Raadsadres inzake geluidsoverlast windmolens

De hinder neemt hand over hand toe, de impact op gezondheid groeit snel, de maatschappelijke schade en kosten door ziekte en arbeidsongeschiktheid nemen toe en er is geen enkel zicht op verbetering. De eenzaamheid en uitzichtloosheid van gehin­ derden is daarbij schrijnend te noemen. Medische zorg ontbreekt geheel. En hoewel we geen zicht hebben op het aantal zelfdodingen, zal dat zeker voorkomen. Een eerste onderzoek geeft alvast een statistisch significante relatie te zien tussen de plaatsing van windturbines (LFg, slaapstoornis) en een verhoging van het aantal suïcides.

We pleiten daarom, net als bij asbest, q-koorts en chroom-6, voor erkenning, beleid, onderzoek en aandacht voor deze problematiek en hopen dat u, het Ministerie van l&W en het Ministerie van Volksgezondheid daar samen het voortouw in willen nemen. We zouden het waarderen als we als Stichting hierover in een persoonlijk gesprek een nadere toelichting mogen geven. Met dank voor uw aandacht en hartelijke groet, , voorzitter Stichting Laagfrequent Geluid www.laagfrequentgeluid.nl www.facebook.com/pages/Stichting-Laagfrequent-Geluid/591012707682219 KvK 57179093 TriodosBank *Bijlage: http ://laagfrequentgeluid. nl/download/Jaarrapportage 2017 StichtingLFg. pdf Deze is in het voorjaar van 2018 als gedrukte versie aan u toegestuurd. Mocht u nog behoefte hebben aan een exemplaar, dan sturen we u deze graag toe.

info@laagfrequentgeluid.nl

Kvk: 57179093

IBAN: NL62 TRIO 0781 4011 43

10

stichting LAAGFREQUENTGELUID

•

www.laagfrequentgeluid.n1

Saaksum, 31 maart 2019 Geachte heer, mevrouw, Graag wil ik namens de Stichting Laagfrequent geluid een reactie geven op de internetconsultatie Aanvullingsbesluit geluid Omgevingswet, specifiek over het aspect laagfrequent geluid. Voor achtergronden van deze problematiek verwijs ik naar de brief' die ik in januari van dit jaar aan staatssecretaris van Veldhoven van l&M heb gestuurd en de samenvattine zoals we deze in onze jaarrapportages3 hebben opgenomen. In deze brief vraag ik aandacht voor de gezondheidsproblematiek als gevoig van blootstelling aan laagfrequent geluid (LFg). Deze problematiek neemt, door de gestage groei van industrie, technologie en verkeer, sterk toe, zonder dat er door wet- en regelgeving paal en perk aan wordt gesteld. Dit Ieidt bij een groeiende groep mensen tot hinder, met vaak ernstige gevolgen voor de lichamelijke en geestelijke gezondheid en het sociaal-maatschappelijk functioneren. De behoefte tot erkenning, beleid, wet- en regelgeving en onderzoek op LFg-gebied sluit aan bij de tekst die u als overheid op deze internetconsultatiepagina stelt: "Geluid kan van grote invloed zijn op het woon- en leefklimaat van mensen en op hun gezondheid.

Daarom zijn wettelijke regels nodig voor het geluid van bedrijven, industrieterreinen, wegen en spoorwegen in relatie tot geluidgevoelige gebouwen, zoals woningen, scholen, kinderdagverblijven en bepaalde medische instellingen." Deze opvatting wordt tevens gesteund door recent RIVM-onderzoele5 waarin naar voren komt dat 8% van de bevolking minstens enige hinder, en 2% ernstige hinder van LFg ondervindt. Dat komt neer op 1,3 miljoen, respectievelijk 340.000 mensen in Nederland. Het RIVM concludeert dan ook "dat de gevonden hinderpercentages een indicatie geven dat blootstelling aan LFg een probleem is dat niet onderschat mag worden. De omvang van het probleem vormt daarom een signaal voor de overheid om deze overlast in beleid mee te wegen." Zoals gezegd is er voor LFg momenteel geen wet- en regelgeving. Gevolg is dat gemeenten bij overlast niet kunnen handhaven en LFg-gehinderden rechteloos zijn en machteloos staan als het gaat om het beschermen van hun gezondheid. Daarbij groeit de problematiek snel. Het erkennen van deze problematiek en het opstellen van beleid en wet- en regelgeving voor deze materie is dan ook van groot belang. Het opnemen van LFg in het Aanvullingsbesluit geluid Omgevingswet zou daarom een goede eerste stap zijn. Daarbij is discussie gaande over het opnemen in de wet van de huidige NSG-Richtlijn, die momenteel als handvat wordt gebruikt.

