Principenota Parnas 2019

Principenota Parnas

Vastgesteld op 17 december 2019 door het college van Burgemeester en Wethouders

Colofon: Vastgesteld op 17 december 2019 door het college van Burgemeester en Wethouders, Gemeente Amsterdam. Opdrachtgever: Directie Zuidas Projectteam: Christiaan Blokker, planeconomie Thijs Copini, projectmanagement Chris van Gent, ontwerp openbare ruimte Reina van Grondelle, planologie Rosita Hemelaar, stedenbouw Fenna Korthals Altes, planningsadvies Gitta van der Kuil, juridische zaken Tjeerd Maat, projectleiding grondzaken Coen de Rijk, projectmanagement Lenka Rezbarikova, stedenbouw In samenwerking met: Stadsdeel Zuid Waternet Supervisie: Ton Schaap, supervisor Zuidas

Inhoudsopgave 1.

Inleiding 7

2.

Bestaande situatie 9

3.

Opgave voor het plangebied 23

4.

Consultatie, participatie en communicatie

5.

Ontwikkelstrategie en financiën 41

6.

Planning en proces 42

40

7. Organisatie 42 8. Principebesluit 43

Bijlagen 1. Kaarten ruimtelijke achtergrondinformatie 2. Checklist wet- en regelgeving 3. Verslag participatieavond 4. Financiële paragraaf (KABINET)

Gemeente Amsterdam Zuidas

3

4

Principenota Parnas

1. Inleiding

Gemeente Amsterdam Zuidas Zuidas Parnas

5

6

Principenota Parnas

1. Inleiding Zuidas is volop in ontwikkeling richting een gemengde Amsterdamse stadswijk met een internationale uitstraling. Met de ontwikkeling van Parnas ligt een unieke kans om midden in het hart van de Zuidas, bovenop station Zuid en grenzend aan geliefde woongebieden een nieuw stuk stad toe te voegen. Een levendig stuk stad, waar gewoond kan worden en gewerkt. Waar drukke straten en rustige verbijfsplekken zich vlak naast elkaar bevinden. Een stuk stad dat een logisch onderdeel wordt van haar stedelijke en groene omgeving. Parnas vormt een bijzondere schakel in de noordflank van de Zuidas met haar ligging tussen het kerngebied van de Zuidas en de bijna afgeronde gebiedsontwikkeling van de Fred. Roeskestraat. Het relatief kleine Parnas is lang ongemoeid gebleven, waarbij de rechtbank het toonaangevende gezicht vormt. Met de lopende realisatie van de nieuwe rechtbank binnen Parnas is het gebied in beweging gekomen. Het gebied biedt kansen om een kwalitatief hoogwaardige bijdrage te leveren aan de ambities van de stad Amsterdam en de Zuidas in het bijzonder. Parnas heeft de potentie om te transformeren naar een diverser gebied met een mix van wonen, kantoren en voorzieningen in een hogere stedelijke dichtheid. Deze hogere stedelijkheid gaat hand in hand met een vergroening van het gebied, aansluitend bij het toekomstige ‘DokDakpark’ op de ondertunnelde A10.

De toekomstige nieuwe passage van station Zuid, die op een steenworp afstand komt te liggen, maakt dat Parnas nog beter met OV ontsloten wordt. Opgave voor het plan is om Parnas ruimtelijk en functioneel in te passen in de bestaande stedelijke omgeving. Parnas zal een verbindende schakel gaan vormen tussen de hoge stedelijke dichtheid van het kerngebied van de Zuidas naar de meer ontspannen stedelijkheid van de Spinozabuurt en de Fred. Roeskestraat. Om deze kansen te verzilveren is een samenhangend toekomstperspectief gewenst. Deze Principenota schetst daarvoor een aantal hoofdlijnen en vormt de start voor de uitwerking van concrete plannen in de opvolgende fasen. Deze nota geeft richting aan de planontwikkeling van gemeente en de initiatieven van stakeholders en is mede tot stand gekomen op basis van de opgehaalde belangen uit de omgeving. Daarbij is flexibiliteit gewenst om zo in te kunnen spelen op nieuwe omstandigheden, inzichten en wensen. De nota beschrijft geen vaststaand eindbeeld. Een belangrijke ontwikkeling direct grenzend aan Parnas is het project Zuidasdok. Onzekerheden die hiermee samenhangen kunnen door flexibiliteit binnen de Principenota zo goed als mogelijk opgevangen worden.

De principenota bevat allereerst een beschrijving van de bestaande situatie (hoofdstuk2), daarna volgen de opgave voor het plangebied (3), de aanpak van de consultatie, participatie en communicatie (4), de ontwikkelstrategie (5), een beschrijving van planning en proces (6), en de opbouw van de projectorganisatie (7). Tot slot volgt het door het gemeentebestuur te nemen principebesluit (8). Bij de principenota hoort een vertrouwelijke bijlage, waarin de kosten en opbrengsten worden toegelicht, alsmede de bijlage ‘Checklist wet- en regelgeving’ en het verslag van de participatiebijeenkomst.

Gemeente Amsterdam Zuidas

7

8

Principenota Parnas

2. Situatie Parnas

Legenda Zuidas grens TB grens Plangebied Parnas

Gemeente Amsterdam Zuidas Zuidas Parnas

9

12

13 11 3 10 5

1 2

4 9

7 8

6

7 Afb. 1: Luchtfoto plangebied Parnas in omgeving

10

1. Monumentale rechtbank 2. Tijdelijke rechtbank 3. New Amsterdam Courthouse (NACH) 4. Spirit 5. Tijdelijke parkeergarage 6. Uitvaartcentrum Zuid (UCZ)

7. Fred. Roeskestraat 8. Begraafplaats Buitenveldert 9. Spinozabuurt 10. Parnassusweg 11. Deelgebied Strawinsky 12. Station Zuid 13. Rijksweg A10

2.1 De locatie

2.1.1 Ligging in de stad

Parnas is een van de twaalf deelgebieden van de Zuidas. Parnas is een relatief klein gebied van circa zes hectare gelegen in de noordflank van de Zuidas en is ingeklemd tussen de gebiedsontwikkelingsgebieden Fred. Roeske en Strawinsky. Het gebied wordt van oudsher gekenmerkt door de aanwezigheid van de Rechtbank Amsterdam en jeugdzorginstelling Spirit. In de westflank van het gebied zijn een uitvaartcentrum en parkeerplaatsen gesitueerd. Parnas wordt aan de noordzijde begrensd door de Spinozabuurt (onderdeel van de Prinses Irenebuurt), aan de oostzijde door de Parnassusweg, aan de zuidzijde door de A10 en het toekomstig Zuidasdok en aan de westzijde door de Begraafplaats Buitenveldert.

Parnas heeft een strategische positionering in Amsterdam en de Zuidas en is uitstekend bereikbaar met alle middelen van vervoer. Parnas ligt met een afstand van 450 meter op loopafstand van OV-station Amsterdam Zuid. Met de vernieuwing van station Amsterdam Zuid komt het station met de nieuwe Brittenpassage nog dichter tegen Parnas aan te liggen. Ook het busstation zal dichter bij Parnas een plek krijgen. Het fietspad aan de noordgrens van het plangebied maakt onderdeel uit van het Plusnet-fietsnetwerk van de stad en vormt de belangrijkste verbindende oost-westroute door het Zuidasgebied tussen het Amsterdamse Bos en Beatrixpark. Middels de Parnassusweg wordt het deelgebied met andere delen van de stad verbonden. Parnas is met de auto goed aangetakt op het stedelijke en bovenstedelijke netwerk via de Parnassusweg en de Amstelveenseweg/A10. Principenota Parnas

Verdi Dokzone

Verdi

Afb. 2: Zuidas deelgebieden

Afb. 3: Links Spinozabuurt, rechts Parnassusweg (noordrichting)

Afb. 5: Zicht op Parnassusweg en A10 vanuit het NACH

Afb. 4: Fred. Roeskestraat

Afb. 6: Zuider Amstelkanaal

Op de oostwest-as bezien ligt Parnas ingeklemd tussen de Zuidas-deelgebieden Fred. Roeskestraat en Strawinsky. Met de ontwikkeling van Zuidasdeelgebied Verdi aan de westelijke flank vormt Parnas een cruciale verbinding tussen het Zuidaskerngebied en Verdi. Op de noordzuid-as is Parnas ingebed tussen de Prinses Irenebuurt en de A10/ Buitenveldert.

Parnas takt tenslotte met het Zuider Amstelkanaal aan op een waardevolle groen-blauwe structuur. Via deze structuur gaat Parnas een verbinding aan met het Amsterdamse Bos/De Nieuwe Meer en is het aangetakt op het stedelijk vaarnetwerk.

