Plan voor een groene Zuidas 2018

Maatregelen Nader te verkennen: • Oeverpark aan rustig water van begraafplaats Buitenveldert: - met verblijf-, speel- en sportaanleidingen - met zachte land-waterovergang van oever - maaiveldplooiing om water goed naar de gracht af te voeren (rainproof) • Doortrekken parksfeer tot in hart van Parnas • Behoud van grote bijzondere bomen aan de noordzijde Parnas

Maatregelen Opgenomen in de ontwerpplannen en/of in uitvoering: • Prettige verblijfsplek met accent op spelen op de Vijfhoek (Prinses Irenestraat) • Waterberging op Vijfhoek (in combinatie) met een waterelement • Lange brede watervertragende groenstroken in de Prinses Irenestraat • Het aanplanten van 212 bomen, voornamelijk op de vijfhoek en langs de Prinses Irenestraat • Het versterken van de groene ecologische kwaliteit van het talud langs de Strawinskylaan door het toevoegen van bomen, nieuwe onderbeplanting en nestkastjes • Aanleg nieuwe groene openbare ruimte tussen kavels Strawinskyhuis en Nationale Postcodeloterij en Amsterdam International Community School • Definitieve groene herinrichting van Strawinskylaan na de aanleg van Zuidasdok Nader te verkennen: • Vergroenen van de ongebruikte bushalte op de Parnassusweg ter hoogte van de Amsterdam International Community School

Gemeente Amsterdam

47

Beethoven Beethoven maakt met de stadstuin een logische overgang van ‘stad’ naar het Beatrixpark. In de stadstuin staan het St. Nicolaaslyceum en woonen werktorens. De verbreding van het water zorgt voor enige afstand tussen het park en de buurt. De oever langs het water zal in de toekomst een verblijfsfunctie krijgen met speel-, en sportaanleidingen. Karakteristiek voor Beethoven is de diversiteit in gelaagde beplantingsvakken met organische fiets- en wandelroutes die er doorheen lopen.

Rai De RAI is de meeste stenige buurt uit Zuidas en is voornamelijk privaat terrein. De RAI heeft potentie om de groenwaarden te versterken met het vervaardigen van een groene fietsroute tussen Zuidas en Rivierenbuurt. Het grootste onbenutte oppervlakte is het dak, waar een grote kans ligt voor biodiversiteit en waterberging. Vanwege de vele evenementen die in de RAI plaatsvinden, en het daardoor soms volledig bezette terrein, is ‘vast’ groen geen optie. Een goed alternatief vormen groene mobiele objecten, zodat bij een leeg terrein een aangenamere openbare ruimte ontstaat. Ten zuiden van de RAI zou meer eenheid kunnen ontstaan wanneer de ‘bosjes’ mee worden genomen in het ontwerp van de hoteltuin.

Kop Zuidas Kop Zuidas kenmerkt zich door de ligging tussen groen-blauwe randen. De opvallende stedelijke wadi’s (watervertragende groenstroken) worden door rainproof als voorbeeld gebruikt. Daarnaast grenst Kop Zuidas met een rustig oeverparkje aan de begraafplaats Zorgvlied. Wanneer deze is ontsloten met een brug, is dit grote stadsgroen zeer aantrekkelijk om een ommetje te maken. Het plein is de levendige plek van de buurt, waar verblijf en spelen centraal staan.

48

Plan voor een groene Zuidas

Maatregelen Opgenomen in de ontwerpplannen en/of in uitvoering: • Stadstuin voortzetten met gelaagd, jaarrond beplantingsbeeld door vaste planten en bomen • Het aanplanten van 60 bomen en de aanleg van 3000m2 aan overig groen, langs het Beatrixpark • Zachte oever in aansluiting Beatrixpark Nieuwe inrichtingsplannen: • Speelaanleidingen aan nieuwe deel stadstuin toevoegen

Maatregelen Opgenomen in de ontwerpplannen en/of in uitvoering: • Het aanplanten van 29 bomen en de aanleg van 4400m2 aan overig groen, voornamelijk rond het hotel • De stadstuin van het hotel inrichten als een groene verblijfplek • Versterken van het groene karakter van de zuidkant van de Havenkom Aanpassen van de bestaande situatie: • Herinrichting van Europaplein Oost tot prettige groene verblijfsplek 3 Nieuwe inrichtingsplannen: • Water Strand Zuid toegankelijk en beleefbaar maken door middel van waterelement (vlonder/trappen) Nader te verkennen: • Herinrichten groene (bos)strook zuidzijde RAI om aan te sluiten bij de toekomstige hoteltuin • Aanpassen mobiel groen RAI terrein • Vergroenen (fiets)route door RAI-terrein • Vergroenen daken van de RAI

Maatregelen Opgenomen in de ontwerpplannen en/of in uitvoering: • Stedelijke watervertragende groenstroken • Het aanplanten van 165 bomen en de aanleg van 7000m2 aan overig groen, voor een groot deel langs de waterkant • Zachte oever langs de kleine wetering Nieuwe inrichtingsplannen: • Hogelandplein inrichten tot prettige verblijfsplek met accent op spelen 4 • Brug naar begraafplaats Zorgvlied • Sportaanleidingen in groene zoom • Speelaanleidingen in pocketparkjes • Oeverpark inrichten tot prettige groene verblijfsplek Nader te verkennen: • Groene (openbare/zichtbare) binnentuin in middelste woonblok

Gemeente Amsterdam

49

Kenniskwartier Kenniskwartier is het deelgebied van Zuidas met de VU, VUmc, de te verplaatsen voetbalvelden van SC Buitenveldert en het terrein van de voormalige schoolwerktuinen. In Kenniskwartier wordt een maximale menging van functies beoogd; in het gebied worden naast kantoren ook veel woningen gebouwd. Tussen de bebouwing ontstaan publiek toegankelijke binnengebieden om te verblijven en te ontmoeten. Het plein aan het water van de Boelegracht en de diagonaal zijn het hart van de buurt. Ook sport heeft een groot aandeel in het groene karakter met de velden van SC Buitenveldert en het plein van de VU met verblijf- en sportaanleidingen. Het Kenniskwartier ligt op een steenworp afstand van De Nieuwe Meer en kan met een goede (langzaam verkeers) verbinding de hele buurt en Zuidas in één keer met de achterliggende waterrijke wereld verbinden.

Mahler Mahler is het eerste echt hoogstedelijke stuk Zuidas. Het heeft een stenig karakter, maar door onder andere daktuinen heeft het toch ook een enigszins groene uitstraling. Het Gustav Mahlerplein is het groene hart van Zuidas. Met name tijdens de lunchpauze wordt hier veel gebruik van gemaakt. Door de komst van Circl, het (openbare) paviljoen van ABN AMRO, is er een groene toevoeging gekomen aan het plein. Het groene gebied tussen de bank en Circl is voor iedereen toegankelijk, evenals de groene daktuin op het paviljoen.

Gershwin Gershwin sluit aan bij het hoogstedelijke karakter van Mahler, met de boomrijke Gustav Mahlerlaan als verbinding tussen Gershwin en Mahler. Het is de ambitie om de Mahlerlaan te vergroenen en een betere verblijfskwaliteit te geven. In Gershwin ligt de nadruk op wonen. De schaarse openbare ruimte wordt met precisie ingericht om toekomstbestendige plekken te maken voor een diversiteit aan bewoners. De aan de Boelegracht grenzende tussenstraatjes worden in overleg met de bewoners ingericht.