Op grond van toetsing tot nu toe blijkt dat de Richtlijn de meeste gevallen van LFg-overlast niet tackelt omdat LFg-niveaus binnen de normen blijven. De overlast is echter zodanig dat gehinderden ernstige gezondheidsklachten ontwikkelen en sociaal-maatschappelijk uitvallen. Breed wetenschappelijk onderzoek naar de relatie tussen de emissie van LFg enerzijds, en de biofysische perceptie (lichamelijke waarneming) door, en gevolgen voor de mens anderzijds, lijkt dan ook noodzakelijk om inzicht en aanpak van de problematiek te kunnen verbeteren.

info@laagfrequentgeluid.n1

Kvk: 57179093

IBAN: N1.62 TRIO 0781 4011 43

ucFiing

11F REQUENTGEM

), Tot die tijd pleiten sommige geluidexperts voor 'maatwerk' , waarin oplossingsgerichtheid en het individu leidend zouden moeten zijn. Deze aanpak vraagt echter om een inspanningsverplichting in de wet. Dat kan wellicht aansluiten bij de Handreiking6 industrielawaai en vergunningverlening uit 1998 van Kenniscentrum InfoMil, dat praktische ondersteuning biedt bij uitvoering van omgevingsbeleid. De Handreiking industrielawaai is een hulpmiddel voor overheden om te komen tot geluidsbeleid en een Ieidraad voor het geluidsaspect van vergunningverlening. Door ingenieurs wordt de Handreiking veel gebruikt bij het uitvoeren van geluidsonderzoeken. Paragraaf 6.3.1 gaat specifiek over LFg. Daarin staat onder meer:

Indien aan te nemen is dat If-geluid kan worden waargenomen, of indien klachten hierover worden geuit, zullen door middel van bronopsporing en gerichte maatregelen eventuele waarnemingen buiten de inrichting moeten worden opgelost. In de vergunning worden dergelijke maatregelen vervolgens als middelvoorschriften opgenomen. In de Handreiking wordt duidelijk beschreven dat LFg ernstige hinder kan veroorzaken, meten van LFg moeilijk maar wel mogelijk is en dat de gehoordrempel individueel sterk verschile. Daarmee is duidelijk dat de vergunningverlener wel degelijk mogelijkheden heeft om overlast te beperken en / of aan te tonen dat de vergunningverlener of handhaver/toezichthouder 'tekort schiet in de motiveringsplicht' als het gaat om een besluit tot niet-handhaven. De Handreiking maakt echter momenteel niet automatisch deel uit van dwingende regelgeving. Het is geen voorschrift, tenzij in een gemeentelijke beleidsnota of vergunningsvoorschrift de Handreiking uitdrukkelijk gemeld wordt. Ook is de toonzetting van de Handreiking sterk beleid-adviserend. We zijn als Stichting echter van mening dat deze Handreiking een goede kapstok biedt voor het opnemen van wet- en regelgeving in het Aanvullingsbesluit geluid Omgevingswet. Tevens sluit het aan bij de oproep van geluidexperts tot het toepassen van maatwerk op grond van een wettelijke inspanningsverplichting.

Dit is des te meer van belang omdat het aanpakken van LFg-overlast haast vraagt gezien de grote dagelijkse impact van LFg op de mens. Daarbij wil ik tenslotte wijzen op het voorzorgsprincipe en het voorzorgsbeginsel. Wikipedia8 omschrijft het voorzorgsprincipe als "een moreel en politiek principe dat stelt dat als een ingreep of een