Gemeente Amsterdam Zuidas

11

Afb. 7: Situatie 1960 Bron: www.topotijdreis.nl

Afb. 10: Kantongerecht gebouw (1975) Bron: Beeldbank Stadsarchief Amsterdam. Foto: Arsath Ro’is, J.M.

Afb. 8: Situatie 1970 Bron: www.topotijdreis.nl

Afb. 11: Rooms-Katholiek kindertehuis Amstelstad- huidige Spirit (1968)

Afb. 9: Situatie 1985 Bron: www.topotijdreis.nl

Afb. 12: Warnersblokken (1957) Foto: Ed Suister

2.1.2 Geschiedenis Tot eind 19e eeuw had de polder waar Parnas in is gelegen grotendeels een agrarisch karakter, met voornamelijk veeteelt en tuinbouw. Met het oog op de toekomstige ontwikkeling van het gebied is het met zand opgespoten. Ter plaatse van het huidige Parnas resulteerde dit in het verdwijnen van de recreatieve fiets- en wandelroute Zuidelijke Wandelweg en de sloop van de daaraan gelegen boerderijen. Tot de feitelijke woningbouw vanaf eind jaren vijftig stond het gebied dan ook bekend als het Zandland. Als deelgebied van het Algemeen Uitbreidingsplan (AUP, 1934) van Cornelis van Eesteren is er een duidelijk onderscheid te zien met het Plan Zuid van Berlage. De bebouwing van zowel de Spinozabuurt (1954-1958) als de eerste bebouwing van Parnas (jaren ’60) betreft een open verkavelingsstructuur in lijn met het principe ‘licht, lucht en ruimte’ van het AUP. De Warnersblokken (1957) direct ten noorden van Parnas hebben een Rijksmonumentale status. Binnen Parnas liggen enkele van de eerste gebouwen van de Zuidas. De eerste bebouwing gelegen in de noordwesthoek 12

van Parnas dateert van 1968 en betrof de nieuwbouw van het Rooms-Katholiek kindertehuis Amstelstad. Momenteel doet het complex dienst als hoofdkantoor van jeugdzorginstelling Spirit. In 1995 is het oostelijke deel van het terrein inclusief de twee gebouwen overgedaan aan de toenmalige Rijksgebouwendienst. Het voormalige Kantongerecht, in 1969-1975 ontworpen door Ben Loerakker, volgde op de hoek van ParnassuswegFred. Roeskestraat. Het kantongerecht werd in de opvolgende decennia tweemaal uitgebreid. Het meest recente deel dat in de jaren negentig is opgeleverd in de zuidoostzijde van Parnas is in 2017 gesloopt ten behoeve van de nieuwbouw van de nieuwe rechtbank, waarin alle rechtbankfuncties in 2021 weer onder één dak vallen. Het oudste deel van het complex is in 2013 aangewezen als gemeentelijk monument. Het kavel ten zuiden van Spirit heeft lange tijd dienst gedaan als Sportveld Parnassus. De strook aan de westzijde houdt een groenbestemming, waar later Tuincentrum Den Boer en Uitvaartcentrum Zuid zich vestigden. Vanaf circa 2013 komt als gevolg van de nieuwbouwwensen van het Rijk ten aanzien van de rechtbank weer beweging in het gebied. Principenota Parnas

2.1.3 Karakteristiek van het gebied Ondanks de strategische positionering en goede bereikbaarheid van Parnas (zie 2.1.1. Ligging in de stad), kenmerkt Parnas zich als een tamelijk geïsoleerd gebied met slechts enkele functies. Er is geen woonfunctie. Door de vroege komst van de rechtbank is Parnas een deelgebied binnen de Zuidas dat sinds de jaren zestig weinig is veranderd, met uitzondering van de uitbreidingen van de rechtbank zelf. De identiteit van Parnas wordt hierdoor grotendeels bepaald door de rechtbankfunctie. Naast de rechtbank zijn de enige overige partijen in het gebied jeugdzorginstelling Spirit en Uitvaartcentrum Zuid. De dominantie van de rechtbank wordt versterkt door de ligging ervan aan de Parnassusweg, die als belangrijke route door de Zuidas op dit moment fungeert als ‘voorzijde’ van Parnas. Er is geen directe autoverbinding tussen de Fred. Roeskestraat en de Parnassusweg. De overige functies liggen hierdoor in een zekere luwte ‘achter’ de rechtbank. Dit wordt versterkt door de ligging van de hoofdentrees van Spirit en het uitvaartcentrum aan de noordzijde van het plangebied en de aard van de functies aan de zuid- en westzijde respectievelijk de rijksweg A10 en de begraafplaats. Met uitzondering van de parkeerfunctie is er weinig aanleiding om de zuidwesthoek van Parnas aan te doen.

Naast de dominantie van de rechtbank is ook de auto een overheersend gegeven in Parnas. De partijen die er zijn, zijn sterk autogeoriënteerd. En de aanwezige parkeerruimte is met name op maaiveld georganiseerd. Stedenbouwkundig gezien vindt binnen Parnas de overgang plaats van de hogere bebouwingsdichtheden en grotere bouwvolumes van het kerngebied van de Zuidas naar de lagere stedelijke dichtheid van de Fred. Roeskestraat. Daar waar deelgebied Strawinsky gedomineerd wordt door kantoorfuncties en grotere volumes kenmerkt de Fred. Roeskestraat zich juist door een meer speelse dynamiek als gevolg van de functiemix en de diverse architectonische verschijningsvormen. Parnas en Strawinsky worden gescheiden door de verhoogde en drukke Parnassusweg en staan in verbinding met elkaar via een fiets- en voetgangersroute onder de weg door. Ondanks de lage stedelijke dichtheid van Parnas is het gebied grotendeels verhard. Binnen Parnas is relatief weinig openbaar groen aanwezig.

Afb. 13: Luchtfoto plangebied Parnas

0

50

Afb. 14: Aanzicht ‘voorkant’ Parnas vanuit Strawinskylaan

Grondgebruik Afb. 15: Parnas gezien vanuit het westen Grondgebruik

Bebouwing Bebouwing

20,6%

Verharding Verharding Verharding

58,8%

Water Water Water

6,2%

Bebouwing

Groen

Groen Groen

12,6%

Grastegels Halfverharding

1,8%

Grastegels

Afb. 16: Huidige verhouding oppervlaktes Parnas (exclusief NACH)

Gemeente Amsterdam Zuidas

13

14

Afb. 17: New Amsterdam Court House impressie, situatie 2021.

Afb. 19: Fred. Roeskestraat richting Parnassusweg

Afb. 18: Dokzone en Parnas

Afb. 20: Impressie Dokzone inclusief Dokdakpark Bron: Zuidasdok

New Amsterdam CourtHouse (NACH) De dynamiek binnen Parnas wordt sinds 2017 overwegend bepaald door de realisatie van de nieuwe rechtbank, die volgens planning eind 2020 in gebruik wordt genomen. Om dit mogelijk te maken is in 2016 ten westen van het monumentale kantongerecht een tijdelijke rechtbank gerealiseerd. Hiervoor zijn de in 1995 verworven panden van Spirit gesloopt. Vervolgens is begin 2017 het meest recente deel van de rechtbank gesloopt en eind 2017 de bouw van de nieuwe rechtbank gestart.

Na oplevering van het Zuidasdok is de ambitie om het maaiveld bovenop de tunnel en tegen het spoorwegtalud aan een openbare inrichting te geven, die functioneel-ruimtelijk een relatie heeft met Parnas. De gemeente heeft de ambitie voor deze hoogwaardig ingerichte stedelijke promenade gevat in een apart ambitiedocument ‘DokDakpark’, dat in 2018 door de gemeenteraad is vastgesteld. De openbare inrichting van dit ‘DokDakpark’ vormt geen onderdeel van het project Zuidasdok.

Zuidasdok Een andere relevante ontwikkeling die van invloed is op de karakteristiek van Parnas is het project Zuidasdok, met als kernonderdelen het ondergronds brengen van een deel van de rijksweg A10-zuid en de aanpak van station Zuid. Het deel van de A10 ter hoogte van Parnas komt ondergronds te liggen. De TB-grens (tracébesluit) van Zuidasdok is tevens de plangebiedgrens van Parnas.

Herinrichting Fred. Roeskestraat In 2018/2019 is de herinrichting van de Fred. Roeskestraat opgeleverd. Onderdeel van dit project was ook de dwarsstraat die in Parnas ligt en de verbreding van de watergang van de begraafplaats parallel aan de dwarsstraat. In het verlengde van de Fred. Roeskestraat is ook het deel dat doorloopt in Parnas langs Spirit en de Rechtbank tot aan de Parnassusweg aangepakt zodat deze op een gelijk kwaliteitsniveau komt te liggen als de rest van de straat.

