Rapport Over de grens.pdf

94

Brink, Leo ten, Huub Pennock, Josje Salentijn en Lenne Verrips, Op naar een veilige bedrijfscultuur, 2020, p. 16.

73

93

Zie Raad voor Cultuur, Beweging in het bestel, verkenning op weg naar een nieuw advies over het cultuurbestel, 2022.

95

Onderzoeksgroep CuDos, Universiteit Gent, Waar ligt de grens?, 2019, p. 35. 96

Aldus HKU-directeur Caspar Nieuwenhuis in een interview. Zie: Veenstra, J. en B. van Heerikhuizen, ‘Kaders en codes: theaterschooldirecteuren over grensoverschrijding en grensvervaging’. In: Theaterkrant Magazine, jrg 142, nr 4, 2021, p. 14-18. 97

98

Eindnoten

Dit kwam bijvoorbeeld naar voren bij het onderzoek naar seksueel misbruik in het onderwijs.

Onderzoeksgroep CuDos, Universiteit Gent, Waar ligt de grens?, 2019, p. 49. 99

Ruijter, E. de, De grens opzoeken – niet overschrijden: afstudeeronderzoek naar interventies ter voorkoming van ongewenste omgangsvormen in de Nederlandse podiumkunsten, Hogeschool NTI, 2019. 100

LVNH, Harassment in Dutch academia. Exploring manifestations, facilitating factors, effects and solutions, 2019, p. 47. 101

In het onderwijsveld speelt dezelfde ‘handelingsverlegenheid’. Zie: Ramakers, Claire, Anton van Wijk, Jules Warps en Marjan Olfers, Seksueel grensoverschrijdend gedrag in het onderwijs, 2020, p. 57. 102

LVNH, Harassment in Dutch academia. Exploring manifestations, facilitating factors, effects and solutions, 2019, p. 48. 103

Boon, Liza en Michiel de Vries, ‘De omstreden kwaliteit van integriteitsonderzoek dat topambtenaren en bestuurders hun baan kost’, Radboud Universiteit, [z.j.], p. 24. 104

Leden, Jack van der, Grensoverschrijdend gedrag in de culturele sector, Boekman Extra, 2021, p. 5. 105

Vlaamse Ombudsdienst, Genderkamer.Vijf jaar wind in de zeilen, 2020, p. 26. Zie ook: Ministerie van Justitie en Veiligheid, Beleidskader herstelrechtvoorzieningen gedurende het strafproces, 2020 106

Wassink, H., ‘Dialoog – William Isaacs’, in: Canon van leren en ontwikkelen, 2021, p. 153–162. 107

Rotterdamse Raad voor Kunst en Cultuur, Ongehoord geluid, 2022. 108

Frans, Erika, Sensoa Vlaggensysteem voor volwassenen, 2021. 109

Pool, Erik, Macht en moed, 2021, p. 241. 110

Sociaal Cultureel Planbureau, Ervaren discriminatie in Nederland II, 2020. 111

112

Andriessen, Iris en Justin Hoegen Dijkhof, ‘Gevoelens van discriminatie: hoe serieus moet je die nemen?’, op: Sociale Vraagstukken, 6 augustus 2020, socialevraagstukken.nl

74

Idem, p. 18.

113

Het SCP concludeert in eerder onderzoek dat het merendeel van de inwoners van Nederland vindt dat er tegenwoordig te snel wordt geroepen dat iets discriminatie is. Desalniettemin roept ook het SCP naar aanleiding van het onderzoek uit 2020 op om ervaren discriminatie serieus te nemen. De negatieve impact op degenen die het ervaren is namelijk groot.

Eindnoten 75

Gesprekspartners

Rosa Asbreuk Platform Aanvang!

