussen 1,70 en 11 euro). Reserveren kan 3 dagen voor de datum van de gewenste maaltijd. De dienst staat open voor individuele huishoudens en voor faciliteiten zoals Établissement d'Hébergement pour Personnes Âgées Dépendantes (EHPAD, bejaardentehuis), die vaak een overeenkomst hebben. Het menu kan tot op zekere hoogte worden afgestemd op de individuele voedingsbehoeften.

Coördinatie en betrokkenheid van belanghebbenden De Service wordt geleverd door de stad in samenwerking met een aantal restaurants (meestal intergenerationele en aanverwante restaurants) binnen het grootstedelijk gebied. Momenteel zijn er 23 partnerinstellingen. Zoals hierboven vermeld, heeft het initiatief ook partnerschapsovereenkomsten met EHPAD's en andere instellingen.

ESPON / ACPA – Europese steden aanpassen aan vergrijzing: Beleidsuitdagingen en good practices / Beleidshandboek

73

Effectiviteit en impact Impact Dankzij de optie voor thuisbezorging konden veel senioren met beperkte mobiliteit of toenemend verlies van autonomie profiteren van een thuisbezorgde maaltijd van goede kwaliteit. Ze kunnen zoveel van deze dienst profiteren als ze willen en zonder enige verplichting. Dit is niet alleen een belangrijke dienst voor mensen die anders moeite zouden kunnen hebben om boodschappen te doen en te koken, maar helpt ook om een goed en uitgebalanceerd dieet te behouden tegen een zeer betaalbare prijs. De

optie

voor

maaltijden

in

partnerrestaurants bevorderd de sociale integratie, ook met andere generaties en biedt senioren de mogelijkheid om uit te gaan

en

een

prettig

moment

van

gezelligheid te ervaren.

Bron: Dolcerama/YouTube

Monitoring van resultaten Evaluaties van het initiatief zijn meestal informeel en door middel van groepsdiscussies of bilaterale feedbacksessies met de gebruikers.

Innovativiteit Het initiatief is innovatief, omdat het niet alleen een prijsverlaging mogelijk maakt om de toegang tot een maaltijd van goede kwaliteit en optionele gezelligheid te vergroten, maar ook aandacht besteedt aan andere aspecten (zowel logistiek als moreel) die mensen ervan zouden kunnen weerhouden deel te nemen en deze ook probeert aan te pakken.

Overdraagbaarheid en duurzaamheid Herhaling en voorwaarden Als het doel is om de service betaalbaar te maken voor mensen die over het algemeen niet over de middelen beschikken of uit eten gaan als een “luxe” zien, is het van groot belang dat de stad de maaltijden zinvol kan subsidiëren. De kwaliteit van maaltijden staat ook centraal; zij moeten aantrekkelijk zijn, afgestemd op de voedingsbehoeften van de begunstigde groep. Het is ook van cruciaal belang om een netwerk van partners te hebben dat groot genoeg is om een verscheidenheid in de keuze te bieden en om aan de logistieke behoeften te voldoen.

Leerpunten Een van de grootste moeilijkheden waarmee de stad te maken heeft gehad, is om deze mogelijkheid bekend te maken aan de minder betrokken of meer geïsoleerde senioren. Mensen aarzelen soms ook om een vreemde naar hun huis te laten komen voor de bezorging van maaltijden en zijn soms enigszins terughoudend om het huis te verlaten en naar een van de restaurants te gaan. Het is daarom essentieel om energie te steken in het vergroten van het bewustzijn, deze mogelijkheid onder de aandacht te brengen, ervaringen te delen en zoveel mogelijk ad hoc aandacht te besteden aan deze huishoudens om ze aan te moedigen om mee te doen. Dit vergt natuurlijk veel capaciteit, die steden – en de betrokken vrijwilligers – vaak niet hebben.

ESPON / ACPA – Europese steden aanpassen aan vergrijzing: Beleidsuitdagingen en good practices / Beleidshandboek

74

Vincles (Bindingen) Stad

Barcelona

Geografische focus

Stadsbreed

Gelanceerd in; huidige status

2016; lopend

Meer informatie

What is VinclesBCN - Ajuntement de Barcelona (online)

Doelen, inhoud en organisatie Dienstverlening Vincles is een "dienst die is opgezet om eenzaamheid te bestrijden door de sociale relaties van senioren die zich eenzaam voelen te versterken en nieuwe technologieën te gebruiken om hun welzijn te verbeteren". Met behulp van een gebruiksvriendelijke app is het doel om ouderen in staat te stellen te communiceren en contact te hebben met hun familie en vrienden, evenals met andere senioren die tot het Vincles-netwerk behoren, door middel van videogesprekken en tekst-, video- of ingesproken berichten. Via deze app kunnen gebruikers in contact blijven met hun dierbaren en nieuwe mensen met gedeelde interesses ontmoeten. De gemeenteraad voorziet gebruikers van een tablet met internetverbinding en de app; voor gebruikers die al een tablet/smartphone en internetverbinding hebben, helpt de gemeente bij het installeren van de app. Nieuwe gebruikers krijgen training om te leren hoe ze de app kunnen gebruiken. Familieleden en vrienden die met de gebruikers in contact willen komen, kunnen de app naar hun apparaten downloaden. Als een gebruiker met de tablet of de app tegen een probleem aanloopt, is er een gratis hulplijn beschikbaar.

Doelgroep Vincles is opgezet voor mensen die aan de volgende criteria voldoen: •

Ten minste 65 jaar oud;

•

Geregistreerd als inwoner van Barcelona;

•

Bereid om actieve sociale relaties te aan te gaan en te onderhouden;

•

Gemotiveerd om de app te leren gebruiken;

•

In staat om Catalaans en/of Spaans te spreken.

Courtesy of Ajuntement de Barcelona

Coördinatie en betrokkenheid van belanghebbenden Dit initiatief wordt gecoördineerd door de gemeenteraad van Barcelona. Andere belanghebbenden, zoals de Bloomberg Philanthropies Foundation, zijn ook betrokken bij de implementatie van Vincles door fondsen te verstrekken, de resultaten te bewaken en het replicatiepotentieel in andere steden te analyseren. NGO's zoals Amics de la Gent Gran, gespecialiseerd in het aanpakken van ongewenste eenzaamheid, bieden ondersteuning.