Principenota Parnas

Afb. 21: New Amsterdam Court House in aanbouw, 2019.

Afb. 23: Monumentale rechtbank Foto: Dorian Kransberg

Afb. 22: Tijdelijke rechtbank, 2016 Foto: Cepezed | Léon van Woerkom

Afb. 24: Jeugdzorginstelling Spirit

2.1.4 De deelfuncties In Parnas bevindt zich de volgende functies: 1. New Amsterdam CourtHouse, NACH (afb. 21) De nieuwe rechtbank (New Amsterdam CourtHouse, NACH) (47.250 m2 bvo) naar ontwerp van architectenbureau KAAN is op dit moment in ontwikkeling door het consortium NACH DBMO B.V. Volgens planning wordt de nieuwe rechtbank eind 2020 in gebruik genomen en zal daarna de tweede grootste rechtbank van Nederland zijn. 2. Rechtbank (Parnassusweg 220, afb. 23) en tijdelijke rechtbank (Fred. Roeskestraat 55, afb. 22) Rechtbank (1978, 16.885 m2 bvo), is een van de meest karakteristieke gebouwen van Parnas ontworpen door architect Loerakker (zie ook paragraaf 2.1.2.) Het oudste deel, gebouwdeel E, van het complex heeft sinds 2013 de status van gemeentelijk monument. Gebouwdeel F is in de jaren tachtig aangebouwd. De kavel en het gebouw zijn in eigendom en beheer van het Rijksvastgoedbedrijf. In het kader van de ontwikkeling van de nieuwe rechtbank is ten westen van de rechtbank een Gemeente Amsterdam Zuidas

tijdelijk rechtbankgebouw (2016, 5.400m2 bvo, Cepezed), gerealiseerd. Na de ingebruikname van de nieuwe rechtbank zal het gebouw gedemonteerd worden en elders een plek krijgen. 3. Jeugdzorginstelling Spirit (Fred. Roeskestraat 73, afb. 24) Sinds 1968 is het gebouw van de huidige Jeugdzorginstelling Spirit (1968, 4529 m2 bvo) in Parnas gevestigd. Het betreft een terrein op eigen grond waarop zich vijf opstallen bevinden en circa 100 parkeerplaatsen. Het complex fungeert als het hoofdkantoor van de stichting. Het meest zuidelijk gelegen gebouw wordt verhuurd ten behoeve van de realisatie van de nieuwe rechtbank. 4. Tijdelijke parkeergarage rechtbank (Fred. Roeskestraat / dwarsstraat, afb.25) Tevens is in het kader van de ontwikkeling van de nieuwe rechtbank een tijdelijke demontabele parkeervoorziening gerealiseerd voor het rechtbankpersoneel in de zuidwestelijke hoek van het plangebied. De parkeergarage zal na de ingebruikname van de nieuwe rechtbank gedemonteerd worden. 15

5. Uitvaartcentrum Zuid (Fred. Roeskestraat 91, afb. 26) en parkeerterrein (afb. 27) Het uitvaartcentrum Zuid (1970, 2124 m2 bvo) bevindt zich aan de noordelijke kop van de westflank van Parnas. Het uitvaartcentrum maakt onderdeel uit van Uitvaart Zorgcentra Nederland. De kavel is in erfpacht uitgegeven. Op het uitgegeven terrein liggen vijf parkeerplekken. Het Uitvaartcentrum heeft geen directe relatie met de begraafplaats Buitenveldert.

Voortkomend uit de specifieke parkeerbehoefte van de rechtbank en uitvaartcentrum, bevinden zich ten zuiden van het uitvaartcentrum circa negentig parkeerplekken. Hiervan zijn veertig plekken primair bedoeld voor bezoekers van de rechtbank en 49 parkeerplekken in de openbare ruimte ten behoeve van gebruikers van het Uitvaartcentrum Zuid. De 49 parkeerplekken zijn middels een belanghebbenden regime in gebruik gegeven aan het uitvaartcentrum en de begraafplaats. In deze westflank is ook tijdelijk een C2000 zendmast geplaatst ten behoeve van de communicatie van de rechtbank. Deze krijgt een definitieve plek op het dak van de nieuwe rechtbank.

Afb. 25: Tijdelijke parkeergarage langs de A10.

2.1.5 Archeologische en cultuurhistorische waarden

Afb. 26: Uitvaartcentrum Zuid

Met de aanleg van de A10 en het ophogen van de tussenliggende polders is de oorspronkelijke verkaveling en de Zuidelijke Wandelweg met daaraan de de historische bebouwing verdwenen.

Afb. 27: Parkeerplaatsen westzijde plangebied

Project

Kavel m2

Bestemming

BVO m2

Jaar oplevering

Monumentale rechtbank

5612

Maatschappelijk

16.885

1978

Tijdelijke rechtbank

2362

Maatschappelijk

5.400

2016

Nieuwe rechtbank

9879

Gemengd

47.250

2021

Uitvaartcentrum Zuid

715

Maatschappelijk

2.124

1970

Spirit

7688

Maatschappelijk

4.529

‘60

Tijdelijke parkeergarage

2676

Groen

8.000

2016

Afb. 28: Overzicht van de bebouwing

16

Op basis van uitgevoerd archeologisch bureauonderzoek (2011) is door toenmalig Bureau Monumenten & Archeologie geconcludeerd dat er binnen het plangebied materiële overblijfselen te verwachten zijn die samenhangen met de ontginnings- en gebruiksgeschiedenis van de 11e tot in de 20e eeuw. De archeologische sporen van landgebruik en losse vondsten vertonen in de regel een wijde verspreiding en een lage trefkans. Ten aanzien van de archeologische kwaliteit van de ondergrond van het plangebied moet worden opgemerkt dat de recente bebouwing eventuele archeologische sporen kan hebben aangetast. Voor het plangebied geldt een negatieve verwachting vanwege de hoge mate van verstoring. Als gevolg hiervan is Parnas vrijgesteld van verder archeologisch onderzoek. Het oudste deel van het rechtbankcomplex is waardevol naoorlogs erfgoed en is in 2013 aangewezen als gemeentelijk monument. De overige bebouwing in het plangebied heeft een relatief lage cultuurhistorische waarde. Principenota Parnas

Legenda Voetgangersgebied Groenstructuur

Afb. 29: Groen en waterstructuur 2030

Raamwerk

2.1.6 Groen- en waterstructuur Parnas vormt een schakel in de groenstructuur die loopt van het Amsterdamse Bos/ Noordelijke Oeverlanden tot het Beatrixpark. Deze groenstructuur wordt versterkt door de waterstructuur van het Zuider Amstelkanaal, die met een insteek de Fred. Roeskestraat raakt. Hiermee is Parnas aangehaakt op het stedelijk vaarnetwerk. Aan de noordzijde van het plangebied heeft de Fred. Roeskestaat een relatief breed profiel met een groen karakter. De bomen hier behoren tot de Hoofdbomenstructuur van Amsterdam (beleidskader Puccinimethode, 2018). Deze zone heeft een belangrijke doorgangsfunctie voor voetgangers en fietsers en is niet toegankelijk voor algemeen autoverkeer. Het hier aanwezige groen bestaat onder andere uit een bijzonder krachtig en kwalitatief hoogwaardig bomenbestand (Bomen Effect Analyse, aug. 2019). Begraafplaats Buitenveldert (buiten Parnas), maakt onderdeel uit van de Hoofdgroenstructuur van Amsterdam. De begraafplaats vormt een zelfstandige polder en de watergang erom heen betreft een op zichzelf staande waterstructuur met een eigen gemaal. Gemeente Amsterdam Zuidas

Afb. 30: Huidige bomenstructuur

Afb. 31: Huidige polderstructuur

17

Verharding Parnas kent een hoge mate van verharding en er is relatief weinig openbaar groen. Bijna 59% van de totale oppervlakte binnen het plangebied (exclusief NACH) wordt op dit moment gebruikt voor verkeersdoeleinden en parkeren. Van het totale oppervlakte is 21% bebouwd. Ook zijn er geen groene daken aanwezig. Dit betekent dat hemelwater op relatief weinig oppervlakte kan infiltreren in de ondergrond, wat kan resulteren in wateroverlast. Het Programma Rainproof Amsterdam (Waternet) heeft als doel om de stad Amsterdam regenbestendiger te maken en het bewustzijn op dit vlak te vergroten. Het programma biedt onder andere praktische oplossingen en maatregelen aan, waarvan in de fysieke gebiedsontwikkeling gebruik gemaakt kan worden. Daarnaast staan in het Gemeentelijk Rioleringsplan Amsterdam (GRP) 2016 - 2021 algemene uitgangspunten ten aanzien van de opvang van het regenwater. Zo stelt het plan dat de perceeleigenaar in principe verantwoordelijk is voor de verwerking van het regenwater op eigen terrein en dat (her)gebruik van regenwater de voorkeur heeft boven direct lozen in het riool. Aangezien het GRPA niet bindend is voor particulieren is een hemelwaterverordening in voorbereiding. Ecologie Er is een verkennende natuurtoets uitgevoerd (Tauw, 2019) op basis waarvan vervolgonderzoek (quickscan) is voortgekomen (Tauw, 2019).