50

Plan voor een groene Zuidas

Maatregelen Opgenomen in de ontwerpplannen en/of in uitvoering: • Het aanplanten van 32 bomen in de Gustav Mahlerlaan Heroverwegen van de huidige plannen: • Verblijfskwaliteit toevoegen aan diagonaal Nieuwe inrichtingsplannen: • Schoolplein van toekomstige school openbaar toegankelijk maken met accent op spelen • Water van Boelegracht toegankelijk en beleefbaar maken door middel van waterelementen Nader te verkennen: • Speelaanleidingen in pocketparkjes maken • Brug over Amstelveenseweg naar De Nieuwe Meer • Onderzoek naar de positionering van de nieuwe sportvelden Buitenveldert. Positionering velden en daarbij behorende wateropgave en verkenning naar natuurlijke oevers • Openbaar toegankelijke sportvelden met speelvoorziening

Maatregelen Aanpassen van de bestaande situatie: Diagonaal Claude Debussylaan herinrichten tot prettige groene verblijfsplek 5• Heroverwegen van huidige plannen: • Vergroenen totale (deels bestaand, deels nog aan te leggen) Mahlerlaan: meer ruimte voor voetgangers/ fietsers, extra bomen en waar ruimte onderbeplanting

Maatregelen Opgenomen in de ontwerpplannen en/of in uitvoering: • Het aanplanten van 68 bomen bij de inrichting van de openbare ruimte Aanpassen van de bestaande situatie: Vergroenen Mahlerplein Zuid 6• Vergroenen George Gershwin plein 7• • Toevoegen van circa 128 bomen op de De Boelelaan (midden) • Speelaanleidingen, biodivers maken en toegankelijkheid water versterken van pocketparkjes Heroverwegen van de huidige plannen: • Vergroenen totale (deels bestaand, deels nog aan te leggen) Mahlerlaan: meer ruimte voor voetgangers/ fietsers, extra bomen en waar ruimte onderbeplanting Nieuwe inrichtingsplannen: • Water van Boelegracht toegankelijk en beleefbaar maken door middel van waterelementen

Gemeente Amsterdam

51

Ravel Ravel zal de komende jaren ingrijpend worden getransformeerd. Het gebied wordt omkaderd door sterke groene structuren bestaande uit water en groen. De Beethovenstraat en de De Boelelaan zijn onderdeel van de Hoofdboomstructuur terwijl de Vivaldistraat en Ravellaan meer royale en gevarieerde groenprofielen krijgen. De waterstructuur vormt een andere belangrijke identiteit van het gebied, aan de noordkant vormt de waterpartij de overgang tussen het Dok en sportpark. Het sportpark is omzoomd door bomen en water, wordt openbaar toegankelijk en heeft een prominente plek in de groenbeleving van Ravel. Aan de westzijde wordt het project ‘Valley’ gerealiseerd. Het hybride complex is opgebouwd uit weelderig beplantte terrassen die deels openbaar toegankelijk worden middels een wandelroute over het gebouw heen. Het zuidelijke ontwikkelveld biedt kansen voor nieuwe typologieën, gebouwen in relatie tot de openbare ruimte, met een diverse en hoogwaardige gebruikskwaliteit.

Vivaldi Vivaldi is van oorsprong een kantorenlocatie met middelhoge bebouwing. Naast de transformatie van gebouwen en aanleg van de Domenico Scarlattilaan met daaraan drie nieuw te ontwikkelen kavels wordt plaats gemaakt voor meer kwalitatieve openbare ruimte en groen. Onderdeel van de toekomstige maaiveldinrichting van Vivaldi vormen de pocketparkjes. Accenten op deze plekken zijn ontmoeten en verblijven.

Verdi Verdi is de plek waar het landschap en de stad elkaar ontmoeten. De plek waar sport en recreatie hand in hand gaan met wonen en werken. Om dit te verwezenlijken is het van belang om sport en recreatie in het groen en op het water te versterken en landschappelijk in te passen. Door in te zetten op verbinden, verdichten en vergroenen, ontstaat er een interessante plek voor heel Amsterdam.

52

Plan voor een groene Zuidas

Maatregelen Opgenomen in de ontwerpplannen en/of in uitvoering: • The Valley: appartementengebouw met veel (verticaal) groen • Het aanplanten van 254 bomen en de aanleg van 2800m2 aan overig groen in de Ravellaan en Vivaldistraat en op het nieuwe sportpark AFC • Het aanplanten van 113 bomen (iepen) langs de De Boelelaan (oost) Heroverwegen van de huidige plannen: • Vergroenen (deels bestaand, deels nog aan te leggen) Ravellaan: meer ruime voor voetgangers/fietsers, extra bomen en waar ruimte onderbeplanting Nieuwe inrichtingsplannen: • Schoolplein van toekomstige school openbaar toegankelijk maken met accent op spelen; • Wandelpad maken ten noorden van de sportvelden (rondje sportpark) • Speelaanleiding op sportvelden • Water van Boelegracht toegankelijk en beleefbaar maken door middel van waterelementen Nader te verkennen: • In de stedenbouwkundige opzet een verkenning naar de verhouding openbare ruimte en privaat gebied. Met name wanneer openbare ruimte wordt uitgegeven aan ontwikkelaars is het belangrijk dat de openbaarheid geborgd blijft

Maatregelen Opgenomen in de ontwerpplannen en/of in uitvoering: • Het aanplanten van 15 bomen bij de inrichting van de openbare ruimte in de Tomasso Albinonistraat Nieuwe inrichtingsplannen: • Verblijf- en speelaanleidingen in brede groenstrook • Sportaanleidingen in Antonio Vivaldistraat • Diversiteit aan (gestrooide) boomsoorten in Antonio Vivaldistraat Nader te verkennen: • Sportaanleidingen in tramlus • Water van Boelegracht toegankelijk en beleefbaar maken door middel van waterelementen

Maatregelen Nader te verkennen: • Vergroenen bestaande en nieuwe kavels • Aansluiting van bebouwing op de openbare ruimte (inclusief verblijf- en speelplekken) • Toegankelijke openbare oevers aan de Nieuwe Meer • Betere/nieuwe langzaam verkeersverbindingen door het gebied heen • Groene scheg (via langzaamverkeer route) verbinden met centrum Amsterdam • Betekenis van plek als metropolitaan park • Rondje om de Nieuwe Meer voor harlopen/fietsen • Sportas route • Waterstructuur zichtbaar maken (zuidelijk deel) • Sport integreren in parklandschap (noordelijk deel) • (recreatieve) voorzieningen

