Rapport+derde+landelijk+monitor+discriminatie+bij+woningverhuur_bijlage+1+bij+Kamerbrief.pdf

van potentiële huurders. Dit zijn subjectieve criteria, omdat wat als fatsoenlijk of normaal wordt beschouwd, afhankelijk kan zijn van culturele, sociale en historische contexten. Wat voor de ene persoon als fatsoenlijk wordt gezien, kan voor de andere persoon juist als onfatsoenlijk worden beschouwd. Het gaat hier dus om de perceptie van fatsoen en niet om een objectieve standaard.

43

9

Conclusie monitor discriminatie bij woningverhuur 2023

z

„

„

z

In dit rapport presenteren wij de resultaten van de derde landelijke monitor discriminatie bij woningverhuur. Dit is een opvolging van de eerste landelijke monitor ‘Gelijke kansen op een huurwoning in Nederland? Monitor discriminatie bij woningverhuur’ uit 2021 en de tweede landelijke monitor ‘Monitor discriminatie bij woningverhuur 2022’. Net als in de eerdere monitoren hebben wij door middel van een groot aantal gepaarde correspondentietesten onderzocht in hoeverre er sprake is van ongelijke behandeling in de eerste stap van het verhuurproces van huurwoningen, namelijk het al dan niet uitgenodigd worden voor een bezichtiging. Naast correspondentietesten hebben we door middel van mystery calls onderzocht in hoeverre verhuurbemiddelaars bereid zijn mee te bewegen met een discriminerend verzoek van een fictieve klant (een verhuurder). De correspondentietesten zijn uitgevoerd in de periode januari 2023 tot april 2023. De mystery calls zijn uitgevoerd in de periode januari 2023 tot februari 2023. 3.030 geslaagde correspondentietesten verdeeld over vijf profielen Wij hebben getoetst:

In hoeverre profielen met van origine Nederlands klinkende namen meer kans hebben op een bezichtigingsmoment dan: profielen met van origine Marokkaans klinkende namen (zowel mannennamen als vrouwennamen en samengevoegd); profielen met Pools klinkende mannennamen;

z

In hoeverre homoseksuele koppels (bestaande uit twee Nederlands klinkende mannennamen) in gelijke mate uitgenodigd worden voor een bezichtiging als heteroseksuele koppels (bestaande uit een Nederlands klinkende mannen- en vrouwennaam). In hoeverre gender van invloed is op de uitnodigingskans. Het profiel gender (Nederlands klinkende mannennaam/vrouwennaam) is in deze monitor extra toegevoegd ten opzichte van de vorige twee landelijke monitoren, omdat uit de vorige monitoren bleek dat de uitnodigingskans voor vrouwen (Marokkaanse en Nederlandse vrouwen) lager lag dan voor mannen (Poolse, Marokkaanse en Nederlandse mannen).

Bij twee van de vijf profielen vindt er significante discriminatie plaats, wat minder is dan vorig jaar Op landelijk niveau hebben de profielen Marokkaans klinkende mannennaam en Marokkaans klinkende naam (samengevoegd) een significant lagere kans om uitgenodigd te worden voor een bezichtiging (de netto-discriminatiegraden zijn 18% bij de profielen met de Marokkaans klinkende mannennaam en 13% bij Marokkaans klinkend namen gecombineerd). In de tweede landelijke monitor (2021/2022) gold nog voor alle profielen, waarbij we testten of het hebben van een van origine niet-Nederlands klinkende naam van invloed is op de kans uitgenodigd te worden voor een bezichtiging, dat er significante discriminatie plaatsvond.