ESPON / ACPA – Europese steden aanpassen aan vergrijzing: Beleidsuitdagingen en good practices / Beleidshandboek

75

Effectiviteit en impact Impact Het Vincles-initiatief is zeer positief ontvangen, omdat het de communicatie tussen ouderen en hun familie en vrienden vergemakkelijkt, waardoor ze zich bijgestaan, gemotiveerd en zelfvoorzienend voelen. Bovendien helpt het senioren mensen te ontmoeten en nieuwe vaardigheden te leren. In december 2018 telde de app duizend gebruikers. Recentelijk, in maart 2020 is het aantal gebruikers gestegen naar 2.331.

Monitoring van resultaten Een

team

van

professionele

Vincles

maatschappelijk

werkers

en

animators

biedt

gebruikers

ondersteuningssessies om ervoor te zorgen dat ze de app kunnen gebruiken. Ze voeren ook periodieke gepersonaliseerde follow-up uit om de voortgang te volgen. De Bloomberg Philanthropies Foundation en de gemeenteraad onderhouden regelmatig voortgangsbijeenkomsten om de ontwikkeling van het project te volgen.

Innovativiteit Vincles wordt beschouwd als een project van sociale innovatie. In 2014 werd het voorstel bekroond met de eerste prijs van de Bloomberg Philanthropies’ Mayors Challenge, waarin sociale innovatieprojecten worden erkend die de kwaliteit van het leven van mensen verbeteren. De prijs van €5 miljoen was een belangrijke opsteker. In de nabije toekomst willen lokale autoriteiten dat de Vincles-app de ‘senioren-app’ wordt. Dit houdt in dat in de app informatie wordt opgenomen over alle activiteiten en diensten die de stad voor ouderen aanbiedt, samen met een online GP-videoconferentiedienst voor minder mobiele mensen.

Overdraagbaarheid en duurzaamheid Herhaling en voorwaarden Vincles is nog niet buiten Barcelona gerepliceerd, hoewel verschillende steden interesse hebben getoond in dit project. Dit is het geval voor Singapore, Santiago, Jalisco en Malaga. Sommige landen zijn begonnen te experimenten met digitale platforms om sociale participatie te ondersteunen en eenzaamheid te bestrijden: bijv. CareZone (VS), Tyze (Canada) en Voisin-Âge (Frankrijk). Vincles kan gemakkelijk worden overgedragen, omdat het niet afhankelijk is van specifieke lokale omstandigheden. Duurzaamheid op lange termijn wordt vergemakkelijkt in contexten waar (althans sommige) ouderen al smartphones of tablets hebben, aangezien dit de kosten voor lokale autoriteiten verlaagt.

Leerpunten Vincles heeft aangetoond dat technologie een opmerkelijk potentieel heeft om het leven van ouderen te verbeteren. Stadsbestuurders beseften dat deze app gebruikers kon helpen om veel meer te doen dan alleen contact houden met hun familie; het kan hun sociale relaties verbreden en hun banden met de lokale gemeenschap versterken, waardoor het gevoel van eenzaamheid wordt verminderd en sommige gezondheidsproblemen worden voorkomen. Dit initiatief daagde ook stereotypen uit, over dat ouderen niet geïnteresseerd zouden zijn in technologie, aangezien het in alle stadsdelen is geslaagd en naar verwachting zal blijven groeien. 80% van de gebruikers zijn vrouw, wat wijst op de grote belangstelling van oudere vrouwen voor leeftijdsvriendelijke activiteiten.

ESPON / ACPA – Europese steden aanpassen aan vergrijzing: Beleidsuitdagingen en good practices / Beleidshandboek

76

5. Respect en sociale inclusie Amsterdam vertelt Stad

Amsterdam

Geografische focus

Stadsbreed

Gelanceerd in; huidige status

2016; afgerond

Meer informatie

Amsterdam vertelt (online)

Doelen, inhoud en organisatie Dienstverlening Amsterdam vertelt is begonnen als onderdeel van het grotere programma Lang Leve Kunst (2013-2016) van de Nederlandse steden Amsterdam, Den Haag, Eindhoven, Leeuwarden en Maastricht, met als doel het aanbod van culturele activiteiten voor ouderen te vergroten en te diversifiëren, evenals intergenerationeel contact te vergroten. In Amsterdam werd dit geïmplementeerd als Amsterdam vertelt, dat in 2016 uitgroeide tot een op zichzelf staand project. Amsterdam vertelt heeft twee pijlers: fotografie en literatuur. In beide pijlers raken ouderen vertrouwd met de mogelijkheden van de betreffende activiteit. Dit doen ze samen met jongere mensen, in tweetallen. In de fotografiepijler kunnen ouderen deelnemen aan masterclasses en workshops, verzorgd door professionele fotografen. Ze leren over techniek en compositie, waarna ze samen met hun collega (een jongere) door de buurt wandelden om foto's te maken. Op vergelijkbare manier bieden professionele schrijvers in de literatuurpijler masterclasses en workshops aan, waarna de tweetallen hun eigen proza of gedichten gaan schrijven

Doelgroep Alle ouderen (65 jaar en ouder) in de vier deelnemende stadsdelen maakten deel uit van de doelgroep. In deze vier doel-districten telt de doelgroep ongeveer 66.000 ouderen. Omdat het project ook van jongeren afhankelijk is, behoren zij ook tot de doelgroep. Hun aantal in het doelgebied ligt rond 137.660.

Bron: Openbare Bibliotheek Amsterdam / OBA (2019)

Coördinatie en betrokkenheid van belanghebbenden Amsterdam vertelt is een gezamenlijk initiatief van het stadsmuseum Foam en de Openbare Bibliotheek van Amsterdam. Het project is gefinancierd door verschillende culturele fondsen (The Art of Impact, FNO, Fonds voor Cultuurparticipatie, Fonds Sluyterman van Loo). Voorafgaand aan de start waren ouderen betrokken: door middel van co-onderzoek onder leeftijdgenoten identificeerden ouderen de wensen en voorkeuren van de doelgroep met betrekking tot culturele activiteiten.