Wat betreft het belang van de onderdelen van de Wet natuurbescherming (Wnb) is alleen het onderdeel ‘soortenbescherming’ van de Wnb van belang voor de ontwikkeling. Het is uit te sluiten dat de ontwikkeling negatieve effecten heeft op beschermde Natura 2000-gebieden, Natuurnetwerk Nederland (NNN) gebieden of beschermde houtopstanden. Daarnaast zijn negatieve effecten op de hoofdgroenstructuur, beschermde bomen, de hoofdbomenstructuur en beschermde muurflora en orchideeën als gevolg van de ontwikkelingen uit te sluiten. Hierop hoeven geen verdere toetsing of aanvullende maatregelen genomen te worden. Het onderdeel ‘soortenbescherming’ van de natuurtoets richt zich op het voorkomen van vleermuizen of steenmarters in Parnas. Een quickscan (Tauw, 2019) is uitgevoerd met de volgende conclusie: de steenmarter kan mogelijk van het uitvaartcentrum gebruik maken als verblijfplaats. Daarnaast zijn negatieve effecten op verblijfplaatsen van vleermuizen in het uitvaartcentrum niet uit te sluiten.

18

Vervolgonderzoek is hiervoor nodig. De andere gebouwen binnen het plangebied zijn ongeschikt als verblijfplaats voor vleermuizen. Hier hoeft dan ook geen nader onderzoek uitgevoerd te worden. Als bepaalde soorten een verblijfplaats in het plangebied hebben waarop negatieve effecten niet uit te sluiten zijn, dan is een ontheffing nodig.

2.1.7 Watersysteem De waterhuishouding van Parnas behoort tot het gebied van Amstellandboezem en de Binnendijkse Buitenveldertse Polder. Het parkeerterrein aan de westflank en het uitvaartcentrum liggen binnen de Binnendijkse Buitenvelderste Polder (zie afbeelding 31). Als onderdeel van de herinrichting van de Fred. Roeskestraat is in 2015/2016 het regionale waterkeringstracé ten behoeve van de herontwikkeling van Parnas verlegd. Sinds deze verlegging fungeert de rijbaan van de dwarsstraat Fred. Roeskestraat als de verholen secundaire waterkering tussen deze twee polderssytemen. Op dit moment loopt deze verholen secundaire waterkering vanaf de A10 ter hoogte van de Parnassusweg weer noordwaarts om vervolgens na de onderdoorgang aan de oostelijke zijde van de Parnassusweg weer zuidwaarts naar de A10 terug te keren (zie bijlage 1F). In de toekomst zal na realisatie van het Zuidasdok de doorlopende tunnelbakconstructie dienst gaan doen als waterkering en loopt de waterkering in west-oostrichting rechtdoor. Daarnaast dient bij ingrepen in de ondergrond de Amsterdamse grondwaternorm toegepast te worden, waarbij de nadelige effecten op de grondwaterstroming worden voorkomen. In de volgende planfase dient rekening gehouden te worden met de eventuele beperkende voorwaarden voortkomend uit deze waterkering.

2.1.8 Bodem Voor Amsterdam zijn diverse bodemkwaliteitskaarten opgesteld die behoren bij de Nota Bodembeheer (2019). Op één van deze kaarten is het plangebied aangewezen als Zone 1-gebied. De gronden gedefinieerd als Zone 1 hebben een bodemkwaliteit die voldoet aan de Achtergrondwaarde. Deze grond is in principe geschikt om overal zonder onderzoek te hergebruiken. Zone 1-grond mag altijd zonder bodemonderzoek, op basis van

Principenota Parnas

de bodemkwaliteitskaart worden ontgraven (in principe is een melding op grond van artikel 28 van de Wet bodembescherming vereist indien meer dan 50 m³ wordt ontgraven) en toegepast (hiervoor is altijd een melding Besluit bodemkwaliteit vereist, ongeacht de hoeveelheid). Hoewel er geen (ernstige) bodemverontreiniging wordt verwacht, is er een potentieel risico dat verder moet worden onderzocht. Op verschillende plekken in de Zuidas zijn in het verleden oude sloten of is het oude maaiveld bestrooid met (asbesthoudend) puin. Dat puin ligt nu vele meters onder het huidige maaiveld. Bij de realisatie van de nieuwe rechtbank is een dergelijke puinlaag aangetroffen op vijf meter diepte, omdat hier in verband met de realisatie van een tweelaagse ondergrondse parkeergarage werd gegraven. Het is niet ondenkbaar dat dit in de rest van Parnas ook wordt aangetroffen. Bij de verdere uitwerking van de plannen zal hier vervolgonderzoek naar worden gedaan. Een eventuele beheersmaatregel is het vermijden van graafwerkzaamheden op deze diepte.

de nieuwe rechtbank. In de vervolgfase wordt bepaald op welke wijze dit juridisch kader wordt aangepast om de gewenste ontwikkelingen te kunnen faciliteren. Daarbij dient rekening gehouden te worden met de overgang van de Wet Ruimtelijke Ordening naar de Omgevingswet (omgevingsplannen). Vanaf 1 januari 2021 is er sprake van een transitieperiode naar de invoering van omgevingsplannen in 2029. Luchthavenindelingbesluit en het Hoogbouwkader Zuidas (2014) Parnas valt binnen het Schiphol beperkingengebied voor de bouwhoogte. In het Luchthavenindelingsbesluit (LIB) zijn hiervoor maatgevende toetshoogtes opgenomen. De Gemeenteraad heeft op 5 november 2014 het Hoogbouwkader Zuidas vastgesteld (bijlage 1C)., waarmee de LIB-toetshoogte voor Parnas maximaal 96-110 meter bedraagt. Hiervan is sprake in de zuidwestelijke hoek van het plangebied. Bijlage 1C geeft de maximale toegestane hoogtes weer.

2.2 Juridisch-planologisch kader

Luchtkwaliteit Het gebied ligt binnen 300 meter van de (gemeten vanaf de rand van de weg) A10 en valt binnen de onderzoekszone van het Besluit gevoelige bestemmingen (luchtkwaliteitseisen) uit 2009. Pas na realisatie Zuidasdok mag gerekend worden met de nieuwe situatie waarbij de A10 hier ondertunneld zal zijn, maar ook in die situatie na realisatie Zuidasdok bevindt een groot deel van dit plangebied zich binnen de 300 meter zone gerekend vanaf de toekomstige tunnelmond. Als de grenswaarden voor fijnstof (PM10) of stikstofdioxide (NO2) (dreigen te) worden overschreden is er beperkte mogelijkheid voor vestiging van gevoelige bestemmingen. Een groot gedeelte van het plangebied valt ook onder de contouren van de Richtlijn gevoelige bestemmingen luchtkwaliteit (2009). Deze Amsterdamse richtlijn is gebaseerd op de landelijk GGD-richtlijn luchtkwaliteit en gezondheid en stelt dat er geen nieuwe gevoelige bestemmingen mogen worden gerealiseerd langs snelwegen (aan weerszijde zone van 300 meter gemeten van de rand van de weg). Ook bij de richtlijn geldt dat pas na realisatie van het Zuidasdok gerekend mag worden met de nieuwe situatie. Mocht er vanwege een zwaarwegende reden toch overwogen worden dit te doen dan dient er in ieder geval een advies van de GGD gevraagd te worden.

Bestemmingsplan Zuidas-Parnas (2015) Binnen het plangebied is sinds 9 september 2015 het bestemmingsplan Zuidas-Parnas vigerend. Het bestemmingsplan is voornamelijk conserverend van aard, met uitzondering van de realisatie van

In de volgende planfase dient onderzocht te worden welke impact de ingrepen in het gebied hebben op de luchtkwaliteit en op welke wijze bepaalde bestemmingen in het gebied ingepast kunnen worden.

2.1.9 Kabels en leidingen Binnen het plangebied bevinden zich bijna geen uitgebruikgenomen kabels en leidingen in de ondergrond. Door de ‘geïsoleerde’ ligging van Parnas en de relatieve bouwrust van de laatste veertig jaar (behoudens NACH) maakt Parnas geen deel uit van hoofdstructuren kabels en leidingen. In de Fred. Roeskestraat aan de noordzijde van het plangebied liggen kritieke kabel -en leidingstructuren. Het viaduct onder de Parnassusweg is een belangrijke schakel in het functioneren van o.a. deelgebied Strawinsky vanwege doorgaande (hoofd)tracés. Als onderdeel van de vervolgfasen van de gebiedsontwikkeling van Parnas en op basis van een concreter beeld van het toegevoegde programma zal nader onderzoek plaatsvinden naar de eventuele benodigde werkzaamheden op het vlak van ondergrondse infrastructuur.

