Rapportage Driehoek tegen Drugscriminaliteit – Visie en Voortgang 2023.pdf

Rapportage

Driehoek tegen Drugscriminaliteit Visie en Voortgang

Amsterdam-Amstelland

Rapportage Driehoek tegen Drugscriminaliteit Visie en Voortgang

2

Inhoudsopgave

Visie & Voortgang

3

De Driehoek tegen Drugscriminaliteit 3 Invloed van drugscriminaliteit in Amsterdam  3 Opgave3 Speelveld  4 Samenstelling4

Geld5 Bestrijden criminele bedrijvigheid 5 Aanpak5 Waar staan we: resultaten, inzichten en concrete voorbeelden 5 Vooruitblik 2024 7 Aanpakken cruciale facilitators 8 Aanpak9 Waar staan we: resultaten, inzichten en concrete voorbeelden 9 Vooruitblik 2024 10

Geweld11 Ontwrichten criminele netwerken 11 Aanpak11 Waar staan we: resultaten, inzichten en concrete voorbeelden  11 Vooruitblik 2024 13 Verminderen wapenbezit en -gebruik 14 Aanpak14 Waar staan we: resultaten, inzichten en concrete voorbeelden 14 Vooruitblik 2024 15

Wijken16 Beschermen en versterken bewoners 16 Aanpak16 Waar staan we: resultaten, inzichten en concrete voorbeelden 16 Vooruitblik 2024 18 Doorbreken criminele carrièrepaden 18 Waar staan we: resultaten, inzichten en concrete voorbeelden 19 Vooruitblik 2024 19 Versterken lokale ondermijningsaanpak 19 Aanpak19 Waar staan we: resultaten, inzichten en concrete voorbeelden  19 Vooruitblik 2024  22

Reflectie23 Geld24 Geweld24 Wijken24 Alternatieven verkennen 25 In alle maatregelen eensgezind optreden 25

Rapportage Driehoek tegen Drugscriminaliteit Visie en Voortgang

De Driehoek tegen Drugscriminaliteit

In mei 2021 bracht de Driehoek het plan Driehoek tegen Drugscriminaliteit uit om hun grote zorgen over drugscriminaliteit en ondermijning in Amsterdam kenbaar te maken. Dit plan omschrijft ook de aanpak in 23 interventies, uitgevoerd met partners als het RIEC Amsterdam Amstelland (RIEC AA), het Actiecentrum Veiligheid en Zorg (AcVZ) en het Rijk.In de Driehoek werd afgesproken om periodiek ‘het net op te halen’. Het resultaat daarvan vindt u in deze Driehoeksstrategie tegen Drugscriminaliteit - Visie en Voortgang 2023.

Invloed van drugscriminaliteit in Amsterdam Nederland staat internationaal bekend als knooppunt in de handel in cocaïne. De ondermijnende drugseconomie wortelt inmiddels diep in onze samenleving. De invloed van georganiseerde drugscriminaliteit op de veiligheid in Nederlandse steden is groot en divers. Van jeugdcriminaliteit en wapengeweld, tot overlast door verslaafden, van criminele uitbuiting tot het witwassen van geld door de exploitatie van winkels of horecazaken, van crimineel misbruik van woningen tot malafide vastgoedinvesteringen. Ook in Amsterdam worstelen we met

deze problemen, die leiden tot een parallelle eco­nomie. Criminele geldstromen vinden hun weg via ondergrondse bankiers, of via sleutel­ personen die toegang geven tot de legale markt. In het Amsterdamse Veiligheidsbeeld wordt geconstateerd dat de georganiseerde drugs­ criminaliteit doorlopend aandacht verdient ­vanwege de ondermijnende werking op de lokale economie en de rechtsstaat. Het excessieve geweld veroorzaakt angst en maatschappelijke onrust in de wijken. Denk aan de vele explosies die vaak voortkomen uit conflicten in het criminele drugscircuit, gepleegd door daders die soms pas twaalf jaar oud zijn.

Opgave Ondermijning is een internationaal probleem dat niet (alleen) op lokaal niveau wordt opgelost. Deze conclusie deelden wij al in Visie en Voortgang 2022. Op dit moment loopt er een maatschappelijke discussie over de internationale ‘war on drugs’ en het drugsbeleid. Er zijn verschillende opvattingen binnen de wetenschap en de media. Idealistische verhalen over legaliseren zijn net zo min passend als blind vertrouwen in ‘een keiharde aanpak’.1

1 Zie ook het opinie-artikel over regulering van drugs. ‘Zo leuk zijn drugs niet. Toch moet het gaan over legalisering’, Hans Boutellier in NRC, 30-01-2024

3

Rapportage Driehoek tegen Drugscriminaliteit Visie en Voortgang

Simpele antwoorden zijn er niet. Maar de problemen zijn zo groot dat er ruimte moet komen voor alternatieve benaderingen en meer duurzame oplossingen. In de reflectie aan het einde van deze rapportage komen wij hierop nader terug. Wij zien het als onze opgave om ondermijning in Amsterdam niet de overhand te laten krijgen. Binnen de huidige (inter)nationale kaders en ­lokale bevoegdheden gaan wij als Driehoek door op de ingeslagen weg: een aanpak ­gericht op geld, geweld en wijken.

Speelveld

Samenstelling Binnen ondermijning werken we met veel partners samen. Elke organisatie met eigen inter­ venties en programma’s. Al deze interventies komen in deze rapportage samen. De thema­ lijnen Geld, Geweld en Wijken verbinden de aanpakken met elkaar. Het gezamenlijke doel is daarbij leidend (niet welke bijdrage van welke partner afkomstig is). Het geeft een beeld over waar we nu staan, welke concrete resultaten we hebben geboekt en welke inzichten we hebben verkregen. Waar relevant wordt verwezen naar andere rapportages voor achtergrondinformatie2. Het document eindigt met enkele aandachtspunten voor de toekomst.

Het speelveld met betrekking tot de aansturing en aanpak van ondermijning ziet er als volgt uit: • Een deel van de activiteiten tegen drugscriminaliteit wordt rechtstreeks door de leden van de Driehoek geïnitieerd; • De Driehoek participeert in a) de Regionale Stuurgroep RIEC AA, b) de Stuurgroep Veiligheid en Zorg, c) de allianties ZO=Zuidoost en d) Nationaal Programma Samen Nieuw-West.

2 Dit betreffen o.a. het Amsterdams Veiligheidsbeeld; de Regionale Veiligheidsrapportage Amsterdam-Amstelland; de Monitor Preventie met Gezag; nieuwsbrieven van het RIEC Amsterdam-Amstelland en LIEC; de Monitor Middelengebruik van de GGD.

4

Rapportage Driehoek tegen Drugscriminaliteit Geld

5

Geld Bestrijden criminele bedrijvigheid Concentraties van dekmantelbedrijven hebben gezorgd voor een parallelle economie in (kwetsbare) wijken. Het doel is de positie die criminele ondernemers in de bovenwereld opbouwen, zichtbaar en duurzaam te verstoren. De stadsdelen spelen een cruciale rol bij het herkennen van signalen, en het nemen van regie op de opvolging ervan (zie ook de themalijn Versterken lokale ondermijningsaanpak).

Aanpak • Vanuit de stadsdelen worden criminele ondernemers aangepakt door controles van de Ondermijningsbrigade en interventies zoals sluitingen, het opleggen van aanslagen, intrekken van vergunningen, etc. • We vergroten de weerbaarheid van bonafide ondernemers en kwetsbare branches door bewustwordingsacties. Hierdoor neemt de meldingsbereidheid toe. • Het witwassen van crimineel geld, zoals de aanschaf van luxegoederen met cash geld, wordt onaantrekkelijk gemaakt door controles en het opwerpen van barrières. • Ondernemingen op locaties die van cruciaal belang zijn voor cocaïnehandel, worden

Uitgelicht

Suri Change Na een reeks explosies, sloot de burgemeester in mei 2023 de geldwisselkantoren van Suri-Change. Het bedrijf wordt verdacht van ondergronds bankieren. In oktober 2023 trok De Nederlandsche Bank ook de vergunningen in en is het onderzoek van het OM in volle gang. Volgens justitie fungeerden de mannen achter het bedrijf jarenlang als ondergrondse bankier. Via de geldpanden konden zij miljoenen aan cocaïnewinsten wegsluizen uit Nederland.

integraal aangepakt met partners in de RIECsamenwerking.