beleidsmaatregel ernstige of onomkeerbare schade kan veroorzaken aan de samenleving of het milieu, de bewijslast ligt bij de voorstanders van de ingreep of de maatregel als er geen wetenschappehjke consensus bestaat over de toekomstige schade. Het voorzorgsprincipe is vooral van toepassing in de gezondheidszorg en het milieu;" Het voorzorgsbeginsel wordt omschreven als "een uit het milieurecht afkomstig beginsel. Het beginsel houdt in dat de overheid niet hoeft te wachten met het nemen van milieubeschermende maatregelen totdat een onomstotelijk bewijs van schadelijke effecten is geleverd. Het voorzorgsbeginsel legitimeert handelen van de overheid om bepaalde mogelijk schadelijke activiteiten te reguleren." Het belang van het voorzorgsprincipe en het voorzorgsbeginsel is gelegen in het feit dat er momenteel talrijke ontwikkelingen gaande zijn, waarvan de verwachting bestaat dat deze op (korte) termijn ernstige gezondheidsschade aan een steeds grotere groep mensen zullen opleveren. Het RIVM zegt daarover: Door toekomstige ontwikkelingen is het mogelijk dat laag frequent geluid toeneemt. Te

denken volt aan een toenemend gebruik van mechanische ventilatie, warmtepompen en koeling systemen vanwege klimaatverandering en de energie transitie. Het R1VM raadt daarom aan deze ontwikkelingen nauwlettend in de gaten te houdens.

info@laagfrequentgeluid.nl

Kyk: 57179093

IBAN: NL62 TRIO 0781 4011 43

Ook als Stichting pleiten we voor terughoudendheid ten aanzien van het plaatsen van warmtepom­ pen, windturbines en alle andere bronnen van laagfrequent geluid. Nu al is duidelijk dat deze bron­ nen op termijn grote schadelijke gevolgen hebben voor gezondheid en milieu. In het kader van het voorzorgsprincipe / voorzorgsbeginsel zou de overheid daarom milieubeschermende maatregelen moeten nemen ten aanzien van de huidige LFg-overlast en moeten afzien van het stimuleren en faci­ literen van nieuwe LFg-bronnen, totdat een onomstotelijk bewijs van schadelijke effecten is geleverd. Daarbij willen we als Stichting benadrukken dat hinder en/of gezondheidsschade door LFg niet voor­ behouden is aan hen die het bewust waarnemen. Wetenschappelijk onderzoek toont nu al aan dat langdurige blootstelling aan een hoog LFg-niveau weefsel kan verharden waardoor organen gaan dis­ functioneren9. Infrasone frequenties kunnen als een stoorzender voor het hart werken10 en het risico op hartfalen lijkt tot 6x groter dan normaal11• Ook dna beschadiging en het afsterven van cellen wor­ den als mogelijke gevolgen genoemd. 12 We vinden het als Stichting van groot belang pro-actief bezig te zijn. Beleid, onderzoek en wet- en regelgeving zijn daarvoor onmisbaar.

Stichting Laagfrequent geluid roept de Rijksoverheid daarom op de problematiek te erkennen, LFg als onderwerp in het Aanvullingsbesluit geluid Omgevingswet op te nemen, een LFg-Kenniscentrum op te richten en wetenschappelijk onderzoek te faciliteren. Alleen deze maatregelen kunnen helpen om LFg in onze samenleving terug brengen tot een dragelijk en vei­ lig niveau. Met dank voor uw aandacht en vriendelijke groet, , voorzitter Stichting Laagfrequent Geluid www.laagfrequentgeluid.nl www.facebook.com/pages/Stichting-Laagfrequent-Geluid/591012707682219 KvK 57179093 TriodosBank 1) https://www.laagfrequentgeluid.nl/download/lenW_StaatssecrVanVeldhoven_jan2019.pdf 2) https://www.laagfrequentgeluid.nl/download/Laagfrequentgeluid_een_samenvatting.pdf 3) https://www.laagfrequentgeluid.nl/download/Jaarrapportage_2017 _StichtingLFg.pdf 4) https://www .rivm.nl/publicaties/beleving-woonomgeving-ln-nederland-lnventarisatie-verstoringen-2016 5) https://www .rivm.nl/publicaties/meldingen-over-en-hinder-va n-laagfrequent-geluid-of-horen-van-bromtoon-in-neder­ land 6) https://www.infomil.nl/onderwerpen/geluid/regelgeving/wet-algemene/toestemming-milieu/directe­ geluidhinder/handreiking/ 7) https://www.leefmilieu.nl/sites/www.leefmilieu.nl/files/imported/pdf_s/Nieuwsbrief%202019%20nrl.pdf 8) https://nl.wikipedia.org/wiki/Voorzorgsprincipe 9) Mariana Alves Pereira, Doctoral degree in Environmental

