Raadsbrief prostitutiebeleid.pdf

Raadsinformatiebrief

Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 18 december 2023 Openbare Orde en Veiligheid Femke Halsema OOV, secretariaatoov@amsterdam.nl

Onderwerp

Prostitutiebeleid

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s):

Geachte leden van de gemeenteraad, In deze brief informeert het college u graag over de ontwikkelingen in de prostitutiebranche en het prostitutiebeleid1. Daarmee dient deze brief ook ter beantwoording van diverse moties en toezeggingen aan de raad: - ‘visie inzake thuisprostitutie’ en ‘visie op sekswerk en sekswerkers in het algemeen’ (toezeggingen aan lid Nadif; nr TA2022-001217); - ‘toelichting over de inspanningen die de gemeente verricht om de (legale) werkomstandigheden van sekswerkers te verbeteren’ (toezegging aan Cie AZ; nr TA202100270); - ‘onderzoek naar lovehotels’ (toezegging in raadsbrief EC d.d. 13 juni 2023) ; - ‘onderzoek naar ‘gordijnen dicht-exploitatie’ (motie D66; nr TA2022-001246); - ‘resultaten van sluitingstijden Wallen’ (nr TA2022-001247). Prostitutie is een legaal beroep. Daarbij moet wel worden onderkend dat de sector en het beroep een bepaalde kwetsbaarheid met zich brengen. Het Amsterdamse prostitutiebeleid heeft daarom tot doel het bevorderen van goede (werk)omstandigheden voor sekswerkers met aanbod van zorg waar nodig, het bevorderen van een veilige vergunde branche, het tegengaan van illegale exploitatie/facilitering van prostitutie, en het voorkomen en bestrijden van misstanden en uitbuiting. Naast deze brief ontvangt u ook een brief inzake het Erotisch Centrum (‘EC’) en een brief over de monitor gewijzigde sluitingstijden op de Wallen2.

Op een aantal punten kennen deze brieven een onderlinge samenhang; dit wordt hierna verder toegelicht.

1 Vervolg op raadsbrieven juli/dec 2019, feb/ nov 2020, okt 2021, en de verdere raadsbrieven inzake het EC 2 Beide brieven zijn na publicatie te vinden op www.amsterdam.nl/erotischcentrum

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 18 december 2023 Pagina 2 van 22

Leeswijzer Deel I Visie sekswerk/ ontwikkelingen 1. Doel prostitutiebeleid/ Ontwikkelingen in branche en stad 2. veilige werkplekken 2.1 vergunde branche 2.2 mogelijkheden voor nieuwe veilige legale werkplekken (EC/uurhuur/lovehotels) 3. Thuisprostitutie 4. Stand van zaken wetgeving Wrs/ Wtgs Deel II Raamprostitutie/ Binnenstad 5. EC/vermindering ramen Wallen/ maatregelen Wallen 6. Onderzoek Gordijnen dicht exploitatie 7. Sluitingstijden Wallen 8. Fotofilmverbod/ overige maatregelen Deel III Aanpak illegale circuit 9. Ontwikkelingen illegale circuit en aanpak 10. Prostitutie in hotels 11. Relatie met de aanpak mensenhandel Deel IV 12. Verbeteren werkomstandigheden sekswerker

Deel I Visie sekswerk 1. doelstelling prostitutiebeleid/ ontwikkelingen in branche en stad Sekswerk is een legaal beroep en sekswerkers3 moeten dit kunnen uitoefenen in veilige werkomstandigheden. Misstanden en uitbuiting moeten worden voorkomen en aangepakt. Vindbaarheid, zichtbaarheid en mogelijkheid tot langjarig contact met sekswerkers zijn daarbij essentieel. De vergunde branche4 biedt daarvoor de beste mogelijkheden en Amsterdam kent daarom een ruime vergunde branche. Ook verkent het college de mogelijkheden voor veilige niet-vergunde werkplekken. Amsterdam heeft een integraal prostitutiebeleid (een samenwerking van OOV, Zorg en VTH), en werkt samen met vele partners, waaronder de politie, het OM en het Amsterdam Centre for Sexwork. Het beleid is neergelegd in de Nota Prostitutiebeleid van 7 september 2000 en de Nota van uitgangspunten Prostitutiebeleid 2012-2017, en aanvullende beleidsnota’s over handhaving5. Het vergunningenstelsel is geregeld in de APV, en in bestemmingsplannen is bepaald waar prostitutiebedrijven zijn toegestaan. Kort samengevat bestaat het prostitutiebeleid uit de volgende vaste onderdelen: - het verlenen van exploitatievergunningen met strikte voorwaarden voor prostitutiebedrijven; - toezicht en controle op vergunningen door gemeente en politie;

3 In deze brief staat de term ‘sekswerk’ voor ‘prostitutie’ conform de APV: seksuele handelingen met een klant. 4 Zoals ook benadrukt in de technische raadssessie 2020 door politie, OM, nationaal rapporteur mensenhandel. 5 Het prostitutiebeleid staat op de website: www.amsterdam.nl/prostitutie.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 18 december 2023 Pagina 3 van 22

- controles en handhaving op het illegale circuit6 door gemeente en politie; - mogelijkheid tot vergunningvrij werken als zelfstandige escort; - zorg, ondersteuning en inzet op empowerment van sekswerkers, met zorgpartners; - de aanpak van mensenhandel in een breed samenwerkingsverband van ketenpartners. Algemene ontwikkelingen in prostitutiebranche/ stad De prostitutiebranche is afgelopen jaren veranderd, deels door ontwikkelingen binnen de sector zelf, en deels door veranderingen in onze stad en daarbuiten. U treft hier in kort bestek de belangrijkste invloeden en veranderingen; deze worden alle nog nader toegelicht in deze brief. druk op vergunde branche/ belang veilige werkplekken De vergunde branche heeft het moeilijk, onder meer door de groei en aantrekkingskracht van het illegale circuit. De vergunde branche moet ook innoveren (o.a. in businessmodel/ werkvormen voor sekswerkers/ werkplekken voor sekswerkers uit de LHBTQI+-community) om voldoende aantrekkelijk te blijven voor sekswerkers en hun klanten. Wanneer wijzigingen in regels/beleid nodig zijn, dan is het college bereid om -waar mogelijk- daartoe ruimte te bieden. Verdere toelichting treft u in paragraaf 2 en 3. groei illegale circuit Het illegale circuit groeit sterk, onder meer door alle werving via internet en de zware levensomstandigheden in andere landen (zie verder paragraaf 9 t/m 11).

We treffen hier veel misstanden en uitbuiting. De komende jaren wordt daarom nog steviger ingezet tegen illegale exploitanten/ facilitators/ uitbuiters. maatregelen Wallengebied in relatie tot raamprostitutie/ ontwikkeling EC Met de maatregelen uit de ‘Aanpak Binnenstad’ zet het college in op het tegengaan van overtoerisme en overlast. Voor wat betreft de raamprostitutie bestaat dit uit een vermindering van het aantal ramen op de Wallen, in combinatie met nieuwe werkplekken in een EC buiten de binnenstad. Daarnaast zijn er diverse andere maatregelen op de Wallen van invloed op de sekswerkers/raambordelen (zie paragraaf 5-8). 2. Veilige werkplekken 2.1 Vergunde branche De prostitutiebranche in Amsterdam bestaat uit a) de vergunde branche; b) de vergunningvrije zelfstandige escort, en c) het illegale circuit: vergunningplichtige prostitutiebedrijven zonder vergunning. Amsterdam heeft vergunningen verleend aan een groot aantal prostitutiebedrijven om sekswerkers zo de mogelijkheid te bieden tot werken op veilige werkplekken. Er zijn uitgebreide vergunningvoorschriften, onder meer ten aanzien van werkomstandigheden en het voorkomen van misstanden en uitbuiting. De gemeente houdt toezicht (in samenwerking met de politie), controleert op naleving van de vergunningen en handhaaft waar nodig. Meer informatie over de vergunde branche treft u in bijlage 2.