ESPON / ACPA – Europese steden aanpassen aan vergrijzing: Beleidsuitdagingen en good practices / Beleidshandboek

77

Effectiviteit en impact Impact Het project vindt plaats gedurende één jaar, opeenvolgend in de betrokken wijken. Jaarlijks doen in totaal ongeveer 300 ouderen mee, samen met 150 jongeren. Er zijn meerdere resultaten van het project. In de eerste plaats worden intergenerationele contacten gestimuleerd en versterkt door de vorming van de tweetallen van jongeren en senioren. Ze leren meer over elkaars leefwereld, wat het wederzijds respect verbetert. Bovendien verbeteren de deelnemers door de aard van de activiteiten hun culturele en taalkundige vaardigheden. De oudere mensen die bij de fotografieactiviteiten betrokken zijn, leren ook hoe ze digitale camera's moeten gebruiken. Bij een deel van de deelnemers is door het project belangstelling voor culturele activiteiten ontstaan

Monitoring van resultaten Bij de ontwikkeling van het initiatief zijn ouderen betrokken door middel van een seniorenpanel. Tijdens en na het project was er een evaluatie halverwege en achteraf met dezelfde (kwalitatieve) panelbenadering.

Innovativiteit Het project heeft een paar innovatieve elementen, zoals de koppeling van oudere en jongere mensen, maar wat misschien nog indrukwekkender is, is dat de projectformule erin slaagt om meerdere problemen aan te pakken waar ouderen tegelijkertijd mee worstelen, waaronder eenzaamheid, technisch en cultureel analfabetisme en fysieke oefening.

Overdraagbaarheid en duurzaamheid Herhaling en voorwaarden Er bestaan initiatieven met een vergelijkbare aanpak (bijvoorbeeld Together Old and Young, gefinancierd door het programma Erasmus+ van de EU), hoewel er geen exacte kopieën van het Amsterdam verteltproject bekend zijn. Wanneer het project wordt gerepliceerd, zijn er een aantal voorwaarden waaraan moet worden voldaan. Ten eerste zijn effectieve contacten tussen de deelnemende vrijwilligers en culturele instellingen nodig om een divers pakket aan culturele activiteiten te bieden en om ervoor te zorgen dat de activiteiten goed worden begeleid. Ten tweede zijn financiële middelen nodig om professionele schrijvers en fotografen te betrekken die workshops geven.

Leerpunten De impact is vergroot door op wijkniveau te werken en door bewoners te betrekken (bij de aanpak, werving, uitvoering en afwerking). Bovendien heeft het organiseren van extra activiteiten de inbedding van het project in de buurt en de rest van de stad vergroot, omdat het de kans vergroot dat bewoners het project leren kennen. Door de foto's in het Foam-fotografiemuseum van de stad te laten zien, hoorden nog eens 40.000 mensen over het project.

ESPON / ACPA – Europese steden aanpassen aan vergrijzing: Beleidsuitdagingen en good practices / Beleidshandboek

78

6. Maatschappelijke participatie en werkgelegenheid Anmäl hinder (Meld obstakels) Stad

Göteborg

Geografische focus

Stadsbreed

Gelanceerd in; huidige status

2017; lopend

Meer informatie

Anmäl enkelt avhjälpta hinder - Göteborgs Stad (online)

Doelen, inhoud en organisatie Dienstverlening In 2017 lanceerde de stad Göteborg een app genaamd Anmäl hinder (meld obstakels). Met deze app kan de gebruiker plekken melden waar de toegankelijkheid moet worden verbeterd om een beter gebruik van openbare ruimtes mogelijk te maken. De app is gelanceerd door Dienst Huisvesting van de stad (Fastighetskontoret), als onderdeel van haar werk om de toegankelijkheid van de stad te verbeteren en draagt zo ook bij aan het leeftijdsvriendelijk maken van de stad Göteborg. In dit werk is het meest concrete doel het verwijderen van onnodige obstakels in de stedelijke omgeving, zoals zware deuren, slechte verlichting en trappen zonder leuningen. De Anmäl hinder-app stelt de gebruiker in staat om een foto te maken van een plaats die aandacht nodig heeft en om het obstakel te beschrijven en te categoriseren met een geotag van zijn locatie. De gebruiker kan ook vrijwillig zijn contactgegevens achterlaten bij het melden. De app gebruikt een open source-code, zodat deze ook elders kan worden gerepliceerd.

Doelgroep

Bron: Göteborgs Stad

Het doel van de app is om burgers in staat te stellen bij te dragen aan het toegankelijker maken van de stad voor mensen van alle leeftijden en niveaus. De app is niet specifiek gericht op een bepaalde gebruikersgroep.

Coördinatie en betrokkenheid van belanghebbenden De Dienst Huisvesting van de Gemeente Göteborg (Fastighetskontoret) is bezig om Göteborg een toegankelijkere stad te maken. Er zijn tal van maatregelen genomen om dit doel te bereiken, waaronder de lancering van de Anmäl hinder-app. Deze app is ontwikkeld door de Dienst Wonen in samenwerking met een particulier bedrijf dat de app heeft ontworpen.

Effectiviteit en impact Impact De impact van de Anmäl hinder-app is terug te zien in het aantal gerapporteerde obstakels. De app is in maart 2017 gelanceerd en in 2017 en 2018 zijn in totaal 378 meldingen naar de gemeente gestuurd. Dit is vergelijkbaar met het aantal meldingen uit de periode van tien jaar voorafgaand aan de lancering van de app, tussen 2006 en 2016, toen er 156 meldingen werden gedaan. Dit betekent dat ongeveer 70 procent van alle meldingen van de afgelopen 12 jaar komt uit de tijd van na het uitbrengen van de app.

ESPON / ACPA – Europese steden aanpassen aan vergrijzing: Beleidsuitdagingen en good practices / Beleidshandboek

79

Monitoring van resultaten De stad monitort het gebruik van de app en onderneemt actie naar aanleiding van het aantal meldingen van obstakels. Statistische follow-up wordt ook uitgevoerd op basis van welke soorten obstakels worden gemeld en welke afdelingen de hoofdverantwoordelijkheid hebben voor het verwijderen van het gemelde obstakel.