Gemeente Amsterdam Zuidas

19

Geluidhinder In het plangebied is er geluidbelasting van de A10, de treinsporen en de Parnassusweg. In de toekomstige ontwikkeling heeft de ondertunneling van de A10 en toename van groen areaal een gunstige invloed op de geluidbelasting voor Parnas. Voor de situering van de woonfunctie is dit een belangrijk aandachtspunt. Ook de toekomstige verkeers- en ontsluitingssituatie hebben hun uitwerking op het geluidsbelastingsniveau. In de volgende planfase zal nader onderzoek plaatsvinden op het vlak van geluid in relatie tot de beoogde nieuwe ruimtelijk-fysieke situatie.

2.3 Beleid en bestuurlijke afspraken Structuurvisie 2040 (2011) In de structuurvisie wordt de richting bepaald van de ruimtelijke ontwikkeling van de stad. Het vertelt wat de plannen in en om de stad zijn wat betreft gebiedsontwikkeling tot en met 2040. De centrale ambitie van de Structuurvisie is: Amsterdam ontwikkelt zich verder als kernstad van een internationaal concurrerende, duurzame, Europese metropool. Deze visie wordt geconcretiseerd door middel van de volgende ruimtelijke opgaven: verdichten, transformatie van functies, regionaal openbaar vervoer, een hoogwaardige openbare ruimte, meer gebruik van groen en water en duurzame energie. Dit betekent concreet gezien dat voor de hele stad 70.000 nieuwe woningen zijn gepland, waarbij de Zuidas één van de toegewezen gebieden is waar deze nieuwe woningen zullen worden gebouwd. Tevens wordt de ambitie gezet om Zuidas verder te ontwikkelen als internationale toplocatie van Nederland. Parnas staat onder invloed van een tweetal ruimtelijke bewegingen uit de Structuurvisie: ‘uitrol centrummilieu’ en ‘internationalisering zuidflank’. Koers 2025 – Ruimte voor de Stad Ruimte voor de Stad is het programma waarmee het College de ambities in de periode 2016-2025 wil waarmaken.

Koers 2025 is de eerste stap in dit programma en schetst de strategie voor de ruimtelijke ontwikkeling van Amsterdam: “Waar en onder welke condities en voorwaarden zijn gebiedsontwikkeling en woningbouw wenselijk en mogelijk tot 2025?”. De kaders voor deze ontwikkeling liggen vast in de Structuurvisie 2040. Met de acties uit Koers 2025 schept het gemeentebestuur voor de periode tot 2025 ruimte voor het realiseren van 50.000 woningen in de stad. Dit gebeurt gefaseerd. Koers 2025 vormt een verbindend document tussen de Structuurvisie en de gebiedsontwikkelingsprojecten. 20

Visie Zuidas (2016) In 2016 is een herijking van Visie 2009 voor de Zuidas door de gemeenteraad vastgesteld. De Visie Zuidas beschrijft de wijze waarop Zuidas zich ontwikkelt tot een unieke Amsterdamse stadswijk met een internationale uitstraling en beschrijft de periode van ontwikkeling tot 2030. Het behouden en versterken van de kwaliteit van wonen en werken is de belangrijkste uitdaging voor de komende periode. Hierbij is het belangrijkste uitgangspunt dat het succes van Zuidas als zakencentrum in stand dient te blijven en dat Zuidas een gemengder woon- en leefmilieu wordt met de functies die daarbij horen. In de visie is voor Parnas een ambitie vastgelegd om het gebied te ontwikkelen tot een gemengd gebied met werken, wonen en voorzieningen. Woonagenda 2025 De Woonagenda 2025 heeft als doel een aanbod van voldoende, kwalitatief goede en betaalbare woningen in 2025 te hebben en bevat nieuwe uitgangspunten voor de woningbouwprogrammering. Deze gaat uit van de verdeling 40% sociale huur, 40% middelduur (huur en koop) en 20% dure huur en koop. Daarbij zijn spelregels vastgesteld om deze programmering toe te passen in projecten. Deze spelregels gelden ook voor de Zuidas. Kantorenstrategie (2017) en Kantorenplan 2019-2026 (2019) Met de kantorenstrategie (2017) is voldoende ruimte voor tenders en kantoorontwikkelingen op de juiste plekken in de stad mogelijk gemaakt.

Aanvullend op de kantorenstrategie is in 2019 het Kantorenplan 2019-2026 opgesteld. Het doel van het kantorenplan is een uitgebalanceerde en toekomstbestendige kantorenmarkt waarin op korte en middellange termijn voldoende kwalitatieve woon-werkmilieus beschikbaar zijn voor de uitbreidingsvraag van 125.000 m2 kantoor per jaar. Voor dit doel gelden de volgende uitgangspunten: • • • •

Meer en sneller kantoren ontwikkelen om te voldoen aan de marktvraag; Toekomstbestendige kantoren: flexibel, efficiënt, bereikbaar en klimaatneutraal; Transformatie van monofunctionele kantoorlocaties met behoud van werk; Realiseren van gemengde woon-werkmilieus.

Binnen het kantorenplan is Zuidas een van de belangrijkste kantoorlocaties in Amsterdam. Het is ook een van de weinige plekken waar de gemeente door gronduitgifte nog kan sturen op het kantoorprogramma.

Principenota Parnas

Legenda

Voetgangersgebied (intensief gebruikt) Gemengd gebied met accent op werken Gemengd gebied met accent op wonen Gemengd gebied Groene route

Stadstraat voor alle verkeerstromen Indicatieve verblijfsplek Verbetering fietsnetwerk Verlenging Noord/Zuidlijn tot Schiphol (verkenning)

Afb. 32: Visie Zuidas (2016), Parnas

Welstandsnota Zuidas (2011) In 2011 is de Welstandsnota Zuidas vastgesteld. Doel van de Welstandsnota is de bewaking en begeleiding van een kwalitatief hoogwaardige architectuur en openbare ruimte. Daarin zijn de belangrijkste uitgangspunten voor Zuidas en Parnas specifiek: 1) de dichtheid is ten opzichte van van aangrenzende buurten hoog. Grenzend aan de bestaande buurten zijn afnemende bouwhoogtes, 2) de diversiteit wordt vergroot door kantoren te mengen met woningen en voorzieningen. Plan voor een Groene Zuidas (2018) In februari 2018 is het ‘Plan voor een groene Zuidas’ vastgesteld. Dit plan betreft een thematische uitwerking van de Visie Zuidas en doet uitspraken over ondermeer de definitie van gebruiks-, belevings- en toekomstwaarden op het gebied van groen. Voor Parnas geeft het plan aan om het groene karakter dat zich nu met name aan de randen van het plangebied bevindt, te versterken en meer Parnas in te trekken. Het versterken van de relatie met de Hoofdgroenstructuur van de begraafplaats wordt hierin ook benoemd. DokDakpark (2018) Tegelijk met de vaststelling van het Plan voor een Groene Zuidas is de ambitie voor het toekomstige DokDakpark door de gemeenteraad vastgesteld.

Deze groene openbare ruimte heeft voorlopig de werknaam DokDakpark gekregen en is goed te omschrijven als een hoogwaardige en stedelijke groene promenade dat een fysieke verbinding Gemeente Amsterdam Zuidas

Afb. 33: Plan voor de Groene Zuidas (2018)

zal vormen tussen het oostelijk en westelijk deel van de Zuidas. De ambitie van de gemeente is om het DokDarkpark na oplevering van het Zuidasdok bovenop de noordelijke tunnel en tegen het spoorwegtalud aan te realiseren. Kernelementen van de ambitie zijn het parkachtige landschap, de verhoogde ligging, het kwalitatief hoogwaardige groen en de ruimte voor kunst. Ter hoogte van Parnas zal het DokDakpark functioneel-ruimtelijk aansluiten op het plangebied. De openbare inrichting van het DokDakpark vormt geen onderdeel van de gebiedsontwikkeling Parnas. Gebiedsagenda Buitenveldert/Zuidas 2019-2022 In de Gebiedsagenda Buitenveldert/Zuidas worden de gebiedsspecifieke doelstellingen en prioriteiten vanuit het gebied aangegeven. Hierbij zijn veel partijen betrokken: de gemeentelijke organisatie, corporaties, actieve bewoners, zorginstellingen en andere partijen. De gebiedsagenda heeft mede tot doel dat de gebiedsspecifieke opgaven die in beeld zijn gebracht, goed mee worden gewogen in de stedelijke beleidskeuzes.