Caroline Cartens Platform Freelance Musici

Koen Bartijn Platform BK

Diana Chin-A-Fat Beleidsadviseur Rotterdamse Raad voor Kunst en Cultuur

Samantha Baumgard-Biekman Zelfstandig ondernemer, talentontwikkeling kinderen/ jongvolwassenen United Community 71 Shauntell Baumgard Student Koninklijk Conservatorium Den Haag Shevernety Baumgard Student vooropleiding Nationale Balletacademie Chantal Bax Beleidsmedewerker KNAW Delphine Bedel Engagement Art NL Fatimazhra Belhirch Raad van Toezicht Scapino Ballet, Raad van Toezicht Quadraam/De Geldere Onderwijsgroep Willy van Berlo Programmamanager Seksueel Geweld Rutgers Bero Beyer Directeur-bestuurder Nederlands Filmfonds Judith Boessen Docent en onderzoeker, beeldende therapie HAN Lucette ter Borg Journalist, schrijver Sylvia Borren Senior adviseur Governance and Integrity Marthe-Geke Bracht Actrice, jurist Derrick Brown Docent en voormalig danser Marjolijn Brussaard College van Bestuur ArtEZ

Mirjam Decoz Advocaat, voorzitter klachtenonderzoek Bezemer en Schubad Janke Dekker Voorzitter Mores.online Dirk Dekker Bestuurslid Ekko Suzanne van Dommelen Zakelijk directeur Tivoli Vredenburg Ebrien den Engelsman Directeur Kunstraad Groningen Sjoerd Feitsma Directeur Platform ACCT Wilma Franchimon Voorzitter College van Bestuur Codarts Jarrod Francisco Theatermaker, directeur Likeminds Martine Fransman Beleidsadviseur Cultuur+Ondernemen Reintje Gianotten Bestuurslid Clusiusstichting en Stichting Digitale Werken Karin van Gilst Directeur Rembrandthuis, Raad van Toezicht Rialto Rajja Gomez Iglesias Student regie Toneelacademie Maastricht Syb Groeneveld Directeur-bestuurder Stimuleringsfonds Creatieve Industrie

Markoesa Hamer ACT acteursbelangen Nathalie Hartjes De Zaak Nu Bram den Hartog Nederlandse Arbeidsinspectie Anthony Heidweiller Directeur Academie voor Theater en Dans AHK Rinske van Heiningen Vice-voorzitter Raad van Toezicht Toneelgroep Oostpool Tynke Hiemstra Auteur, beleidsadviseur Neeltje Holland van Laarhoven Dansbelang en Stichting Dansondernemers Nederland Carola Houtekamer Onderzoeksjournalist NRC Adrienne Hubert Consultant, vertrouwenspersoon Viktorien van Hulst Directeur Fonds Podiumkunsten Josee Hussaarts Artistiek leider Kwatta Inspectie van het Onderwijs Jeanette Jager Vertrouwenspersoon Mores.online Lisa Koetsenruijter Nederlandse Vereniging van Journalisten Alie Kuiper Beleidsadviseur Andra Leurdijk Programmamanager Governance Cultuur+Ondernemen

76

Peter van den Bunder Belangenbehartiger Kunstenbond

Gudo Cools Stichting Dansondernemers Nederland

Titia Haaxma Directeur Cultuur + Ondernemen

Gesprekspartners

De raad sprak de afgelopen maanden met vele tientallen personen uit alle geledingen van de cultuur- en mediasector. Hieronder bevonden zich ook mensen die zelf allerlei vormen van grensoverschrijdend gedrag hebben meegemaakt. Wij willen hen hartelijk danken voor het in ons gestelde vertrouwen. Voor sommigen van de slachtoffers was het voeren van dit gesprek onderdeel van een helingsproces, voor anderen opende het juist oude wonden. Mede om die reden wilden sommigen van hen expliciet niet bij naam genoemd worden in onderstaande lijst. Wij hebben hiervoor uiteraard alle begrip.

Piet Roorda Specialist Cultuurparticipatie LKCA

Viktor Van Der Veken Psycholoog Genderkamer Vlaamse Ombudsdienst

Eelco van der Lingen Directeur Mondriaan Fonds

Annemarie de Ruijter Danser

Tessa van der Velden Adviseur Sportraad

Anne de Loos Platform Aanvang!