44

Bij de Pools klinkende mannennaam zien we dit jaar een kleinere kans op uitnodiging, maar dit verschil is niet significant (netto-discriminatiegraad van 6%, in 2021/2022 was dit 11%). In 2021/2022 zagen we nog bij de gepaarde testen bij de homoseksuele mannenkoppels een ongelijke positieve behandeling (netto-discriminatiegraad -10%), maar dit jaar is dat terug naar 0% (geen ongelijke behandeling). De suggestie dat homoseksuele stellen meer kans hebben om uitgenodigd te worden voor een bezichtiging dan heterostellen zien we dit jaar niet meer terug. Dit jaar is de discriminatiegrond gender toegevoegd in de correspondentietesten. Personen met een Nederlands klinkende vrouwennaam worden dit jaar vaker uitgenodigd voor een bezichtiging dan personen met een Nederlands klinkende mannennaam (-10%), met andere woorden; een ongelijke positieve behandeling, maar dit verschil is niet significant. Over het algemeen zien we in de correspondentietesten landelijk dus minder discriminatie in deze eerste fase van het verhuurproces dan in 2021/2022. Binnen de G4 geen significante netto-discriminatiegraad Wanneer we onderscheid maken tussen de reacties binnen de G4 en niet-G4 gemeenten, zien we binnen de G4 voor geen van de profielen een significante netto-discriminatiegraad. Dit gold ook in de eerdere twee landelijke monitoren.

In de niet-G4 gemeenten vinden we een significante netto-discriminatiegraad bij het profiel Marokkaans klinkende mannennaam (20%), Marokkaans klinkende vrouwennaam (19%) en Marokkaans klinkende naam gecombineerd (20%). Hoewel significant, zijn dit wel kleinere verschillen in uitnodigingskans dan in het vorig onderzoek, waar deze cijfers respectievelijk 33%, 30% en 32% waren.

Trend; na een stijging weer een daling? De verschillen tussen de testen uitgevoerd voor de eerste monitor in 2020, voor de tweede monitor in 2021/2022 en voor de huidige monitor in 2023, laten zien dat bij het profiel Marokkaans klinkende mannennaam de netto-discriminatiegraad over de jaren heen constant en significant blijft. De trendgegevens laten verder zien dat er vooral in de tweede monitor vaker sprake was van significante discriminatie van Marokkaans klinkende vrouwennamen ten opzichte van het jaar ervoor en het jaar erna. Toenemende krapte, en lagere uitnodigingskansen voor iedereen Voor alle profielen (test- en controlegroepen) zien we in 2021/2022 en 2023 een significant lagere uitnodigingskans dan in 2020. Dit lijkt erop te wijzen dat door de toenemende krapte op de woningmarkt de kans om uitgenodigd te worden voor een bezichtiging significant is afgenomen. Onze aanname van vorig jaar, dat door de toenemende krapte de kans op discriminatie op de woningmarkt groter leek te worden, blijkt niet op te gaan. De woningmarkt is onverminderd krap, continu in beweging en er vindt op basis van de correspondentietesten minder discriminatie plaats in deze fase van het verhuurproces.

Dus ondanks dat alle profielen een lagere uitnodigingskans hadden (door de krapte), is er in de correspondentietesten minder discriminatie gevonden dan vorig jaar, en zijn er ook geen significante verschillen met het jaar 2020, toen de algehele uitnodigingskansen (door minder krapte) overal hoger waren. Ruim een derde van de reacties op de mystery calls gaan mee in het discriminerend verzoek Ruim een derde van de 203 gebelde verhuurbemiddelaars (37%) gaan mee in het discriminerend verzoek van de acteurs. Dat is ongeveer gelijk aan vorig jaar (35%). 45