De prioriteiten in de gebiedsagenda voor de periode 2019-2022 betreffen: 1) ouderen in Buitenveldert ondersteunen in hun zelfstandigheid, 2) stimuleren en versterken van gemeenschapsgevoel in een veranderende wijk, 3) verbeteren van leefbaarheid, verkeersveiligheid en toegankelijkheid van de openbare ruimte, 4) stimuleren van vergroening en innovatieve vormen van duurzaamheid, 5) zorgen voor leefbaarheid, bereikbaarheid en toegankelijkheid tijdens bouwwerkzaamheden Zuidas en Zuidasdok. 21

Baupassage, Parijs Bron: www.re-voirparis.com 22

Principenota Parnas

3. Opgave voor het plangebied

Gemeente Amsterdam Zuidas Zuidas Parnas

23

3.1 Ruimtelijke ontwikkelrichting Parnas is een gebied in ontwikkeling. Ook de gebieden aan de flanken van Parnas - Fred. Roeskestraat en Strawinky kennen een hoge mate van dynamiek. Parnas vormt een verbindende schakel tussen de hoge stedelijke dichtheid van het kerngebied van de Zuidas en de meer ontspannen stedelijkheid van de Spinozabuurt en de Fred. Roeskestraat. Met de integrale ontwikkeling van Parnas zal het gebied beter aansluiten op de aanliggende gebieden. De strategische ligging van Parnas in Amsterdam en de Zuidas maakt het gebied uitermate geschikt voor de geambieerde functiemix van wonen, werken en voorzieningen. Daarbij komt dat de uitstekende OV-bereikbaarheid maakt dat het gebied zich goed leent voor een hogere stedelijke dichtheid in combinatie met duurzame mobiliteitsoplossingen en een autoluw karakter. Vanuit de omgeving is de wens geuit om een levendige en veilige buurt te creëren met veel groen en waar plaats is voor ontspanning, verbijf en ontmoeting. Het prettig houden van de nieuwe buurt door middel van goed beheer werd daarbij actief meegegeven. De transformatie van Parnas zet in op drie belangrijke bewegingen. De eerste beweging is die van een relatief monofunctioneel gebied naar een logische functiemenging van wonen, werken en voorzieningen.

De vergroening van Parnas als tweede beweging is onmisbaar bij het creëren van een prettig woonen verblijfmilieu in een hogere stedelijke dichtheid. Het groen faciliteert middels de groene openbare ruimte de sociale interactie in de openbare ruimte, maar levert vooral ook een belangrijke bijdrage aan een prettig stedelijk microklimaat. En ten derde zal met de inzet op een open en toegankelijker woon- en verblijfmilieu het huidige introverte Parnas zich openen naar de omgeving. Deze drie bewegingen vormen de centrale uitgangspunten voor de ontwikkeling van Parnas: diversiteit, groen en verbinding.

24

Principenota Parnas

3.2 Stedelijk milieu De ontwikkeling van Parnas wordt vormgegeven door een losse opzet van bebouwing in een parkachtige omgeving die qua schaal aansluiting zoekt bij omliggende gebieden en het gevoel van een campus geeft. Deze opzet maakt het mogelijk doorzichten te creëren waarmee een open en ‘doorwaadbaar’ woon- en verblijfmilieu ontstaat. Het gebied wordt aan de zuidzijde door een kantoorvolume beëindigd. De noord- en westflank van het plangebied hebben een sterk groen karakter en vormen een verbindende zone naar de omliggende buurten. Groene campus Passend bij dit nieuwe stedenbouwkundige ensemble is een opbouw uit gebouwen met een alzijdig karakter, net als de reeds aanwezige monumentale rechtbank. Het monument maakt zo onderdeel uit van de groene ‘campus’ en zorgt ervoor dat oud en nieuw één ensemble gaan vormen. De groene inrichting leent zich goed als plek om te verblijven, ontmoeten en ontdekken en minder als doorgaande route. De publieke ruimte is informeel, heeft een vrije atmosfeer en stimuleert sociale interactie.

Afb. 34: Project Tunet, Sala Backe, Kjellander Sjoberg architects. Referentiebeeld voor groene campussetting met verbindende openbare ruimte

Kantoorvolume Het kantoorvolume in de zuidoostelijke hoek van het plangebied vormt zowel een ruimtelijke beëindiging van de campus als een een ruimtelijke beëindiging van het hoogstedelijke karakter van de Zuidas (zie paragraaf 3.2.3 ‘Ruimtelijke overgang’). Samen met deelgebied ‘Kenniskwartier’ aan de overzijde van de A10 vormt het de westelijke entree naar het kerngebied Zuidas. Het gebouw vraagt om een plint met een passende publiek toegankelijke invulling die goed aansluit op de dynamiek en het karakter van de directe omgeving.

Gemeente Amsterdam Zuidas

Afb.35: The Sax - MVRDV, Rotterdam Referentiebeeld plint kantoorvolume

25

3.2.1 Diversiteit

© Radio France - Margot Delpierre Afb. 36: Beaupassage, Paris, Michel Desvigne Paysagiste,B&B architectes Referentiebeeld voor een levendige plint

Mix van functies Publieke (plint)functies en openbare ruimtes vormen plekken waar verblijf, recreatie en ontmoeting mogelijk worden gemaakt. De losstaande alzijdig georiënteerde bebouwing maakt het voor plintfuncties mogelijk om een goede verbinding te leggen met de direct aangrenzende openbare ruimte. De diversiteit aan (groene) openbare

Wonen Kantoor

Afb. 37: Gemengd programma Parnas en directe omgeving

26

Voorzieningen

ruimtes tussen de bebouwing, aan de flanken of net buiten het plangebied dragen alle op hun eigen manier bij aan de onderlinge interactie: een ‘oeverpark’ aan de westzijde van Parnas, het rechtbankplein en de stadsstraat Parnassusweg, maar ook het toekomstige DokDakpark, het Zuider Amstelkanaal en de Begraafplaats Buitenveldert. Naast deze openbare ruimtes, kan ook een eventuele nieuwe publieke functie in de monumentale rechtbank hieraan bijdragen. Deze verschillende ontmoetings- en ontvangstruimtes sluiten aan op het bestaande ontmoetingnetwerk van de Zuidas. Bij de positionering van de functies in het plangebied zal aandacht moeten uitgaan naar de aansluiting bij de omgeving. In verband met de nabijheid van de A10 is aan de zuidzijde van het plangebied een inzet op woonfuncties niet realistisch. Doelgroepen De beoogde doelgroep van Parnas is divers: verschillende leeftijden, inkomensgroepen en naast werknemers en gebruikers van voorziengen, vooral ook bewoners. Het aantrekken van een divers publiek vraagt een hoogwaardige openbare ruimte waar mensen zich prettig voelen en waar interactie plaatsvindt.

verblijf en ontmoeting

publieke functie

Ontvangstplek

Afb. 38: Publieke (plint)functies en openbare ruimtes

Principenota Parnas

3.2.2 Groen Naast een kwantitatieve toename van het groene areaal, wordt ingezet op hoogwaardiger en toegankelijker groen. Het groen is divers van karakter en leeftijd, waarbij elke zijde van het plangebied een ander groenbeeld geeft. Groen moet zowel een belevings- als gebruikswaarde hebben. De richtinggevende basis wordt voor een belangrijk deel gevormd door het ‘Plan voor een groene Zuidas’ (2018). Groen als samenhang Het uitgangspunt is om de bestaande groenstructuur in het gebied zoveel mogelijk te behouden en het als aangrijpingspunt te gebruiken om het groene karakter van het gebied te versterken. Een goed voorbeeld hiervan is de hoge belevingswaarde van de huidige bomenstructuur van de Fred. Roeskestraat aan de noordzijde van Parnas. Deze bomen zijn onderdeel

Afb. 39: project Tunet, Sala Backe, Kjellander Sjoberg architects Referentiebeeld voor een ‘groen tapijt’

van de Amsterdamse hoofdbomenstructuur. Het voorgestelde stedenbouwkundige campusmodel leent zich bij uitstek voor een kwalitatief hoogwaardige groene inrichting. De bestaande groenstructuren worden het gebied ingetrokken. Het is de ambitie om de openbare ruimte tussen de bebouwing met elkaar te verbinden en een groen karakter te geven met zo min mogelijk verharding: een doorlopend groen ‘tapijt’ met accenten voor verschillende verblijfsmogelijkheden. Naast dit doorlopende groene ‘tapijt’ is het de ambitie om aan de flanken waar mogelijk (zie onder voor beschrijving per flank) aan te haken bij het groene karakter van de flanken en/of deze te versterken. Oeverpark (westflank) Voor de westflank van het plangebied wordt ingezet op de realisatie van een oeverpark liggend aan de watergang rondom de begraafplaats. Het oeverpark vormt een belangrijke schakel in de oostwestlopende groenstructuur aan de noordflank van de Zuidas: van het Amsterdamse Bos, via de groene oever van het Zuider Amstelkanaal, langs het oeverpark Parnas en het toekomstige DokDakpark naar het Beatrixpark. Met de positie van het oeverpark in deze gebiedsoverstijgende groenstructuur zal het oeverpark ook een rol gaan krijgen in een groter recreatief netwerk.