Sciences, Lusofono Universiteit Lissabon, Vibroacoustic Disease; 10) Prof. Christian-Friedrich Vahl, Herzchirurg am Universitätsklinikum Mainz, https://www.zdf.de/dokumentation/planet­ e/planet-e-infraschall--unerhoerter-laerm-100.html; 11) Cardioloog Dokter Marc Goethals, www.LeefbareEnergieVlaanderen.be; 12) The Effects of Low-Frequency Noise on Rats: Evidence of Chromosomal Aberrations in the Bone Marrow Cells and the Release of Low-Molecular-Weight DNA in the Blood Plasma, lrina N. Vasilyeva, Vladimir G. Bespalov, Alexander L Semenov, Denis A. Baranenko, and Valery N. Zinkin - Noise Health. 2017 Mar-Apr; 19(87): 79-83

info@laagfrequentgeluid.nl

Kvk: 57179093

IBAN: NL62 TRIO 0781 4011 43

It "Red de planeet, bouw een reactor" . Dit is de visie van de Amerikaanse hoogleraar Joshua Goldstein, evenzeer die van het uitzonderlijk genie professor Stephen Hawking toen hem als vraag werd gesteld: ""Welk baanbrekend idee om de wereld te veranderen, klein of groot, zou u graag gemplementeerd zien door de mensheid?". Zijn antwoord was o.a. als volgt: "Dat is gemakkelijk. lk zou graag de ontwikkeling zien van KERNFUSIE om de wereld van een onbeperkte hoeveelheid energie te voorzien. KERNFUSIE zou een praktische energiebron zijn en ons een onuitputtelijke voorraad energie verschaffen, zonder vervuiling of opwarming van de aarde". Einde citaat uit de boekuitgave "de antwoorden op de grote vragen."" Z "Kernenergie als alternatief ? Meeste mensen zien dat niet zitten, denken aan kernSPLITSING OF SPLIJTING. Maar wat dan wel? Toch maar zon en wind? "" Meer kernenergie "" in discussies opnemen is beslist de moeite waard, maar anderzijds is het begrijpelijk dat mensen voor kernSPLIJTING niet warm lopen. De oproep destijds door professor dr. Wubbo Ockels gedaan om met name omzichtiger om te gaan met ons Ieefmilieu en kritisch te zijn over het huidig energiebeleid raakte burger en Overheid.

Als goede natuurbewakers dienen we onze aarde niet te verwaarlozen of uit te putten, maar naar een vorm van energie te zoeken die onze steden veilig verwarmt (en wat met deze energie de samenleving verder ten goede komt).Met windmolens, zonnepanelen, die steeds meer ruimte innemen, zitten we in een overgangsfase, we kunnen er even mee toe, maar in feite zijn het verworden (tot gesubsidieerde) investeringen waarvan aandeelhouders het meeste profijt hebben. Nog meer mensen zullen met de schadelijke gevolgen van Iaagfrequentgeluid (LFg) te maken krijgen waren het er omstreeks 2018 1.3 miljoen in Nederland, het aantal Iigt nu hoger). Windmolens/windturbines zijn o.a. veroorzakers van Lfg. ( Rapport 4 april 2023 onderzoek Rijksuniversiteit van Groningen, info@rug.nl) . Verder is de kans op ongelijke verdeling van de lusten en lasten onder burgers voor de omschakeling reeel. Schaliegas oppompen in Nederland is tot nader order afgeblazen, maar wordt het vanuit andere delen van de wereld aangevoerd, bijvoorbeeld vanuit Amerika, spelen wij het spel met de USA mee, raakt moeder aarde nog meer vervuild vanwege chemicalien ingespoten in haar bodem. Gas uit de gasvelden uit Rusland als overgangsmaatregel naar KERNFUSIE, die mogelijkheid is ons nu ontnomen. Er is overigens nog genoeg gas in de wereld te vinden. We staan nu voor keuzes, een goede keuze is inderdaad kernFUSIE.