Waar staan we: resultaten, inzichten en concrete voorbeelden Maatregelen en controles worden breed ingezet om criminele bedrijvigheid te bestrijden en te voorkomen: • K  wetsbare branches en dekmantelbedrijven. In 2023 zijn 90 controleacties uitgevoerd met accent op kwetsbare branches en dekmantelbedrijven zoals de souvenirbranche, Money Transfer Organizations en juweliers. Onder de vlag van de Ondermijningsbrigade organiseren partners in de regio AmsterdamAmstelland multidisciplinaire controles bij ondernemingen. In diverse samenstelling nemen medewerkers van o.a. gemeente, Politie, UWV, Belastingdienst, Nederlandse Arbeidsinspectie, Douane en Liander deel in de controles. We zetten in op zichtbaarheid van de overheid, en de informatiepositie van partners, en waar mogelijk handhaven we op overtredingen en misstanden.

Rapportage Driehoek tegen Drugscriminaliteit Geld

• Screening Bio en Bibob In 2023 zijn 1700 Bibob-toetsen gestart en 7 complexe BIO-dossiers (zie kader). De toets op grond van de Wet Bibob werpt ­barrières op tegen criminele ondernemers. Deze toets wordt ingezet voor APV vergunningen, Omgevingswet vergunningen en vastgoedtrans­acties. Daarnaast is in Amsterdam de BIO van kracht in het privaatrechtelijke domein (bij overheidsopdrachten en vastgoed­transacties). BIO staat voor Beleids­regel Integriteit en Overeenkomsten. Ons streven is het bevorderen van een eerlijke markt waaruit malafide ondernemers – waar mogelijk – worden geweerd.

6

Figuur 1: Locaties sluitingen OOV in 2023. Geel geeft woningen aan, paars bedrijfspanden. (Bron: OOV-dashboard)

• Criminele geldstromen opsporen en zichtbaar maken Het RIEC AA werkt samen met de Financial Intelligence Unit (FIU) om criminele geld­ stromen zichtbaar te maken. In 2023 werden 63 dossiers behandeld en is een totaalbedrag van €105.527.936,00 aan transacties verdacht verklaard. Figuur 2. Sluitingen OOV in 2022 (bron: dashboard OOV)

Resultaten en cijfers • In 2023 zijn ruim 1700 Bibob toetsen gestart. Dit betreft in de branche Horeca (nieuwe aanvragen en verlengingen) 1406 toetsen, in de Bouw 315, en als uitvloeisel van de Aanwijzingsbesluiten Vergunningplicht 35 dossiers (hierover meer onder Wijken). • In 2023 zijn ruim 100 Bibob dossiers opgeschaald voor financieel onderzoek, in een aantal gevallen resulterend in een wijziging of intrekking van de aanvraag (voornamelijk wijzigingen in financiers), de aanvraag wordt teruggetrokken of zelfs een vergunning geweigerd. Zo zijn verhullende constructies ontmaskerd en doorbraken gerealiseerd in complexe dossiers. • Er zijn 7 complexe BIO-dossiers opgeschaald voor expertadvies, waarbij de gemeente transacties niet is aangegaan of aanvullende eisen aan bedrijfsvoering en transparantie heeft gesteld. • In 2021 is een APV-vergunningsplicht ingesteld voor alle detailhandel in de Damstraat, Nieuwe Hoogstraat, Oude Hoogstraat en Oude Doelenstraat. Het gaat in totaal om 73 ondernemers die een vergunning hebben moeten aanvragen. In 2023 werden 14 exploitatievergunningen verleend, wat het totaal brengt op 46 verleende vergunningen. Van 7 ondernemers is de vergunningsaanvraag geweigerd en van 4 buiten behandeling gesteld.

In 1 casus is op basis van door de ondernemer aan de gemeente ter beschikking gestelde gegevens en eigen bevindingen aangifte gedaan bij politie/OM wegens het vermoeden van gepleegde strafbare feiten. Op dit moment zijn 19 aanvragen nog in behandeling. • Ook op de autoverhuurbranche in Amsterdam is in 2023 een APV-vergunningplicht ingesteld. In 2023 zijn er in totaal 37 aanvragen in behandeling (geweest) en is aan 18 ondernemers een exploitatievergunning toegekend.

Rapportage Driehoek tegen Drugscriminaliteit Geld

• Sluiting panden na verstoring vanuit/bij pand De politie rapporteerde 202 keer over openbare orde verstoringen vanuit/ bij woningen en (niet) publiek toegankelijke panden waar vaak hard- of softdrugs, vuurwapens of munitie aangetroffen. Daar waar signalen van ondermijning waren – maar onvoldoende informatie om te sluiten – zijn de meldingen doorgestuurd naar het stadsdeel voor nader onderzoek. In 2023 zijn er 72 woningen gesloten en 52 waarschuwingen uitgereikt. In 2023 zagen we een toename van geweld van buitenaf, explosieven of beschieting gericht op een pand. Naar aanleiding hiervan werden 3 woningen en 14 publiek toegankelijke panden gesloten. (Resultaat: zie verder onder Geweld). Figuur 3. Aantal bestuurlijke maatregelen in 2023 (bron: dashboard OOV) Sluitingen o.g.v. Opiumwet

20

Gemeentewet

3

Overig/onbekend

6

Waarschuwingen o.g.v Opiumwet

20

Overig/onbekend

7

• 4 Fieldlabs en onderzoek bedrijfs­ verzamelgebouw met 900 bedrijven In een fieldlab bedenken verschillende RIEC-­partners in een pressurecooker-situatie inter­venties voor specifieke problemen. De thema’s waren in 2023: a) explosies, b) doorgroeiers, c) mensenhandel en d) de aanpak van malafide ondernemers. Daarnaast werd samengewerkt aan een strategie om het starten van een malafide onderneming moelijker te maken. Een Amsterdams bedrijfsverzamelgebouw, met maar liefst 900 bedrijven op 300m2 werd het onderwerp van een grote, multidisciplinaire controle. Innovatie en nieuwe interventies gericht op oa het tegengaan van criminele bedrijvigheid zijn onze drijfveer. • Versterking samenwerking en partnernetwerk In 2023 is in RIEC-verband ook de samenwerking opgezocht -en versterkt- met andere organisaties zoals Bureau Financieel Toezicht (BFT) en de Kamer van Koophandel (KvK). De samenwerking met deze publieke en private partners richt zich op het uitwisselen van kennis en expertise, weerbaarheid vergroten en versterken van de ondermijningsaanpak.

7

• Verbeteren landelijke samenwerking met publiek/private organisaties – Gemeentelijke vastgoedexperts hebben via de Landelijke Fenomeentafel Vastgoed verbetervoorstellen gedaan en aandachtspunten richting ministeries gebracht. – Onder de vlag Tafel020 is samengewerkt met notarissen, makelaars en vastgoed­ eigenaren om de weerbaarheid te versterken tegen criminele inmenging in Amsterdams vastgoed. – Samen met andere gemeenten en overheidsorganisaties is het landelijk dashboard ‘Zicht op Ondermijning’ verbeterd. Daarnaast zijn nieuwe analyses gepresenteerd die inzicht geven in het risico dat vastgoed gebruikt wordt voor het wit­wassen van (crimineel) geld of andere vormen van misbruik. Zo ontstaat inzicht en het partnerschap met poortwachters en andere betrokkenen in de aanpak van ondermijning wordt verstevigd. • Inzet experts en training collega’s Meer kennis over ondermijning en beter herkennen van signalen van criminele ondernemers is het streven, zodat malafide investeringen en overeenkomsten met malafide partijen worden voorkomen. Financiële en vastgoedexperts trainen gemeentelijke collega’s die vergunningen verlenen, gronduitgifte doen of zich bezighouden met vastgoed.

Vooruitblik 2024 De ambitie is om de integrale aanpak van criminele bedrijvigheid verder te versterken door: • Oprichting Integraal Financieel Team (IFi-team) In samenwerking met het RIEC wordt voor de regio een opsporingsteam ingericht met experts vanuit de politie en de Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst (FIOD). Dit team staat onder gezag van het Openbaar Ministerie (Arrondissementsparket en Functioneel Parket). De verwachting is dat het IFi-team medio april/mei 2024 opera­ tioneel start. Het IFi-team richt zich op het verstoren van criminele geldstromen en het uitschakelen van cruciale schakels (vooral facilitators) in het systeem van financieel ondermijnende criminaliteit.