Innovativiteit In 2018, the Anmäl hinder app was awarded the Swedish eGovernment Award by the Swedish Association of Local Authorities and Regions for the most innovative digital solution in public administration. Compared to traditional ways of reporting obstacle, an advantage of the app is that the user can take a picture of the obstacle, which can help the city assess what types of measures are needed.

Overdraagbaarheid en duurzaamheid Herhaling en voorwaarden In 2018 ontving de Anmäl hinder-app de Zweedse eGovernment Award van de Zweedse Vereniging van Lokale Autoriteiten en Regio's, voor de meest innovatieve digitale oplossing in het openbaar bestuur. Vergeleken met traditionele manieren om obstakels te melden, is een voordeel van de app dat de gebruiker een foto van het obstakel kan maken, wat de gemeente kan helpen beoordelen welke soorten maatregelen nodig zijn.

Leerpunten Het feit dat de app is gebaseerd op een open source-code biedt goede voorwaarden voor het overdragen van de app aan andere steden. Hoewel deze app is ontworpen om gebruikers in staat te stellen obstakels in de stad te melden, kan een vergelijkbare app ook voor andere doeleinden worden gebruikt, bijv. voor het identificeren van plekken die mensen als onveilig beschouwen. Meer in het algemeen kan een dergelijke app worden gezien als een potentiële participatieve stedenbouwkundige tool, die kan worden gebruikt om een bewonersperspectief te krijgen over hoe een bepaalde locatie moet worden ontwikkeld.

ESPON / ACPA – Europese steden aanpassen aan vergrijzing: Beleidsuitdagingen en good practices / Beleidshandboek

80

Betrokkenheid van gebruikers in stedelijke planning Stad

Oslo

Geografische focus

Stadsbreed

Gelanceerd in; huidige status

2016; lopend

Meer informatie

Medvirkningskonferanse (online)

Doelen, inhoud en organisatie Dienstverlening Een van de belangrijkste maatregelen die in Oslo is genomen, is het besluit om het actieplan voor een leeftijdsvriendelijke stad te ontwikkelen op basis van input van verschillende methoden waarbij ouderen betrokken zijn. Dit omvat openbare bijeenkomsten (‘Medvirkningskonferanse’); inspectierondes met ouderen om de positieve en negatieve aspecten van ouder worden in bepaalde delen van de stad te visualiseren en te demonstreren (de zogenaamde ‘Seniortråkk’); en het betrekken van ouderen bij focusgroepen en gerichte gesprekken om onderliggende problemen aan het licht te brengen. Gebruikersbetrokkenheid is ook belangrijk geweest bij het verankeren van leeftijdsvriendelijke perspectieven in afdelingen zoals de Plannings- en Bouwdiensten en het Stadsmilieu-agentschap van Oslo. In deze gevallen waren ouderen betrokken door middel van bijv. de 'Seniortråkk' (inspectie), waar de onderwerpen banken, verlichting en openbare toiletten op de agenda stonden, om te zorgen voor goed toegankelijke groene ruimtes en sociale infrastructuren in hun stadsdelen. Dit bleek duidelijk uit de ontwikkeling van Hovseter, een wijk in het stadsdeel van Vestre Aker waar de oudere bewoners actief betrokken waren bij het planningsproces, naast de afdeling Planning en Bouw en de afdeling Milieu.

Nieuwe banken, paden, trottoirs en gebieden voor lichamelijke oefening waren cruciaal om fit en gezond te blijven, met of zonder rollator. Gemakkelijke toegang en veiligheid bij het gebruik van de natuurgebieden rond Oslo, namelijk Marka heeft ook deel uitgemaakt van soortgelijke rondes met het Stadsmilieu-agentschap. Ouderen werden ook getraind in het gebruik van iPads en geïnspireerd door initiatieven in Göteborg, filmden ouderen hun dag. Dit hielp zowel de goede als de minder goede aspecten van het ouder zijn in een stad te ontdekken. De betrokkenheid van gebruikers heeft de manier waarop deze afdelingen hun doelgroepen waarnemen veranderd en zorgt voor een toegankelijke en veilige stad voor iedereen.

Doelgroep Age-friendly City is vooral gericht op mensen van 60 jaar en ouder. Bovendien heeft het initiatief ‘Age-friendly Oslo’ doelbewust geen subgroepen en doelgroepen gedefinieerd naast mensen ouder dan 60 jaar, hoewel het beleidsinitiatief zich richt op het deel van de bevolking dat zelfstandig of semi-zelfstandig thuis kan wonen. Dit is ook de reden waarom hun actieplan geen huisvesting en zorg omvat, aangezien andere plannen dit dekken in Oslo.

Coördinatie en betrokkenheid van belanghebbenden Betrokkenheid van gebruikers was een van de belangrijkste pijlers van

Bron: gemeente Oslo

het opbouwen van een leeftijdsvriendelijk stadsbeleid in Oslo. Dit vereist nauwe samenwerking en langere processen dan anders het geval zou zijn geweest, door de verschillende methoden die in gang zijn gezet. Het actieplan voor een leeftijdsvriendelijk Oslo is gebaseerd op bijdragen van oudere burgers en is gekoppeld aan zes van de beleidsdoelstellingen van de WHO. Het Ministerie van Ouderen, Gezondheid en Werkgelegenheid was de belangrijkste coördinator, maar is erin geslaagd andere afdelingen en diensten binnen de gemeente Oslo te motiveren om bij hun beleidsvorming rekening te houden met leeftijdsvriendelijke aspecten. Dit is een werkelijke bottom-up benadering van beleidsvorming.