Gemeente Amsterdam

53

Zuidasbreed Netwerken

Buurtstraten

Groen-blauwe netwerken verbinden de deelgebieden van Zuidas onderling en Zuidas met de omgeving. Het zijn lanen, straten, en waterlopen die deelgebied overstijgend zijn. Het zijn belangrijke en vaak visueel sterke lijnen op de schaal van de stad. Hoofdboomstructuur Buurtstraten zijn kleinere doorlopende straten zoals het Piet Kranenbergpad, Van der Boechorststraat en Willem van Weldammelaan. Deze buurtstraten verbinden Zuidas met de omringende wijken voor met name het langzaam verkeer. Het zijn lommerrijke straten met weelderig en divers groen en een mix aan boomsoorten. Deze mix zorgt voor biodiversiteit. “In de Hoofdboomstructuur is planologisch vastgelegde welke bomen voor de ruimtelijke structuur tussen straten binnen en buiten de ring en beeldbepalend van groot belang zijn voor de stad. Zodat voor de lange termijn behouden kan worden wat waardevol is, in een dynamische stad waar de ruimtelijke ontwikkeling nooit stilstaat.”7 Op de ambitiekaart staan de bomen van de Hoofdboomstructuur. Naast de lijnen van de hoofdbomenstuctuur wordt met dit plan een ruimtelijk onderscheid gemaakt in bomen in stadslanen, buurtstraten en langs blauwe netwerken. Stadslanen

Blauwe netwerken

Blauwe netwerken zijn de doorlopende watergangen rondom Zuidas, zoals de Boelegracht en het Zuider Amstelkanaal. Deze kunnen aan betekenis winnen door de toegankelijkheid voor mens, dier en plant te versterken en door kansen voor biodiversiteit te creëren middels de oevers en waterbeplanting.

Waterkwaliteit

Stadslanen zijn statige lanen met veelal platanen als boomsoort. Platanen voegen niet veel toe aan de biodiversiteit, maar omdat de plataan goed tegen luchtverontreiniging kan, maakt het de boom uitermate geschikt voor de stedelijke omgeving. De grote doorlopende stadslanen zoals de Buitenveldertselaan, de Europaboulevard en de Amstelveenseweg, verbinden Zuidas met de omringende wijken voor met name het snelverkeer. 7

Binnen of op de grens van het grootstedelijk gebied Zuidas liggen verschillende wateren (o.a. De Boelegracht, Zuider Amstelkanaal, Beatrixpark, De Nieuwe Meer) waar bij een goede kwaliteit van het water gezwommen zou kunnen worden. Middels een meet- en monitoringsprogramma kan de huidige kwaliteit van het water worden gemeten en kan inzicht worden gegeven in zwemwatermogelijkheden en passende maatregelen voor de verbetering van de waterkwaliteit. Daarnaast kan verder worden onderzocht of fonteinen op strategische punten in het water geplaatst kunnen worden, zodat zuurstof aan het water wordt toegevoegd en op

Hoofdboomstructuur

54

Plan voor een groene Zuidas

deze wijze de kwaliteit van water wordt verbeterd. Deze en andere mogelijkheden worden in samenwerking met het Waternet/Waterschap Amstel, Gooi en Vecht verder onderzocht.

Tijdelijk groen Sommige plekken in Zuidas hebben gedurende jaren een tijdelijke invulling waarbij een tijdelijke groene inrichting gewenst is. Een voorbeeld hiervan is het stenige schoolplein van de Kindercampus Zuidas. Daarnaast zijn er ook plekken waar vooralsnog geen definitieve plannen zijn om deze groen in te richten, maar waar in de tussentijd een tijdelijke groene inrichting positief kan bijdragen aan de plek.

Maatregelen Aanpassingen in de bestaande situatie 8• • • • •

Toevoegen bollenmengsel aan berm van de De Boelelaan (circa 2800 m2) Stadslanen structuur herstellen waar gaten zitten volgens de Hoofdboomstructuur Buurtstraten structuur herstellen waar gaten zitten met diversiteit in boomsoorten volgens de Hoofdboomstructuur Bermen van buurstraten inrichten met diversiteit aan beplantings(lagen) Water van Zuidas toegankelijk en beleefbaar maken door middel van waterelementen

Heroverwegen van huidige plannen •

Vergroenen totale (deels bestaand, deels nog aan te leggen) Mahlerlaan: meer ruimte voor voetgangers/ fietsers, extra bomen en waar ruimte onderbeplanting

Nieuw toe te voegen maatregelen 9• 10 • 11 •

•

Waterbeplanting in de vorm van bijvoorbeeld riet of lelies (bijvoorbeeld in Boelegracht) Tijdelijk groen Aanplant nieuwe bomen - Inkoop van dikkere bomen, minimaal plantmaat 25-30 (meteen volwassen indruk) - Inkoop van bomen met een levensduur van 50 jaar - Drie jaar intensieve nazorg voor bomen en vaste planten, zodat de beplating goed aanslaat. Daarna overdracht aan het stadsdeel - Optimale groeiplaatsomstandigheden: 1. Bomen van de 1e grootte, minimaal 25 m3 bewortelbaar volume per boom 2. Bij voorkeur positionering in open groenstroken zodat er rijkere grond toegepast kan worden 3. Altijd contact met het grondwater of op daken een ‘waterbuffersysteem’ dat beplanting continu voorziet van grondwater. Rainproof aangelegd Nieuw te planten bomen volgens de spelregels van de Hoofdboomstructuur (inrichtingseisen, groeiplaatsomstandigheden, etc)

Nader te verkennen • • • • •

Studie naar (fiets)onderdoorgangen A10 op het gebied van veiligheid en programmering van bijvoorbeeld sportaanleidingen Onderzoek naar waterkwaliteit water in Zuidas of zwemmen mogelijk is of mogelijk gemaakt kan worden op verschillende locaties Optimale aansluiting van Zuidasdok op omgeving, randen voor menselijk gebruik (plinten, hoogteverschil trappen etc.) verbindingen voor biodiversiteit (ecoloog betrekken) De daken van het station inrichten als groene verblijfsplek met optimale aansluiting openbare ruimte op maaiveld Studie naar entrees en verbindingen naar het metropolitane landschap

Gemeente Amsterdam

55

Ambitiekaart met de te financieren maatregelen

1

2

5 6 7

1 Groene herinrichting Roeske-Amsteloever 2 Groene herinrichting Schoolplein Tweede openluchtschool 3 Groene herinrichting Europaplein Oost 4 Inrichting Hogelandplein Kop Zuidas 5 Claude Debussylaan herinrichten tot prettige groene verblijfsplek 6 Groene herinrichting Mahlerplein Zuid 7 Vergroening George Gershwinplein 8 Toevoegen bollenmengsel Boelelaan Oost 56

Plan voor een groene Zuidas

3

4

8

Niet op kaart:

9 Toevoegen waterbeplanting 10 Tijdelijk groen 11 Aanplant nieuwe bomen

Gemeente Amsterdam

57

Beschrijving van de te financieren maatregelen

Roeske-Amsteloever Groene herinrichting Het karakter van de oever Zuider Amstelkanaal in Fred. Roekse wordt gevormd door de gevarieerde groenstructuur met bomen van monumentale waarde. De oever heeft potentie als intensieve gebruiks- en verbindingszone, met groen en water als verbindende elementen. Hiervoor is een aantal ingrepen nodig die de waarde van het groen zullen versterken. Allereerst het verbeteren van de entrees naar het gebied en het vernieuwen van verouderde openbare ruimte (paden, gras, struiken). Het contact met het water kan worden versterkt door bijvoorbeeld een vlonder en het versterken van visuele verbindingen (zelfde materiaalgebruik). Het transformeren van de bestaande brug zal voor doorwaadbaarheid (toegankelijkheid) en levendigheid van het gebied zorgen. Met het toevoegen van zit- en speelaanleidingen zal de oever de verblijfsplek van de Fred. Roeskebuurt worden.