Rapportage Driehoek tegen Drugscriminaliteit Geld

• Uitrol analyse vastgoedeigendom en -exploitatie naar andere stadsdelen De kennis opgedaan in het centrum wordt ingezet in andere delen van de stad, waarbij nauwe samenwerking tussen de stadsdelen en directies wordt opgezet. We combi­neren ­dit met de (verdere ontwikkeling van) gerichte analyses van bijvoorbeeld transformatie­ gebieden en andere aandachtsgebieden. Zo verbeteren we de informatie­positie over vastgoedeigendom. • BIO en Bibob – in samenhang – scherper en effectiever inzetten In 2023 zijn voor de Beleidsregel Integriteit en Overeenkomsten (BIO) de juridische aandachtspunten in kaart gebracht en is geleerd van complexe casuïstiek. De samenhang tussen de inzet van het bestuurlijk instrumentarium BIO en Bibob is verhelderd waardoor deze bestuurlijke instrumenten beter kunnen worden ingezet tegen ondermijning. • Experiment Gesloten Coffeeshopketen In 2021, bracht de Driehoek een scherpe

8

scheiding aan tussen soft- en harddrugs. In 2023 werd ingestemd met deelname aan het experiment gesloten coffeeshopketen. Het doel is het reguleren van de coffeeshop­ keten in het stadsdeel – van teler naar klant – door middel van een gesloten keten. In verband met de risico’s, stelde het College van B&W voor aan de minister om deel te nemen met slechts één stadsdeel, te weten Amsterdam-Oost (met 11 coffeeshops). Op 5 maart 2024 werd dit voorstel door de Tweede Kamer verworpen. De proef start in andere steden naar verwachting in 2024. Daar kan ervaring worden opgedaan.

Aanpakken cruciale facilitators Facilitators zijn cruciale schakels in de vermenging van de onder- en bovenwereld. Zij delen hun kennis met criminelen voor het opzetten – en gebruiken – van juridische en financiële

Rapportage Driehoek tegen Drugscriminaliteit Geld

9

(witwas-) constructies. Crimineel verdiend geld wordt zo wit gewassen.

Waar staan we: resultaten, inzichten en concrete voorbeelden

Aanpak Ondergrondse bankiers In Amsterdam zijn diverse netwerken van criminele ondergrondse bankiers actief. Zij vervullen een cruciale schakel in de lokale, nationale en internationale drugseconomie. Deze bankiers worden aangepakt met opsporingsonderzoeken en integrale interventies (o.a. sluitingen van panden).

• Gezamenlijke aanpak facilitators Zowel repressief, als in samenwerking met de branches (vastgoed, notarissen, makelaars, etc) worden cruciale facilitators in de drugseconomie aangepakt. Naast betrokkenheid en (zelf)regulering vanuit de branches is de inzet ook van belang voor een betere informatiepositie en het stroomlijnen van werkprocessen rondom misbruik van panden. Dat levert effectievere controleacties op.

Boekhouders, makelaars, notarissen Ook boekhouders, (illegale) trustdienst- en domicilieverleners, makelaars en notarissen zijn belangrijke facilitators. Wij werken met de branches samen om a) de weerbaarheid te vergroten, b) barrières op te werpen, zoals betere screening, meer toezicht en c) het vergroten van de meldingsbereidheid van ongebruikelijke zaken. Dit heeft tot doel om a) criminele investeringen in vastgoed terug te dringen, b) malafide verhuurders aan te pakken om te voorkomen dat zij panden misbruiken voor crimi­nele activiteiten, zoals de opslag van wapens, geld, drugs, of drugslabs.

• Ondertekening hernieuwd Doorzon Convenant In december 2023 werd het hernieuwde Doorzon Convenant ondertekend door de gemeente Amsterdam, de politie, Liander, aangesloten woningcorporaties, Makelaars­ vereniging Amsterdam en een aantal institu­ tioneel beleggers. Van oorsprong was het convenant veelal op hennepplantages gericht. Nu is deze gericht op alle vormen van crimineel pandmisbruik zoals illegale prostitutie, drugslabs voor synthetische drugs, illegaal gokken, stashplekken voor geld en wapens. De eerste resultaten verwachten we in 2024.

Rapportage Driehoek tegen Drugscriminaliteit Visie en Voortgang

Uitgelicht: Tafel020 Weerbaar Vastgoed In maart was de kick-off Tafel020. Dit publiek-private platform richt zich op het weerbaar ­maken van de vastgoedbranche tegen ondermijning. Tafel020 doelt op initiatieven om deze te herkennen, voorkomen en op te treden. Ruim 150 deelnemers uit de vastgoedbranche waren erbij van woningcorporaties, notarissen, makelaars, beleggers, financiers en verhuurbeheerders tot publieke partijen zoals gemeenten, politie en de belastingdienst. Na de kickoff vonden er vier aanvullende initiatieven plaats: • Kennissessie op het kantoor van Syntrus Achmea • Kennissessie gehost door ASR Real Estate • Meld Misdaad Anoniem Campagne Vastgoed en Tafel020 • Congres ondermijnende criminaliteit in de vastgoedsector

Vooruitblik 2024 De ambitie is om facilitators aan te pakken door: • Intensivering aanpak op ondergronds bankieren Via deelname aan het RIEC AA is er een nauwe samenwerking met opsporingsteams die onderzoek doen naar underground banking. Er zijn meerdere sluitingen geweest en er is een verkenning gestart naar het instellen van vergunningplicht op specifieke panden. Met als doel criminele activiteiten in panden te stoppen en de faciliterende criminele infrastructuur van georganiseerde criminaliteit om geld te verplaatsen weg te nemen. • Ontwikkelen van kennis op crypto- en cryptobetaalkaarten In samenwerking met publieke en private partners is een gestart met een verkenning van nieuwe onderzoeksmogelijkheden naar de financiering van vastgoed. De verwachting is dat criminelen crypto en cryptobetaalkaarten inzetten om geldstromen te verhullen. In afstemming met RIEC-projectgroepen zien we toe op de ontwikkelingen en vertalen deze naar een (gezamenlijke) inzet in de aanpak van ondermijning. Door het goed bijhouden van financiële ontwikkelingen en deze kennis praktisch toe kunnen passen versterken we de gezamenlijke aanpak van ondermijning.

• Kennissessies Tafel020 en escaperoom ondermijning Ook komend jaar organiseert Tafel020 nieuwe kennissessies, onder andere met de Amsterdamse Federatie van Woning­ corporaties. De escaperoom ondermijning wordt ingezet om nog beter voor te lichten over signalen van ondermijning. Doel is om bewustwording met betrekking tot onder­ mijning teweeg te brengen bij diverse doelgroepen. • Stimuleren van meldingen binnen branches Het RIEC-AA, politie, Fiscale Inlichtingenen Opsporingsdienst, Makelaarsvereniging Amsterdam en de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie brengen gezamenlijk de poortwachtersrol en het meldproces onder de aandacht bij hun achterban. Een communicatiecampagne wordt ontwikkeld om het meldproces uit te leggen. Kennis- en feedbacksessies hebben daarnaast tot doel om samen met de poortwachters te komen tot een sterke meldketen. De meldketen speelt als thema zowel op de landelijke (LFT) als ­lokale (Tafel020) platforms. We verwachten dat wanneer makelaars en notarissen beter op de hoogte zijn van hun poortwachtersrol en het meldproces, dit meer meldingen tot gevolg heeft. • Cursus tbv makelaarsbranche Via Tafel020 wordt samen met de Makelaars­ vereniging Amsterdam de animo verkend of een cursus kan worden ontwikkeld voor het herkennen van valse documenten.

10

Rapportage Driehoek tegen Drugscriminaliteit Geweld

11

Geweld Ontwrichten criminele netwerken Aanpak De hoofdzakelijk strafrechtelijke aanpak is gericht op het duurzaam verstoren -en ontmantelen- van a) de meest ondermijnende criminele netwerken, b) machtsstructuren en c) cruciale schakels binnen de drugscriminaliteit. Deze aanpak is bij uitstek datagedreven. Zo geeft het Regionaal Intelligence Beeld Ondermijning en de analyse van crypto-data, inzicht in de werkwijze en omvang van de Amsterdamse netwerken in de drugscriminaliteit. In aanvulling hierop zijn in 2023 de districtelijke criminaliteitskaarten ontwikkeld die nog meer inzicht moeten geven. Op basis hiervan maken politie en OM strategische en operationele keuzes over waar we ons op richten, en welke criminelen netwerken en cruciale schakels strafrechtelijk aangepakt worden.