Ook Frans Timmermans, Europarlementarier erkent het Internationaal project ITER (schriftelijk bevestigd) maar laat zich daarover nog weinig uit. Begin 20ste eeuw (zo rond 1922 t/m 1948) heeft een hoge wetenschapper met de naam Djwahl Khul via Alice A.Bailey veel kennis naar de wereld ontvouwd. Deze hoogbegaafde vrouw is te vergelijken met iemand als Steiner en haar vele boekuitgaven zijn toekomstgericht, met name op de 215t e eeuw. In een ervan kunnen we lezen dat in de 215te eeuw KOUDE KERNFUSIE EEN METHODE ZAL ZIJN OM GOEDKOPE ENERGIE TE LEVEREN VOORDAT DE AANSTAANDE WETENSCHAP VAN LICHT ONS

ONBEPERKTE ENERGIE DIRECT VAN DE ZON ZAL BIEDEN. " Zij was haar tijd ver vooruit. De hierna volgende kennis over Zonne-lichtenergie, zo werd tevens aangegeven, wordt pas vrijgegeven als de mensheid een einde heeft gemaakt aan oorlogen. Tot dan is het te gevaarlijk deze kennis vrij te geven. Let wel: "ENERGIE UIT KOUDE KERNFUSIE had nu al beschikbaar kunnen zijn." Er zijn veel experimentele oplossingen gevonden, die hoogst waarschijnlijk door diverse inmengingen van buitenaf op de plank zijn blijven liggen. Om tot het definitief ontwikkelen van het veilige proces van koude kernfusie te komen, veilig en afvalloos, met gebruik van een waterisotoop, worden wereldwijd, en ook als internationaal samenwerkingsproject, de nodige inspanningen geleverd, te weten In o.a. Frankrijk. Het is zeker denkbaar dat verzet tegen verdere ontwikkeling van Kernenergie, met name FUSIE, zal afnemen, een reactie op de invloed van de weldadige energieen van deze nieuwe tijd, de 215te eeuw, waarbij een ieder zijn talenten en resultaten van onderzoek en actie kan openbaren voor het grotere welzijn van alien. Vierde kwartaal 2018 was er open dag in Frankrijk met betrekking tot de ontwikkelingen van het ITER kernfusie-project, gestart in 2005, waaraan nu 4000 mensen werken en dat een internationaal samenwerkend verband is van vele grote landen.

Een project dat nog gedurende jaren na de start in 2005 de nodige tegenwerking ondervond'. Niet-Belanghebbenden bij ITER zijn vaak nog remmende factoren. India en China stapten uit dit internationaal project. Nogmaals; In een brief bevestigde Frans Timmermans, Euro-commissaris in 2019 overigens de waarde van het project ITER. In dat vierde kwartaal 2018 werden de media en Pers gevraagd aandacht te besteden aan een open dag in Frankrijk van het ITER kernfusie project, maar eerlijk gezegd viel dat zwaar tegen. Vraag het aan iemand uit uw omgeving, vraag het aan iemand uit Politieke Kringen of anderszins, maar de naam ITER roept bij hen vaak niets op. Wel worden we met onze neuzen op de (water)gaspompen en andere zaken gedrukt, windmolens/windturbines — we moeten immers van het gas af- . Dat alles moet onder de noemer energie-transitie bijdragen aan de vermindering van CO2, maar is gevoelsmatig bij veel burgers in wezen volledig gericht op effecten ten goede komend aan de marktwerking. Kern-FUSIE zal in alle energie-behoeften kunnen voorzien. Olie/gas/kolen/windmolens kennen politieke en financieele belangen en het is een van de neveneffecten van de marktwerking dat de ontwikkeling van kernfusie, een simpeler energie, competiever, afvalloos met gebruik van een waterisotoop in talrijke kringen —hoogstwaarschijnlijk- nog wordt tegengehouden of afgekocht.

Marktkrachten zijn nog steeds niet gebaseerd op sociaal bewustzijn. Niek Lopes Cardozo, in 2005 hoofd kernfusie-onderzoek FOM instituut in Nieuwegein trachtte toen al Europa wakker te schudden. De verwachting is desondanks, projecten gericht op het hier en nu zullen beslist inlopen op de resultaten die men in het klimaatakkoord de komende jaren tracht te bereiken onder de noemer energie-transitie. 2023

4, postnl

P101L 210134 17-05-23 15:31 NEDERLAND

€ 4,04

cie_

6-12Nt uCA/14 cAt

-

)(a/v. GCe }-arA jk./\

4--Q)(A) 202

IV - BECK?

r"=" !MG

1c H71 273

HC1CC - itX800X0X#00#00006