Tegelijkertijd is het aandeel reacties waarin het discriminerende verzoek expliciet wordt afgewezen gestegen naar 21% (16% vorig jaar). Het aandeel reacties waar de bemiddelaar niet expliciet meewerkt aan het discriminerend verzoek, maar benadrukt dat de keuze aan de verhuurder zelf is (en hiermee discriminatie verderop in het proces faciliteert) daalt voor een derde jaar op rij (van 34% in 2021/2022, naar 30% in 2023). Een klein aandeel van de reacties valt in de categorie ‘strenge selectie’ (dit jaar 6%, vorig jaar 12%), ‘geen antwoord (3%) of ‘overig’ (3%). Uit bovenstaande komt naar voren dat 73% van de gesproken verhuurbemiddelaars niet (expliciet45) tegen het discriminerende verzoek ingaat en daarmee direct óf indirect meewerkt aan discriminatie. Wel is dit in 2023 een kleiner aandeel dan in de vorige landelijke monitor (2021/2022), waarin dit aandeel nog op 80% lag. Hierbij moet nog wel de kanttekening gegeven worden dat wanneer de onderzoekers twijfelden in welke categorie de reactie te plaatsen was, altijd het voordeel van de twijfel gegeven is aan de bemiddelaar. Meer bewustzijn dat het verzoek discriminerend is, wat zich niet een-opeen doorvertaalt in andere intenties. In de tweede landelijke monitor (2021/2022) bleek uit ongeveer een kwart van de reacties dat de bemiddelaar zich bewust was van het feit dat het verzoek discriminerend was.

Dit jaar is dat gestegen naar zo’n 37%. Het is dus aannemelijk dat het meegaan in discriminerende verzoeken niet (alleen) aan het gebrek aan bewustzijn ligt. Met andere woorden, een deel van de mensen weet dat het verboden is, maar doet het toch.

Complexiteit van aantonen effectiviteit van beleid Dat het bewustzijn lijkt te zijn gestegen en dat er een daling is van discriminatie bij de correspondentietesten, en een daling van het aantal verhuurderbemiddelaars dat direct of indirect mee wil werken aan discriminatie kan verschillende oorzaken hebben. Eén van de mogelijkheden van deze positieve ontwikkeling is de invloed van beleid (zie paragraaf 2.1.3) waaronder de aanpak woondiscriminatie van het ministerie van Binnenlandse Zaken. De daadwerkelijke invloed van dit beleid waaronder de campagne ‘Wijs discriminatie de deur’ maar ook (de publiciteit rond) de Wet goed verhuurderschap, en de inspanningen van brancheorganisaties, op het handelen van de verhuurbemiddelaars is echter lastig te bepalen. Als wij afgaan op de reacties in de mystery calls, dan zien we dat zes van deze verhuurbemiddelaars aangeven dat zij gecontroleerd (kunnen) worden door de gemeente en/of overheid, en dat zij daar geen gedoe mee willen hebben. In twee gesprekken zegt de verhuurbemiddelaar kennis te hebben van onderzoeken en mystery calls over dit onderwerp. Eén keer wordt genoemd dat er een campagne tegen discriminatie op de huizenmarkt was. Het kan natuurlijk zo zijn, dat verhuurbemiddelaars wel bewust zijn van de campagne, maar dit niet noemen in het gesprek met de fictieve verhuurder. Het effect van de campagne is hiermee niet vast te stellen.

Hierbij moet vermeld worden dat het causaal verband aantonen tussen beleid (in dit geval in de vorm van een campagne) en bewustzijn, en vervolgens ook andere intenties en handelen zeer complex is. Verschillende strategieën om de kern van het discriminerend verzoek te omzeilen De gesproken verhuurbemiddelaars hanteren verschillende strategieën om het discriminerend karakter van de vraag te omzeilen, om de verhuurder van gedachten te laten veranderen of om de focus van het gesprek een andere kant op te sturen.

45 De categorieën ‘strenge selectie’ en ‘aanbieding’.

46

In de gesprekken proberen verhuurbemiddelaars soms de fictieve verhuurder ‘gerust te stellen’ door de strenge selectieprocedure te benadrukken die zij hanteren. Soms zijn deze procedures dusdanig streng dat zij van de AVG niet mogen (hierover later meer). Een strategie is ook het benadrukken dat ‘er ook goede buitenlanders’ zijn, soms in combinatie met dat ‘Nederlanders ook niet altijd netjes zijn’. Naast het benadrukken van achtergrondkenmerken die wel mogen/ relevant kunnen zijn bij verhuur (zoals hoogte van het inkomen, en de daaraan impliciet gekoppelde goede baan), worden ook veel subjectieve en vage criteria benoemd. Het belang van ‘een goed gevoel’, iemand ‘in de ogen kunnen kijken’, et cetera.