1

een parkeerterrein waar parkeerplaatsen na de herinrichting van het Scheldeplein zijn gecompenseerd. Het plein is een restruimte dat vraagt om een verbetering van de verblijfskwaliteit. Het plein zal opnieuw worden ingericht als prettige groene verblijfsplek met een vernieuwde speelvoorziening, behoud en verbetering van groen, nieuwe bestrating en een kunstwerk Westlandwells Het kunstwerk bestaat uit drie groepen betonnen platen met elk een projectiepaal. In de avond en nacht worden op de betonnen platen (water)beelden geprojecteerd. Eind 2017 wordt gestart met het definiëren van de uitgangspunten, randvoorwaarden en ambities voor het plein.

3

Plein Kop Zuidas Groene inrichting Het Hogelandplein ligt op een centrale plek in Kop Zuidas. Het wordt het levendige hart van de buurt. Naast de functie van buurtplein heeft het plein ook een internationale zakelijke uitstraling door de naastliggende kantoren van bijvoorbeeld Suit Supply en Motel One. Hierdoor vormt het plein een schakel tussen de buurt en Zuidas. De groene inrichting van het plein is het sluitstuk in de belangrijke groene oostwest route van de Amstelscheg naar Beatrixpark. Het groen vormt en rugdekking naar de straten die aan de west- en zuidkant van het plein liggen, zodat er een prettige verblijfsruimte kan ontstaan. Een gevarieerde opbouw van jaarrond aantrekkelijke bomen, struiken, vaste planten en grassen zorgt voor een hoge belevingswaarde van het groen en vormt een geschikte leefruimte voor verschillende dieren. De belangrijkste verblijf aanleiding op het plein wordt het waterelement, dat ontworpen is voor divers gebruik (zitten, spelen, kunstuitstraling). Naast de rainproof inrichting van het plein verduidelijkt het waterelement het thema van Kop Zuidas als ‘de waterneutrale wijk’. Door de combinatie van gevarieerde beplanting, waterelement en verharding is het plein integraal ontworpen.

58

Plan voor een groene Zuidas

Schoolplein Tweede Openluchtschool Groene herinrichting De speelplaats van de Tweede Openluchtschool ligt aan de oever Zuider Amstelkanaal in Fred. Roekse. De oever is de voornaamste verblijfplek voor de toekomstige bewoners met de transformatie naar wonen. Op de oever is wel plek voor speelaanleidingen, maar niet voor een grote speelvoorziening. Daarvoor is het belangrijk dat het plein van de school buiten schooltijden openbaar wordt en zo wordt ingericht dat het (ook na schooltijden) als speelplek voor de buurt fungeert. In het ontwerp is een nieuwe ingang aan de oever opgenomen en er is gekozen voor een overwegend groene speelinrichting.

2

Europaplein Oost Groene herinrichting Europlein Oost is momenteel relatief laagwaardig ingericht en bestaat uit een afgeschermde speelplek, grasveld met goed ontwikkelde bomen, betegeld vlak met fietsenrekken en

4

Claude Debussylaan Groene herinrichting De Claude Debussylaan wordt momenteel door ondernemers, bewoners en bezoekers niet als een prettig verblijfsklimaat ervaren, terwijl je qua voorzieningen een levendig klimaat zou verwachten. Het is dus duidelijk een ruimtelijke vraag naar verblijfskwaliteit. Er staan momenteel vier plantenbakken met kleine bomen, maar hier worden vooral fietsen tegenaan gezet. Samen met de (initiatief nemende) ondernemers wordt er een plan opgesteld. Er wordt getest met verschillende interventies in de ‘vloer’, ‘wanden’ en het ‘plafond’ van de Claude Debussylaan om te kijken welke toevoegingen tot meer verblijfskwaliteit leiden.

5

Mahlerplein Zuid Groene herinrichting Het nieuwe vergroende ontwerp sluit aan op het nieuw ingerichte noordelijke deel van het Mahlerplein. Het ontwerp vormt hiervan de beëindiging. De brede natuurstenen bandenlijn aan de oostzijde (langs ABN AMRO) wordt doorgetrokken en ook de brede natuurstenen bandenlijn aan de zuidzijde van het Mahlerplein krijgt een kopie aan de noordzijde van Mahlerplein Zuid. Het kader van het Mahlerplein wordt hiermee doorgetrokken. Hierdoor kan het Mahlerplein Zuid ook een groene invulling krijgen met gras en bomen. Er is hier weliswaar minder zon maar er is voldoende licht voor een groene invulling. De groene terrassen zorgen voor een eigen uitstraling en creëren groeiruimte voor bomen (zonder verhoging met grond is er maar 30 cm grond beschikbaar).

8

Toevoegen bollenmengsel In de bermen van de De Boelelaan Oost is circa 2800 m2 beschikbaar voor de aanplant van een biologisch bollenmengsel van 9 verschillende soorten bollen. De ambitie is om dit t.z.t. voor de gehele De Boelelaan te realiseren.

Maatregelen niet op kaart: 9

Toevoegen Waterbeplanting In verschillende waterlopen binnen Zuidas kan waterbeplanting, in de vorm van bijvoorbeeld riet of lelies, kwaliteit toevoegen voor biodiversiteit.

6

George Gershwinplein Groene herinrichting Er is eind 2017 een doe-en-denk tank gestart met bewoners om het George Gershwin plein levendiger en/of groener te maken. Hieruit zijn eerste ideeën gekomen. Deze ideeën worden in 2018 samen met bewoners verder uitgewerkt tot een ontwerp. Daarna kan de uitvoering direct starten.

7

10

Tijdelijk groen Sommige plekken in Zuidas hebben gedurende jaren een tijdelijke invulling waarbij een tijdelijke groene inrichting gewenst is. Daarnaast zijn er ook plekken waar een tijdelijke groene inrichting positief kan bijdragen aan de verblijfskwaliteit van een plek. Naast de tijdelijke inrichting wordt voor deze plekken gezocht naar een meer permanente inrichting (bijvoorbeeld voor de Claude Debussylaan).

11

Aanplant nieuwe bomen Met de inkoop van nieuwe bomen wordt gekozen voor dikkere bomen (25-30 plantmaat) met een levensduur van 50 jaar en drie jaar intensieve nazorg. De bomen worden onder optimale groeiplaatsomstandigheden geplant. Dit betekent minimaal 25 m3 bewortelbaar volume per boom (voor bomen van de 1e grootte), waar mogelijk in open groenstroken en altijd in contact met het grondwater (of op daken een ‘waterbuffersysteem’) dat beplanting continu voorziet van grondwater. Zie pagina 68 voor de planning van de projecten in ontwerpfase en uitvoering.

De Boelelaan Gemeente Amsterdam

59

5.