Waar staan we: resultaten, inzichten en concrete voorbeelden • Explosies leiden tot maatschappelijke onrust Het aantal schietincidenten en liquidaties nam in 2023 af. Het aantal explosies in Amsterdam verdubbelde naar 197 in totaal. De explosies veroorzaken veel angst in de wijk, grote maatschappelijke onrust in de stad en veel materiele schade. Daders nemen grote risico’s en de kans op slachtoffers is zeer reëel. Vanwege de impact zijn politie en OM gestart met een eenheidsbrede strafrechtelijke aanpak, en een speciaal kernteam explosies. Op basis van beschikbare intelligence duidt – en weegt –

het kernteam de explosies waarbij de meest kansrijke en impactvolle onder­zoeken worden opgepakt. Daarbij wordt o.a. gekeken naar de samenhang tussen explosies, of dat de oorzaak ligt in relationele sfeerof dat er sprake is van een crimineel conflict. Inzicht: We zien zowel samenhang tussen explosies, als op zichzelf staande incidenten en motieven. Ook het getroffen ‘slachtoffer’ laat veelal niet het achterste van de tong zien en ook aangehouden uitvoerders willen lang niet altijd verklaren bijvoorbeeld uit angst voor represailles. Dit bemoeilijkt de opsporing. • Aanzienlijke strafmaat bij veroordelingen In 2023 zijn verschillende personen veroordeeld tot aanzienlijke straffen voor hun betrokkenheid bij explosies. Zo werden twee mannen veroordeeld voor 6 en 4 jaar gevangenis­straf voor opdracht geven tot en het uitvoeren van een explosie in AmsterdamNoord op 28 december 2022. Aan een 17-jarige jongen uit Amsterdam Zuidoost is één jaar jeugddetentie plus ‘jeugd-tbs’ opgelegd voor het aansturen van drie explosies bij o.a. de Harbour Club Oost en café Palladium. Naast het opsporen en vervolgen van de uitvoerders -en opdrachtgevers- is ook ingezet de aanbieders van zwaar illegaal vuurwerk. In dat verband is er een 19-jarige jongen aangehouden voor de vondst van ruim 340 kilo aan cobra’s, shells en nitraten in een garagebox bij een flat in Nieuw-West.

De opgelegde straffen lijken vooralsnog geen afschrikkende

Explosies in cijfers In de periode 2023 waren 197 explosies in Amsterdam. Het OM heeft in 2023 tegen 44 personen vervolgingen ingesteld, dit ging ook om betrokkenheid bij explosies in voorgaande jaren. Van deze 44 personen zijn er 31 jonger dan 23 jaar, waarvan 17 minderjarig. De jongste verdachte is slechts 12 jaar oud. Het merendeel van de explosies was gericht op woningen. De explosies hebben aanzienlijke schade toegebracht, voornamelijk aan woningen en horecagelegenheden in Amsterdam. Hoewel de rechtbank de meeste strafzaken nog niet inhoudelijk heeft behandeld, zijn er al wel 10 personen veroordeeld. De opgelegde gevangenisstraffen variëren sterk en zijn afhankelijk van de ernst van het delict, de rol van de verdachte (opdrachtgever of uitvoerder) en de leeftijd. De hoogste straf die is opgelegd bedraagt 6 jaar.

Rapportage Driehoek tegen Drugscriminaliteit Geweld

werking te hebben, jonge uitvoerders lijken geen drempel te ervaren om een explosief tot ontploffing te brengen en daarmee een levensgevaarlijke situatie te creëren. • Niet-strafrechtelijke interventies bij explosies In het kader van explosies wordt ook ingezet op niet-strafrechtelijke interventies. Er is vanuit de politie bijvoorbeeld een samenwerking met scholen om kinderen/jongeren voor te lichten, te behoeden en te helpen wanneer zij te maken hebben met zware criminaliteit (wapens, drugs, geweld). In dat kader wordt er samengewerkt met verschillende partners, stichtingen, ouders en jeugd om campagnes en voorlichting op een juiste, betekenisvolle manier in te vullen. Zo leveren we een bijdrage aan hulp en bewustwording onder jongeren t.a.v. de consequenties.

12

• Nazorg, sluiting van panden en cameratoezicht Adequate nazorg is van groot belang bij een explosie. In 2023 is hiertoe een gemeentelijk handelingskader opgesteld. Ook werkt de gemeente doorlopend samen met o.a. politie en woningcorporaties om de nazorg te verbeteren. Waar nodig -en mogelijk- neemt de burgemeester bestuurlijke maatregelen. Zo zijn er 3 woningen en 14 (niet) publiek toegankelijke panden gesloten. Ook is er in 2023 14 keer kortdurend cameratoezicht ingesteld nadat een explosie plaatsvond. De burgemeester heeft eind 2023 besloten om de inzet van cameratoezicht te verruimen en meer nadruk te leggen op “vrees op herhaling” en “impact van de openbare ordeverstoring”. De onrust en de angst in een getroffen wijk is groot. De nazorg vraagt maatwerk. Getroffenen ervaren de (herstel)maatregelen en opvang helaas niet altijd als voldoende.

Rapportage Driehoek tegen Drugscriminaliteit Geweld

• Opsporingsonderzoeken gebaseerd op crypto-data In 2023 is de strafrechtelijke aanpak met behulp van de crypto-data uit de versleutelde telefoons van criminelen voortgezet. De meest ondermijnende criminele netwerken die opereren vanuit Amsterdam, zijn hiermee verder in kaart gebracht. Hieronder bevinden zich groepen die geweldsklussen uitvoeren in opdracht van deze netwerken. Met behulp van deze crypto-data zijn ook tientallen onderzoeken gestart en is het gelukt om kopstukken en cruciale schakels uit deze netwerken op te sporen en te vervolgen. De onderzoeken gebaseerd op crypto-data zijn zeer effectief vanwege de korte duur (in verhouding met ‘klassieke’ opsporingsonderzoeken) en omdat het OM deze zaken snel voor de rechter kan brengen. Deze zaken leiden tot aanzienlijke straffen. Zo is een Amsterdammer veroordeeld tot 9 jaar gevangenisstraf (na een eis van 14 jaar) voor zijn rol in het voorbereiden van een liquidatie, drugshandel en witwassen. Het bewijs voor deze zaak is grotendeels gebaseerd op de versleutelde berichten die zijn verstuurd via verschillende Sky-ECC-accounts. Uitvoerders van liquidaties, en andere geweldsdelicten, zijn opgespoord en veroordeeld. Door een intensievere samen­werking op bovenregionaal en natio­ naal niveau tussen de verschillende OMonder­delen en politiediensten, is meer zicht op de opdrachtgevers en moordmakelaars.

• Strafrechtelijke aanpak criminele samenwerkingsverbanden In 2023 liepen er 228 strafrechtelijke onderzoeken naar csv’s in de regio Amsterdam. 72 hiervan zijn nieuw gestarte onderzoeken. Deze csv’s houden zich o.a. bezig met drugscriminaliteit, wapenhandel en het plegen van excessief geweld. Het aantal csv’s waar strafrechtelijk onderzoek naar wordt gedaan is in verhouding met andere regio’s relatief hoog omdat er in Amsterdam relatief veel csv’s actief zijn. CSV

2022

2023

Doel

180

171

Gerealiseerd

268

228

13

• Onderzoeken rapformatie Zone6 Politie, OM, gemeente, het Actiecentrum Veiligheid en Zorg en het RIEC AA hebben ook in 2023 actief ingezet op het duurzaam ontwrichten van het criminele netwerk gelieerd aan de rapformatie Zone6. Dit alles met als doel het terugbrengen van de rust in de wijken waar zij actief zijn in Zuidoost. Tegen negen personen gelieerd aan Zone6, heeft het OM celstraffen van vier tot zeven jaar geëist voor een gewelddadige gijzeling. De RIEC-projectgroep Moeilijk Vervangbare Clusters (MVC) werkte daarnaast aan een netwerk -gelieerd aan Zone6- met onderzoek naar witwassen bij horecagelegenheden. • Optimalisatie van intelligence beelden politie De politie heeft in 2023 intensief gewerkt om het bestaande intelligence beeld door te vertalen naar lokale criminaliteitskaarten per district. Deze kaarten maken o.a. inzichtelijk wat interessante locaties, bedrijven, net­ werken en personen zijn op het gebied van ondermijning. In 2024 worden deze beelden verder verrijkt. • Bewaken en beveiligen Rechters, officieren van justitie, advocaten, journalisten en bestuurders moeten veilig en zonder angst hun functie kunnen vervullen. Wanneer zij hun werk niet meer kunnen uitvoeren, komt de rechtsstaat onder druk te staan. Vanuit de criminele wereld is er steeds vaker gerichte dreiging op deze personen.