Voor meer inzicht in de effecten van de wet is alleen het onderzoeken van feitelijke discriminatie onvoldoende. Dit zal in samenhang moeten gebeuren met bijvoorbeeld analyses van de meldingen bij de gemeentelijke meldpunten. Maar ook analyses van de motiveringen van verhuurders en verhuurbemiddelaars richting afgewezen huurders. Daarnaast voltrekt de wet zich natuurlijk niet in een vacuüm. Er zullen andere economische en maatschappelijke ontwikkelingen zijn waarvan het mogelijk is dat die van invloed zijn op de feitelijk discriminatie. Tot slot is het belangrijk om de bedoelde en onbedoelde gevolgen van de wet in zijn geheel te onderzoeken.

Kleiner maken van het discriminerend element in de vraag komt ook voor in de gesprekken. In dergelijke reacties gaan bemiddelaars voorbij aan het onwettelijke discriminatie-aspect, en maken vergelijkingen met persoonlijke voorkeuren als ‘geen huisdieren in huis willen’, of ‘geen studenten’ willen. Het valt op dat (zowel in de correspondentietesten als in de mystery calls) er om meer informatie wordt gevraagd aan de potentiële bezichtiger dan volgens de AVG mag. Voor het maken van een afspraak voor een bezichtiging zijn namelijk alleen naam en contactgegevens nodig. Kopieën van ID-bewijzen, werkgeversverklaringen, et cetera zijn allemaal niet nodig (en dus niet toegestaan). Aanbevelingen voor vervolgonderzoek Zeker met de invoering van de Wet goed verhuurderschap (per 1 juli 2023) is het belangrijk om de feitelijke discriminatie op de verhuurmarkt te blijven monitoren.

47

Bijlage 1 Geslaagde correspondentietesten In de periode van januari 2023 tot april 2023 is er iedere twee weken een ronde met correspondentietesten uitgevoerd voor alle vijf de genoemde profielen (in testparen). In dit hoofdstuk beschrijven we de algemene resultaten die deze testen opgeleverd. Hoeveel testen zijn uitgevoerd, welk type woningen zijn getest en hoe ziet de geografische spreiding eruit van de uitgevoerde correspondentietesten? Deze algemene opbrengsten zijn relevant om de resultaten die in het volgende hoofdstuk beschreven staan te kunnen duiden.

Aantal geslaagde testen, unieke advertenties en unieke aanbieders Er zijn uiteindelijk zeven rondes correspondentietesten uitgevoerd bij 3.251 advertenties. Het betrof in totaal minder unieke woningen (2.905) omdat sommige advertenties in verschillende rondes meermaals (122 advertenties 2 keer, 2 advertenties 3 keer, 1 advertentie 4 keer) zijn aangeschreven met een verschillend of eenzelfde profiel. In tabel 1 wordt het aantal geslaagde testen weergegeven per profiel. Van de 3.251 testen, bleken uiteindelijk 3.030 (93,2%) geslaagd. De niet-geslaagde testen betreffen voornamelijk advertenties die zijn verwijderd na de eerste reactie van het test- of controleprofiel, waarbij het andere profiel dus niet is getest. De verschillen in aantal tussen de profielen zijn marginaal. Het verhuuraanbod in de testen was uiteindelijk afkomstig van in totaal 1.019 unieke aanbieders.