Kabels en leidingen

Ook ondergronds vraagt meer groen om meer ruimte. Een boom van de eerste grootte zoals een Iep, Linde of Plataan heeft ca 25 m3 grond nodig om zich tot een volwassen boom te kunnen ontwikkelen. In de praktijk komt dat neer op een oppervlak van minstens 25 m2 per boom (wortels gaan meestal niet veel dieper dan max 1 m. vanwege grondwater). Met de inrichting van de openbare ruimte moet hiermee rekening worden gehouden. Belangrijk is daarom dat bij het ontwerpproces van de ondergrond (meestal niet meer dan de zogenaamde “wenstracéprocedure voor kabels en leidingen”) absolute prioriteit wordt gegeven aan de beschreven ambities en maatregelen in dit plan. Hierbij gaat het ook om ondergrondse lasboxen van telecommers, inspectieputten voor riolering, koppenvelden, bovengrondse schakelkasten en dergelijke. Op deze plekken vinden regelmatig werkzaamheden plaats ten behoeve van beheer of het creëren van nieuwe aansluitingen, wat de kwaliteit van de openbare ruimte niet ten goede komt. Er moet dus goed worden nagedacht in het ontwerpproces waar groen of juist verharding wordt gerealiseerd. Zonder onconventionele oplossingen zal dit niet lukken. Onconventioneel betekent hier in technisch, financieel en juridisch opzicht. Daarnaast zullen de betreffende stakeholders, de netbeheerders, hierin moeten worden meegenomen: onze ambitie moet ook hun ambitie worden! Dit kan bijvoorbeeld bij/door

de bestaande Stuurgroep kabels en Leidingen Zuidas, waaraan de betrokken netbeheerders op management niveau deelnemen. Zij hebben inmiddels toegezegd om mee te denken. De Integrale Leidingen Tunnel Mahlerlaan (ILT-Maherlaan) en de Bundelingen Vivaldi, Kenniskwartier en Fred Roeskestraat zijn voorbeelden van dergelijke onconventionele oplossingen. Ook het rioolgemaal Kenniskwartier, de leidinggang in de fietsparkeergarage Mahlerplein en de vele inpandige transformatorstations, zijn voorbeelden van nietstandaardoplossingen die er voor hebben gezorgd dat hoogwaardige groene plekken konden worden gerealiseerd. Een ander voorbeeld is het zoveel mogelijk inpandig aanleggen van distributienetwerken voor gebouwen, zoals bij de Gershwin-blokken wordt geprobeerd. Ook hierdoor ontstaat ondergrondse openbare ruimte om groen aan te leggen. Steun in de financiële zin zal via het financieel deelplan kabels en leidingen moeten worden georganiseerd. Naarmate Zuidas zich verder ontwikkelt, wordt ondergronds de ruimte steeds schaarser. Groen moet daarbij concurreren met vitale functies zoals riolering, bluswater, elektriciteit en data. Dat is een zware opgave waarbij groen het zonder extra steun vaak aflegt. De voorgenomen kap van platanen in de Beethovenstraat ten behoeve van de aanleg van een “duurzaam” riool is daarvan een voorbeeld.

Ondergrondse infrastructuur De Boelelaan

60

Plan voor een groene Zuidas

6.

Beheer

Belang van beheer De kwaliteit van de openbare ruimte bestaat uit een goed ontwerp en goed beheer. Dit zijn niet twee op zichzelf staande elementen. Het ontwerp bepaalt of er goed kan worden beheerd en de mate van beheer is toonaangevend voor de uitstraling van het ontwerp. Met name voor groen is beheer een belangrijk onderdeel. Groen is - in meer of mindere mate – kwetsbaar en moet na de aanleg lange tijd doorgroeien waarna pas bij wasdom het gewenste eindbeeld wordt bereikt. Bij borders met vaste planten en grassen gaan hier enkele jaren overheen. Bij bomen wordt het eindbeeld vaak na circa 20 jaar bereikt. Om dit gewenste eindbeeld te bereiken én vast te houden, zal het groen goed begeleid en beheerd moeten. Op het moment dat dit niet gebeurt, kan er al snel sprake zijn van kapitaalvernietiging door bijvoorbeeld overwoekering van vaste planten door onkruiden of bij bomen een beperkte groei en risico’s op breuk van takken (veiligheid). Ook is de uitstraling van groen voor een groot deel afhankelijk van de kwaliteit van het beheer. Beheer van groen in Zuidas nu Het beheer begint in Zuidas met beheerbewust ontwerpen. Dit doen we onder meer door de gebiedsbeheerder te laten meedenken in het ontwerpproces en afspraken te maken over het toekomstige beheer. Die afspraken gaan over zowel de wijze en intensiteit waarop wordt beheerd, als over het budget voor beheer.

Dit wordt vastgelegd in een beheerparagraaf van elk ontwerp van de openbare ruimte in Zuidas. De samenwerking tussen ontwerp (Zuidas) en beheer (stadsdeel Zuid) is vastgelegd in het “Programma van Eisen Beheer Openbare Ruimte Zuidas (d.d. 18 februari 2014); hierin zijn de specifieke eisen ten aanzien van de inrichting van groen opgenomen. Nadat een ontwerp gerealiseerd is, krijgt het nieuw aangelegde groen (bomen en vaste planten) drie jaar intensieve nazorg door (of in opdracht van) de aannemer die de opdracht heeft uitgevoerd. Voor vaste planten is dit 3 jaar, voor bomen is dit 4 jaar middels een raamcontract inkoop bomen. Hierdoor kan de beplanting in die tijd goed aanslaan en ligt de verantwoordelijkheid in de eerste kwetsbare jaren bij de partij die het ook heeft aangelegd. Hiermee creëren we een Gemeente Amsterdam

extra prikkel om het groen goed aan te leggen en – in de kwetsbare beginfase - intensief te beheren. De toezichthouder groen van Zuidas controleert de nazorg en kwaliteit van de nieuw aangelegde beplanting. Na die drie jaar nazorg wordt het groen aan de gebiedsbeheerder van het stadsdeel Zuid overgedragen. Het bestaande groen in Zuidas wordt sinds 2016 op niveau ‘verzorgd’ beheerd. In de jaren daarvoor werd het groen op minimaal niveau 6 beheerd, wat in de praktijk neerkomt op het huidige niveau ‘verzorgd’. In de praktijk is gebleken dat dit beheerniveau niet overeenkomt met de hoogwaardige inrichting én het intensieve gebruik van het groen in het Zuidasgebied. Zuidas is dan ook geruime tijd in gesprek geweest met het stadsdeel om het beheerniveau te verhogen. Veranderingen in de organisatie van beheer in Amsterdam Tot voor kort werd het beheer van de openbare ruimte door de verschillende stadsdelen afzonderlijk geregeld. Sinds 2016 werkt Amsterdam aan 1Stad1 Opgave en daarmee aan het harmoniseren van de beheertaken over de hele stad. Onderdeel hiervan is dat medio 2018 de RVE Stadswerken verantwoordelijk is voor de uitvoering van het beheer. De aansturing van het beheer zal door het assetmanagement van Verkeer & Openbare Ruimte (V&OR) worden gedaan.