ESPON / ACPA – Europese steden aanpassen aan vergrijzing: Beleidsuitdagingen en good practices / Beleidshandboek

81

Effectiviteit en impact Impact De effecten van de gebruikersbetrokkenheid zijn onmiddellijk zichtbaar, met nieuwe banken op kortere afstand van elkaar, evenals discussies over de beschikbaarheid van openbare toiletten en betere verlichting die wordt overwogen door de afdelingen van de gemeente Oslo. Ook de feedback van ouderen in de stadsdelen is zeer positief. Gezien en gehoord worden is belangrijk voor het gevoel van betekenis te zijn voor de samenleving. Het resultaat van gebruikersbetrokkenheid zijn de geleidelijk veranderde praktijken van sommige afdelingen die de stad met nieuwe 'leeftijdsvriendelijke' ogen zien; dit zal op de lange termijn bijdragen aan het creëren van een meer inclusieve stad, waar het stigma van ouderen zal verdwijnen.

Monitoring van resultaten Er zijn geen indicatoren ontwikkeld voor gebruikersbetrokkenheid, afgezien van kwalitatieve feedback aan de projectleiders in de districten tijdens bijeenkomsten. Het veranderende verhaal wordt echter steeds duidelijker naarmate leeftijdsvriendelijk beleid wordt beschouwd als onderdeel van de overkoepelende randvoorwaarden voor beleidsontwikkeling tussen afdelingen van de gemeente. Het is belangrijk om te definiëren welk type gebruikersbetrokkenheid volstaat voor de verschillende projecten en of een nieuw project gebruikersbetrokkenheid vereist. Verschillende projecten vereisen verschillende praktijken voor gebruikersbetrokkenheid,

variërend

van

interviews

tot

focusgroepen,

openbare

hoorzittingen/

vergaderingen en in-kaart-breng-sessies. Voor toekomstige monitoring van het programma worden de volgende indicatoren voorgesteld: •

Aantal oudere deelnemers aan stadsdeelvergaderingen en overleg;

•

Aantal nieuwe projecten als gevolg van gebruikersbetrokkenheid.

Innovativiteit Uitgebreide gebruikersbetrokkenheid is een innovatieve, dynamische en democratische benadering van beleidsontwikkeling. Het is innovatief in zijn methode en organisatiestructuur, omdat het meer nadruk legt op de behoeften van gebruikers in plaats van op de gepercipieerde behoeften van een bevolking. Het helpt de perceptie van wat leeftijdsvriendelijke steden zijn en in de toekomst zullen zijn uit te dagen en dwingt een nieuwe aanpak om na te denken over samenwerking tussen gemeentelijke diensten en agentschappen.

Overdraagbaarheid en duurzaamheid Herhaling en voorwaarden Betrokkenheid van gebruikers is een innovatieve planningsmethode en andere gemeenten in Noorwegen en in het buitenland die geïnteresseerd zijn in leeftijdsvriendelijke beleidsinitiatieven zouden moeten overwegen het onderwerp vanuit een bottom-up perspectief te benaderen. Het perspectief van gebruikersbetrokkenheid is belangrijk, omdat het bijdraagt aan de duurzaamheid van leeftijdsvriendelijk beleid op lange termijn. Het is verankerd in de gemeenschap en zorgt ervoor dat gemeentelijke agentschappen en diensten bij hun beleidsvorming rekening houden met leeftijdsvriendelijke praktijken. Het aspect van gebruikersbetrokkenheid is een krachtig instrument, aangezien het zowel het politieke als het bestuurlijke niveau van gemeentelijke overheden aanspreekt. Het vereist goede communicatie, uitstekend verwachtingsmanagement wat betreft de invloed van gebruikersbetrokkenheid en duidelijke participatiestructuur om ervoor te zorgen dat alle stemmen worden gehoord.

Leerpunten After the first public meeting it was concluded that older people are generally less interested in healthcare services than the municipality initially assumed. Aspects such as being able to continue to live and thrive and have meaningful lives were considered more important. Small adjustments on e.g. the distance between benches and their design, distance to tram and bus stops, access to green areas and better lighting help facilitate the use of the city and would be enough to entice a greater number of older people to be more active in their local area.

ESPON / ACPA – Europese steden aanpassen aan vergrijzing: Beleidsuitdagingen en good practices / Beleidshandboek

82

7. Communicatie en informatie Centres locaux d'information et de coordination – CLIC (Lokale informatie- en coördinatiecentra) Stad

Nantes

Geografische focus

Grootstedelijk niveau

Gelanceerd in; huidige status

2004; lopend

Meer informatie

Les centres locaux d'information et de coordination (online)

Doelen, inhoud en organisatie Dienstverlening Het CLIC biedt ouderen een duidelijk en toegankelijk overzicht van de diensten en mogelijkheden die de stad hen biedt. Dit overzicht blijft een uitdaging. Het probleem waarmee de stad te maken heeft, is niet alleen het in kaart brengen en duidelijk presenteren van de verschillende diensten, initiatieven en tools die kunnen worden aangeboden, maar ook om concreet contact te leggen met een enorme en vaak ontoegankelijke gemeenschap van gebruikers, die beperkte digitale vaardigheden hebben en in isolatie leven. Sinds vijftien jaar heeft de stad Nantes één aanspreekpunt ingesteld voor mensen ouder dan 60 jaar en hun gezinnen. Deze balie heeft de taak om te informeren, te luisteren en te ondersteunen om oplossingen te vinden die zijn toegesneden op de behoeften van iedereen: huishoudhulp, institutionele accommodatie, maaltijdbezorging, hulp op afstand, enz. Er is een reeks aan folders, catalogi en papieren/digitale outlets ontwikkeld en verschillende contactpunten die ondersteuning en informatie op maat kunnen bieden.

Doelgroep Deze dienst is open voor het publiek en is speciaal ontworpen voor mensen ouder dan 60 jaar, evenals hun families en alle professionals die in dit domein werken. Elke wijk heeft een kantoor en er zijn mobiele kiosken, die ook gemeenschappen op buurtniveau benaderen en gericht zijn op evenementen en andere soorten bijeenkomsten om potentiële begunstigden proactief te betrekken.

Bron: Protecvie

Coördinatie en betrokkenheid van belanghebbenden Het CLIC wordt beheerd door het Centre Communal d'Action Sociale (CCAS). Het heeft een centraal coördinatiebureau en buurtcontactpunten. Ze gebruiken ook lokale partners zoals verenigingen om proactief contact te zoeken op buurtniveau en om met hun informatieaanbod minder betrokken gemeenschappen en huishoudens te bereiken.