Tabel 1 Overzicht aantal testen Test

Aantal geslaagde testen

Marokkaans klinkende mannennaam vs Nederlands klinkende mannennaam (MM)

632

Marokkaans klinkende vrouwennaam vs Nederlands klinkende vrouwennaam (MV)

625

Pools klinkende mannennaam vs Nederlands klinkende mannennaam (PM)

633

Seksuele gerichtheid

Homoseksueel stel vs heteroseksueel stel (HO)

506

Gender

Nederlands klinkende vrouwennaam vs Nederlands klinkende mannennaam (NV)

634

Discriminatiegrond

Etnische achtergrond

Totaal

3.030

Type woning, huurprijs en woonoppervlakte In deze paragraaf geven we meer informatie over het soort woningen die per profiel zijn getest, de gemiddelde huurprijs van deze woningen en de gemiddelde woonoppervlakte van de geteste woningen. Type woning De percentages naar type woning bij de verschillende profielen is vrijwel gelijk. Logischerwijze komt ‘kamer’ bij het profiel homoseksueel stel vrijwel niet voor, terwijl dit type woning bij de andere profielen bij ongeveer 5% is getest. Het meest getest zijn advertenties voor type woning ‘appartement’: bijna driekwart van alle testen. De advertenties hadden een gemiddelde huurprijs van € 1.313, een gemiddelde oppervlakte van 74 m2 en de woningen hadden gemiddeld 2,8 kamers.

48

Tabel 2 Type woning per profiel

Woonoppervlakte

Type woning

HO %

MM %

MV %

PM %

NV %

Totaal

Appartement

75%

73%

76%

71%

74%

2.234

Huis

20%

18%

17%

18%

16%

536

Kamer

1%

4%

4%

6%

5%

130

Studio

4%

5%

3%

5%

5%

130

Wanneer we naar de gemiddelde woonoppervlakte van de te huur aangeboden objecten kijken, zien we wederom geen (significante) verschillen tussen de profielen. Logischerwijze hebben de aangeboden huizen het grootste woonoppervlak, gevolgd door de appartementen, studio’s en als ‘kleinste’ object, de kamers. Waarbij de verschillen qua oppervlakte tussen de type woningen allemaal significant zijn. Tabel 4 Gemiddelde woonoppervlakte (in m2) woningen per profiel

Huurprijs Ook ten aanzien van de huurprijs van de geteste woningen, zien we gemiddeld geen (significant) verschil tussen de verschillende profielen (zie tabel 3). Logischerwijze zijn de gemiddelde huurprijzen van appartementen en huizen aanzienlijk (en significant) hoger dan de huurprijzen voor kamers en studio’s, waarbij studio’s ook weer gemiddeld ruim anderhalf keer zo duur zijn als kamers. We zien ook een significant verschil in de gemiddelde huurprijs tussen appartementen en huizen, waarbij huizen significant duurder zijn. Bij de selectie van advertenties zijn alleen woningen geselecteerd die voor maximaal € 2.000 werden aangeboden.

Type woning

HO

MM

MV

PM

NV

Totaal

Appartement

71

71

71

72

71

71

Huis

110

102

107

113

110

108

Kamer

25

18

17

24

21

21

Studio

32

28

28

35

28

30

Gemiddelde

77

72

73

74

73

74

Geografische spreiding

Tabel 3 Gemiddelde huurprijs woningen per profiel Type woning

HO

MM

MV

PM

NV

Totaal

Appartement

€ 1.370

€ 1.359

€ 1.369

€ 1.344

€ 1.357

€ 1.359

Huis

€ 1.421

€ 1.412

€ 1.407

€ 1.449

€ 1.428

€ 1.424

Kamer

€ 567

€ 520

€ 526

€ 547

€ 523

€ 532

Studio

€ 869

€ 817

€ 728

€ 970

€ 793

€ 843

Gemiddelde

€ 1.352

€ 1.308

€ 1.322

€ 1.294

€ 1.298

€ 1.313

Als laatste gaan we in op de locatie van de via Pararius aangeboden huurwoningen. In de analyses maken we onderscheid of de woning zich bevindt in de G4 of niet. Van alle huurwoningen in Nederland bevindt 23% zich in een van deze steden. 46 In de eerste monitor bevond 37% van alle geteste huurwoningen zich in één van deze vier gemeenten. In de tweede monitor lag dat percentage

46 Centraal Bureau voor de Statistiek (2020, 29 oktober). Voorraad woningen; eigendom, type verhuurder, bewoning, regio. Statline. Geraadpleegd op 22 april 2022, van https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/ nl/dataset/82900NED/table?fromstatweb.