Er is gekozen om voor heel Amsterdam, in het kader van 1 Amsterdam Heel en Schoon, één kwaliteitsniveau van beheer na te streven. Het beheer van de openbare ruimte moet in de hele stad in 2025 het niveau ‘verzorgd’ hebben. Het niveau ‘sober’ past niet bij de allure van de stad en niveau ‘top’ is duurder en leidt vaker tot renovaties. Dit gaat ten koste van de bereikbaarheid en leefbaarheid van het gebied. Eén kwaliteitsniveau vraagt wel om een gedifferentieerde en gebiedsgerichte aanpak. Gebieden met een centrumfunctie net zo schoon en netjes houden als een woonwijk buiten de ring, vraagt om een andere inzet en frequentie van beheer.

61

Vanaf circa 2019 wordt het groenonderhoud centraal aanbesteed. Dat betekent dat met één onderhoudscontract de hele stad bestreken wordt, waarbij de onderhoudswerkzaamheden per beheercategorie (bijvoorbeeld groen) gebundeld worden aanbesteed. Op moment van schrijven van dit document is de insteek dat de beheercontracten voor heel Amsterdam zo zullen worden ingericht dat ze aansluiten bij ambitieniveau ‘verzorgd’. Effect van dit groenplan op beheer De komende jaren investeert Zuidas fors meer in groen. Vanaf 2012 tot en met 2017 is reeds €2,4 miljoen geïnvesteerd in bomen, overig groen en groeiplaatsverbetering. Met de uitvoering van dit plan wordt de komende 5 jaar ruim 10 miljoen geïnvesteerd in bomen, overig groen en groeiplaatsverbetering. Onderdeel van die investering is dat er goede, en waar mogelijk, grote bomen geplant zullen worden onder optimale groeiomstandigheden om het boomvolume zoveel mogelijk op peil te houden. Met name op de belangrijke verblijfsplekken wordt verder fors geïnvesteerd in vakken en borders met rijk bloeiende heesters, vaste planten en grassen. In de ontwerpen is het streven om op elke locatie bomen en groen te planten, waarbij de kwaliteit voorop staat. Het toe te voegen groen in Zuidas heeft een hoge kwaliteit met veel variatie in beplanting én investering in optimale groeiplaatsen, zodat snel een aantrekkelijk en groen beeld ontstaat.

Vanwege het stedelijke karakter zijn er meestal veel gebruiksfuncties verbonden aan het groen. Voor het beheer betekent dit dat de hoogste eisen moeten worden gesteld ten aanzien van de (beeld)kwaliteit. De opgave om veel meer groen toe te voegen in Zuidas heeft dus effect op de uitvoering van het beheer. De toename in investeringen in het groen leidt tot meer groen wat beheerd moet worden, wat uiteindelijk leidt tot meer kosten. Ook de hoge gebruiksdruk en slijtage ,de complexe omgeving en de uitstraling van Zuidas heeft een effect op het niveau of de intensiteit van beheer. In de huidige situatie met beheerniveau verzorgd

62

wordt die beheerintensiteit niet gehaald. Om op Zuidas op niveau ‘top’ te beheren, zullen eveneens meer kosten gemaakt worden. Hieronder wordt dit verder toegelicht. Inzicht in beheerkosten De jaarlijkse kosten voor het beheer van groen in Zuidas, nu en in de toekomst, zijn inzichtelijk gemaakt aan de hand van kengetallen van V&OR. De berekening is opgesteld met de nodige onzekerheden en kanttekeningen. De berekende kosten zijn die van het beheer van groen zoals bomen en planten en omvatten geen elementen zoals bankjes en speel-/sporttoestellen. In de berekening voor de toekomstige situatie is uitgegaan van al het groen dat tussen 20172021 wordt aangelegd en al in ontwerpen is opgenomen. Hierbij moet worden opgemerkt dat de daadwerkelijke situatie mogelijk anders kan zijn. De groene maatregelen die na 2021 worden genomen, zijn niet meegenomen in deze berekeningen. Daarnaast kunnen de beheerkosten voor alle extra groene maatregelen, zoals die in dit groenplan zijn vermeld, ook niet inzichtelijk worden gemaakt, omdat hiervoor nog geen concrete ontwerpen zijn gemaakt. Daarom moeten de kosten zoals weergegeven in onderstaande tabel worden geïnterpreteerd als richtingscijfers.

Toelichting kengetallen en toekomst beheer Zuidas Uit de tabel blijkt dat de totale jaarlijkse kosten voor het beheer van groen in de toekomst zullen toenemen ten opzichte van het huidige areaal aan groen (op niveau ‘verzorgd’ €116.688). De totale beheerkosten op niveau ‘verzorgd’ komen door de extra groeninvesteringen op €577.118. De hogere beheerkosten zijn voornamelijk te relateren aan de kosten voor beheer van vaste planten en grassen. Dit type groen wordt de komende jaren veel aangelegd. Er kan dus worden gesteld dat het budget voor beheer in Zuidas structureel verhoogd moet worden. Door de samenwerking met V&OR kunnen we in een vroeg stadium inzichtelijk maken dat de meer investeringen in groen ook een effect hebben op de kosten voor beheer. Op basis van dit groenplan en het hoofdstuk over beheer is V&OR in staat

Plan voor een groene Zuidas

Kengetallen totale beheerkosten per jaar naar beheerniveau Beheerniveau

Totale kosten*** Huidig groenareaal (2017)

Totale kosten*** Huidig en nieuw groenareaal (2021)

Aanvullende beheerkosten *** nieuw groenareaal (uitvoering maatregelen groenplan 2017 - 2021)

Verzorgd

€460.430

€577.118

+ €116.688

Top

€574.458

€774.864

+ €200.406

Verschil in kosten tussen beheerniveaus

€114.028

€197.746

+ €83.718

Tabel: Totale beheerkosten groen Zuidas per jaar naar beheerniveau (bron: V&OR) * jaarlijkse beheerkosten groenareaal (aantallen en m2 bomen en overige groenvoorzieningen) ** inclusief VAT kosten (zoals o.a. aanbesteding, directievoering) *** exclusief kosten voor o.a. algemene overhead (management), beleid, vergunningstrajecten

om in haar begrotingsopgave nu al rekening te houden met de kosten voor beheer voor Zuidas in de toekomst. De toekenning van budget voor het beheer vindt dan ook plaats binnen de reguliere besluitvomingscyclus van V&OR. Naast de toename in groen en de daar bijbehorende kosten voor beheer is ook sprake van aanpassing van het gewenste kwaliteitsniveau van het groen. Zuidas is een gebied met internationale allure en een hoge mate van verstedelijking, en daarmee dus hoge gebruiksdruk. Voor het nieuw aangelegde groen betekent dit dat er intensieve betreding en extra slijtage plaats vindt. Kortom er is extra onderhoud nodig om de bomen en planten tot het eindbeeld te laten komen en op het juiste kwaliteitsniveau te houden. Het is daarom wenselijk om het groen in het centrumgebied van Zuidas op niveau ‘top’ te beheren. Het centrumgebied bestaat uit het Zuidplein, Mahlerplein, Vijfhoek en de directe omgeving ervan. Verder zijn er enkele belangrijke groene verblijfspleinen in het Zuidasgebied aangelegd en in ontwikkeling, die op niveau ‘top’ beheerd dienen te worden (zoals de verblijfstuin in Beethoven, plein Kop Zuidas en MahlerpleinZuid). Wanneer we deze gebieden niet op niveau ‘verzorgd’, maar op niveau ‘top’ beheren, heeft dat eveneens financiële consequenties. De tabel laat zien dat de totale jaarlijkse kosten voor het hele Zuidasgebied in de toekomstige Gemeente Amsterdam

situatie in 2021, wanneer er op niveau ‘top’ wordt beheerd, €774.864,- bedragen. Dit is een verschil van €197.746 tussen niveau ‘verzorgd’ en ‘top’ (€774.864 - €577.118). Een deel van dit bedrag, €83.718,-, is nodig voor het beheer van de aanvullende groene maatregelen uit dit groenplan op niveau ‘top’. Als wordt uitgegaan van het beheren van bepaalde gebieden in Zuidas op beheerniveau ‘top’, zoals hierboven omschreven, zullen de meerkosten lager zijn dan €197.746,-. Met V&OR worden de mogelijkheden verkend om het beheerniveau te laten aansluiten op de wensen van het gebied. Indien dit leidt tot een ambitieniveau ‘top’ dan zal een aanvullend budget beschikbaar moeten worden gesteld.