6 Illegale circuit: alle vergunningplichtige prostitutiebedrijven die zonder vergunning exploiteren, bijvoorbeeld

onvergunde escortbureaus, bedrijfsmatige prostitutie vanuit hotels, massagesalons met prostitutie.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 18 december 2023 Pagina 4 van 22

2.2 Inzet voor veilige werkplekken Variatie in veilige werkplekken is belangrijk. Een deel van de sekswerkers wil bijvoorbeeld niet werken in een besloten club vanwege het klassieke businessmodel, of omdat deze alleen gericht is op heteroseksuele sekswerkers/klandizie; transpersoon- en mannelijke sekswerkers kunnen daardoor minder goed terecht in het vergunde circuit. Het college wil voldoende perspectief bieden aan sekswerkers in het legale circuit en zet –naast het grote aantal verleende vergunningen- in op meer diversiteit in veilige, legale plekken, als volgt. EC: inpandige ramen en online uurhuur werving Momenteel kennen we in de stad alleen raamprostitutie die zichtbaar is vanaf de openbare weg7. In een EC wordt ‘inpandige raamprostitutie’ mogelijk, waarbij de ramen zich alleen binnenin het gebouw bevinden. Dit komt zowel de beveiliging als de bezoekersregulatie ten goede. Alle bezoekers komen via een beveiligde ingang binnen en moeten voldoen aan de huisregels. Extra aandacht gaat uit naar werkplekken voor mannelijke en transsekswerkers8. Ook biedt het EC de mogelijkheid tot het huren van een veilige werkplek voor korte duur met online-werving (ofwel ‘uurhuur’; in de praktijk kan dit ook een aantal uur achter elkaar zijn).

Voor sekswerkers die nu afhankelijk zijn van illegale exploitanten/facilitators voor werkruimten of illegaal vanuit de eigen woning of hotels werken is dit een interessant alternatief. Uurhuur in besloten clubs Meerdere besloten bordelen (seksclubs) kampen met onderbezetting; sekswerkers kiezen (alsnog) voor het illegale circuit. Een deel van de oorzaak is het klassieke businessmodel, waarbij de klant in de centrale bezoekersruimte een keuze maakt voor een sekswerker, en een vast percentage van de inkomsten van de sekswerker naar de exploitant gaat9. De clubs hanteren ook de optinginregeling (zie par. 12); een deel van de sekswerkers wil dat niet (meer). Zij willen meer regie over hun werving en inkomsten. Een deel van de besloten clubs heeft interesse in de mogelijkheid tot ‘uurhuur’. Dit wil zeggen dat de sekswerker online de klant werft en afspreekt binnen de club waar de sekswerker een werkplek huurt. Het college zal op korte termijn de branche informeren hoe die exploitatievorm kan worden ingepast binnen het kader van de huidige APV. Uurhuur in ‘love hotels’ Door sekswerkers is het idee geopperd van ‘lovehotels’. Een ‘love hotel’ is feitelijk een ‘uur-hotel’, waar iedereen een aantal uur een kamer kan boeken. Zowel stelletjes als sekswerkers kunnen daar terecht voor seks. In de huidige APV is een lovehotel niet mogelijk10.

Mogelijk biedt een ‘love hotel’ meerwaarde voor sekswerkers voor wie dit een veiliger optie is dan de huidige werkplekken, waarbij zij naar de klant toe gaan of klanten in eigen huis, hotels of elders ontvangen. Het college heeft toegezegd te onderzoeken wat de voordelen, nadelen en mogelijkheden zijn van een vergunde versus onvergunde variant. In alle gevallen moet de veiligheid worden geborgd.

7 Behalve de zogeheten ‘Passage’ op de Wallen 8 Voor meer informatie: zie de brief over het EC. 9 VTH controleert of geen onredelijke percentages worden gerekend. Sekswerkers kennen vooraf de tarieven. 10 ‘gelegenheid bieden aan bedrijfsmatige prostitutie’ is vergunningplichtig; ‘prostitutiehotel’ is verboden.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 18 december 2023 Pagina 5 van 22

Momenteel wordt onder meer gesproken met sekswerkers en met Nederlandse en Belgische steden. Zodra er een voldoende concreet voorstel is, komt het college daarmee bij u terug. Daarbij wordt ook betrokken of in een EC mogelijkheden kunnen zijn voor een lovehotel. NB Voor sekswerkers zonder verblijfsdocumentatie blijft altijd het grote knelpunt dat zij niet in Nederland mogen verblijven en werken, en dus niet terecht kunnen in het legale circuit. 3. Thuisprostitutie Het college heeft onderzoek gedaan naar het beleid voor ‘thuisprostitutie’. Het bedrijfsmatige sekswerk vanuit huis is nu vergunningplichtig. Een deel van de (belangenorganisaties van) sekswerkers pleit voor een beleidswijziging waarbij deze vorm van prostitutie vergunningvrij wordt. Zij willen af van de controles en willen op geen enkele wijze als sekswerker bekend zijn bij de gemeente of bij hun VVE/ woningverhuurder. In dit kader is de definitie van ‘thuisprostitutie/thuissekswerker’ van belang. Het college verstaat hieronder de ‘echte thuissekswerker’: de individuele sekswerkers die zelfstandig (zonder tussenkomst door derden) werken vanuit de eigen (huur)woning, waar zij staan ingeschreven in de gemeentelijke basisregistratie en duurzaam wonen. Tijdens de controles in woningen treft de gemeente echter zelden deze zelfstandige echte thuissekswerkers.

Vrijwel altijd gaat het om sekswerkers die in kwetsbare omstandigheden werken, niet vanuit de eigen woning (vaak airbnb/’woning’ van anderen), vaak met meerdere sekswerkers, regelmatig zonder verblijfspapieren en omringd door facilitators/uitbuiters. Het college heeft een afweging gemaakt van mogelijke positieve effecten van een beleidswijziging voor de (waarschijnlijk) zeer kleine groep echte thuissekswerkers, en de negatieve effecten voor de grote groep sekswerkers die in zeer kwetsbare omstandigheden werken vanuit panden met woonbestemming. Die afweging is (samengevat) als volgt. - De echte thuissekswerkers benoemen als belangrijkste probleem de angst om hun woning kwijt te raken als hun verhuurder (waaronder woningcorporaties) of VVE bemerkt dat er prostitutie vanuit de woning plaatsvindt. In de huurovereenkomsten/statuten staan verhuurders/VVE’s namelijk meestal geen enkel ‘beroep en bedrijf aan huis’ toe. Het college kan dat probleem echter niet oplossen door een versoepeling van gemeentelijke regels over thuisprostitutie. - Belangenorganisaties van sekswerkers geven aan dat de angst voor handhaving/boete zal verdwijnen als thuissekswerk vergunningvrij wordt, en die thuiswerkers minder kwetsbaar zijn als zij niet meer illegaal werken. Het college benadrukt dat er geen handhaving is tegen individuele sekswerkers en aan hen geen boetes worden opgelegd.

Bij controles wordt ingezet op goede informatievoorziening over rechten en plichten, en aanbod van zorg waar nodig. De gemeente heeft, in samenwerking met de politie, informatiecampagnes dat sekswerkers altijd veilig bij de politie terecht kunnen en aangifte kunnen doen als zij slachtoffer zijn van misstanden/ uitbuiting. Ondertussen zijn er de nodige negatieve effecten te verwachten van een versoepeling van het thuissekswerkbeleid. - Het zal naar verwachting leiden tot een beperking van het zicht en de grip op de facilitators/netwerken rond de kwetsbare groep sekswerkers die niet zelfstandig vanuit hun eigen woning werkt. Het verdienmodel wordt juist nog interessanter voor netwerken/ facilitators. Dat is in strijd met ons barrièremodel: het opwerpen van barrières tegen facilitators/uitbuiters. De politie

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 18 december 2023 Pagina 6 van 22

waarschuwt voor de invloed van netwerken die woningen opkopen in Amsterdam en daar sekswerkers laten ‘wonen’ en daar de klanten regelen11. - Het voorkomen en bestrijden van misstanden en uitbuiting is bijzonder moeilijk bij een nietvergunde, onzichtbare sector overal verspreid in de stad achter de (wisselende en niet in aantal beperkte) voordeuren. Dat doet ook een groot beroep op de capaciteit voor toezicht en handhaving, zowel de gemeentelijke toezichthouders als de politie. - Van belang is ook dat er nog geen wettelijke grondslag is tot gegevensverwerking voor bijzondere persoonsgegevens sekswerkers ten behoeve van de aanpak van illegale exploitanten/facilitators. Dat bemoeilijkt momenteel al het toezicht en handhaving op misstanden en de aanpak van pooiers/facilitators van ‘prostitutiewoningen’12. - De prostitutie vanuit woningen gaat regelmatig gepaard met overlast voor de buurt. - Voor de grote groep meest kwetsbare sekswerkers biedt een versoepeling van het thuiswerkbeleid sowieso geen enkele verbetering. Zij zullen immers niet kunnen voldoen aan de voorwaarden: geheel zelfstandig en alleen werken uit de eigen (huur)woning met GBA-inschrijving en een verblijfstitel. - Amsterdam heeft juist (in tegenstelling tot de meeste andere steden) een uitgebreide vergunde branche zodat sekswerkers kunnen kiezen voor die veilige werkplekken.