ESPON / ACPA – Europese steden aanpassen aan vergrijzing: Beleidsuitdagingen en good practices / Beleidshandboek

83

Effectiviteit en impact Impact Nantes heeft een enorm portfolio aan initiatieven en ondersteunende diensten, die goed worden gepresenteerd en voor het publiek toegankelijk zijn via verschillende wegen. De Stad maakt ook gebruik van de rencontres de quartier (buurtvergaderingen) en de verschillende ontmoetingen op wijk- en buurtniveau om zoveel mogelijk informatie te verspreiden over nieuwe mogelijkheden en diensten. De communicatieinspanningen zijn dan ook goed op orde, hoewel er geen specifieke gegevens zijn om te bewijzen in hoeverre de lokale oude bevolking op de hoogte is van het aanbod. Ze bieden ook een gastvrije, veilige ruimte om zorgen en angsten te bespreken, samen wegen te verkennen en het bewustzijn te vergroten. Een interessant effect is dat jonge senioren informatie komen verzamelen voor hun ouders en op deze manier al informatie inwinnen en gaan nadenken over hun toekomst.

Monitoring van resultaten Er zijn enige informele monitoringsinspanningen geweest, maar er zijn geen specifieke onderzoeken uitgevoerd. De gemeente weet welke stadsgebieden of subgroepen nog steeds buiten hun bereik liggen wat betreft betrokkenheid en bewustmaking. Dit in kaart brengen kan helpen om inspanningen te richten op groepen die nog steeds buiten bereik liggen.

Innovativiteit CLIC maakt het mogelijk om een centraal informatiepunt te hebben dat niet alleen stadsgerelateerde diensten en initiatieven verzamelt, maar ook het aanbod van lokale verenigingen en maatschappelijke organisaties. Het is zeer nuttig geweest, niet alleen om de communicatiestrategie en -inspanningen te vereenvoudigen en efficiënter te maken, maar ook om te zorgen voor coördinatie en het creëren van verbindingen tussen de verschillende initiatieven en organisaties die op dit gebied actief zijn.

Overdraagbaarheid en duurzaamheid Herhaling en voorwaarden De CLIC is alleen actief in het grootstedelijk gebied van Nantes en is daarom niet gerepliceerd. Essentiële kenmerken voor repliceerbaarheid zijn onder meer de bereidheid en inzet van de stad om te investeren in communicatie-inspanningen en deze voortdurend aan te passen aan de verschillende lokale dynamiek (in termen van bereik, methoden, inhoud). Dit vergt tijd en financiële middelen. Het is ook belangrijk om te beschikken over een dicht netwerk en coördinatie tussen alle actoren die in dit domein actief zijn, zodat het dienstenaanbod relatief eenvoudig kan worden verzameld.

Leerpunten Een uitdaging blijft het onvermogen om de groepen te bereiken die minder actief en betrokken zijn bij de activiteiten die de stad en andere verenigingen voorstellen. De dienst heeft ingezien dat er niet alleen meer capaciteit nodig is om proactief contact te leggen met moeilijk bereikbare individuen en gemeenschappen; maar dat naast informatie een echte bewustmakingscampagne nodig is, om mensen te informeren over wat ze kunnen verwachten en welk pad ze kunnen nemen voordat ze oud worden en bepaalde uitdagingen tegenkomen. Wat ook belangrijk is, is het bevorderen van een culturele verandering waarvoor senioren actief moeten zijn, open moeten staan voor hulp en ondersteuning, deelnemen aan vrijetijdsactiviteiten en aandacht en zorg moeten krijgen; en tot slot, aan hun toekomst moeten denken. Dit wordt vaak gezien als een van de grootste belemmeringen voor betrokkenheid, waarbij sommigen niet het gevoel hebben dat "dit iets voor hen is", of dat "ze het nodig hebben of het zelfs verdienen".

ESPON / ACPA – Europese steden aanpassen aan vergrijzing: Beleidsuitdagingen en good practices / Beleidshandboek

84

Gezamenlijk onderzoek door Instellingen voor Hoger Onderwijs Stad

Greater Manchester

Geografische focus

Stadsbreed

Gelanceerd in; huidige status

MICRA is opgericht in 2010 (samenwerking bestond voorheen al); de activiteitend zijn gaande

Meer informatie

MICRA (online)

Doelen, inhoud en organisatie Dienstverlening Het gebied van Greater Manchester staat bekend om sterke connecties tussen onderzoek en praktijk op het gebied van ouder worden. Bijzonder vermeldenswaardig is MICRA: het Manchester Institute for Collaborative Research on Aging - dat deel uitmaakt van de Greater Manchester Aging Hub. De onderzoeksgebieden omvatten architectuur, economie, techniek, geschiedenis, biowetenschappen, geneeskunde en sociologie en zijn onderverdeeld in drie thematische focusgebieden: Vergrijzing en Gezondheid (hoe effectieve en efficiënte gezondheid en zorg te bieden aan vergrijzende bevolking?), Vergrijzing en Samenleving (hoe kunnen samenlevingen de vergrijzing beter opvangen?) en de Biologie van Ouder Worden (hoe en waarom worden mensen ouder?). Voorbeelden van lopende onderzoeksprojecten zijn: Ambitie voor Ouder Worden (over de bestrijding van sociaal isolement), fRaill (over causale processen met betrekking tot kwetsbaarheid en welzijn op oudere leeftijd), Groene infrastructuur, OPUS (over de seksualiteit van ouderen) en PrevenIT (over het gebruik van IT om te helpen bij ouder worden). Naast pure onderzoeksoutput richten de activiteiten van MICRA zich ook op: •

Evenementen organiseren waar de aangesloten academici hun nieuwste onderzoeksinspanningen presenteren voor een publiek van maximaal 100, waaronder onderzoekers, zorgverleners, ouderen, lokale overheid, Nationale Gezondheidsdienst (NHS) en de particuliere sector. Het programma bestaat meestal uit een netwerklunch om 13.00 uur en loopt van 14.00 - 16.00 uur. Er zijn 3 tot 4 presentaties, een koffiepauze en een vraag-en-antwoord-sessie;

•

Samenwerkingen

met

verschillende

belanghebbenden

bij

het

ontwikkelen

van

een

vergrijzingsstrategie, beleid en praktijk.