De politie is verantwoordelijk voor hun bescherming en in 2023 is daar weer volop op ingezet. Daarnaast heeft de politie ook een taak in het Beschermen van (kroon) getuigen die als gevolg van hun bijdrage aan een strafproces worden bedreigd. De veiligheid van bewaakte/beveiligde personen wordt zo optimaal mogelijk uitgevoerd. Zichtbaar en onzichtbaar.

Vooruitblik 2024 • Explosies regionaal en landelijk aanpakken Het laten afgaan van explosies bij woningen en bedrijfsbanden is een landelijke trend en daarmee ook (deels) een landelijk probleem. Het is daarom belangrijk om als regio’s de handen ineen te slaan. In 2024 bekijken we daarom verder of zo ja, op welke vlakken een eenheidsoverstijgende aanpak nodig en mogelijk is.

Rapportage Driehoek tegen Drugscriminaliteit Geweld

• Opdrachtgevers vervolgen voor criminele uitbuiting De uitvoerders van explosies zijn vaak jonge daders uit kwetsbare wijken. Vaak gaat het om beïnvloedbare jongeren die voor een geldbedrag (paar honderd euro) bereid zijn om deze ernstige delicten te plegen. Het komt ook voor dat (minderjarige) uitvoerders onder grote druk staan om explosies uit te voeren, en daardoor soms ook als slachtoffer aangemerkt kunnen worden. Vanuit die invalshoek wordt gekeken of het mogelijk is om in sommige gevallen opdrachtgevers te vervolgen voor criminele uitbuiting. • Verder verrijken van criminaliteitskaarten De criminaliteitskaarten die in 2023 zijn ontwikkeld worden verrijkt door politie. Een volgende stap is om te kijken of en zo ja, hoe deze info kan worden gebruikt voor de integrale aanpak van ondermijning. • Het versterken van de lokale ondermijningsaanpak Een verstevigde inzet in de mainportaanpak onder meer binnen het Noordzeekanaal­ gebied (NZKG) en de Sierteelt dat zich richt op weerbaarheid, barrière-vorming en waar nodig strafvorderlijke interventies.

Verminderen wapenbezit en -gebruik In heel Amsterdam zijn de zorgen over wapengeweld groot. Ze verschillen echter wel per gebied. Er zijn zorgen over een toename van wapenbezit en -geweld onder jongeren, maar ook over een toename van excessief wapen­

14

geweld binnen de criminaliteit en drugscrimi­ naliteit in het bijzonder. In de stadsdelen Noord, Nieuw-West en Zuidoost zijn de zorgen over de problematiek het grootst.

Aanpak Er is geen universele effectieve aanpak tegen wapengeweld. Wat we moeten doen, is vanuit verschillende organisaties en vele professionals inzetten op de oorzaken, verschijningsvormen en excessen van wapenbezit en -gebruik. Dit is dan ook de manier waarop de verschillende partners het probleem tegengaan. De aanpak is ook gericht op het verminderen van risico’s in de publieke ruimte, zoals wapengeweld gericht op panden.

Waar staan we: resultaten, inzichten en concrete voorbeelden • Messenverbod in heel Amsterdam Per 1 juli 2023 is de hele gemeente Amster­ dam als messenverbodsgebied aangewezen. De duidelijkheid dat alle messen in de hele stad verboden zijn, helpt de scholen in het gesprek met leerlingen over de risico’s van wapengeweld. Het helptde politie om naast de bevoegdheden vanuit de Wet Wapens en Munitie het wapenbezit (onder jongeren) tegen te gaan. Bij scholen of andere plekken búiten de algemene overlastgebieden kan de politie bij het aantreffen van een (gebruiks) mes, de persoon beboeten of een leerstraf geven en het mes in beslag nemen. Ook is in samenwerking met schoolbesturen een Q&A ontwikkeld die de scholen helpt in hun boodschap naar jongeren dat alle messen verboden zijn. Gezien de korte duur van invoering van het messenverbod kan het resultaat op termijn worden gemeten.

Rapportage Driehoek tegen Drugscriminaliteit Geweld

• Schoolcontactpersonen Onderdeel van de in 2023 afgeronde opgave School en Veiligheid is het aanstellen van schoolcontactpersonen vanuit politie. Zij nemen deel aan bijeenkomsten waar het gesprek met jongeren/leerlingen wordt aangegaan en zijn daarmee zichtbaar, herkenbaar en betrouwbaar aanwezig op scholen. • Bijeenkomst voor professionals over wapenbezit op school In oktober 2023 is een bijeenkomst georga­ niseerd over wapenbezit op school voor directeuren, docenten, zorg- en veiligheidscoördinatoren en projectleiders Jeugd & Veiligheid. Tijdens de bijeenkomst is in verschillende sessies ingegaan op vragen die leven in het onderwijs, zoals: wat kun je als school doen bij (vermoedens van) wapen­bezit? Hoe maak je goede veiligheids­ afspraken? Hoe interpreteer je signalen? Wie zijn je (formele en informele) partners en hoe betrek je ouders? De sessies werden verzorgd door professionals met veel praktijkervaring bij onder andere politie, onderwijs en in de jeugdzorg/hulpverlening. De bijeenkomst werd goed bezocht en gewaardeerd en krijgt voorjaar 2024 een vervolg. • In 2023 is de interventie ‘Jij bent de regisseur van je eigen leven’ in Justitieel Complex Zaanstad ingezet. Deze interventie benut detentie als impactmoment om wapenbezit en -gebruik tegen te gaan. Deelnemers leren vaardigheden aan om hun eigen leven vorm te geven en te sturen.

Ook is er aandacht voor identiteitsontwikkeling, gezinsdynamiek en het omgaan met discriminatie. • 200 jongeren volgden ‘Mes Less’ Ruim 200 jongeren volgden het lesprogramma Mes Less dat ontwikkeld is rondom de Virtual Realitytool over messen­geweld. Het les­ programma richt zich op jongeren tussen de 12 en 18 jaar, maar kan ook voor 10- en 11-jarigen worden ingezet. Mes Less is ook geschikt voor jongeren met een licht verstandelijke beperking (LVB). Door het programma worden jongeren zich bewust van de gevolgen van het dragen van steekwapens. Ook helpt Mes Less jongeren om betere keuzes te maken in risicovolle situaties. De lessen

15

werden gegeven op scholen (praktijkonderwijs en voortgezet speciaal onderwijs) en op andere locaties, zoals woonvoorzieningen of een justitiële jeugdinrichting. • Landelijk onderzoek Wapens en Jongeren Op initiatief van het Actiecentrum Veiligheid en Zorg zijn in 2023 de voorbereidingen voor landelijk onderzoek gestart om inzicht te krijgen in de doelgroep die wapens bezit, draagt en gebruikt en veelbelovende of succesvolle (elementen van) interventies. Het onderzoek wordt gefinancierd door het ministerie van Justitie en Veiligheid. Het wordt uitgevoerd onder gezamenlijk opdrachtgeverschap van het Actiecentrum Veiligheid en Zorg en het ministerie, in samenhang met het Actieplan Wapens en Jongeren. Het bestaat uit twee delen: a. Een overzichtsstudie van (wetenschappelijke) literatuur én verdieping naar de specifieke achterliggende oorzaken en factoren die een rol spelen bij wapenbezit en wapengeweld onder jongeren in het algemeen en binnen de Nederlandse en – indien mogelijk – plaatselijke context. b. Onderzoek naar preventieve en repressieve best practices, interventies en inzichten uit binnen- en buitenland die aansluiten op, en uitvoerbaar zijn in, de Nederlandse en waar mogelijk plaatselijke context. Binnen het onderzoek is aandacht voor nieuwe fenomenen zoals explosies. Ook thema’s zoals de rol van ouders en de online- en offlinewereld worden meegenomen.