Dit alles overziende kiest het college ervoor om thuissekswerk nu niet vergunningvrij te maken. Wel is de manier van controleren aangepast: het aantal personen aanwezig bij de controles is verkleind. De sekswerker wordt altijd direct geïnformeerd dat de handhaving zich niet tegen de sekswerker richt13. Het college is uiteraard bekend met de aanpak in Hilversum, Assen en Tilburg (waar men werkt met een vorm van erkenning/vergunningvrij thuissekswerk), en het onderzoek in Utrecht naar een proeftuin voor thuissekswerk14. Er bestaan grote verschillen tussen de situatie in Amsterdam en die steden. Een vergelijking is dan ook niet eenvoudig te maken. De omvang van de totale prostitutiebranche in Amsterdam is veel groter dan in voormelde steden en daarmee ook de omvang van de problematiek van uitbuiting. Daarnaast kent Amsterdam extreme druk op de woningmarkt, wat extra kansen biedt aan uitbuiters (zoals hiervoor toegelicht). Belangrijk verschil is ook dat voormelde steden juist geen ruime vergunde sector hebben waar sekswerkers voor kunnen kiezen. Amsterdam onderhoudt nauw contact met andere steden en er is overleg met het landelijk platform prostitutie (JenV, VNG en gemeenten). Zodra er concrete ontwikkelingen zijn die aanleiding geven voor een nieuwe afweging (waaronder de voortgang van de landelijke wetgeving), dan zal het college de raad daarover informeren. 4.

Stand van zaken Wrs/ Wtgs Bij de vormgeving en implementatie van prostitutiebeleid speelt (het ontbreken van) landelijke wetgeving een belangrijke rol. Er wordt al jaren gediscussieerd over een wetsvoorstel voor een 11 In 2023 forse toename illegale circuit vanuit Latijns-Amerikaanse landen, met facilitators voor woningen/klanten. 12 Dit zou een monitoring van de effecten van een beleidswijziging ook bemoeilijken. 13 Bij ongedocumenteerden dient wel de Vreemdelingenpolitie te worden ingelicht, uiteraard rekening houdend

met de mogelijkheid dat er sprake is van een slachtoffer mensenhandel. 14 Groningen/ Lelystad werken met vormen van ‘erkenning van de thuiswerker’. Sekswerkers melden zich in de praktijk echter niet voor erkennen. In Tilburg is sinds twee jaar het thuissekswerk vergunningvrij onder voorwaarden: zelfstandig, ingeschreven en wonend in de eigen woning, 1 sekswerker. In de controles treft men echter vrijwel alleen illegale situaties (o.a. meerdere sekswerkers, geen eigen woning). Gemeente Utrecht: de proeftuin is nog in onderzoek.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 18 december 2023 Pagina 7 van 22

landelijke regeling van prostitutie; de laatste versie is het wetsvoorstel Wet regulering sekswerk (‘Wrs’). Het wetsvoorstel introduceert onder meer a) een nieuwe vergunningplicht voor sekswerkers, b) een landelijk registratiesysteem, c) een strafbaarstelling voor klanten die gebruik maken van de diensten van sekswerkers zonder vergunning. Over het wetsvoorstel bestaat veel controverse en het is dus de vraag wanneer, en in welke vorm, dit daadwerkelijk in werking zal kunnen treden. Met de G4 heeft Amsterdam consultatiereacties ingediend over het wetsvoorstel15. Het wetsvoorstel wordt naar verwachting komend jaar behandeld in de Tweede Kamer. In de Wrs is ook een wettelijke grondslag neergelegd voor het verwerken van bijzondere persoonsgegevens van sekswerkers. Die grondslag ontbreekt nu nog, terwijl die wel van belang is voor een succesvolle aanpak van illegale exploitanten (diegene die een prostitutiebedrijf exploiteert zonder de benodigde vergunning), facilitators (diegene die gelegenheid geeft tot illegale prostitutie) en uitbuiters (nogmaals: geen handhaving tegen sekswerkers). De landelijke privacyregelgeving zorgt voor (grote) beperkingen voor toezicht en handhaving, het bestrijden van misstanden en mensenhandel in vergunde en onvergunde circuit.

Het huidige beleid kan niet optimaal worden uitgevoerd omdat het op geen enkele manier is toegestaan om bijzondere persoonsgegevens van sekswerkers te verwerken, ook niet wanneer dit louter is bedoeld om illegale exploitanten/facilitators te achterhalen. Omdat de Wrs al jaren op zich laat wachten en de kans bestaat dat de Wrs er überhaupt niet komt, is door de G4 met JenV gewerkt aan een separaat wetsvoorstel waarin een wettelijke grondslag is neergelegd: wetsvoorstel Wet gegevensverwerking toezicht seksbedrijven (Wgts). Dit is uitsluitend gericht op de aanpak van illegale exploitanten/facilitators . Dit wetsvoorstel is in voorbereidingsfase bij JenV. Het wetsvoorstel doorloopt naar verwachting komend jaar de vervolgstappen in het wetgevingstraject. Deel II raamprostitutie binnenstad 5. vermindering ramen Wallen / EC en maatregelen Aanpak Binnenstad Vermindering ramen Wallen Met de integrale Aanpak Binnenstad worden maatregelen genomen om het aanbod en de sfeer op de Wallen te veranderen16; de leefbaarheid moet sterk verbeteren. De inzet is onder meer gericht op de verschillende toeristische magneetfuncties, en de raamprostitutie is daar onderdeel van. Omwille van de verbetering van de leefbaarheid in het Wallengebied, sluit het college parallel aan de realisatie van het Erotisch Centrum een gelijk aantal werkplekken op de Wallen.

Om uitvoering te kunnen geven aan het sluiten van ramen op de Wallen is het college bereid vergaande stappen te zetten. Welke mogelijkheden het college hiertoe ziet wordt beschreven in de brief over de mogelijke locatie voor het EC. Uiteraard begrijpt het college dat de vaste Wallen-raamwerkers het idee van werken op een andere plek nu nog moeilijk voorstelbaar vinden: ‘eerst zien, dan geloven’. Essentieel is een goede locatie en een goede businesscase met goede ontwikkelaars en exploitanten. Daarom is de input van sekswerkers ook volop betrokken in het voorlopige programma van eisen voor een EC.

15 www.internetconsultatie.nl/wijzigingreguleringsekswerk/reactie/e5bc750b-99a1-4363-bf25-7c412d41adf4 16 Voor het totale overzicht van de maatregelen: www.amsterdam.nl/stadsdelen/centrum/aanpak-binnenstad/.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 18 december 2023 Pagina 8 van 22

EC/Maatregelen Wallen Het realiseren van een EC is een langdurig proces. Ondertussen is er vanuit de Aanpak Binnenstad wel de noodzaak tot maatregelen op de Wallen. Vanuit Aanpak Binnenstad zijn al maatregelen ingevoerd (waaronder het vervroegen van de weekendsluitingstijden). Daarnaast is een andere maatregel, ‘Gordijnen Dicht’ verkend. Raamwerkers geven aan dat de werkplekken in een EC interessant kunnen zijn voor verschillende groepen sekswerkers. Tegelijkertijd benadrukken zij dat het tijdspad van beperkende maatregelen op de Wallen en van realisatie van alternatieve werkplekken in een EC op dit moment niet op elkaar is afgestemd. Daardoor kan de druk op raamwerkers zo groot worden dat zij in het illegale circuit terechtkomen. Het college wil dat voorkomen en vindt het van groot belang dat er voor sekswerkers voldoende veilige werkplekken zijn in een EC. Het college betrekt dit ook in de overwegingen over beperkende maatregelen voor raamprostitutie op de Wallen.