Links: onderzoekspresentatie georganiseerd door MICRA. Rechts: voorbeeld van onderzoekspublicatie. Bron: MICRA. Bron: Centre for Spatial Inclusion Design Reseach

ESPON / ACPA – Europese steden aanpassen aan vergrijzing: Beleidsuitdagingen en good practices / Beleidshandboek

85

Doelgroep Het onderzoeksnetwerk heeft als doel de kennis over ouder worden te vergroten, voor verschillende belanghebbenden: •

Beleidsmakers, waaronder ambtenaren en projectfunctionarissen van NGO's;

•

Andere vergrijzings-onderzoekers;

•

Uiteindelijk ouderen zelf.

Het netwerk is niet alleen bedoeld voor de doelgroepen in het Greater Manchester-gebied, het streeft naar een zo groot mogelijk geografisch bereik – tot aan onderzoek voor o.a. Bolivia.

Coördinatie en betrokkenheid van belanghebbenden Lokale universiteiten (bijv. University of Manchester, Manchester Metropolitan University, Manchester School of Architecture; University of Salford) werken samen met Greater Manchester Combined Authority, de tien Greater Manchester lokale autoriteiten en NGO's aan onderzoek met betrekking tot ouder worden en leeftijdsvriendelijkheid. De coördinatie wordt gedaan door de Greater Manchester Aging Hub.

Effectiviteit en impact Impact MICRA's netwerk bestaat momenteel uit meer dan 300 academici en 2.000 leden, met meer dan 60 onderzoeksprojecten. Sinds 2016 zijn er 31 evenementen georganiseerd. De University of Manchester, Manchester Metropolitan University, University of Salford hebben ook een Memorandum of Overeenkomst ondertekend om samen te werken aan onderzoek naar dementie, waarbij de krachtenbundeling wordt voortgezet. Bovendien hebben de instellingen voor hoger onderwijs deelgenomen aan meerdere externe conferenties en uitwisselingen van onderzoek (bijv. gezamenlijk organiseren van de British Society of Gerontology-conferentie).

Monitoring van resultaten Hoewel de output van MICRA bekend is, omvatten de gezamenlijke onderzoeksactiviteiten naar ouder worden in het Greater Manchester-gebied meer dan dat. Op dit niveau is er geen formele monitoring of evaluatie, dus het is moeilijk om te rapporteren over aspecten zoals de vertaling van onderzoek naar de praktijk.

Innovativiteit Veel nauwere samenwerking tussen onderzoek en praktijk dan in andere steden te zien is – en daarmee aansluiten bij de behoefte aan de nieuwste op bewezen inzichten over ouder worden die beoefenaars naar voren laten brengen.

Overdraagbaarheid en duurzaamheid Herhaling en voorwaarden Samenwerkend onderzoek vereist de aanwezigheid van een lokale universiteit of vergelijkbare onderzoeksinstelling die over academici beschikt die gespecialiseerd zijn in onderwerpen die verband houden met ouder worden. Verder is financiering en ervaring en capaciteit voor netwerken en verspreidingsactiviteiten noodzakelijk.

Leerpunten De samenwerking heeft voor het grotere goed van Greater Manchester professionele grenzen en concurrentie overschreden.

ESPON / ACPA – Europese steden aanpassen aan vergrijzing: Beleidsuitdagingen en good practices / Beleidshandboek

86

8. Maatschappelijke ondersteuning en gezondheidszorg GoldenSports Stad

Amsterdam

Geografische focus

Alle stadsdelen behalve Noord en Zuidoost

Gelanceerd in; huidige status

2014; lopend

Meer informatie

GoldenSports (online)

Doelen, inhoud en organisatie Dienstverlening GoldenSports is opgericht door bewegingswetenschapper Leonie Everts in Amsterdam. Ze wilde de mogelijkheden van sport voor ouderen in de buurt vergroten en hen de kans geven om andere ouderen in de buurt te ontmoeten. De motivatie voor deze wens is dat ze zag dat veel jongere mensen sportten in de openbare ruimte, maar nauwelijks ouderen. GoldenSports is een platform dat lichamelijke beweging biedt aan oudere mensen. De activiteiten vinden buiten plaats. Na de warming-up bestaat het programma uit 15 minuten training van balans en coördinatie, 15 minuten training voor spierkracht en 15 minuten sport en spel. De sessies worden geleid door professionele fysiotherapeuten als instructeurs. Daarom moeten deelnemers een kleine vergoeding betalen om de kosten te dekken. Dit varieert van €3 tot €5 per sessie. Er is geen abonnement, waardoor de senior toegang heeft wanneer het uitkomt.

Photos courtesy of GoldenSports (2019) Bron: GoldenSports (2019) Sinds 2016 heeft het platform zijn diensten ook aangepast aan oudere vrouwelijke migranten. Voor oudere vrouwen met een migrantenachtergrond zijn de activiteiten afgestemd op hun cultuur en voorkeuren. Dit betekent dat de activiteiten binnen zijn in plaats van buiten, met alleen vrouwen (zowel deelnemers als instructeur) en dat de activiteiten tijdelijk worden gepauzeerd rond de ramadan en de zomervakantie.

Doelgroep GoldenSports is bedoeld voor oudere mensen (65 jaar en ouder) die nog thuis wonen. Ook 55-plussers die met pensioen zijn en lichamelijke klachten hebben, zijn welkom.

Coördinatie en betrokkenheid van belanghebbenden GoldenSports is voor de coördinatie en uitvoering van het programma afhankelijk van vrijwilligers. Zij zorgen voor de continuïteit door de kosten te innen, deelnemers op te bellen om op de hoogte te blijven en ervoor te zorgen dat niemand op enige wijze wordt uitgesloten. Ten slotte zijn fondsen een belangrijke

ESPON / ACPA – Europese steden aanpassen aan vergrijzing: Beleidsuitdagingen en good practices / Beleidshandboek

87

belanghebbende om ervoor te zorgen dat de activiteiten kunnen worden gefinancierd (bijv. opstartkosten zoals marketing).

