Rapportage Driehoek tegen Drugscriminaliteit – Visie en Voortgang 2023.pdf

6 In 2023 bracht het Stedelijk Strategieteam van de gemeente Amsterdam een toekomstverkenning uit, waarin een van de aanbevelingen te kijken hoe we onze organisatie weerbaarder kunnen maken tegen ondermijnende invloeden zoals criminele beïnvloeding en corruptie door de georganiseerde criminaliteit.

Rapportage Driehoek tegen Drugscriminaliteit Reflectie

23

Reflectie

Deze rapportage Visie &Voortgang 2023 toont de vele projecten en interventies waarin we zij aan zij samenwerken. De veelheid van maatregelen en de diverse schakeringen en invalshoeken van de interventies maken ook zichtbaar dat de aanpak van ondermijnende drugscriminaliteit niet bestaat. De organisaties hebben afzonderlijk een eigen taak en verantwoordelijkheid binnen de aanpak. Om drugscriminaliteit en ondermijning in de volle breedte te bestrijden is het vooral noodzaak om de diverse interventies zorgvuldig op elkaar te laten aansluiten. Het bewustzijn dat wanneer we als organisaties nauw samenwerken dit doorwerkt op: geld, geweld en wijken, is inmiddels collectief aanwezig. Alle maatregelen en interventies zijn gericht op het weerbaar maken en veilig houden van de mensen en de stad. Niet alle interventies die zijn ingezet hebben een (direct) meetbaar resultaat, zoals bij preventieve aanpakken of maatregelen die effect op langere termijn hebben. Het geleidelijk opbouwen van vertrouwen bij inwoners en ondernemers vergt tijd. Om een grotere impact in wijken te krijgen is het

belangrijk om de aanpak ondermijning zoveel mogelijk in samenhang te brengen met de diverse coalities, zoals ZO=Zuidoost en Nationaal Programma Nieuw-West, waarbij PmG (dat ook gericht is op Nieuw-West en Zuidoost) bijdraagt aan de ‘veiligheidspoot’ van deze programma’s en de Aanpak Binnenstad. We hebben zichtbare ingrepen gedaan in buurten, zoals het sluiten van panden of het intrekken van vergunningen. Strafrechtelijke vervolging van daders en het afpakken van crimineel vermogen hadden directe impact op de criminele groeperingen. Omdat we meer inzicht hebben in hun modus operandi zijn we beter in staat criminele netwerken gevoelige slagen toe te brengen, en zien we tegelijkertijd ook dat criminele praktijken adaptief zijn en netwerken vertakt en gewiekst. Wanneer een deel van een netwerk wordt opgerold, nemen andere delen van het netwerk de handel over. Cijfers tonen aan dat de drugsmarkt als geheel groeit – waardoor criminelen rijker worden: in de eerste helft van 2023 heeft de Douane 29.702 kilogram cocaïne onderschept, een behoorlijke stijging ten opzichte van de 22.009 kilo in dezelfde periode

Rapportage Driehoek tegen Drugscriminaliteit Reflectie

vorig jaar. Ondanks deze recordvangsten blijft de zuiverheid van cocaïne toenemen, terwijl de prijs al jaren stabiel is rond de 50 euro per gram. Dit wijst op een groeiende aanvoer en beschikbaarheid op de markt. De geschatte straatwaarde van de ecstasyproductie bedraagt inmiddels €18,9 miljard. De criminele organisaties zijn niet alleen efficiënter en professioneler geworden, maar lijken ook weerbaarder tegen de huidige aanpak van de overheid. We zien verharding in de criminele drugsnetwerken, geweldsdelicten gelieerd aan drugshandel en zelfs pogingen om de rechtsstaat aan te tasten. Zorgwekkend is dat de daders steeds jonger zijn.