6. Onderzoek naar Gordijnen dicht-exploitatie Op verzoek van de raad is onderzoek gedaan naar het invoeren van een verplichte exploitatie van de raambordelen met de ‘gordijnen dicht’, waarbij de sekswerkers online moeten werven. Hierbij zijn meerdere scenario’s onderzocht. In bijlage 2 treft u een uitgebreide toelichting op dit onderzoek. Er is gesproken met vele sekswerkers, raamexploitanten, zorgpartners, gemeentelijk toezichthouders en politie. Uit het onderzoek volgt dat de maatregel voor raamwerkers nadelige effecten zal geven qua veiligheid, privacy (online vindbaarheid) en inkomsten. Sekswerkers benadrukken17 dat de maatregel grote druk zal zetten op hun huidige keuze voor de vergunde ramen op de Wallen, terwijl er nog geen goed alternatief beschikbaar is zolang het EC nog niet is gerealiseerd. Alles overziende is het college er geen voorstander van om deze maatregel op dit moment in te voeren en bespreekt dit graag met uw raad. 7. Sluitingstijden In april 2023 zijn -met steun van de raad- gewijzigde weekendsluitingstijden ingevoerd voor de horeca en de raambordelen op de Wallen. Daarbij heeft de raad via moties en vragen zorgen geuit over de veiligheidseffecten op sekswerkers. Het college heeft toegezegd dit te betrekken in de Monitoring van de vroegere weekendsluitingstijden.

Samengevat blijkt dat het in de late nacht eerder en veel rustiger is door de vroegere horecasluitingstijd/venstertijd. Bezoekers kunnen hierdoor vanaf 01:00 uur de meeste zaken niet meer binnen en dit zorgt ervoor dat het vanaf 02:00 uur grotendeels rustig is in het gebied. Tegelijkertijd zijn er negatieve effecten/risico’s voor raamwerkers van de maatregel dat de ramen om 03:00 uur dicht moeten. Een uitgebreide toelichting treft u in de raadsbrief Monitor vroegere weekendsluitingstijden kern-Wallengebied. Ook bij deze maatregel benadrukken raamwerkers dat zij op dit moment nog geen goed alternatief hebben in de vorm van inpandige raamplekken in een EC. Gelet op de effecten/risico’s voor sekswerkers met ook de druk die zij ervaren doordat er nog geen Erotisch Centrum is gerealiseerd, stelt het college voor om de weekendsluitingstijden van de raamprostitutie nu terug te brengen naar de oorspronkelijk vergunde openingstijden.

17 Zie ook de brief van 4 september 2023 van belangenorganisaties (trans)sekswerkers/ zorgpartner, en de brief van

raamwerkers van 5 oktober (tevens raadsadressen).

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 18 december 2023 Pagina 9 van 22

8. Foto-en filmverbod/ overige maatregelen tegen overlast Sekswerkers benoemen het fotograferen en filmen van sekswerkers als zeer storend en een inbreuk op hun privacy. Hun herkenbaarheid en vindbaarheid online en via social media maakt kwetsbaar voor ‘outing’ en afpersing. De gemeente heeft onderzocht of het mogelijk is om in de APV een goed handhaafbaar verbod op te nemen op fotograferen en filmen in de openbare ruimte (de Wallen). Dat blijkt niet mogelijk. Juridisch zijn er de nodige belemmeringen (gelet op het recht op vrije meningsuiting en nieuwsgaring worden er zware eisen gesteld aan zo’n verbod). Het belangrijkste obstakel is echter de handhaving van zo’n verbod op het richten van een camera op een sekswerker en het daadwerkelijk fotograferen of filmen. Mensen mogen in de openbare ruimte rondlopen en foto’s maken van hun omgeving; voor handhavers is het vrijwel onmogelijk om vast te stellen a) wie er specifiek de camera richt op een sekswerker en b) of die persoon een foto heeft gemaakt van die sekswerker. Binnen een gebouw kan de eigenaar of exploitant wel zo’n verbod instellen. In een EC zal fotograferen en filmen van raamwerkers uiteraard niet worden toegestaan.

Ondertussen zijn er wel andere maatregelen genomen: - de gemeente heeft in het Wallengebied borden opgehangen met de tekst 'niet fotograferen' in verschillende talen, en lichtprojecties in de openbare ruimte om toeristen daarop te wijzen. Er zijn stickers voor op de ramen met daarop 'niet fotograferen', en campagnes over respectvol gedrag. - handhavers en hosts spreken bezoekers aan op hun gedrag. In 2023 is een pilot gestart met de extra inzet van een ander type host. Daar wordt positief op gereageerd. Een evaluatie ‘inzet hosts’ volgt begin 2024; - een verbod op rondleidingen in het ontheffingsgebied; - een wijksteunpunt Wallen voor spreekuren van gebiedsmakelaars, handhavers, wijkagenten, zorgpartners, bijeenkomsten met de buurt, opkomstlocatie voor handhavingsacties en hosts, buurtconciërge et cetera; - de Aanpak overlast drugsdealers: er zijn veel klachten over de overlast van drugsdealers die klanten afschrikken of zich voordoen als pooiers. Onderdeel III Het illegale circuit 9. Aanpak illegale circuit Een groot deel van de prostitutie in Amsterdam vindt plaats in het illegale circuit (vergunningplichtige prostitutie zonder vergunning, zoals illegale escortbureaus, of vanuit woningen, hotels en massagesalons).

Een voorzichtige schatting is dat er in Amsterdam circa 6.000 online seksadvertenties actief waren in het afgelopen jaar op de reguliere seksadvertentiewebsites, waarbij het overgrote deel illegale prostitutie betreft. Dit zegt echter nog niets over het totaal aantal sekswerkers in het illegale circuit, omdat er ook veel werving is via social media en andere websites of via andere wegen. Het aantal sekswerkers in het illegale circuit ligt dus naar verwachting aanzienlijk hoger. Het illegale circuit groeit. De oorzaken daarvan zijn onder meer de extreem moeilijke omstandigheden in andere landen: grote armoede18, onvrijheid, corruptie, discriminatie wegens onder meer gender en seksuele geaardheid. Veel sekswerkers komen vanuit die landen in de Nederlandse prostitutie terecht, vaak via een netwerk. Regelmatig gaat het om sekswerkers zonder verblijfspapieren die sowieso niet terecht kunnen in de vergunde bedrijven. 18 Momenteel is er een toename van sekswerkers uit Latijns-Amerika, die hier niet rechtmatig kunnen verblijven.

‘Facilitators’ maken misbruik van die afhankelijkheid bij de organisatie van reis, werk en verblijf.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 18 december 2023 Pagina 10 van 22

Ook de invloed van online mogelijkheden is groot. Via websites of social media worden transport, werkplekken en klanten snel geregeld. Vergeleken met het vergunde circuit, huurt men in het illegale circuit verhoudingsgewijs voor lage prijzen een (woon)werkruimte in een woning, hotel, bedrijfspand, car-dates et cetera. Dit alles gaat ook ten koste van de vergunde bedrijven voor wie het steeds lastiger wordt om het hoofd boven het water te houden. Focusaanpak Facilitators én illegale exploitanten De gemeente voert sinds 2016 controles uit naar aanleiding van seksadvertenties, informatie op internet en meldingen. Via deze controles kan de gemeente deze sekswerkers informeren over hun rechten, hun mogelijkheden voor toegang tot zorg, uitstapprogramma’s et cetera. In het illegale circuit treffen we bij controles zeer regelmatig misstanden en uitbuiting. In tegenstelling tot de vergunde branche is er geen verantwoordelijk exploitant die kan worden aangesproken op zorgplicht/ veiligheidseisen. Daarbij is ook de toezicht en handhaving erg moeilijk. Buiten de vergunde sector zijn sekswerkers ook voor zorgpartners lastiger of niet te bereiken. Dit maakt het illegaal onvergunde circuit aantrekkelijk voor uitbuiters19. Zoals vermeld zijn er sterke signalen dat netwerken rond prostitutie zich in Nederland bezighouden met de opkoop woningen om vandaaruit prostitutie te faciliteren.