Stadstuin Beethoven

63

7.

Financiën

In dit plan worden voorstellen gedaan die financiële consequenties hebben voor de grondexploitaties van Zuidas. Zo zullen er door organisatorische wijzigingen jaarlijks extra proceskosten gemaakt worden (nieuwe functies, waaronder o.a. een adviserend groenexpert en een extra toezichthouder). Ook worden concrete maatregelen voorgesteld voor het vergroenen van bestaande openbare ruimte. Voor deze maatregelen zijn geen kosten gereserveerd in de grondexploitaties van deelgebieden van Zuidas. Middelen zullen hiervoor vrijgemaakt moeten worden vanuit het functioneel deelplan ‘Groen’. En er zal een reservering aangehouden worden voor toekomstige investeringen in groen. Eerst wordt hier kort uitgelegd hoe de structuur van de grondexploitaties van Zuidas eruit ziet en waar welke investeringen in groen zijn geraamd. Daarna wordt stil gestaan bij het nieuw op te richten Herplantfonds Zuidas en het reeds bestaande Groeifonds Groen (GFG). Tot slot wordt toegelicht welke van de in dit groenplan voorgestelde investeringen vanuit de grondexploitaties van de deelgebieden worden gedaan en welke gedekt worden vanuit het functioneel deelplan.

Grondexploitaties in Zuidas Voor de ontwikkeling van Zuidas is een cluster van grondexploitaties opgesteld, die zijn onderverdeeld in gebiedsgebonden grondexploitaties en functionele deelplannen. De gebiedsgebonden grondexploitaties (momenteel tien) zijn gekoppeld aan geografische deelgebieden. De functionele deelplannen kunnen niet worden toegedeeld aan specifieke deelgebieden en bevatten deelgebiedoverstijgende kosten. De kosten voor de inrichting van de openbare ruimte van deelgebieden, inclusief het planten van bomen en groeninrichting (gras, struiken etc.), zijn geraamd in de deelgebiedsgrondexploitaties. In het functioneel deelplan ‘Groen’ zijn extra investeringen opgenomen voor het verbeteren van de kwaliteit van nieuw en bestaand openbaar groen.

Herplantfonds Zuidas In september 2016 is de Bomenverordening van Amsterdam (2014) op onderdelen aangepast en is het gemeentelijk Herplantfonds vastgesteld door de gemeenteraad (14 september 2016, Gemeenteblad 2016 afd. 1 nr. 1077 en nr. 1078). Onderdeel van het raadsbesluit is het verbijzonderen van een deel van het reeds bestaande Groeifonds Groen (GFG) Zuidas tot het Herplantfonds Zuidas, waarbij dezelfde criteria gelden als bij het gemeentelijk Herplantfonds. Met behulp van de bomenbalans wordt bijgehouden hoeveel bomen er zijn gekapt, wat de bijbehorende (fysieke en monetaire) waarde is en hoeveel bomen er geplant zijn (omgerekend naar standaardbomen). Ook wordt er een meerjarig overzicht opgesteld, waaruit zal blijken in hoeverre verwacht wordt of de ambitie waargemaakt kan worden of dat er aanvullende maatregelen noodzakelijk zijn. In het Herplantfonds wordt (naast de terug te planten bomen) ook de totale omvang van de investeringen in openbaar groen en groeiverbeterende maatregelen voor bomen meegenomen. Door deze investeringen af te zetten tegen de totale monetaire waarde van de gekapte bomen, kan worden aangetoond dat voldaan wordt aan de criteria van de Bomenverordening.

Indien de monetaire waarde van de gekapte bomen hoger is dan de optelsom van de investeringen in bomen, openbaar groen en groeiverbeterende maatregelen, dan wordt het verschil als kostenpost opgenomen in de grondexploitatie. Als kostenpost wordt ook de verwachte monetaire waarde van de nog te kappen bomen in de periode 2017-2021 opgenomen Deze is geraamd op €615.000. Over de bomenbalans en de totale omvang van de investeringen in openbaar groen, wordt jaarlijks gerapporteerd aan de Omgevingsdienst (geïntegreerde rapportage over het stedelijke Herplantfonds en het Herplantfonds van Zuidas).

Genoemde bedragen in dit hoofdstuk zijn op prijspeil 2017, inclusief 16% V&T en exclusief BTW, tenzij anders vermeld. 64

Plan voor een groene Zuidas

Groeifonds Groen Momenteel kent Zuidas een Groeifonds Groen (GFG) ter verbetering van openbaar groen. Bij de start van de herontwikkeling van het grootstedelijk gebied Zuidas is het GFG ingesteld (gemeenteraad, 22 september 1999). Dit met als doel het verlies aan openbare ruimte en groen, onvermijdelijk bij de herontwikkeling van een gebied als Zuidas, zoveel mogelijk te compenseren door middelen beschikbaar te stellen voor het verbeteren van de kwaliteit van bestaand en nieuw openbaar groen en water. Het fonds wordt gevuld met bijdragen vanuit de grondexploitaties van de deelgebieden. Voor elke m2 bvo commercieel vastgoed die in erfpacht wordt uitgegeven, wordt €13,61 overgeboekt naar het GFG. De beschikbare middelen zijn en worden besteed aan groenverbeterende projecten binnen de grenzen van het grootstedelijk projectgebied Zuidas, inclusief het ecolint door het Gijsbrecht van Aemstelpark en uitbreidingen van het Beatrixpark. Projectvoorstellen kunnen aangedragen worden door het stadsdeel en door projectteams van Zuidas. In het directieoverleg van Zuidas wordt besloten over projectvoorstellen en wordt de financiële bijdrage vastgesteld. Tot op heden is er voor circa €5,5 miljoen gestort in het GFG. Hiervoor zijn de afgelopen jaren vele groenprojecten in het Zuidasgebied gefinancierd.