Seppe Salomé Student regie Toneelacademie Maastricht

Amber de Vente Bestuurslid Mores.online en Nederlandse Agenten Associatie

Chequita Nahar Head of programme Fine Art, Design, Maastricht Institute of Arts, Sieradenontwerper Saskia van de Mortel Secretaris Vereniging Hogescholen Marjan Olfers Onderzoeker Verinorm Alvaro Oosterwolde Danser Erik Pals Zakelijk directeur Scapino Ballet, bestuurslid NAPK Anna Pedroli Bestuurslid Mores.online, directeur Nederlandse Audiovisuele Producenten Alliantie Tiziano Perez Directeur-bestuurder Nederlands Letterenfonds Nicole Pikkemaat Trainer / adviseur Arbeid & Gezondheid en vertrouwenspersoon Edgar Polak Stichting Inclusie en Discriminatiebestrijding Manju Reijmer Scenarist en commissioning editor Videoland Miriam Reijnen Integrity & Governance NOC*NSF en coördinator Centrum Veilige Sport

Laurien Saraber Directeur Amsterdams Fonds voor de Kunst

Hedwig Verhoeven Directeur Fonds voor Cultuurparticipatie Ebissé Wakjira-Rouw Redacteur

Sanne Scholten Directeur LKCA

Freek Walther Vertrouwenspersoon Mores.online

Dorine Schoon Voorzitter Platform Freelance Musici

Barbara van de Water Algemeen secretaris Amsterdamse Kunstraad

Astrid Schumacher De Zaak Nu

Alice Wellum Docent en onderzoeker Maastricht University

Fazle Shairmahomed Danser Martijn Snoep Vice-voorzitter RVT Concertgebouworkest Marie le Sourd Secretaris On the move, onderzoeker SHIFT Esther van Steenis Actrice

Mirjam Westen Conservator Museum Arnhem Anton van Wijk Onderzoeker Verinorm Loes Wouterson Actrice, trainer De Federatie Rento Zoutman Directeur/algemeen secretaris Rotterdamse Raad voor Kunst en Cultuur

Maaike van Steenis Projectcoördinator Stichting Sociale Veiligheid Podiumkunsten Jasper Stek Raad van Toezicht Nederlands Philharmonisch Orkest Sytske van der Ster ACT acteursbelangen Judith Stoop Mediator Marjolein Uiterwijk Nederlandse Arbeidsinspectie

77

Joop Remmé Docent en researcher op gebied van bedrijfsethiek en HRM

Sakina Saouti Communicatieadviseur LKCA en landelijk coördinator Code Diversiteit & Inclusie

Gesprekspartners

Rob Ligthert Directeur Toneelacademie Maastricht

Literatuur en bronnen

Global Media Monitoring Project 2020. Nationaal verslag Nederland, 2021

Baillien, E., I. Neyens, G. Notelaars en H. De Witte, ‘Pesten op het werk; risicofactoren in werk en organisatie’, in: Tijdschrift voor arbeidsvraagstukken, december 2007

Hbo Kunstonderwijs, Contouren code sociale veiligheid en plan van aanpak kunstonderwijs, 2021 Hbo Kunstonderwijs, Sectoragenda Hbo Kunstonderwijs 2021-2025