Vooruitblik 2024 Doorlopend verbeteren Het is de ambitie om continu te evalueren en waar nodig te verbeteren. In 2024 wordt verder gewerkt aan het verstevigen van het netwerk, om zo vanuit een gezamenlijke visie samen te werken om de doelen te behalen. De inzet op deskundigheidsbevordering over wapengeweld wordt voortgezet. Specifiek met betrekking tot het onderzoek Wapens en Jongeren is het de ambitie om de inzichten in te bedden in de praktijk. Dit draagt bij aan het gezamenlijke doel om zo gericht mogelijk wapenbezit en -geweld tegen te gaan en daarin zo veel mogelijk evidence based en evidence informed te werken.

Rapportage Driehoek tegen Drugscriminaliteit Wijken

16

Wijken Beschermen en versterken bewoners Sommige jongeren zien in de drugscriminaliteit een alternatief voor de ‘gewone’ maatschappij. In werkelijkheid leiden zij vaak een uitzichtloos bestaan, of worden zij slachtoffer in de gewelddadige omgeving waarin zij opereren. Samen met tal van partners beoogt de Driehoek de ontwikkelingskansen en het perspectief van kwetsbare jongeren te vergroten. Hier is langdurige inzet voor nodig. De manier waarop dat gebeurt varieert van persoonsgerichte aanpakken, tot een project als wijkrechtspraak. Vaak is bij personen die weinig perspectief zien ook sprake van problematisch drugsgebruik. Praten over deze problemen zijn taboe en zij ervaren de drempels voor de hulpverlening als hoog. Het middelen-preventiebeleid heeft tot doel a) het (problematisch) gebruik van alcohol, nicotine, drugs en gokken te verminderen, b) de gezondheidsschade als gevolg van het gebruik van middelen te voorkomen en c) de leeftijd te verhogen waarop Amsterdammers voor het eerst een middel gebruiken.

Aanpak We streven ernaar de aanwas van jongeren in de drugscriminaliteit te verkleinen, en criminele carrières te doorbreken. In de wijken worden door de gemeente en politie signalen opgehaald en contacten in de wijken verstevigd. Bestuurlijk instrumentarium wordt benut, met als doel de openbare orde te herstellen, de weerbaarheid te vergroten van bewoners en de rust weer terug te brengen in de wijk. De resultaten boeken we op meerdere terreinen, waaronder het voorkomen en terugdringen van problematisch drugsgebruik, het voorkomen van afglijden van (jonge) bewoners in (drugs) criminaliteit en preventie en nazorg in de wijk bij incidenten.

Waar staan we: resultaten, inzichten en concrete voorbeelden • Integrale preventie-aanpak (zie factsheet GGD)3 In 2023 is een start gemaakt om de preventie van middelengebruik meer integraal en systemisch aan te pakken. Niet alleen richten we ons op alle middelen waarvan geen gebruik de meest gezonde keuze is (nicotine, alcohol, illegale drugs en gokken), we zetten meer in op het beperken van de zicht­baarheid en verkrijgbaarheid van deze middelen in Amsterdam. Voor risicogroepen zoals minima, MBO-studenten en jongeren in de maat­schappelijke opvang, verbeteren en ontwikkelen we preventieve interventies die beter zijn afgestemd op de behoefte van de doelgroep. Deze ontwikkelingen zijn in 2023 gestart met onder andere behoefteonderzoek. Het onderzoek naar de behoefte aan preventie van middelengebruik op het vmbo is in het voorjaar van 2024 afgerond. Met een visie en aanpak, ontwikkeld voor de integrale benadering van middelengebruik in Amsterdam, die vanaf 2024 wordt uitgevoerd. Diverse acties en interventies waren hier onderdeel van, te weten: • In 2023 werden bij de Drugs Test Stations in Amsterdam 5550 drugssamples aangeleverd. Ruim 60% van deze samples betrof XTC of MDMA. Speed, 2C-B en cocaïne zijn -na XTC/ MDMA- de meest aangeleverde middelen maar worden aanzienlijk veel minder aangeboden (tussen 6% en 7% van het totaal aantal samples).

• In 2023 is één keer een red alert uitgegaan in Amsterdam, dit was voor een zeer hoog gedoseerde XTC-pil. • Uit verschillende monitors blijkt dat het gebruik van lachgas sterk is gedaald (2% van de Amsterdamse populatie). Op dit moment

3 Op 12 maart 2024 is de factsheet Middelengebruik in Amsterdam gepubliceerd. In deze publicatie staan cijfers over trends en risicogroepen voor roken, alcohol- en drugsgebruik.

Rapportage Driehoek tegen Drugscriminaliteit Wijken

gebruikt een zeer kleine groep nog lachgas. Binnen deze groep is het problematisch gebruik echter hoog. Via jongerenwerkers en deskundigheidsbevordering van de eerste lijn hulp en zorgverlening verbeteren we signalering en toeleiding naar hulpverlening van deze risicogroep. • Er is in 2023 op diverse manieren gewerkt aan het vergroten van het bewustzijn van jongeren van de negatieve kanten van drugs­ criminaliteit. Zo zijn er in 2023 15 straat­ colleges gegeven. Elk straatcollege bestaat uit drie lessen. • Eerste en tweedejaars studenten op het mbo vormen een risicogroep voor (problematisch) gebruik van middelen. In samenwerking met de verslavingszorg biedt de gemeente laagdrempelige inloopspreekuren op zes MBO-locaties in Amsterdam. Onderwijsprofessionals en leerlingen kunnen hier terecht met vragen over middelen en toeleiding naar hulpverlening, zowel met betrekking tot gebruik als met betrekking tot andere (aan gebruik gerelateerde) problematiek zoals schuldhulpverlening en jongerenwerk. Themabijeenkomsten voor ouders van leerlingen op het MBO worden op aanvraag van de onderwijsinstelling aangeboden evenals deskundigheidsbevordering voor onderwijsprofessionals. De inzet is om hulp dichterbij de jongeren en ouders te brengen en zo de stap te verkleinen. • In 2023 is Preventie met Gezag gestart om jonge aanwas in de drugscriminaliteit tegen

17

te gaan en criminele carrières te doorbreken, waarbij de focus ligt op de stadsdelen Zuidoost en Nieuw-West. Er is een nauwe verbinding met het Nationaal Programma Samen Nieuw-West en het Masterplan Zuidoost. In de monitor Preventie met Gezag 2023 staan de inspanningen in 2023 nader beschreven. • De afgelopen jaren is door het Actiecentrum Veiligheid en Zorg – in samenwerking met stichting Your Lab – gewerkt aan het opzetten en faciliteren van het ADAMASnetwerk van credible messengers om de kracht te bundelen van mensen die jongeren die in de criminaliteit (dreigen te) raken kunnen inspireren en helpen andere keuzes te maken. Inmiddels zijn er 50 credible messengers opgeleid. In 2023 is in Amsterdam-Noord de homebase geopend waar professionals en jongeren samen kunnen werken aan activiteiten rondom positieve gedragsverandering. Er zijn 80 jongeren individueel begeleid en meer dan 200 jongeren via groepsprojecten. • Wijkrechtspraak in Zuidoost In Zuidoost wordt vanuit de Rechtbank, het Actiecentrum Veiligheid en Zorg en het stadsdeel ingezet op oplossingsgerichte wijkrechtspraak, waarbij het recht dichtbij bewoners (met een juridisch conflict) wordt gebracht en wordt gewerkt aan het vergroten van het vertrouwen van bewoners in de overheid. In 2023 is de evaluatie van de wijkrechtspraak in Zuidoost opgeleverd (de evaluatie).

Rapportage Driehoek tegen Drugscriminaliteit Wijken

Er zijn 242 zaken behandeld in 2023, waar­onder 144 schuldenzittingen en 75 straf­zaken. Er is tevens gestart met de opzet van de Hersteltafel. Deze bestaat uit een groep jongeren die getraind zijn op het gebied van herstelgerichte gesprekken en mediation. Zij richten zich op het begeleiden van andere jongeren naar een passend herstel. Ook is gestart met de verkenning van het opzetten van wijkrechtspraak in Nieuw-West. • Ook in 2023 zijn weer straatcolleges gegeven. Ieder straatcollege bestaat uit drie bijeen­ komsten. In deze colleges gaan ervarings­­ deskundigen en ‘kenners’ in gesprek met jongeren over sociale (on)veilig­heid met het criminele (drugs)milieu als leidraad. Tijdens de straatcolleges worden deel­nemers uitgedaagd om een mening over (drugs) criminaliteit te vormen. De laatste les wordt verzorgd door een persoon die model staat voor ‘de weg omhoog’. De straatcolleges zijn gevormd door wetenschappelijk onder­zoek en de opvattingen van (ex)criminelen, politie, ouders, drugsgebruikers, advocaten, het OM en jongeren. Zij kennen het ‘echte’ verhaal. • Wijk Actie Team en Verbindingsfunctio­ narissen GGD Het Wijk Actie team, waarin ook politie participeert, is erop gericht concrete problemen waar bewoners tegenaan lopen multidisciplinair aan te pakken. In ieder stadsdeel zijn verbindingsfunctionarissen actief vanuit de GGD.