24

Geweld De toename in explosies is zorgwekkend. Vanuit verschillende invalshoeken wordt dit fenomeen onderzocht en aangepakt. Vanuit diverse partnerorganisaties – en gezamenlijk – zijn analyses uitgevoerd; daders opgespoord en vervolgd; er zijn panden gesloten; nazorg­trajecten in de wijk ingezet. Waar mogelijk grij­pen we in. Omdat het plaatsen van explosieven bij woningen en bedrijfs­panden een landelijke trend is, en daarmee ook (deels) een landelijk probleem, is het belang­rijk dat regio’s de han­den ineenslaan. In 2024 onderzoeken we op welke vlakken een eenheids­overstijgende aanpak no­dig en mogelijk is.

Geld Waar we in 2022 netwerken van ondergronds bankiers en rond drillrap in het vizier kregen, hebben we dit jaar gelieerd onderzoek verricht en actief ingezet op het duurzaam ontwrichten van deze netwerken. In 2024 verwachten we deze kennis en ervaring breder in de stad in te kunnen zetten, met passende interventies. Dankzij goede onderlinge samenwerking en gezamenlijke controles; scherpe screening en de inzet van financiële expertise is er meer zicht gekomen op verschijnselen van een schaduw­economie die zich heeft genesteld op diverse plekken in de stad. Met sluitingen van onder­nemingen en intrekking van vergunningen grijpen we in. In 2024 breiden we de aanpak waar nodig – en mogelijk – uit naar andere panden, straten of branches. Daarnaast is het nodig de (economische) gelegenheidsstructuur in beeld te krijgen en samen met Aanpak Binnenstad, andere organisaties en het Rijk risico’s weg te nemen door te voor­komen dat malafide ondernemers zich vestigen en de bonafide zaken uit de markt drukken. We zijn diverse nieuwe publiek-private samen­ werkingen aangegaan, zoals Tafel 020 over vastgoed en het programma Sterk NZKG – waarmee we in het Westelijk Havengebied de weerbaarheid vergroten. In het afgelopen jaar kwamen enkele corruptiezaken aan het licht binnen de haven en het notariaat.

We richten ons in 2024 met prioriteit op het voorkomen van het onbedoeld faciliteren van criminele activiteiten en weerbaarheid tegen corruptie en druk van criminelen om criminaliteit mogelijk te maken. We verwachten met het IfI opsporingsteam van experts vanuit de politie en de Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst (FIOD) komend jaar een verdere stap vooruit te zetten in het onderscheppen van criminele geldstromen.

We hebben in 2023 de straf­rechtelijke aanpak met behulp van crypto-data uit versleutelde tele­foons voortgezet. De on­derzoeken gebaseerd op crypto-data zijn zeer effectief van­wege de korte duur (in verhouding met ‘klassieke’ opsporingsonderzoeken) en om­ dat het OM deze zaken snel voor de rechter kan brengen. Een stap voorwaarts zijn ook de criminaliteitskaarten per district die in 2023 door politie zijn opgesteld. Het is zaak deze beelden verder te verrijken en waar mogelijk als uitgangspunt te nemen voor gezamenlijke actie van alle betrokken partijen.

Wijken In 2023 is een start gemaakt om de preventie van middelengebruik meer integraal en systemisch aan te pakken. Niet alleen richten we ons op alle middelen waarvan geen gebruik de meest gezonde keuze is (nicotine, alcohol, illegale drugs en gokken), we zetten meer in op het beperken van de zichtbaarheid en verkrijgbaarheid van deze middelen in Amsterdam. De uitvoerders van explosies zijn vaak beïnvloedbare jongeren uit kwetsbare wijken. Soms staan zij onder grote druk om explosies uit te voeren, en kunnen als slachtoffer aangemerkt worden. Vanuit die invalshoek wordt gekeken of het mogelijk is om in sommige gevallen opdrachtgevers te vervolgen voor criminele uitbuiting. Preventie met gezag kent drie lijnen: Inzetten op preventie en perspectief bij risicogroepen; doorbreken van criminele carrières, vanaf jonge aanwas tot en met doorgroeiers in de drugscriminaliteit en het contextgericht aanpakken van criminele netwerken in buurten. Uit de gesprekken voor de voortgangsmonitor