De gemeente wil meer grip krijgen op deze facilitators en zet daarom extra in op de aanpak van diegene die illegaal prostitutie faciliteren én illegaal prostitutiebedrijven exploiteren. Die aanpak is van groot belang in het voorkomen van mensenhandel. Daartoe is budget vrijgemaakt voor een zogeheten Focusteam facilitators. NB Het gaat om aanpak van facilitators en illegale exploitanten, niet om handhaven tegen sekswerkers20. Integrale samenwerking Integrale samenwerking is van groot belang. Daarom wordt in verschillende verbanden (Kernteam prostitutie, RIEC, subdriehoek Mensenhandel, de zogeheten ‘Mensenhandeltafel’ en in zorgoverleggen) gekeken naar verschillende fenomenen van uitbuiting21. Ook is er overleg met (informele) zorgpartijen om nieuwe groepen en eventuele kwetsbaarheid te kunnen duiden. Daarnaast zijn er trainingen en presentaties voor ambtenaren (bijvoorbeeld baliemedewerkers, vergunningverleners) en wijkteams van de politie om illegale prostitutie te herkennen. 10. Prostitutie in hotels Een deel van de illegale prostitutie vindt plaats in hotels, waarbij de sekswerker of de facilitator de kamer huurt. Dat is verboden krachtens de APV. Als de gemeente in controles vaststelt dat er in een hotel regelmatig en/of omvangrijke prostitutie plaatsvindt kunnen maatregelen genomen worden tegen de exploitant van het hotel en/of de pandeigenaar.

Indien nodig wordt een hotel tijdelijk gesloten. De gemeente werkt ondertussen al geruime tijd samen met Koninklijke Horeca Nederland (en verschillende Amsterdamse hotels), politie en Openbaar Ministerie, om illegale prostitutie, mogelijke uitbuiting en overlast gevend gedrag door jongeren tegen te gaan. De gemeente heeft in dit kader ook het Programma seksuele intimidatie & seksueel geweld. In overleg met politie, OM en KHN is een informatiebrochure opgesteld: ´Handelingskader voor hotels inzake misstanden’. Hierin staan de signalen waarop hotels kunnen en moeten letten, en tips om

19 Zie ook de brief van 5 april 2023 van de driehoek aan de raad inzake de aanpak mensenhandel. Deze brief vindt u

ook op de website www.amsterdam.nl/prostitutie 20De gemeente -met ketenpartners- informeert sekswerkers dat zij altijd veilig bij politie en handhaving terecht kunnen om aangifte te doen, zonder persoonlijke consequenties voor wat betreft het werken in het illegale circuit (zie ook bijlage 3 over deze informatiecampagnes). 21 Zie noot 19

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 18 december 2023 Pagina 11 van 22

misstanden te voorkomen. Het doel is dat hotels eerder en meer mogelijke signalen melden en weten hoe te handelen als ze een misstand aantreffen. Om beter samen te werken met de hotels en ze te stimuleren illegale prostitutie te voorkomen c.q. direct te melden, is de gemeente op 1 januari 2022 een pilot gestart, in overleg met Koninklijke Horeca Nederland, voor meer maatwerk in de handhaving (waaronder een coulancebrief of een waarschuwing). De pilot loopt tot en met 31 december 2023. Er wordt gekeken hoe de werkwijze van de pilot definitief kan worden doorgevoerd. De hotelbranche is hier recent over geïnformeerd22 en daarbij uitgenodigd voor een individueel gesprek met de gemeente en politie over de problematiek. 11. Relatie met aanpak mensenhandel In de prostitutiebranche, voornamelijk in het illegale circuit, komt ook uitbuiting (mensenhandel) voor. Het toezicht en de handhaving op de (illegale)prostitutiebranche zijn gericht op het voorkomen en bestrijden van misstanden en draagt zo bij aan de preventie van uitbuiting. Exploitanten, toezichthouders, politie en zorgprofessionals zijn essentieel in de signalering van slachtoffers. Als (vermoedelijke) slachtoffers in beeld komen, wordt hen zorg aangeboden. Opvang en zorg is acuut inzetbaar voor alle (vermoedelijke) slachtoffers van mensenhandel, ongeacht gender, leeftijd of verblijfsstatus.

Met de raadsbrief van 5 april 202323 ontving u de uitgebreide stand van zaken in het Amsterdamse mensenhandelbeleid, met de concrete activiteiten op het vlak van preventie, signalering, zorg en ketensamenwerking. Deel IV 12. Verbeteren werkomstandigheden sekswerkers Eerder in deze brief is toegelicht hoe de inzet op veilige werkplekken, toezicht en handhaving en het tegengaan van het illegale circuit, bijdragen aan de verbetering van de (werk) omstandigheden van sekswerkers in brede zin. Daarnaast zet gemeente zich nog op vele andere manieren in, onder meer door een breed aanbod van zorg, het verbeteren van het contact met/ hulp door de politie, verbeteren van de toegang tot de zakelijke dienstverlening. U treft een uitgebreid overzicht in bijlage 3. Tot slot De kern van het prostitutiebeleid is de inzet dat sekswerkers hun beroep zo veilig mogelijk kunnen uitoefenen en het tegengaan van misstanden en uitbuiting. Ik vertrouw erop dat ik u met deze brief heb geïnformeerd over alle relevante ontwikkelingen rond het prostitutiebeleid. Een aantal onderwerpen is nog sterk in beweging (waaronder het debat over het EC en de maatregelen op de Wallen). Daarover wissel ik graag verder met u van gedachten.

22Deze brief en meer informatie treft u op: https://www.amsterdam.nl/zorg-

ondersteuning/prostitutie/maatregelen-hotels-misstanden/#ha9e12356-ff00-4036-9ee2-fe4a5b34597c 23 Zie noot 19

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 18 december 2023 Pagina 12 van 22

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Femke Halsema Burgemeester Bijlagen 1. Bijlage 1 Overzicht vergunde branche 2. Bijlage 2 Onderzoek naar Gordijnen Dicht-exploitatie 3. Bijlage 3 Inzet op verbeteren werkomstandigheden sekswerkers

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 18 december 2023 Pagina 13 van 22

Bijlage 1 Overzicht van de vergunde branche Vergunningenstelsel APV/beleidsnota’s In 2000 is het bordeelverbod vervangen door een vergunningstelsel, vastgelegd in de APV. De APV is in 2013 op dit onderdeel gewijzigd. In de daaropvolgende jaren is veel aandacht uitgegaan naar het reguleren van de vergunde branche. Het prostitutiebeleid is neergelegd in de Nota Prostitutiebeleid d.d. 7 september 2000 en de Nota van uitgangspunten Prostitutiebeleid 2012-2017, en aanvullende beleidsnota’s over handhaving. Het integrale prostitutiebeleid staat voor een ieder toegankelijk op www.amsterdam.nl/prostitutie In 2013 is met de aanpassing van de APV een nieuwe handhavingsstrategie opgesteld. De handhaving is maatwerk, waarbij ernst en omstandigheden belangrijk zijn (een coulancebrief of een waarschuwing die rekening houdt met de verwijtbaarheid en het gedrag van de exploitant, of de last onder dwangsom en last tot bestuursdwang). De handhavingsstrategie is gepubliceerd en te vinden op www.amsterdam.nl/zorg-ondersteuning/prostitutie/illegale-prostitutie/ VTH prostitutieteam: toezicht en handhaving/ contact met de branche Er is een specialistisch team voor toezicht en handhaving prostitutie in de gehele stad: Team VTH Prostitutie. VTH heeft zeer regelmatig contact met de vergunde branche via vergunningverlening, toezicht en waar nodig handhaving.

Daarnaast verricht VTH controles in het illegale circuit, meestal samen met de politie. VTH en OOV investeren veel in contact met de branche via onder meer uiteenlopende bijeenkomsten met sekswerkers, exploitanten en ketenpartners, en pilots. Vergunningen Er zijn vergunningen voor ‘locatiegebonden’ prostitutiebedrijven: de prostitutie vindt plaats binnen de aangewezen locatie: raambordeel, besloten bordeel(club)/ privéhuis. Daarnaast zijn er de vergunde ‘niet locatie-gebonden’ bedrijven: de vergunde escortbedrijven. Zij regelen de afspraken voor sekswerkers, die vervolgens naar een door de klant geregelde locatie (diens woning, hotelkamer etc.) gaan voor de dienstverlening. In Amsterdam bestaat ook een mogelijkheid tot werken als vergunningvrije zelfstandige escort: zij werken geheel zelfstandig, zonder enige derde die ‘helpt’ met acquisitie, locaties et cetera. Ze gaan naar de door de klant geregelde locatie. Deze optie voorziet in de vraag van sekswerkers tot de mogelijkheid van geheel zelfstandig werken zonder vergunningplicht. Voorschriften/ zorgplicht Binnen het vergunningstelsel gelden (strenge) voorschriften. Een van de belangrijkste maatregelen om mensenhandel te voorkomen is de zorgplicht voor exploitanten.