Uitdaging vormt de noordelijke overgang als gevolg van de ligging van het uitvaartcentrum aan de kop van het beoogde oeverpark in relatie tot de groene oever van het Zuider Amstelkanaal. Het oeverpark krijgt een vloeiende voortzetting in het campusgebied. Het oeverpark zal als verblijfsplek een belangrijke gebruiks- en belevingswaarde voor Parnas vormen: een ontmoetingsplek, die door de korte afstand tot de bebouwing een grote aantrekkingskracht voor bewoners van Parnas, maar ook de Spinozabuurt en de Fred. Roeskestraat kan hebben. Sport- en spelaanleidingen zijn hier goed denkbaar. De zuidkop van het oeverpark valt samen met westelijke beëindiging van het Dokdakpark. Deze ruimtelijk-functionele overgang vraagt aandacht. De aard en sfeer van het Dokdakpark als stedelijke hoogkwalitatieve promenade is anders dan die van het oeverpark met een buurtgerichter karakter. De plint van de flankerende bebouwing in deze hoek van het plangebied biedt hierin kansen. Het is van belang dat deze plint zich opent naar het groen. Een publiektoegankelijke plintfunctie is hier goed denkbaar.

Afb. 40: Vergroening Parnas

Gemeente Amsterdam Zuidas

Stedelijk groen

Groene campus

Groene corridor

Open plint

27

Afb.41: Ville de Paris Seine. Referentiebeeld voor het Oeverpark

Vanuit het oeverpark kan een nieuwe groene verbinding gelegd worden met de Begraafplaats Buitenveldert. Middels een nieuw toe te voegen voetgangersbrug kan de toegankelijkheid van de begraafplaats worden vergroot. Deze ambitie is tevens gevat in het beleid van de Hoofdgroenstructuur Amsterdam en het Plan voor een groene Zuidas. Van belang is om hierbij een juiste balans en omgang te vinden passend bij de aard en positie van de begraafplaats. Dit vraagt aandacht in de vervolgfases van de planvorming in nauwe afstemming met de Begraafplaats Buitenveldert. Dokdakpark (zuidflank) Aan de zuidzijde, liggend buiten het plangebied, komt in de toekomst het Dokdakpark (zie ook paragraaf 2.1.3 en paragraaf 2.3). Deze hoogwaardige stedelijke groene promenade zal ruimtelijk-functioneel een aansluiting moeten maken met Parnas. Aangezien de realisatie hiervan geen onderdeel uitmaakt van het project Parnas en bovendien één op één samenhangt met de oplevering van het Zuidasdok kan hierop in een later stadium van planvorming ingegaan worden. Groene corridor (noordflank) Aan de noordzijde van het plangebied aan de Fred. Roeskestraat ligt een brede groene zone tussen de Spinozabuurt en de (toekomstige) bebouwing van Parnas. In deze autovrije zone ligt een druk fietspad (Plusnet fietsnetwerk) en een belangrijke verbinding voor voetgangers.

De belangrijkste functie van deze groene corridor is deze langzaamverkeersfunctie. De verblijfsfunctie is secundair. Het groen zorgt voor samenhang tussen Parnas, de Spinozabuurt en de westelijke zijde van de Fred. Roeskestraat. Er is sprake van een bijzonder krachtig en kwalitatief hoogwaardig bomenbestand. Deze bomen zijn in 2019 onderzocht en hebben een goede toekomstverwachting. 28

Groene stadsstraat (oostflank) De Parnassusweg, aan de oostflank van Parnas, is een van de stadsstraten waarop in de Structuurvisie Amsterdam wordt ingezet. De Parnassusweg maakt onderdeel uit van de Amsterdamse Hoofdbomenstructuur. Middels deze stadsstraat takt Parnas aan op het bestaande stedelijk netwerk, zowel fysiek als programmatisch. Het principe van stadsstraten gaat uit van een strakke groene begeleiding met bomenrijen. Als gevolg van het relatief smalle profiel tussen de nieuwe rechtbank en de verhoogde Parnassusweg laat de ruimtelijke kwaliteit hier te wensen over. Het realiseren van een een kwalitatief goede groenstructuur/ bomenrij is hier niet mogelijk. Om deze reden wordt in de volgende planfase de haalbaarheid van het verplaatsen van de keermuur onderzocht. Vergroenen van bebouwing Een belangrijke opgave ligt er bij het vergroenen van de bebouwing. Er wordt ingezet op het realiseren van groene daken / daktuinen, waar mogelijk in combinatie met waterberging en energieopwekking, op nieuwe, maar ook waar mogelijk op bestaande gebouwen. Ook dit groen zorgt voor een vergroting van het groenareaal, waarmee een bijdrage wordt geleverd aan de opvang en het vasthouden van het regenwater. Ook kan gedacht worden aan het toepassen van groen op andere gebouwdelen, zoals gevels. Naast het vergroenen bieden de gebouwen veel kansen om de biodiversiteit te vergroten.

Het Handboek Natuurinclusief bouwen en ontwerpen (2018) biedt hiervoor concrete oplossingen. Groene en blauwe verbinding Een belangrijke blauwe verbinding met de omgeving betreft het Zuider Amstelkanaal. Parnas is hiermee aangeloten op het stedelijk vaarnetwerk.

Principenota Parnas

3.2.3 Verbinding Het leggen van goede ruimtelijke en sociale verbindingen binnen Parnas én met de omliggende gebieden speelt een centrale rol bij de ontwikkeling van Parnas. Verbinding moet in dit opzicht gelezen worden als een bredere definitie dan verbinding als verkeerskundige infrastructuur (zie hiervoor paragraaf 3.4. Zoals in hoofdstuk 2.1.1 en 2.1.3 is beschreven kenmerkt Parnas zich als een tamelijk geïsoleerd en monofunctioneel gebied, ondanks een strategische positionering en goede bereikbaarheid in de stad. De functies binnen Parnas liggen in een zekere luwte ‘achter’ de rechtbank. Dit wordt versterkt door de ligging van de hoofdentrees van de twee overige functies aan de noordzijde van het plangebied en de ligging aan de rijksweg A10 en de begraafplaats. Met uitzondering van de parkeerfunctie is er weinig aanleiding om de zuidwesthoek van Parnas aan te doen. Het is de ambitie om dit beeld om te draaien, waarbij Parnas tranformeert van een introvert georiënteerd gebied naar een meer extravert gebied dat zich opent naar de omgeving. De campussetting in Parnas maakt het mogelijk de (groene) openbare ruimte met elkaar te verbinden en draagt zo bij aan de interne toegankelijkheid en de (sociale) interactie in het gebied. Het groen zorgt voor samenhang in het gebied.

Daarnaast is het van belang om kwalitatief hoogwaardige (groene) verbindingen te leggen met de omliggende gebieden. Complicerend hierbij is de relatief kleine

Afb. 42: Aansluiting noordelijke schil, Strawinsky

Gemeente Amsterdam Zuidas

oppervlakte van het plangebied en de verschillende karakteristieken van de aangrenzende gebieden. Dit vraagt maatwerk en een actieve afstemming met de partijen in en om het gebied ten aanzien van de toekomstige stedelijkheid en hoogte, vorm en functie van de nieuwe gebouwen. De Parnassusweg heeft potentie verder uit te groeien als stadsstraat; een straat met een belangrijke verblijfs- economisch maatschappelijke functie. De ruimtelijke relatie met de Parnassusweg vraagt aandacht, gezien de relatief gesloten uitstraling van de monumentale rechtbank. De nieuwe rechtbank speelt hier met een transparante plint reeds passend op in. De herbestemming van de monumentale rechtbank creëert mogelijkheden voor het totstandbrengen van een betere ruimtelijke relatie. Ruimtelijke overgang Stedenbouwkundig gezien vindt binnen Parnas de overgang plaats van de hogere bebouwingsdichtheden en grotere bouwvolumes van het kerngebied van de Zuidas naar de lagere stedelijke dichtheid van de Fred. Roeskestraat. Daar waar deelgebied Strawinsky gedomineerd wordt door kantoorfuncties en grotere volumes kenmerkt de Fred. Roeskestraat zich juist door een meer speelse dynamiek als gevolg van de functiemix en de diverse architectonische verschijningsvormen.