Berenstein, Nora, ‘Estemic exploitation’, in: Ergo, vol 3, nr 22, 2016 Bezemer & Schubad, Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten, Den Haag. Rapportage Cultuuronderzoek, 2021 Bezemer & Schubad, Rapportage. Onderzoek onder studenten, oud-studenten en medewerkers naar de ervaren sociale veiligheid in het Amsterdam Fashion Institute, 2021 Boessen, Judith, ‘Wat is er mis met het kunstonderwijs? Op zoek naar weeffouten in het kunstonderwijs’, in: Mister Motley, 21 december 2020 Boessen, Judith, ‘Wat is er mis met het kunstonderwijs (deel II)? Hoe het avantgardisme kunstonderwijs in de weg zit’, in: Mister Motley, 22 april 2021 Boon, Liza en Michiel de Vries, ‘De omstreden kwaliteit van integriteitsonderzoek dat topambtenaren en bestuurders hun baan kost’, Radboud Universiteit, [z.j.] Branscombe, N.R., M.T. Schmitt en R.D. Harvey, ‘Perceiving pervasive discrimination among African Americans: Implications for group identification and well-being’, in: Journal of Personality and Social Psychology, 1999 Brink, Leo ten, Huub Pennock, Josje Salentijn en Lenne Verrips, Op naar een veilige bedrijfscultuur, 2020 Brook, O., Dave O’Brien en Mark Taylor, Culture is bad for you. Inequalities in the cultural and creative industries, 2020 Celik, Saniye, Tanachia Ashikali en Sandra Groeneveld, ‘Diversiteitsinterventies en de binding van werknemers in de publieke sector.

De rol van een inclusieve organisatiecultuur’, in: Gedrag & Organisatie, vol 26, 3 september 2013 Cense, Marianne en Iris Coehoorn, Het moet in de genen gaan zitten. Preventie van seksueel grensoverschrijdend gedrag in de sport, Stichting Rutgers, 2017 Darley, J. en B. Latané, ‘Bystander intervention in emergencies: diffusion of responsibility’, in: Journal of personality and social psychology, 1 april 1968 Essed, Philomena, Alledaags racisme, 2018 Europees Sociaal Handvest (herzien), Straatsburg, 3 mei 1996 Frankenmolen, Sophie, Reference Man, vierdelige documentaire, BNNVARA, 2022

Hennekam, S en J. Syed, ‘Institutional racism in the film industry: a multilevel perspective’, in: Equality, Diversity and Inclusion, 2018 Hennekam, S. en D. Bennett, ‘Sexual Harassment in the Creative Industries: Tolerance, Culture and the Need for Change’, in: Gender,Work & Organization, 2017 ILO, Policy Brief on sexual harassment in the entertainment industry, 2020 Ingabire, Sabrine, ‘Mensen die de touwtjes in handen hebben willen diversiteit, maar ze weten eigenlijk niks van diversiteit’ in: NRC, 6 februari 2022 Inspectie van het Onderwijs, Factsheet Sociale veiligheid in het hoger onderwijs, 23 februari 2022 Inspectie van het Onderwijs, Staat van het Onderwijs 2022 Interstedelijk Studenten Overleg, Sociale Veiligheid in het hoger onderwijs, 4 april 2020 Joss, Timm, ‘Culture is bad for you. Inequalities in the cultural and creative industries’, in: Nordic Journal of Arts, Culture and Health, vol 3, 1-2, p. 202 Kleppe, B. en S. Røyseng, ‘Sexual Harrasment in the Norwegian Theatre World’, in: The Journal of Arts Management, Law and Society, 2016 Lakerveld, Erik van, ‘Hockeybond was door succes blind voor onveilig klimaat bij vrouwenploeg’, in: de Volkskrant, 31 maart 2022 Leden, Jack van der, Grensoverschrijdend gedrag in de culturele sector, Boekman Extra nr 27, 2021 Littler-Bishop, S., C. Seidler-Feller en R.E.

Opaluch, ‘Sexual Harassment in the Workplace as a Function of Initiator’s Status’, in: Journal of Social Issues, 2010 LKCA, Monitor Amateurkunsten, 2021 LVNH, Harassment in Dutch academia, Exploring manifestations, facilitating factors, effects and solutions, 2019 Ministerie van Justitie en Veiligheid, Beleidskader herstelrechtvoorzieningen gedurende het strafproces, 2020

Onderzoeksgroep CuDos, Universiteit Gent, Waar ligt de grens?, 2019

78

Olfers, Marjan en Anton van Wijk, Ongelijke leggers. Onderzoek naar grensoverschrijdend gedrag in de gymsport, 2021

Frans, Erika, Sensoa Vlaggensysteem voor volwassenen, 2021 Free Press Unlimited en Women Inc., Wie maakt het nieuws?