Deze zorgplicht houdt in dat de exploitant ervoor moet zorgen dat een werkruimte alleen wordt verhuurd aan sekswerkers die 21 jaar of ouder zijn en die vrijwillig, zelfstandig en zonder inmenging van derden werken. Een exploitant hoort hierbij ook op te letten dat er geen signalen van uitbuiting zijn of ontstaan. Hoe de exploitant aan zijn zorgplicht voldoet, moet hij uitwerken in een bedrijfsplan welke onderdeel uitmaakt van de vergunning. Sinds 2015 hebben alle exploitanten in de vergunde branche een vergunning op basis van een goedgekeurd bedrijfsplan. Algemeen beeld vergunde branche Het beeld van Team VTH Prostitutie is dat de vergunde sector zich in het algemeen goed houdt aan de vergunningvoorschriften. Er wordt intensief gecontroleerd door de gemeente, waarbij er ook uitgebreid contact is met sekswerkers, en er worden zelden misstanden geconstateerd. Het

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 18 december 2023 Pagina 14 van 22

aantal bestuurlijke maatregelen is afgelopen jaren dan ook vrij beperkt gebleven. Daar waar wel misstanden waren wordt gehandhaafd. Daar waar in het verleden nog regelmatig (en op grotere schaal) signalen waren van uitbuiting van sekswerkers die in het vergunde circuit werkten, is daar nu slechts incidenteel sprake van. U treft hierna een overzicht van de ontwikkelingen en de controles en handhaving in de vergunde branche in 2022 en het eerste half jaar van 2023. Raamprostitutie Momenteel zijn er 31 lopende exploitatievergunningen ten behoeve van 348 werkplekken in raambordelen. Het merendeel van deze vergunningen is in september 2019 verlengd en heeft een looptijd van 5 jaar. In september 2024 zal er weer een verlengingsronde plaatsvinden. In de tussenliggende periode is een aantal locaties overgenomen door reeds bekende en in een enkel geval een nieuwe exploitant. Reden was faillissement of een huurgeschil met de pandeigenaar, onder meer als gevolg van de slechte coronajaren waarbij de kosten van de exploitatie (huur van het pand) niet meer in verhouding stonden tot de opbrengsten. In 2022 heeft het Team VTH prostitutie 272 raamcontroles uitgevoerd en tot en met september 2023 235 raamcontroles.

Onder deze controles vallen zowel de administratiecontroles, hercontroles als ook de (locatie)controles bij de raambordelen; dat is het zogenoemde “aanlopen” waarin er kort contact wordt gelegd met de sekswerker. Tijdens de administratiecontroles en een controle naar aanleiding van een melding zijn acht overtredingen geconstateerd. In twee gevallen werd er onvoldoende toezicht gehouden, één exploitant hield zich niet aan een opgestelde verhuurvoorwaarde in zijn bedrijfsplan en in de overige gevallen waren de intake- en vervolggesprekken onvoldoende. Van de acht exploitanten ontvingen zeven exploitanten hierop een coulancebrief en één exploitant een bestuurlijke waarschuwing. Een overtreding leidt namelijk niet altijd direct tot een handhavingsinterventie. De coulanceregeling houdt bijvoorbeeld in dat aan exploitanten die in de drie voorgaande jaren geen overtreding hebben begaan, geen stap wordt opgelegd doch slechts een aantekening in het dossier wordt gemaakt. Het opleggen van een bestuurlijke waarschuwing is wel een stap in de handhavingsstrategie. Naast de genoemde afdoening worden ook gesprekken gevoerd met de exploitant hoe een en ander verbeterd zou kunnen worden of wordt dit schriftelijk meegegeven. Besloten clubs en privéhuizen Amsterdam heeft 13 vergunde besloten clubs en privéhuizen. Dit betreft in totaal 63 werkplekken.

In 2022 heeft het Team VTH Prostitutie 53 controles uitgevoerd. Tot en met september 2023 gaat het om 38 controles. Dit zijn zowel de administratiecontroles, hercontroles als het eerdergenoemde “aanlopen”. Tijdens deze controles zijn geen overtredingen geconstateerd in 2022. In 2023 zijn bij één besloten club meerdere overtredingen geconstateerd. Deze gaan over het niet exploiteren conform het bedrijfsplan, niet houden aan de eisen aan de bedrijfsadministratie, het houden van onvoldoende toezicht en een ondermaatse toets op de zelfredzaamheid van de sekswerker. Het handhavingstraject loopt nog. De besloten clubs en privéhuizen hebben het sinds corona moeilijk en hebben te maken met een bepaalde leegstand. Een vierde van het totale aantal loopt redelijk. Bij het overige deel treffen de toezichthouders tijdens de controles weinig tot in sommige gevallen geen sekswerkers aan. Ook is een aantal besloten clubs gesloten (geweest) vanwege het gebrek aan sekswerkers en daarmee klanten. Binnen deze tak van de branche zoekt een aantal exploitanten naar alternatieven naast het klassieke businessmodel; bijvoorbeeld de mogelijkheid tot huur in combinatie met online klantenwerving en het bieden van plekken aan transpersoon- en mannelijke sekswerkers.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 18 december 2023 Pagina 15 van 22

Escort In totaal zijn er 13 lopende exploitatievergunningen en één lopende aanvraag. Een derde van de exploitanten maakt geen gebruik van zijn exploitatievergunning. In 2022 zijn 3 vergunde escortbureaus gecontroleerd. In 2023 zijn er 2 controles uitgevoerd. Er zijn geen overtredingen geconstateerd. Wel gaven in één geval de bevindingen aanleiding voor een gesprek met exploitant over de kwaliteit van diens intake- en vervolggesprekken. De controles op de escortbranche, zowel legaal als illegaal, zijn beperkt. Dit heeft te maken met de beschikbare capaciteit bij zowel het Team VTH Prostitutie als de politie; de assistentie door politie is nodig bij deze controles. Op dit moment is er nog te weinig grip op de escortbranche in het algemeen. Het grootste knelpunt is dat de escortbranche voornamelijk online opereert. Sekswerkers komen via via in contact met de persoon die bemiddelt zonder dat er een fysieke ontmoeting of kennismaking is. Op dit moment is er geen aanleiding (vanuit signalen veiligheidsincidenten) om het beleid inzake escort te wijzigen. Wel zal komend jaar extra inzet gaan naar toezicht. Seksinrichtingen Het Amsterdamse vergunningstelsel is voornamelijk gericht op prostitutiebedrijven waar sekswerkers seksuele handelingen verrichten met klanten.