Rapportage Driehoek tegen Drugscriminaliteit Reflectie

2023 kwam een aantal rode draden naar voren, die worden onderschreven door alle netwerkpartners. De belangrijkste lichten we er in deze rapportage uit. Als eerste wordt benoemd dat versterking van de uitvoerende professional centraal moet staan. Degene die direct contact heeft met de doelgroep, cultuursensitief is, kennis van het ‘systeem’ heeft, de taal van de jongeren spreekt, niet te naïef is voor de zwaarte van de doelgroep, vertrouwen kan creëren, beloftes nakomt en helder communiceert over wat wel of niet lukt, kan het meeste en beste effect bereiken. Er is behoefte aan meer van deze professionals en aan het optimaliseren van de invloed die zij hebben. Daarnaast wordt door de partners gepleit voor versterking of verrijking van het bestaande, en terughoudend te zijn met het starten van nieuwe, losse projecten. Alle rode draden staan toegelicht in de monitor Preventie met Gezag. Naast weerbaarheid van ondernemers en bewoners in de stad is en blijft de weerbaarheid van de eigen medewerkers een aandachtspunt. Trainingen en bewustwordingssessies in het herkennen van de risico’s van ondermijning zijn geïntensiveerd binnen de gemeente. We zien dat dit al leidt tot mel­dingen van signalen, die we vervolgens oppak­ken.

Alternatieven verkennen Doordat we meer inzicht krijgen, realiseren we ons ook dat we weliswaar stevige barrières opwerpen, maar dat we de kern van het drugs­ probleem niet oplossen. Het lijkt soms dweilen met de kraan open. Met de internationale conferentie Dealing with Drugs- cities and the quest for regulation is de burgemeester van Amsterdam een discussie gestart over hoe regulering van drugs mogelijk zou zijn. Een benadering die een alternatief wil zijn voor een ‘war on drugs’, waarvan steeds meer deskundigen stellen dat deze ‘niet te winnen’ is. Om te werken aan een beleid dat de veiligheid en gezondheid van onze burgers beter beschermt, terwijl we tegelijkertijd de macht van criminele organisaties aanzienlijk verminderen.

25

Op de conferentie is de vraag neergelegd hoe verdere regulering van de drugsmarkt daarin mogelijkheden kan bieden. Deze vraag is niet eenvoudig en snel te beantwoorden, maar geeft volgens de burgemeester een mogelijke richting waarin kan worden bewogen. Samen met een ‘coalition of the willing’ van andere steden, kennisinstellingen, ideële organisaties en professionals, die zich hebben aangesloten bij het Amsterdam Manifesto wordt verkend welke stappen verder kunnen worden gezet. Zoals ruimte om te experimenteren. Op uitnodiging van het kabinet ging de Driehoek eerder akkoord met deelname van Amsterdam-Oost aan het experiment gesloten coffeeshopketen. In deze proef die in enkele steden loopt, biedt het Rijk een mogelijkheid om te onderzoeken wat de lokale werking is van een alternatieve benadering van de cannabis­markt. Onlangs stemde de Tweede Kamer echter tegen deelname van Amsterdam. We hopen dat de resultaten van het experiment desalniettemin ook voor Amsterdam nuttige inzichten op gaan leveren.

In alle maatregelen eensgezind optreden Om de macht van criminele organisaties over de drugsmarkt in te perken staat nog steeds het belang van een gezamenlijke geïntegreerde aanpak voorop. Daarin kunnen alle maatregelen in het spectrum van preventie tot repressie en de (internationale) inzichten over regulering niet los van elkaar worden bezien. Binnen de huidige internationale kaders en lokale mogelijkheden, zetten we ons schrap voor het vervolg van de langjarige aanpak op de terreinen geld, geweld en wijken. We lopen op sommige punten tegen de grenzen van onze uitvoeringskracht aan. Dedicated samenwerken is nodig; dwarsverbanden te zien, het bestaande te versterken en dan pas nieuwe interventies op te zetten. We blijven alert en waakzaam op veranderingen in de criminele markt en treden eensgezind op: de Driehoek tegen Drugscriminaliteit.

Colofon Fotografie: beeldbank gemeente Amsterdam Vormgeving: Vorm de Stad april 2024