Deze professionals spelen een belangrijke rol in het onder­steunen en versterken van de netwerken in buurten en wijken. Zij signaleren wijk-, en stadsdeel-specifieke knelpunten op het gebied van gezondheid, sociaal-maatschappelijke problematiek en overlast. Een voorbeeld is de coördinatie tussen gebiedsmakelaar, Afdeling vangnet van de GGD en DT Sociaal inzake overlast van dealers en gebruikers op speelpleinen in de H-buurt in Zuidoost. De acties van het Wijk Actie Team Venserpolder en de inzet van een veelplegersaanpak door het stadsdeel worden daar op elkaar afgestemd. Zo streven we naar een effectievere inzet van hulpverlening. • Sport als middel Door de credible messengers en binnen de aanpak Doorgroeiers worden sporttrajecten als middel ingezet om bewustwording en gedragsverandering te realiseren.

18

Vooruitblik 2024 In 2024 willen we de sporttrajecten uitbreiden en waar mogelijk koppelen aan de verwerking van trauma. Dit laatste wordt momenteel verder uitgewerkt. In 2024 worden de inspanningen vanuit Preventie met Gezag voortgezet en waar mogelijk versterkt of uitgebreid. Meer informatie over de inspanningen binnen Preventie met Gezag staat in het uitvoeringsplan. Het netwerk van credible messengers is volop in ontwikkeling en er zijn verschillende vraagstukken die verder worden uitgewerkt in 2024. Het netwerk zal zich in 2024 verder professionaliseren. Zo wordt bijvoorbeeld in samenwerking met de partners nog beter onderzocht en uitgeprobeerd hoe de wederzijdse aanvulling en versterking goed op elkaar aansluiten. De wijkrechtspraak gaat in 2024 onder andere verder met de doorontwikkeling van de Buurtrechter in Venserpolder en het opzetten van de Hersteltafel voor jongeren aldaar. Ook wordt in 2024 de wijkrechtspraak in NieuwWest verder vormgegeven. In 2024 worden de straatcolleges voortgezet. Scholen, buurthuizen en andere jongerenontmoetingsplekken worden in 2024 actief uitgenodigd om kosteloos gebruik te maken van het aanbod van straatcolleges.

Doorbreken criminele carrièrepaden Criminele carrières blijken zich soms al vanaf basisschoolleeftijd te ontwikkelen. Vooral bij jongeren en jongvolwassenen is het belangrijk om criminele activiteiten zo snel mogelijk te herkennen, te begrijpen en doorbreken. De teams Jeugd & Veiligheid van de stadsdelen verzamelen - en delen- zorgwekkende signalen vanuit professionals over (beginnende) criminaliteit en veiligheidsproblematiek door jongeren. Preventie is hier niet meer aan de orde. Voor jongeren die al stappen hebben gemaakt op de criminele ladder lopen aanpakken en projecten vanuit de stadsdelen en het Actiecentrum Veiligheid en Zorg.

Rapportage Driehoek tegen Drugscriminaliteit Wijken

Waar staan we: resultaten, inzichten en concrete voorbeelden • Monitoring van 200 locaties, 400 jongeren en 20 aanpakken De stadsdelen en wijkteams monitoren structureel zo’n 200 locaties op het gebied van jeugdoverlast en -criminaliteit. Zo’n 400 jongeren zijn in beeld bij Jeugd & Veiligheid, en netwerkpartners vanuit de stadsdelen. Daarnaast lopen stadsbreed zo’n 20 geprioriteerde aanpakken, gericht op jeugdgroepen, probleemlocaties of fenomenen zoals overlast in het openbaar vervoer. Hierin werkt het lokale netwerk nauw samen en worden er passende interventies ingezet. De inzet is zicht op, verbinding met, en hulp aan probleemjongeren. Weten wat er leeft en speelt bij deze jongeren en in de wijken. Dit vormt tevens de basis voor beleid en aanpak van issues. • 900 Langdurige en +/- 4000 kortdurende verblijfsverboden In 2023 zijn ruim 900 langdurige verblijfs­ verboden (van een, drie of zes maanden) opgelegd vanwege overlastgevend gedrag zoals harddrugsgebruik en -verkoop, alcohol­ gebruik of overtreden messenverbod. Daarnaast zijn er bijna 4000 kortdurende verblijfsverboden opgelegd van 24 uur, ten behoeve van snelle terugkeer van de rust in een gebied. Door verblijfsverboden wordt direct opgetreden tegen het overlastgevend gedrag en de overlastgever het gebied uitgestuurd.

• Bestuursopdracht Jeugd en Veiligheid Er zijn jongeren en jongvolwassenen met forensische problematiek die nu tussen wal en schip vallen. Deze ‘tussenproblematiek’ is te zwaar voor de stadsdelen maar te licht voor de Top600 of Veilig Alternatief (voorheen Top400). In de Bestuursopdracht Jeugd en Veiligheid wordt onderzocht op welke wijze we deze jongeren beter kunnen helpen door een context- en gebiedsgerichte samenwerking tussen stadsdelen, het Actie­ centrum Veiligheid en Zorg, de directie Onderwijs, Jeugd, Zorg en Diversiteit en netwerkpartners. Dit gebeurt door in de stadsdelen Noord, Zuidoost en Nieuw-West een werkaanpak te starten die aansluit bij de lokale opgaven en de (werk)cultuur.

19

Vooruitblik 2024 • In het eerder genoemde onderdeel van de Bestuursopdracht Jeugd en Veiligheid wordt actieonderzoek uitgevoerd. Het doel is om eind 2024 inzichten uit dit onderzoek te kunnen presenteren en vervolgens stads­ breed toe te passen.

Versterken lokale ondermijningsaanpak Door hun dagelijkse praktijk en netwerk, hebben de stadsdelen het beste oog voor wat nodig is in de lokale aanpak. Daarnaast zijn de stads­deelmedewerkers ondermijning lokaal verbonden met de basisteams van de politie. De organisatie focust daarom op het versterken van de lokale ondermijningsaanpak.

Aanpak Veel ondermijningsthema’s komen samen op wijk-, buurt en straatniveau. Het doel is om wijken voor inwoners en ondernemers veiliger te maken door interventies richting criminelen in het drugs- en witwascircuit. Er is een sterke relatie met de activiteiten binnen de themalijn ‘criminele bedrijvigheid’.

Waar staan we: resultaten, inzichten en concrete voorbeelden • Verstoren van criminele activiteiten Signalen uit de diverse stadsdelen worden gecoördineerd opgewerkt naar concrete interventies. Deze casussen kennen hele diverse vormen. Denk daarbij aan een signaal uit de buurt over een vermeend motorclubhuis in Noord, wat uiteindelijk leidt tot een sluiting en opzegging huur door de verhuurder. En sluiting van souvenirwinkelpanden door de burgemeester wegens verkoop van drugs en/of drugsgerelateerde producten. • Vergunningplicht uitbreiden In 2021 is -op grond van artikel 2.16A APV- een vergunningsplicht ingesteld voor alle detailhandel in de Damstraat, Nieuwe Hoogstraat, Oude Hoogstraat en Oude Doelenstraat. In 2024 wordt verkend of er vergunningplicht ingesteld kan worden op een aantal panden waaruit toeristische detail­

Rapportage Driehoek tegen Drugscriminaliteit Wijken

handel wordt geëxploiteerd. Onderzoek naar deze vorm van detailhandel wijst in de richting van een aantal actieve criminele netwerken in de binnenstad, inclusief de ondernemer(s) van wie de aanvraag – in kader van de vergunningplicht in de Hoogstraten – is geweigerd en die buiten dit gebied andere

20

ondernemingen exploiteert. Met de uitbreiding van de vergunningplicht is beter te toetsen of er sprake is van malafide ondernemers en/of ondermijnende activiteiten. Ook bonafide ondernemers worden hierdoor uiteindelijk beter beschermd.