Literatuur en bronnen

All Inclusive, ‘What’s in it for me?’, interview van Diana Matroos met Kim Putters, BNR Nieuwsradio, 11 juni 2019

Pool, Erik, Macht en moed, 2021

Raad voor Cultuur en Sociaal-Economische Raad, Verkenning arbeidsmarkt culturele sector, 2016

Wassink, H., ‘Dialoog – William Isaacs’, in: Canon van leren en ontwikkelen, 2021, p. 153-162

Ramakers, Claire, Anton van Wijk, Jules Warps en Marjan Olfers, Seksueel grensoverschrijdend gedrag in het onderwijs, 2020

Publicaties op websites

Rotterdamse Raad voor Kunst en Cultuur, Ongehoord geluid, 2022 Ruijter, E. de, De grens opzoeken - niet overschrijden: afstudeeronderzoek naar interventies ter voorkoming van ongewenste omgangsvormen in de Nederlandse podiumkunsten, Hogeschool NTI, 2019 Sax, Marjolein, J. Talman, N. Hippert en M. Engelen, Seksuele intimidatie op de werkvloer, 2021 Sax, Marjolein en Mirjam Engelen, Vertrouwenspersonen in arbeidsorganisaties, 2018 Shift Culture, Gender and Power Relations. MeToo in the arts: from call-outs to structural change, 2021 Sociaal Cultureel Planbureau, Ervaren discriminatie in Nederland II, 2020 Studiekeuze123, Nationale Studenten Enquête 2021

Andriessen, Iris en Justin Hoegen Dijkhof, ‘Gevoelens van discriminatie: hoe serieus moet je die nemen?’, op: Sociale Vraagstukken, 6 augustus 2020 www.socialevraagstukken.nl Centrum voor Seksueel Geweld, ‘Victim blaming’ centrumseksueelgeweld.nl Hbo Kunstonderwijs, Contouren code sociale veiligheid en plan van aanpak kunstonderwijs, 20 mei 2021 vereniginghogescholen.nl Inspectie van het Onderwijs, Factsheet Sociale veiligheid in het hoger onderwijs, 23 februari 2022 onderwijsinspectie.nl Brink, Matthijs en Anja van den Broek, SocialeVeiligheid in het hoger onderwijs, ResearchNed, 4 april 2020 iso.nl

Sue, Derald Wing e.a., ‘Racial Microaggressions in Everyday Life’, in: American Psychologist, mei-juni 2007

Kalas, Ivana en Tesseltje de Lange, ‘Liever aan de slag als zelfstandige dan discriminatie op de werkvloer ondergaan’, op: Sociale Vraagstukken, 9 maart 2020 socialevraagstukken.nl

The Commission on Sexual Harassment in the Performing Arts, An opportunity to create change, 2018

MBO Raad, ‘Integrale veiligheid: vier pijlers’ mboraad.nl

TNO en CBS, Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden, 2021

Platform Vrijwillige Inzet, ‘Pesten, seksuele intimidatie, agressie of discriminatie. Voorkom grensoverschrijdend gedrag’ nov.nl

TNO, Wegwijzer Seksuele intimidatie op het werk, 2020 Tweede Kamer, Voorstel van wet van het lid Renkema tot wijziging van de Arbeidsomstandighedenwet (verplicht stellen van een vertrouwenspersoon), Kamerstukken II 2021/22, 35592, nr 5, 2022 Valiente, C., ‘Sexual harassment in the workplace: Equality policies in post-authoritarian Spain’, in: Politics of Sexuality, 1998 Veenstra, J. en B. van Heerikhuizen, ‘Kaders en codes: theaterschooldirecteuren over grensoverschrijding en grensvervaging’, in: Theaterkrant Magazine, jrg 142, nr 4, 2021, p. 14-18 Verdrag van de Raad van Europa inzake het voorkomen en bestrijden van geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld, Istanboel, 11 mei 2011