49

iets lager (33,4%) en in deze derde monitor ligt het nog iets lager (en daarmee dichter bij het werkelijke percentage huurwoningen in de G4, namelijk 29,5%. In de tabel hieronder is te zien hoe de percentages G4 versus niet-G4 geteste huurwoningen zich verhouden ten opzichte van de vier testparen. Wanneer we de verschillende profielen bekijken zien we nergens een significante afwijking van het gemiddelde. Tabel 5 Percentage woningen in de G4 en niet-G4 per profiel Type woning

HO

MM

MV

PM

MV

Totaal

niet-G4

70,0%

73,4%

67,8%

71,6%

69,4%

70,5%

G4

30,0%

26,6%

32,2%

28,4%

30,6%

29,5%

50

Bijlage 2 Gespreksleidraad mystery calls Tester:

Goeiedag, u spreekt met [voornaam + achternaam]. Ik heb een appartement in <buurt>, maar ga binnenkort verhuizen naar het huis van mijn nieuwe vriend. Ik zou mijn appartement daarom graag verhuren. Het gaat om een appartement met twee slaapkamers en ik dacht aan een huurprijs van 1000 euro per maand. Ik ken echter weinig van de huurwetgeving af en zou daarom met een makelaar willen werken. Ik vraag me wel af hoeveel zoiets kost en hoe jullie te werk gaan. Ik bel daarom om wat vrijblijvende informatie in te winnen.

Tester: Ok, dat klinkt goed. [men geeft de indruk dat de beller echt geïnteresseerd is]. Ik heb wel nog een bijkomende vraag. [Stilte, men wordt hier wat onwennig/minder zakelijk] Ik wil dat mijn appartement goed onderhouden wordt. Vrienden van mij hebben slechte ervaringen gehad met buitenlanders. Zou het daarom mogelijk zijn om niet te verhuren aan buitenlanders; van die Marokkanen, Turken en Polen? Verhuurbemiddelaar: Antwoord gegeven door de makelaar. Tester:

Ok, bedankt voor de informatie. Het is nu allemaal veel duidelijker voor me. Ik ga alles nog even laten bezinken en ik laat nog iets weten als ik met jullie wil samenwerken.

Verhuurbemiddelaar: Antwoord gegeven door de makelaar. De tester luistert dan eerst naar de uitleg van de verhuurbemiddelaar. De tester klinkt geïnteresseerd en stelt eventueel een aantal korte bijvragen ter informatie.

51

Bijlage 3 Tekstbericht voorbeelden Hieronder staan vier voorbeelden van berichten die we als reactie hebben verstuurd. De eerste twee berichten zijn gebruikt voor de eenpersoons testen controleprofielen (testen op behandeling van niet van origine Nederlands klinkende namen). Het derde en vierde bericht hieronder hebben we ingezet voor de testen met het homoseksuele koppel en worden ondertekend door twee namen, zijnde twee mannennamen of een mannen- en vrouwennaam.

3.

Hallo, Mijn man en ik zouden graag deze woning bezichtigen. Is dat mogelijk? We horen graag van u. Groet, {voornaam + voornaam achternaam}

4.

Goedemorgen {of Goedemiddag/Goedenavond, afhankelijk van tijdstip}, Mijn echtgenoot en ik zijn op zoek naar een woning. Zouden we een keer kunnen komen kijken? Met vriendelijke groeten, {voornaam + voornaam achternaam}

De teksten bestaan uit drie componenten: aanhef, vraag en afsluiting. Ieder component van het bericht hebben we over alle in totaal 48 profielen aselect toegewezen. Eventueel mogelijke verschillende interpretaties over de ‘netheid’ van een bericht door een aanbieder, wat van invloed kan zijn op de uitnodigingskans, is hierdoor random verdeeld over alle profielen zodat het geen invloed kan hebben op de resultaten van een specifiek profiel. 1.