Belangrijke basis voor Parnas wordt gevormd door de stedenbouwkundige structuur van deelgebied Strawinsky, waar een verschil in stedelijkheid is tussen de noordelijke en zuidelijke zijde van het deelgebied. Afbeelding 42 illustreert dit.

Afb. 43: Aansluiting Spinozabuurt en Fred. Roeskestraat

29

Voor de zuidelijke zone van Parnas wordt het hoogstedelijke karakter van Strawinsky zuid ‘doorgetrokken’. Strawinsky zuid kenmerkt zich zowel in schaal als in functie van de bebouwing, als volgt: hoge gebouwen op relatief grote kavels in combinatie met een hoogstedelijk en intensief gebruikte openbare ruimte en voorzieningen (op strategische plekken) in de plinten. Met de ontwikkeling van de nieuwe rechtbank wordt een eerste stap in de aansluiting op deze zone gezet. De aard van de deelfuncties van de rechtbank aan de ‘achterzijde’, alsmede de flinke korrelgrootte van het gebouw, zal bij verdere planvorming aandacht vragen. De ontwikkeling van de noordelijke zone van Parnas ligt qua functie en schaal, maar ook qua groenbeeld globaal in het verlengde van de stedelijkheid van Strawinsky noord, zie afbeelding 43. Ook het karakter van de Warnersblokken en de Fred. Roeskestraat sluit hier bij aan. In deze ‘noordzone’ is de rechtbank een gegeven als gevolg van een herontwikkeling van de monumentale rechtbank. Binnen deze herontwikkeling is het een uitdaging om de geslotenheid voortkomend uit de rechtbankfunctie en de typische architectuur om te buigen in een gebouw dat de aansluiting vindt met haar directe omgeving, passend binnen de geambieerde campussetting.

Parnas

Het zuidwestelijke kavel op het scharnierpunt van oeverpark en Dokdakpark ligt ook in deze zone. Deze fungeert in zekere zin als een beëindiging van de ondertunnelde A10 en is goed zichtbaar vanaf de A10 en het spoor. Op schaalniveau van de Zuidas gezien, kan de toekomstige bebouwing als westelijke tegenhanger fungeren van het Nhow hotel bij de RAI. De kavel vormt samen met het deelgebied Kenniskwartier de westelijke ‘ingang’ naar het kerngebied Zuidas. Deze elementen tezamen maken dat het kavel zicht goed leent voor een bijzonder volume. De aansluiting in vorm en functie van de plint van de bebouwing op het maaiveld vraagt gezien de ligging meer dan gemiddelde aandacht en leent zich goed voor een publiekstoegankelijke functie. Sociale cohesie De transformatie en verdichtingsopgave voor Parnas moet leiden tot een gemengde wijk met kansen voor iedereen. Het is er veilig en aantrekkelijk, en de ruimtelijke strucuur en inrichting van de openbare ruimte nodigt uit tot verblijven, bewegen en ontmoeten. Ook het voorzieningenprogramma van Parnas levert hierin een belangrijke bijdrage. Leidend bij de realisatie van maatschappelijke voorzieningen zijn de door het bestuur vastgestelde referentienormen. Deze zijn van toepassing op de Zuidas als geheel. In paragraaf 3.3 wordt nader ingegaan op het maatschappelijk programma.

Kenniskwartier

Dok dakpark

A10

A10

Parnas

Strawinsky

Beethoven Station Zuid

A10

BeatrixPark

Afb. 44: Ruimtelijk effect kantoorvolume

RAI

nHow hotel

A10 Afb. 45: Ruimtelijk effect kantoorvolume binnen noordflank Zuidas

30

Principenota Parnas

3.3 Sociale ambitie Het realiseren van een gezonde, gemengde en complete stadswijk is naast een fysieke opgave vooral ook een sociale opgave. De fysieke en sociale opgaven dienen hand in hand te gaan om tot de geambieerde leefbare en toekomstbestendige stadswijk te komen. Een leefbare stadswijk betekent – naast de ruimtelijk-fysieke context - dat het er veilig en aantrekkelijk is en dat de openbare ruimte uitnodigt tot ontmoeting en bewegen. Hierbij hoort een divers en hoogwaardig voorzieningenpakket (zie ook paragraaf 3.2.1). Ook maatschappelijke voorzieningen zijn onderdeel van het voorzieningenaanbod in Zuidas. Leidend hierbij zijn de referentienormen die door het bestuur zijn vastgesteld. Denk hierbij aan normen voor onderwijs, zorg, groen en spelen. De behoefte aan dergelijke voorzieningen wordt niet alleen per deelgebied apart, maar voor het gehele zuidasgebied - en in samenhang met het aanbod in de omliggende buurten - bepaald. Het geheel komt samen in het Plan Maatschappelijke Voorzieningen Zuidas (in concept, 2019). Onderwijs Aan de Fred. Roeskestraat bevinden zich op korte afstand van Parnas diverse onderwijsinstellingen: primair onderwijs (Tweede Openluchtschool, Geert Groote School), voortgezet onderwijs (Geert Groote College) en de Rietveld Academie. De British School of Amsterdam, die thans ook aan de Fred.

Roeskestraat is gevestigd, zal op korte termijn verhuizen naar een nieuw gebouw op het Havenstraatterrein. De omgeving biedt kortom een ruim aanbod aan onderwijsinstellingen. Maar met het realiseren van nieuwe woningen groeit ook de vraag naar onderwijs. Deze vraag kan niet zondermeer worden opgevangen binnen het bestaande onderwijsaanbod. In het Plan Maatschappelijke Voorzieningen Zuidas wordt de vraag naar nieuwe scholen berekend. Doordat Parnas in de directe nabijheid van zowel de A10 als de Parnassusweg ligt, dient rekening gehouden te worden met het ‘Besluit gevoelige bestemmingen luchtkwaliteit’ (zie paragraaf 2.2.3). Dit maakt dat Parnas geen geschikte plek is voor gevoelige bestemmingen zoals onderwijs aan minderjarigen. Dit geldt ook voor kinderdagverblijven en verzorgingstehuizen. De beoogde nieuwe scholen, berekend op basis van de referentienormen, krijgen elders in Zuidas een plek. Jeugd en zorg Parnas is een compact gebied, maar huisvest een

Gemeente Amsterdam Zuidas

belangrijke Amsterdamse jeugdzorginstelling; de stichting Spirit. Spirit biedt ondersteuning aan kinderen, jongeren en gezinnen die in de knel zitten bij het opgroeien. De medewerkers van Spirit hebben als doel hen te helpen bij het opbouwen van een stabiele basis zodat ze mee kunnen doen in de samenleving. Het is de ambitie om deze gebruiker ook in de toekomst een zichtbare plek te geven in het gebied. In de volgende fase zal – in samenwerking met Spirit – onderzocht worden in welke mate Spirit ook een fysieke en functionele koppeling kan leggen met andere sociaal-maatschappelijke functies. In het Strategisch Huisvestingsplan Basis, Jeugd en Zorgvoorzieningen (2019) wordt een 24-uursopvang genoemd, die een plek zou moeten krijgen in de deelgebieden Parnas, Fred. Roeskestraat of Verdi. Gezien de specifieke ruimtelijke en stedenbouwkundige eisen die gesteld worden aan een 24-uursopvang zet Zuidas in het ‘Plan Maatschappelijke Voorzieningen Zuidas (2019) in op vestiging in deelgebied Verdi. Mocht deze locatie komen te vervallen, dan kunnen de afgevallen deelgebieden worden heroverwogen. Kunst en cultuur Kunst en cultuur dragen bij aan de leefbaarheid van buurten en aan de aantrekkingskracht van de stad op bewoners, creatieve talenten, bezoekers en bedrijven.

De stad groeit snel (zowel in inwonersals bezoekersaantal) en het is de verwachting dat dit zich de komende jaren voortzet. Met deze groei neemt naar verwachting ook de behoefte aan culturele voorzieningen toe. In het Strategisch Huisvestingsplan Kunst en Cultuur 2020-2025 (2019) is voor Zuidas de OBA Next opgenomen. Daarnaast is Zuidas benoemd als een van de vier strategische locaties waar onderzoek wordt gedaan naar een grootstedelijke culturele voorziening. Binnen Parnas dient de kans zich aan om de monumentale rechtbank na ingebruikname van de nieuwe rechtbank te benutten voor een culturele functie. Om diverse redenen leent het monument zich hier goed voor. Allereerst kan de eigenheid en uitstraling van het gebouw een aanknopingspunt zijn voor een cultuurfunctie. Door zorgvuldig om te gaan met de historische waarden van het gebouw kan het ook in de toekomst een maatschappelijk relevante plaats innemen binnen een mooie, gemengde en (historisch) gelaagde stad. Tevens