Er zijn ook seksinrichtingen waar sekswerkers voor (dus niet: met) klanten erotische vertoningen geven, zoals sekstheaters. Dergelijke bedrijven hebben op dit moment vrij basale vergunningen. Zo zijn zij bijvoorbeeld niet verplicht om een bedrijfsplan op te stellen waarin staat hoe de exploitant misstanden voorkomt en een veilige werkomgeving creëert. Wel worden zij, net als de prostitutiebedrijven, gecontroleerd. De politie organiseert jaarlijks een integrale controle bij enkele seksinrichtingen. In 2022 zijn hierbij 6 seksinrichtingen gecontroleerd. Tijdens deze controles zijn geen constateringen van illegale prostitutie of andere misstanden gedaan. In 2023 moet deze controle nog plaatsvinden.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 18 december 2023 Pagina 16 van 22

Bijlage 2 Onderzoek Gordijnen Dicht Van: OOV prostitutiebeleid 1. Aanleiding onderzoek naar Gordijnen Dicht-exploitatie Met Motie 535.22 (leden Rooderkerk, Heinhuis, Wijnants, Boomsma en Nanninga) heeft de raad gevraagd om de mogelijkheid van ‘exploitatie met gordijnen dicht’ (hierna: ‘GD’) te onderzoeken. Het college heeft bij raadsbrief van maart 2023 toegezegd om ‘in overleg met sekswerkers en belangenorganisaties en input van raamexploitanten, de juridische, financiële en praktische mogelijkheden/obstakels te onderzoeken van verschillende scenario’s van ‘exploitatie met gordijnen dicht. Daarbij staat de veiligheid van sekswerkers voorop (onder meer de mogelijkheden van adequaat toezicht en mogelijk risico van doorstap/overstap naar illegale circuit).’ In de periode juni-augustus 2023 is dit onderzocht. Daartoe is door OOV gesproken met sekswerkers, raamexploitanten, VTH prostitutie, Juridische Zaken, politie Burgwallen prostitutieteam en het Amsterdam Centre for Sexwork (ACS). In deze bijlage staan de bevindingen. 2. Overleg met (belangenorganisaties van) sekswerkers en exploitanten Sekswerkers/PIC/SAVE Tijdens het onderzoek is gesproken met raamwerkers Wallen/PIC/SAVE (organisatie van queer /transpersoon-sekswerkers). Daarnaast hebben wij van hen ook schriftelijke reacties ontvangen.

Samengevat is hun reactie als volgt: a.Veiligheidsrisico’s Het raamwerk is voor ons de veiligste manier om klanten te werven: we screenen de klant aan het raam en kunnen deze gemakkelijk weigeren. Bij ‘gesloten gordijnen’ via online/ QR-codes kunnen we de klant vooraf niet screenen. Wanneer de klant vooraf boekt vindt de klant dat er recht is op onze dienstverlening. Het is moeilijk om die klant alsnog aan de deur te weigeren. Dit brengt veiligheidsrisico’s met zich mee, namelijk óf het accepteren van onveilige klanten, óf ruzies bij het raam als je de klant weigert. b. Privacy & veiligheid Herkenbaar digitaal op camera/ online levert privacy-issues op. Daarom willen we graag een algeheel foto/filmverbod op de Wallen. Van QRcodes/online worden foto’s en screenshots gemaakt. Eenmaal digitaal herkenbaar -en traceerbaar- kan dit zelden nog ongedaan worden gemaakt. Vaak weet onze familie niets van ons prostitutiewerk, dus ontstaat er risico op chantage/outing. Er is extra risico voor queer-sekswerkers. c. Overstap naar illegale circuit De raamhuur is duur. We moeten dat terugverdienen en voldoende overhouden voor onze woninghuur en onderhoud. We kiezen nu voor de duurdere, veilige ramen, maar de beperkingen maken het goedkopere illegale circuit aantrekkelijk. De stapeling van maatregelen geeft veel druk en stress voor de sekswerkers.

Er zijn al veel ramen gesloten, er zijn plannen om nog meer ramen te sluiten, gewijzigde sluitingstijden, en nu ook nog gordijnen dicht. GD leidt tot inkomensverlies en het is oneerlijke concurrentie omdat het alleen geldt voor de ramen op de Wallen. d. Zichtbaarheid/ sociale veiligheid Met gordijnen open zijn we zichtbaar voor elkaar, de buurt, beheerders, toezichthouders gemeente en politie. Met de gordijnen dicht is dat niet mogelijk.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 18 december 2023 Pagina 17 van 22

e. Extra overlast Met het sluiten van gordijnen ontstaat waarschijnlijk juist overlast bij het raam. Toeristen maken foto-screenshots en zoeken online, blijven bij raam staan, kloppen en joelen. In augustus 2023 heeft de burgemeester nogmaals gesproken met raamwerkers. Sekswerkers hebben toegelicht waarom de maatregel ‘gordijnen dicht’ grote negatieve effecten heeft. Ze hebben dit ook toegelicht in brieven aan de burgemeester en de raad (brief van 4 september 2023 van belangenbehartigers van (trans)sekswerkers en brief van raamwerkers van 5 oktober; ook ingediend als raadsadressen). Raamexploitanten Een aantal raamexploitanten onderschrijft de standpunten van raamwerkers. Daarnaast geven zij aan: - ‘GD’ bemoeilijkt het beheer/toezicht waarvoor ze verantwoordelijk zijn in de vergunningplicht; - zij vinden de maatregel disproportioneel en ineffectief. Het is alleen op vrijdag- en zaterdagavond echt druk op de Wallen, en deze maatregel zal niet zorgen voor minder drukte. - er ontstaat oneerlijke concurrentie vanuit andere raamgebieden. In een raadsadres van 19 december 2022 wijst een raamexploitant op de extra kwetsbaarheid door chantage en onveiligheid voor transpersonen, als ze online zouden moeten werven.

Enkele exploitanten/pandeigenaren geven daarnaast aan dat de gemeente –in plaats van het opleggen van beperkende maatregelen- concreet zou moeten zeggen hoeveel en welke ramen zouden moeten sluiten en dan moet uitkopen). 3. Onderzoek naar aspecten van veiligheid &beleid/ toezicht/ juridisch Veiligheid vergunde circuit/ risico doorstap of overstap naar illegale sector Uit de hierboven beschreven reacties blijkt dat een beperking van de verdienmogelijkheden van raamprostitutie, een bepaald risico geeft op doorstap -of geheel overstap- naar het illegale circuit. Een deel van de huidige raamwerkers zal bij invoering van GD alsnog starten met de onlinewerving, zoals ook in het illegale circuit wordt gebruikt. Dat illegale circuit heeft nu al grote aantrekkingskracht, maar is ook heel onveilig: er vinden veel incidenten/ uitbuiting plaats. Het beleid (gemeente met ketenpartners) is gericht op het bevorderen van een veilige, vergunde branche, met een barrièremodel voor het illegale circuit. Het risico op doorstap/overstap kan toenemen als de maatregel GD wordt ingevoerd voor een lange periode, of op de voor sekswerkers meest profijtelijke nachtelijke uren (zie hierna). Aan het ‘online herkenbaar zijn’ kleven risico’s van traceerbaarheid, outing of afpersing. Een grote groep vaste raamwerkers doet daarom uitsluitend raamwerk.

Ook (screenshots van) foto’s online/achter het raam geven risico’s. Uit informatie van ACS blijkt dat een aantal sekswerkers via rechtszaken probeert om foto’s offline te krijgen, maar dat dit niet succesvol is. Alternatief QR-codes: Er is onderzocht of er een alternatief mogelijk is, bijvoorbeeld via een QRcode met een avatar of een onherkenbare soft focus foto. Nadeel daarvan is echter dat naar verwachting een groot deel van de klandizie wegvalt en daardoor de kans op doorstap naar het illegale circuit toeneemt. Ook ondervangt een QR-code niet het nadeel dat het voor de raamwerker onmogelijk is om de klant te screenen voor deze boekt.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 18 december 2023 Pagina 18 van 22

Toezicht: kort tijdsblok/ tijdstip Een exploitatie met GD beperkt in bepaalde mate de mogelijkheden in effectief toezicht/ contact door VTH en politie Burgwallen prostitutieteam. Evenzo geldt voor het toezicht/beheer door de exploitant zelf. Hierbij is relevant de duur en het tijdstip van GD. Als het gaat om een beperkt tijdsblok dan zal naar verwachting wel voldoende toezicht mogelijk zijn (circa 2, max 3 uur). Ook het tijdstip is relevant: tijdens de voor sekswerkers meest profijtelijke uren (tussen 22:30 uur tot sluitingstijd in het weekend) is het toezicht momenteel al moeilijker. Juridisch/financiële aspecten Het verplicht invoeren van ‘Gordijnen Dicht’ is een afwijking van de vergunning en het bestemmingsplan. Kern van de exploitatie van een raamprostitutiebedrijf is immers het werven van klanten via het raam. Exploiteren met GD maakt hier inbreuk op. Voor een verplichte invoering van GD zal een extra voorschrift moeten worden opgenomen in de vergunning (dit is een mogelijkheid als de maatregel alleen wordt ingevoerd voor een kort tijdsblok, en niet op een voor raamprostitutie lucratief tijdstip), of (indien de maatregel wordt ingevoerd voor een lang tijdsblok en/of op een voor raamprostitutie lucratief tijdstip) een gehele wijziging van de vergunning met ook aanpassing van het bestemmingsplan.