Hallo, Ik ben erg geïnteresseerd in deze woning en zou deze graag komen bezoeken. Is dat mogelijk? Vriendelijke groeten, {voornaam + achternaam}

2.

Beste, Ik ben op zoek naar een woning en zag deze advertentie. Zou ik mogen komen bezichtigen? Groeten, {voornaam + achternaam} 52

Bijlage 4 Codenummers correspondentietesten Hieronder staat de lijst van de codes die gebruikt zijn om alle ontvangen berichten (e-mails, voicemails en sms-berichten) te categoriseren. De codes 4, 5 en 6 zijn de ‘positieve reacties’ en worden gezien als een ‘uitnodiging’. De codes zijn gelijk aan de codes gebruikt in de eerste monitor discriminatie bij woningverhuur en zijn gebaseerd op onderzoek door Prof. Dr. Pieter-Paul Verhaeghe van de Vrije Universiteit Brussel en gespecialiseerd in correspondentietesten bij woningverhuur. Codenummer

Uitleg

1

Bezoeken zijn momenteel niet mogelijk.

2

Kandidaat werd om aanvullende informatie gevraagd, geen afspraak voor een bezichtiging.

3

Kandidaat werd gevraagd om contact op te nemen, maar nog geen zekerheid of bezichtiging mogelijk is.

4

Kandidaat werd om aanvullende informatie gevraagd en uitgenodigd voor een bezichtiging.

5

Kandidaat werd gevraagd om contact op te nemen om een afspraak voor een bezichtiging in te plannen.

6

Kandidaat werd uitgenodigd om de woning te bezoeken.

7

Men wil niet aan de kandidaat verhuren.

8

De woning is niet langer te huur.

9

Opvolgmail met info over andere panden.

10

Geen antwoord ontvangen.

11

Anders.

53

Bijlage 5 Literatuur

Hoogenbosch, A. en Dibbets, A. (2019). ‘Normale verhuurders willen normale huurders’. Veldverkenning discriminatie bij woningverhuur. RADAR: Rotterdam. Hoogenbosch, A. en Fiere, B. (2021). Gelijke kansen op een huurwoning in Nederland? Monitor discriminatie bij woningverhuur. Art.1/RADAR: Rotterdam.

Andriessen, I. en Wittebrood. K. (2021). Discriminatie op de woningmarkt. Een praktijkgericht onderzoek naar de aanpak van discriminatie op de particuliere huurwoningmarkt. Verwey-Jonker Instituut: Utrecht. Andriessen, I. et al. (2020). Ervaren Discriminatie in Nederland II. Den Haag: Sociaal Cultureel Planbureau. Artikel 1 van de Grondwet, Algemene Wet Gelijke Behandeling en Wet Gelijke Behandeling Handicap/Chronische Ziekte. Banton, M. (1997). The ethics of practice-testing. Journal of Ethnic and Migration Studies, 23, pp: 413-420. Autoriteit Persoonsgegevens (z.d.). Gegevens over uw inkomen opvragen. Verkregen via https://autoriteitpersoonsgegevens.nl/themas/financien/ inkomen-en-kredietwaardigheid/gegevens-over-uw-inkomen-opvragen Böcker, A., Terlouw, A. en Özdemir, E. (2019). Discriminatie bij de verhuur van woningen? Een verkennend onderzoek naar verklaringen en de mogelijke aanpak. Nijmegen: Radboud Universiteit. Bovenkerk, F. (1992). A Manual for International Comparative Research on Discrimination on the Grounds of ‘Race’ and ‘Ethnic origin’. Geneva: International Labour Organization. Centraal Bureau voor de Statistiek (2020, 29 oktober). Voorraad woningen; eigendom, type verhuurder, bewoning, regio. Statline. Geraadpleegd op 22 april 2022, van https:// opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/82900NED/table?fromstatweb.