Effectiviteit en impact Impact In 2017 lag het aantal deelnemers rond de 350, gemiddeld 70 jaar oud. Twee jaar later is het aantal deelnemers verdubbeld. Ze beoordelen de activiteiten met een 8,3. GoldenSports heeft zowel een fysiek als sociaal effect. Volgens de deelnemers zorgt het voor een actievere levensstijl (gemeld door 80% van de respondenten), geeft het een betere fysieke conditie (75%) en betere coördinatie (64%). Bovendien stelt het hen in staat nieuwe mensen in de buurt te ontmoeten (81%) en vaker te sporten door het samen te doen (84%).

Monitoring van resultaten GoldenSports heeft een onafhankelijk onderzoeksinstituut opdracht gegeven om in 2017 een kwantitatieve effectbeoordeling uit te voeren voor het hele programma. In 2018 is een kwalitatieve evaluatie van het aangepaste programma voor vrouwelijke oudere migranten uitgevoerd.

Innovativiteit Focus op nieuwe behoeften: actief ouder worden door het stimuleren van lichaamsbeweging, het voorkomen van eenzaamheid en sociale uitsluiting van oudere migranten en respect voor hun cultuur door de cultureel gevoelige versie.

Overdraagbaarheid en duurzaamheid Herhaling en voorwaarden GoldenSports is succesvol gerepliceerd in negen andere Nederlandse steden, waaronder Rotterdam en Utrecht. Er zijn een aantal aandachtspunten voor de overdraagbaarheid van het concept: het vereist een stedelijke omgeving, om ervoor te zorgen dat voldoende ouderen geïnteresseerd zijn en er voldoende docenten beschikbaar zijn voor financiële duurzaamheid. Voor deelname zijn lage prijzen met kortingen voor de allerarmsten nodig. In het begin moet er veel aandacht worden besteed aan marketing en werving. Dit moet met een persoonlijk tintje gebeuren. Flyers/posters zijn niet voldoende: ook mond-tot-mondreclame is nodig om de doelgroep te bereiken.

Leerpunten De formule is effectief omdat het sport biedt met aantrekkelijke spelletjes en oefeningen onder begeleiding van een professionele instructeur die weet hoe ouderen te helpen. Ook is de werving effectief, door een positieve boodschap te verspreiden, het gevoel te creëren van een positieve club waar je graag deel van uit wilt maken, maar die ook niet bindend is.

ESPON / ACPA – Europese steden aanpassen aan vergrijzing: Beleidsuitdagingen en good practices / Beleidshandboek

88

Salud en Red en Los Barrios (Gezondheidsnetwerken in de wijken) Stad

Zaragoza

Geografische focus

Stadsbreed

Gelanceerd in; huidige status

2018; lopend

Meer informatie

Gobierno de Aragon (online)

Doelen, inhoud en organisatie Dienstverlening De gemeente Zaragoza is begonnen met de ontwikkeling van een gemeenschapsproject op gezondheidsgebied door de samenwerking tussen de regering van Aragon (Ministerie van Volksgezondheid) en de gemeenteraad van Zaragoza (Ministerie van Sociaal Beleid). Salud en Red en Los Barrios (Gezondheidsnetwerk in de wijken) is een initiatief dat deel uitmaakt van Plan de Salud de Aragón 2030. De gemeentelijke centra voor sociale diensten in de verschillende wijk van Zaragoza vormen het centrum van de implementatie van la Estrategia de Promoción de la Salud (de Strategie voor Gezondheidsbevordering). Dit initiatief is ontwikkeld op wijkniveau, als een samenleefomgeving dat dichter bij de mensen staat en door de ontwikkeling van netwerken tussen de instellingen die in verschillende sectoren binnen elke gemeenschap werken.

Het uiteindelijke doel van Salud en Red en Los Barrios is het verbeteren van de gezondheid, het welzijn en de gelijkheid in de verschillende wijken en districten van de stad Zaragoza. Daarom heeft het initiatief drie duidelijke doelstellingen, namelijk: •

Identificeer de bepalende factoren van gezondheid in de verschillende stadia van de levenscyclus;

•

Moedig netwerken aan op basis van de realiteit en behoeften van de gemeenschap;

•

Bevorder het gebruik van gezondheidshulpbronnen door gemeenschapsparticipatie.

Doelgroep Salud en Red en Los Barrios is een initiatief dat de hele lokale gemeenschap wil betrekken.

Coördinatie en betrokkenheid van belanghebbenden Het initiatief creëerde een routekaart om een sterk gezondheidsnetwerk binnen een wijk op te zetten door verschillende belanghebbenden te betrekken. De coördinatie wordt verzorgd door het ministerie van Volksgezondheid en de Gemeenteraad van Zaragoza. De oprichting van het Gezondheidsnetwerk in de Wijken bestaat uit: •

Het creëren van een promoterteam, bestaande uit vertegenwoordigers van de publieke basisdiensten (sociale diensten, gezondheid en onderwijs) in elke buurt;

•

De oprichting van een kerngroep, die bestaat uit het promotorteam en professionals uit verschillende sectoren die aanwezig zijn in de gemeenschap. De kerngroep in elke zone identificeert de bestaande zorgbehoeften en middelen binnen de gemeenschap;

•

Het mobiliseren van gemeenschapshulpbronnen in het gebied. Dit houdt in dat ze in elke wijk zichtbaar worden gemaakt, dat ze bekend worden bij alle actoren en organisaties die binnen de gemeenschap werken en dat ze worden aanbevolen. Het idee is dat artsen, verpleegkundigen of maatschappelijk werkers vanuit de eerstelijnscentra patiënten formeel verwijzen naar de gezondheidsmiddelen die ze kunnen gebruiken om hun gezondheid te bevorderen en dat ze dit formeel hebben vastgelegd in de medische geschiedenis van de patiënt.

ESPON / ACPA – Europese steden aanpassen aan vergrijzing: Beleidsuitdagingen en good practices / Beleidshandboek

89