Souvenirbranche In 2021 is het project souvenirs van start gegaan, dat valt onder de Aanpak Binnenstad. Het doel van dit project is om de handhaving in brede zin (waaronder bijvoorbeeld ook overtredingen van het bestemmingsplan) te intensiveren. Echter, al snel werd besloten om vooral te focussen op het aanpakken van ondermijnende criminaliteit. Dit vanwege het beeld dat oprees uit politie-informatie. Hieruit bleek dat over meerdere ondernemingen signalen van ondermijning waren. Het betreft onder andere signalen van ondergronds bankieren (of hawala bankieren), witwassen, verschillende vormen van arbeidsfraude, omzet afromen, nepfacturen, verkeerde BTW aanslaan, en merkvervalsing. Uit een verdiepende analyse die in RIEC-verband is gedaan naar een aantal winkels rijst eenzelfde beeld. De conclusie van deze analyse is dat het waarschijnlijk is dat betrokkenen zich bezighouden met het verplaatsen van (crimineel) vermogen. Er komen daarnaast signalen van betrokkenheid bij het witwassen van drugs- en fraude-opbrengsten naar voren. Als hier aanleiding voor was, zijn ondernemingen gecontroleerd en hebben er handhavingsacties plaatsgevonden. Stevige signalen op specifieke ondernemingen zijn apart binnen RIEC-verband opgepakt om als casus verder op te werken met informatie van de overige partners.

Rapportage Driehoek tegen Drugscriminaliteit Wijken

• 1012 en Zuidoost de Poorten Deze twee gebieden in Amsterdam kennen een bijzondere samenwerking tussen de verschillende RIEC-partners om onder­mijning repressief en preventief aan te pakken. 1012 omvat het postcodegebied 1012 en enkele straten daaromheen en de samenwerking in Zuidoost de Poorten betreft de Amsterdamse Poort en Ganzenpoort. In deze voor onder­mijning kwetsbare gebieden werken RIEC-partners als de gemeente, politie, belastingdienst, het OM en de Nederlandse Arbeidsinspectie nauw samen. Onder het RIEC-convenant wordt informatie uitgewisseld bij individuele casuïstiek. Het samenbrengen van kennis en informatie levert een completer beeld, waardoor interventies op elkaar kunnen worden afgestemd en effectiever zijn. • Mainportprogramma ‘Sterk Noordzeekanaalgebied’ Sinds 2023 versterken we in het Westelijk Havengebied de weerbaarheid met het programma ‘Sterk NZKG’.

In 2023 is het programma ingericht en zijn er diverse interventies uitgevoerd, waaronder: –H  et vergroten van de naamsbekendheid via landelijke en regionale media; –V  ersterking capaciteit bij partners (Politie, het HARC4-team en gemeenten); –W  eerbaarheidstrainingen aan ruim 400 mede­werkers in het gebied; –V  oorlichting op verschillende nautische en logistieke onderwijsinstellingen; –O  prichting van een publiek private denktank; –O  p het gebied van barrières zijn de posities voor beeldcamera’s globaal vastgesteld en worden er 56 ANPR5-camera’s in het gebied geplaatst; – T enslotte is binnen het Field Lab ‘Smokkel onder de waterlijn’ getest met sonarapparatuur en zijn binnen het Field Lab smokkel via de binnenvaart kwetsbaarheden van bedrijven geïdentificeerd door middel van red teaming.

4 5

21

• Weerbaarheidsbezoek bij 800 ondernemers Sinds 2021 is er aandacht voor de weerbaarheid van ondernemers en worden van deur tot deur weerbaarheidsbezoeken verzorgd. Daarbij zijn in diverse gebieden inmiddels meer dan 800 ondernemers bereikt. In 2023 hebben de voorlichters bezoeken gebracht aan onder meer het Cornelis Douwesterrein, de Rijnstraat, Winkelcentrum Kameleon en de Nieuwendijk. Bewustwording van onder­ mijning bij winkeliers en andere ondernemers is een belangrijke pijler voor een weerbare stad. • Project Veilig Buitengebied Zo is via het project Veilig Buitengebied gestart met het vergroten van de weerbaar­ heid in de buitengebieden van Amsterdam, in Amsterdam-Noord en Weesp. Het project betreft naast ondermijning ook de algemene veiligheid in het gebied en wordt samen uitgevoerd met het Platform Veilig Ondernemen Amsterdam-Amstelland (PVO). Er zijn verkennende gesprekken gevoerd met sleutel­ spelers in het buitengebied en bewoners en ondernemers zijn bevraagd. De informatie wordt meegenomen in een concreet plan van aanpak voor de buitengebieden. • Actie en reactie d.m.v. controles Door de oprichting van ondermijningstafels in de stadsdelen in 2021, is de lokale casuïstiek beter in beeld. Ook wordt samengewerkt om signalen te verrijken en tot de juiste, effectieve, interventie te komen.

Politie, stadsdelen en Ondermijningsbrigade organi­seren daarnaast de zogeheten ondermijningsweken, ‘out of the box’ acties en andere actiedagen. Denk o.a. aan controleacties op 10 locaties bij (garage)boxen met de inzet van politiespeurhonden. De actieweken leveren waardevolle informatie op door controles op panden en ondernemingen. Daarnaast wordt met de controles ook zichtbaar gemaakt dat wij actie ondernemen op signalen.

HARC staat voor Hit And Run Cargo en is een samenwerking tussen politie en douane. Automatic Number Plate Recognition - automatische kentekenplaatherkenning

Rapportage Driehoek tegen Drugscriminaliteit Wijken

• Bewustwording gemeentemedewerkers Er is een doorlopend trainingsprogramma ontwikkeld voor gemeentemedewerkers met zowel algemene als op maat gemaakte trainingen. Tijdens de trainingen blijken col­lega’s in hun werk verdachte situaties te ervaren of benaderd te zijn door personen waarvan zij vermoedden dat deze betrokken waren bij criminaliteit, of dat er sprake was van criminele beïnvloeding. De trainingen helpen om beter inzicht te krijgen in de risico’s en kwetsbaarheden van onze gemeentelijke organisatie met betrekking tot integriteit, b ­ eïnvloeding, intimidatie en corruptie in ­relatie tot georganiseerde misdaad. Uit ­evaluatie blijkt, dat deelnemers zich nu bekwaam voelen om signalen van ondermijning te herkennen en weten waar ze deze signalen intern kunnen melden. Ze zijn zich meer bewust van de risico’s om zelf betrokken te raken bij ondermijnende activiteiten.

Vooruitblik 2024 • Versterken informatiepositie en slagkracht (Lokale) ketenpartners werken samen om zo tot signalen en aanpakken te komen op casus, gebieds- en fenomeenniveau. Door de komende tijd in te zetten op betere informatiedeling (binnen de grenzen van de wetgeving) en kennis op te doen van elkaars (interventie) mogelijkheden willen we de slagkracht vergroten en ondermijning nog effectiever aan te pakken.

22

• Training en weerbaar maken gemeentelijke organisatie Belangrijk aandachtspunt blijft ook in 2024 de interne weerbaarheid en het trainen van de gemeentelijke medewerkers. We leggen komend jaar ook focus op de weerbaarheid tegen corruptie en druk van criminelen om criminaliteit mogelijk te maken.6 • Bewustwording bij bewoners en ondernemers Naast de samenwerking die we in diverse aanpakken concreet zijn aangegaan met private organisaties willen we meer bewoners en ondernemers van de stad bereiken. Bijvoorbeeld door ondermijningscontainers neer te zetten en bewoners te leren om signalen van ondermijning, hennepplantages of drugslabs te herkennen en hoe deze te melden bij de instanties. De ingezette lijn in de Aanpak Binnenstad om onze maat­ schappelijke vastgoeddeelnemingen te versterken, wordt voortgezet en partner­ schappen met andere bonafide vastgoed­ eigenaren gaan we waar mogelijk nog intensiever inzetten.

• Naast het inzetten van interventies tegen malafide bedrijvigheid in de stad, is het ook van belang de economische gelegen­ heidsstructuur in kaart te brengen om zo de toetreding van malafide investeerders en ondernemers te bemoeilijken. Daarin zoeken we in 2024 samenwerking op met de KvK en het Rijk.