Coalitieakkoord ‘Omzien naar elkaar, vooruitkijken naar de toekomst’ (2021). Ghekiere, A., Martiniello, B. & Verhaeghe, P.P. (2022). Addressing methodological assumptions of correspondence tests when measuring discrimination.

Hoogenbosch, A., Tierolf, B., Sikkema, M., Kwakernaak, M., & Mesic, A. (2022). Monitor discriminatie bij woningverhuur 2022. Utrecht: Verwey-Jonker Instituut. Hoogenbosch, A. en Fiere, B. (2021). Gelijke kansen op een huurwoning in Nederland? Monitor discriminatie bij woningverhuur. Rotterdam: Art.1/RADAR. Martiniello, B. and Verhaeghe, P.P. (2022) Signaling ethnic-national origin through names? The perception of names from an intersectional perspective. Plos One. Ollongren, K. (2021). Kamerbrief: Discriminatie op de woningmarkt; uitkomsten onderzoek en vervolg. Kenmerk: 2021-0000215787. Pararius (2021). Persbericht: Vrije sector huurprijzen weer in de lift. Gepubliceerd op website op 14-10-2021. Geraadpleegd op 25-03-2022 via https://www.pararius.nl/nieuws/ vrije-sector-huurprijzen-weer-in-de-lift Riach, P. A. & Rich, J. (2004). Deceptive field experiments of discrimination: Are they ethical? Kyklos, 57, pp: 457-470. Van der Bracht, K., Verhaeghe, P.P. en Van de Putte, B. (2016). Gelijke toegang tot huisvesting voor elke Gentenaar: onderzoeksrapport. Gent: Universiteit Gent. Veenman, J. (2003). Discriminatie op de arbeidsmarkt. De resultaten van Nederlands onderzoek. Beleid en Maatschappij, 30(2):90–100 Verstaete, J. en Verhaeghe, P.P. (2019). Ethnic discrimination upon request? Real estate agents’ strategies for discriminatory questions of clients.

Journal of Housing and the Built Environment, 35, pp: 703–721. Verstaete, J. en Verhaeghe, P.P. (2019). Ethnic discrimination upon request? Real estate agents’ strategies for discriminatory questions of clients. Journal of Housing and the Built Environment, 35,: 703–721.

54

Simeon, L, et al. (2010) “Situation testing” Discrimination in access to employment based on ILO methodology, International Migration Programme, International Labour Office (ILO) Geneva. Zschirnt, E. (2016). Revisiting ethics in correspondence testing. Working paper series, nr.8, NCCR On the Move. Zschirnt, E. (2019). Revisiting ethics in correspondence testing: an update. Research Ethics, pp: 1-21.

55

COLOFON Opdrachtgever Auteurs

Met medewerking van

Foto omslag Uitgave

Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Drs. A.E. Britt Drs. B. Tierolf A.L.I.I. Hoogenbosch, MSc M.J. Verstappen, MSc Y. Dusault, MSc D.M.M.A. Yassine, MSc M. Messelink, F. Beenen, M. Driessen, E. van Malsen, M. van Heusden, H. van Eijk, S. Kersbergen, L. Aboutaleb, M. Versteeg, N. de Wringer, H. Scheeren 123rf - Auremar Verwey-Jonker Instituut Giessenplein 59 C 3522 KE Utrecht T (030) 230 07 99 E secr@verwey-jonker.nl I www.verwey-jonker.nl

De publicatie kan gedownload worden via onze website: http://www.verwey-jonker.nl ISBN 978-94-6409-245-5 © Verwey-Jonker Instituut, Utrecht, juli 2023. Het auteursrecht van deze publicatie berust bij het Verwey-Jonker Instituut. Gedeeltelijke overname van teksten is toegestaan, mits daarbij de bron wordt vermeld. The copyright of this publication rests with the Verwey-Jonker Institute. Partial reproduction of the text is allowed, on condition that the source is mentioned.