In alle gevallen is een goede onderbouwing vereist waarom het vergunningsvoorschrift/ wijziging van de vergunning nodig is en dat hiermee het beoogde doel wordt bereikt. Daarbij zijn proportionaliteit en evenredigheid van belang. Naarmate de inbreuk op de vergunde exploitatie groter wordt (door gordijnen dicht te verplichten gedurende vele uren, of tijdens de voor raamprostitutie profijtelijke uren) worden de eisen voor de motivering zwaarder. Er bestaat een risico van schadeclaims zowel bij een voorschrift in de vergunning als bij een gehele wijziging van de vergunning. 4. Scenario’s Er zijn verschillende scenario’s te onderscheiden met variatie in duur en het tijdstip van de maatregel GD. De keuzes in duur en tijdstip bepalen de impact op veiligheid sekswerkers, impact op exploitanten, op toezichtmogelijkheden en de juridisch/financiële consequenties. Dit geldt evenzo voor de impact op het doel ‘tegengaan drukte/ overlast Wallen’. Dit wordt hierna toegelicht. Impact op sekswerkers/ exploitant; Impact juridisch/financieel; Impact op toezicht Bij kort tijdsblok GD (max 2 uur) geldt: - Minste negatieve impact24 van GD op inkomsten sekswerkers op een tijdstip met relatief lage omzetten: ma t/m do en zondag, en vrij/zat tot 18. De bezoekersaantallen Wallen zijn dan ook relatief laag.

- Grootste negatieve impact van GD op inkomsten sekswerkers op een tijdstip met hoogste omzetten: vrij/zat tussen 23-sluitingstijd 3 uur. De juridische/financiële impact is dan dus ook het grootst. De bezoekersaantallen Wallen zijn het hoogst op vrij/zat tussen 21.00-23.30 uur.

24 NB De gemeente heeft geen data over omzetten. Het gaat hier om een beredeneerde inschatting in welke

dagdelen de raamwerkers de hoogste omzetten zullen behalen. Dat is gebaseerd op het beeld van de bezetting van ramen overdag/avond doordeweeks/zondag, en de avonden vrij/zat. In de praktijk zal dit zeer kunnen verschillen tussen raamwerkers. Ook is van invloed het seizoen, weersomstandigheden etc.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 18 december 2023 Pagina 19 van 22

- Mogelijk gematigd negatieve impact voor sekswerkers qua inkomsten: vrij/zat tussen 18.0021.00 uur. Het is dan al wel relatief druk met toeristen (ook veel dagjesmensen, gezinnen), maar voor de raamwerkers zijn dit middelmatige uren. - Vanuit het oogpunt van toezicht wordt een lang tijdsblok GD afgeraden door de toezichthouders. - Het veiligheidseffect/privacy-inbreuk van digitaal herkenbaar/vindbaar worden met verlaagde drempel naar het illegale circuit doet zich voor bij elk tijdstip/duur tijdsblok GD. Impact op doel ‘tegengaan drukte/ overlast De Aanpak Binnenstad is gericht op (onder meer) het verminderen van overtoerisme en overlast. De Wallen kennen meerdere magneetfuncties, waaronder de raambordelen. De doelstelling van het invoeren van GD is om de magneetfunctie van raambordelen te beperken. Vanuit dat oogpunt is het invoeren van GD op een tijdstip met veel (kijk)toeristen het meest voor de hand liggend. - Op vrij/zat tussen 18.00-21.00 uur is er sprake van redelijke drukte en overlast (veel dagjesmensen, kijktoeristen). Voor de raamwerkers zijn dit middelmatig profijtelijke uren. - Op vrij/zat tussen 21.00 uur-middernacht, gaat de drukte en overlast naar een piek. Dat overlapt deels met voor sekswerkers relatief profijtelijke periode (oplopend in de tijd).

Op voorhand kan niet worden uitgesloten dat de maatregel negatieve bij-effecten kan geven door ongewenst gedrag van toeristen bij gesloten gordijnen met QR-codes. Onbekend is of er een waterbedeffect zal ontstaan richting het nabijgelegen raamgebied (Singel, Spui).

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 18 december 2023 Pagina 20 van 22

Bijlage 3 Inzet op verbeteren werkomstandigheden sekswerkers Van: ZORG prostitutie en mensenhandel/ OOV prostitutiebeleid Inzet op zorgaanbod Naast vele (zeer) weerbare sekswerkers zijn er ook personen in kwetsbare omstandigheden werkzaam in de prostitutiebranche. De gemeente rekent het tot haar taak om voor hen zorg te dragen. Er is een brede gemeentelijke inzet vanuit Zorg en OOV, en de gemeente subsidieert het Amsterdam Center for Sekswork (ACS)25. Het ACS is voor alle sekswerkers die in Amsterdam wonen of werken, ongeacht gender, verblijfstatus en werkvorm, en biedt laagdrempelig sociaal maatschappelijke ondersteuning en seksuele gezondheidszorg26. ACS heeft ook een breed aanbod aan relevante trainingen op het gebied van boekhouden en ondernemen, weerbaarheid, zelfverdediging en taal. Het ACS heeft ook vertrouwenspersonen in dienst. Bij deze vertrouwenspersonen kunnen sekswerkers terecht indien zij iets naars meemaken met bijvoorbeeld een exploitant, instantie, de gemeente of voor ondersteuning bij een aangifte. Daarnaast heeft het ACS een (on)gevraagde adviesrol waarbinnen zij adviseren over gemeentelijk en landelijk beleid ten behoeve van de positieverbetering sekswerkers. ACS heeft onder meer klankbordgroepen (man, trans, vrouw) waarin wordt besproken waar sekswerkers tegenaan lopen.

Obstakels en gewenste beleidsveranderingen worden geagendeerd bij partijen zoals de gemeente, het rijk en de politie. Aan de klankbordgroepen wordt ook (nieuw) beleid voorgelegd voor advies en input. ACS ondersteunt ook bij de Adviesgroep sekswerkers. Deze adviesgroep is een breed samengestelde groep van circa 20 sekswerkers (onder meer mannen, vrouwen, transpersonen, lhbtiq+, raamwerkers, thuiswerkers, (vergunde)escorts, seksclubs). De Adviesgroep geeft gevraagd en ongevraagd advies over allerlei onderwerpen. Aanvankelijk waren er bijeenkomsten waar alle sekswerkers uit de adviesgroep samen kwamen; inmiddels vinden gesprekken meer plaats op individuele basis of met verschillende geledingen uit de Adviesgroep. Het ACS verricht ook fysiek en digitaal ‘outreach’-werk om sekswerkers in kwetsbare omstandigheden te bereiken (bijvoorbeeld: sekswerkers die een nieuwe seksadvertentie plaatsen in Amsterdam worden automatisch uitgenodigd bij het ACS). De inzet van ervaringsdeskundigen, cultural mediators en hulpverleners met een sekswerkachtergrond heeft positieve effecten op het bereik en de kwaliteit van zorg. Door de uitgifte van PREP, spreekuren en gezondheidszorg in het Transhuis en de start van het chemsex-spreekuur is ook het bereik onder mannen en transpersonen sterk toegenomen.

Naast ACS bieden ook Scharlaken Koord en het Leger des Heils laagdrempelig maatschappelijk werk, veldwerk en uitstapprogramma’s. In- en uitstappen In Amsterdam is een specialistische ondersteuningsketen ingericht voor sekswerkers die graag ander werk willen doen en daar ondersteuning bij nodig hebben (‘uitstappen’)27. Het ACS, Scharlakenkoord, Het Leger des Heils en Levvel voeren de uitstapprogramma’s uit. Sekswerkers kunnen hier terecht met al hun vragen over werk en inkomen, voor het opdoen van werkervaring, voor persoonlijke ontwikkeling en jobcoaching. Een gebrek aan betaalbare huisvesting vormt voor vele sekswerkers binnen de uitstapprogramma’s een belemmering28. Daarom is er nu via de 25 Voorheen heette dit het Prostitutie en Gezondheidscentrum, P&G292 26 Meer informatie: ACS_Handout_sekswerk.pdf (amsterdamcenterforsexworkers.nl) 27 Deze zorg wordt gefinancierd vanuit de ‘DUUP-middelen’, die sinds 2023 structureel beschikbaar zijn gesteld aan