Literatuur en bronnen

Raad voor Cultuur, Beweging in het bestel.Verkenning op weg naar een nieuw advies over het cultuurbestel, 2022

Vries, M. de en I. Sobis, ‘Increasing transparency is not always the panacea: An overview of alternative paths to curb corruption in the public sector’, in: International Journal of Public Sector Management, vol 29, nr 3, p. 255-270

Studiekeuze123, Nationale Studenten Enquête 2021, in het interactief dashboard te vinden onder het thema ‘betrokkenheid en contact’ studiekeuze123.nl Tweede Kamer, ‘Wijziging van de Arbeidsomstandighedenwet in verband met het verplicht stellen van een vertrouwenspersoon’ tweedekamer.nl Zestor, Inventarisatie trajecten Basiskwalificatie Didactische Bekwaamheid (BDB) zestor.nl

Vlaamse Ombudsdienst, Genderkamer.Vijf jaar wind in de zeilen, 2020 79

Vries, Klaas de, Clémence Ross-van Dorp en Egbert Myjer, Rapport van de Onderzoekscommissie seksuele intimidatie en misbruik in de sport, 2017

Bijlagen

Bijlagen

Bijlagen

80

Adviesaanvraag

Bijlagen

Adviesaanvraag

81

Bijlagen

Centrale vragen zijn daarbij: Hoe kan de sector (koepels, werkgevers, opdrachtgevers) haar verantwoordelijkheid goed vormgeven? Wat zou de sector anders kunnen doen? En hoe kan het ministerie dit ondersteunen? Aandachtspunten Ik verzoek u aandacht te besteden aan de hele keten en daarbij te starten bij het kunstvakonderwijs. Vanwege het grote aandeel van ZZP-ers in de sector verzoek ik u bijzondere aandacht aan hen te schenken. Hoe kan ook voor hen een zo veilig mogelijk werkklimaat geschapen worden? Verder vraag ik u stil te staan bij de vraag of er vanwege hun aard specifieke sectoren binnen de culturele en creatieve sector zijn die aandacht behoeven. Daar waar relevant vraag ik u te kijken naar wat er in andere sectoren, zoals bijvoorbeeld de sport, gebeurt.

Adviesaanvraag 82

Doorverwijzingen

Informatie voor werknemers, freelancers en vrijwilligers

EngagementArts.nl Engagement Arts NL zette op een rij wat werkgevers kunnen doen wanneer grensoverschrijdend gedrag zich voordoet binnen de organisatie. engagementarts.nl

EngagementArts.nl Engagement Arts NL zette op een rij wat je kunt doen als je wordt geconfronteerd met grensoverschrijdend gedrag. engagementarts.nl Meldpunten

Beleidskader en toolbox grensoverschrijdend gedrag in de kunstensector - o.a. Sociaal Fonds Podiumkunsten, Engagement Arts NL, Sensoa Diverse partijen in Vlaanderen ontwikkelden samen een beleidskader en toolbox om acties tegen grensoverschrijdend gedrag duurzaam in te bedden. Wet- en regelgeving kan afwijken, maar veel tools zijn goed inzetbaar in de Nederlandse context. podiumkunsten.be Beleidskader Veilig de vloer op - NAPK De Nederlandse Associatie voor Podiumkunsten ontwierp een beleidskader rond sociale veiligheid op de werkvloer. Dit is toegespitst op podiumkunsten, maar toepasbaar op iedere werkvloer. napk.nl Cultuur + Ondernemen Cultuur + Ondernemen maakte een toolkit voor toezichthouders en directie met tips hoe om te gaan met grensoverschrijdend gedrag binnen de organisatie. cultuur-ondernemen.nl

Code Diversiteit en Inclusie Code Diversiteit en Inclusie verzamelt onderzoeken en inzichten over het voorkomen, signaleren en stoppen van grensoverschrijdend gedrag. codedi.nl

Mores Mores is het meldpunt voor de Nederlandse culturele en mediasector. Hun onafhankelijke vertrouwenspersonen helpen zoals het slachtoffer dat wil. Anoniem benaderen is mogelijk. Bij Mores kan iedereeen terecht die te maken heeft of in het verleden te maken heeft gehad met ongewenste omgangsvormen. mores.online Meldpunt discriminatie Discriminatie.nl is de landelijke plek voor het melden van discriminatie. Men kan er ook terecht voor vragen of advies. discriminatie.nl Slachtofferhulp Slachtofferhulp biedt hulp na een aangrijpende gebeurtenis. Slachtoffers kunnen er hun verhaal doen, bijvoorbeeld via chat of telefonisch. Dit kan desgewenst anoniem. Juridische medewerkers geven informatie over de strafbaarheid en verwijzen door naar rechtshulp. slachtofferhulp.nl Centrum Seksueel Geweld Centrum Seksueel Geweld biedt hulp aan iedereen die een ongewenste seksuele ervaring heeft meegemaakt. Zij geven advies, helpen met het vinden van de juiste hulp en kunnen een slachtoffer desgewenst in contact brengen met politie, psycholoog of psychiater. centrumseksueelgeweld.nl

Doorwijzingen

In Veilige Handen - Platform Vrijwillige Inzet Platform Vrijwillige Inzet bouwde de website In Veilige Handen over het preventief en curatief veiliger maken van de (vrijwillige) organisatie. Ook voor organisaties die geen vrijwilligers in dienst hebben zijn hier veel tips en praktijkvoorbeelden te vinden. vrijwilligerswerk.nl

Bijlagen

Informatie voor werkgevers en toezichthouders

Voorbeelden gedragscodes en protocollen Geweld hoort nergens thuis - De Zaak Nu De Zaak Nu stelde een gedragscode en protocol op dat als basis kan dienen om binnen de eigen organisatie te bespreken. dezaaknu.nl Veilige Werkvloer - ACT Act Acteursbelangen stelde in de ‘Veilige Werkvloer’-campagne een statement op, actiepunten voor diverse spelers in het veld en een voorbeeld van een basis-gedragscode. acteursbelangen.nl Club Ethics - Stichting N8BM Amsterdam Club Ethics stelde een gedragscode en manifest op voor een veiliger nachtleven. nachtburgemeester.amsterdam 83

De Raad voor Cultuur is het wettelijke adviesorgaan van de regering en het parlement op het terrein van kunst, cultuur en media. De raad is onafhankelijk en adviseert, gevraagd en ongevraagd, over actuele beleidskwesties en subsidieaanvragen.

Colofon

‘Over de grens. Op weg naar een gedeelde cultuur’ is een uitgave van de Raad voor Cultuur. Adviescommissie Grensoverschrijdend gedrag Winnie Sorgdrager (voorzitter) Kristel Baele Brigitte Bloksma Lennart Booij Leo ten Brink Janice Deul Monique Duurvoort Bram Jansen Pauline Meurs Thomas van den Bergh (secretaris) Karlijn Mofers (secretaris) Irene van Renselaar (secretaris) Leden Raad voor Cultuur Kristel Baele (voorzitter) Stef Avezaat Brigitte Bloksma Lennart Booij Erwin van Lambaart John Olivieira Ellen Schindler Thomas Steffens Jakob van der Waarden (directeur)

Raad voor Cultuur Prins Willem Alexanderhof 20, 2595 BE Den Haag 070 – 3106686, info@cultuur.nl, www.raadvoorcultuur.nl 84

Het is toegestaan (delen van) de inhoud van deze publicatie te citeren of te verspreiden, mits daarbij de Raad voor Cultuur en deze publicatie als bronnen worden vermeld. Aan deze publicatie kunnen geen rechten worden ontleend. Den Haag, juni 2022.