Door de invoering van het Herplantfonds ontstaat overlap met het GFG. Ook geldt dat met de werkwijze in dit plan het merendeel van de groenopgave binnen de plannen en bijhorende grondexploitaties kan worden gerealiseerd. Daarmee is een deel van de werking van het GFG minder noodzakelijk geworden. Immers, binnen de plannen en grondexploitaties zal de groenopgave worden gemaximaliseerd, waardoor geen aanvullende losse projecten gefinancierd hoeven te worden vanuit het GFG. Bijkomend voordeel is dat dit een efficiëntere administratie oplevert.; Er hoeft geen geld vanuit grondexploitaties naar het GFG te stromen, om op een later moment weer vanuit het GFG middelen over te hevelen naar grondexploitaties waar GFG-groenprojecten worden uitgevoerd. In de grondexploitaties van de deelgebieden van Zuidas is per 1/1/2017 nog in totaal circa €4,2 miljoen geraamd aan bijdragen aan het GFG. Deze bijdragen zijn uit de betreffende grondexploitaties gehaald en overgeheveld naar het functioneel deelplan ‘Groen’. Dit bedrag wordt gereserveerd om extra investeringen in groen te kunnen doen. De in dit groenplan genoemde maatregelen waar nog geen financiële dekking voor was geregeld, kunnen hieruit gefinancierd worden.

Moestuin Gershwin

Gemeente Amsterdam

65

Financiële effecten ‘Plan voor een groene Zuidas’ in grondexploitaties deelgebieden Zuidas en Functioneel deelplan ‘Groen’ In het ‘Plan voor een groene Zuidas’ wordt een aantal maatregelen genoemd waaraan kosten zijn verbonden en die financiële effecten hebben voor de grondexploitaties van Zuidas. Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen: 1. Eenheidsprijzen inrichting m2 openbare ruimte; 2. Maatregelen in de openbare ruimte, waarvan de kosten reeds opgenomen zijn in de grondexploitaties van de deelgebieden; 3. Maatregelen in de openbare ruimte, waarvan de kosten niet opgenomen zijn in de grondexploitaties van de deelgebieden; 4. Reservering voor niet-concrete maatregelen; 5. Organisatorische maatregelen met effect op de proceskosten van Zuidas. Eenheidsprijzen inrichting m2 openbare ruimte De inrichtingskosten voor het aanleggen van nieuw maaiveld binnen de grondexploitatiegebieden zijn geraamd met een standaardeenheidsprijs van €150 per m2 openbare ruimte. Dit bedrag is voor zowel de aanleg van groen als van verhard oppervlak, hierin inbegrepen is het planten van nieuwe bomen. Op basis van dit groenplan is een drietal projecten doorgerekend om te bekijken of een groenere inrichting van het maaiveld past binnen de Zuidas-eenheidsprijs. Bij de drie referentieprojecten zijn de prijzen vergeleken van een ‘groene’ en een ‘grijze’ inrichting.

Conclusie is dat een groenere inrichting tussen de €20 en €40 euro duurder is dan een ‘grijze’ inrichting. Omdat de standaardeenheidsprijs een gemiddelde is en er voldoende marge in zit, worden de standaardeenheidsprijzen vooralsnog niet aangepast. Mochten er in de toekomst projecten zijn waarbij de gemiddelde prijs voor de inrichting van het maaiveld door een extra groene inrichting boven de standaard uitkomt, dan kan een deel van de gereserveerde middelen voor groen uit het functioneel deelplan hiervoor beschikbaar worden gesteld.

66

Kosten maatregelen in openbare ruimte opgenomen in grondexploitaties Door dit plan en bijhorende werkwijze wordt nu en in de komende jaren fors meer geïnvesteerd in groen in de openbare ruimte. Dit zal gerealiseerd worden binnen de bestaande en toekomstige plannen en de bijbehorende grondexploitaties. Kosten maatregelen in openbare ruimte niet opgenomen in grondexploitaties In dit groenplan worden diverse maatregelen genoemd voor de vergroening van de openbare ruimte van Zuidas, die nu nog geen onderdeel uitmaken van de ruimtelijke plannen en grondexploitaties van de deelgebieden. Het betreffen zowel aanpassingen van bestaande situaties, heroverwegingen van plannen die momenteel ontworpen worden, als nieuw toe te voegen maatregelen aan plannen die in de toekomst verder uitgewerkt/ontworpen worden. Voorgesteld wordt om de kosten voor deze maatregelen te dekken uit de extra middelen die beschikbaar zijn in het functioneel deelplan ’Groen’. Na besluitvorming hierover, worden de bijbehorende geraamde kosten overgenomen in de grondexploitaties van de deelgebieden en wordt de reservering in het functioneel deelplan met dit bedrag verlaagd. Het totaalbedrag dat geraamd is voor de genoemde maatregelen is €2,47 miljoen. De financiële reservering voor kwaliteitsverbeterende maatregelen voor openbaar groen in het functioneel deelplan zal met dit bedrag verlaagd worden.

In de hierna volgende tabel zijn de maatregelen weergeven, inclusief de geraamde kosten. Reservering voor niet-concrete maatregelen Hieronder vallen ideeën waarvoor nog geen concrete plannen zijn en een reservering voor toekomstige plannen. In de tabel hiernaast zijn enkele voorbeelden opgenomen van maatregelen die hieruit betaald zouden kunnen worden. Totale omvang van de beschikbare middelen is €1,73 miljoen. Wat hier ook onderdeel van uitmaakt is de €615.000, die als kostenpost is opgenomen voor de monetaire waarden van de bomen die in de periode 2017-2021 gekapt gaan worden.

Plan voor een groene Zuidas

Organisatorische maatregelen met effect op de proceskosten Ook zullen er door organisatorische wijzigingen jaarlijks extra proceskosten gemaakt worden. In het plan wordt voorgesteld om de komende jaren een adviserend groenexpert aan te stellen die ontwerpen voor de openbare ruimte mede beoordeelt. Voor de aanleg en het beheer van groen wordt een extra toezichthouder ingehuurd. En er zal een adviserend expert biodiversiteit ingehuurd worden. De hiermee gemoeide kosten worden meegenomen in het totaal van proceskosten voor Zuidas en betaald vanuit het functioneel deelplan ‘Proceskosten’. Jaarlijks worden deze proceskosten vastgesteld.

Kosten maatregelen (OR) niet opgenomen in grondexploitaties Maatregel

Bedrag

Roeske-Amsteloever Schoolplein Tweede Openluchtschool Europaplein Oost Plein Kop Zuidas Claude Debussylaan Mahlerplein Zuid George Gershwinplein De Boelelaan Oost Totaal

€500.000 €230.000 €500.000 €300.000 €200.000 €440.000 €200.000 €100.000 €2.470.000

Kosten reservering niet-concrete maatregelen Maatregel

Bedrag

Uitvoeren ideeën en initiatieven bewoners en bedrijven Tijdelijk groen Extra grote bomen plaatsen Toevoegen waterbeplanting (Boelegracht, AJ Ernstgracht)

€200.000 €100.000 €297.000 €100.000

Gemeente Amsterdam

67

8.

Planning & proces

Planning uit te voeren projecten De uitvoering van het plan betreft een langdurig proces. Een deel van de maatregelen in de openbare ruimte zijn al snel (binnen nu en een aantal jaar) zichtbaar, andere maatregelen pas over circa 10 jaar. Dit betreffen o.a. maatregelen die worden uitgevoerd na de bouw van Zuidasdok. Met de vaststelling van dit plan wordt €4,2 miljoen gereserveerd om de maatregelen de komende vijf jaar uit te voeren. Daarna volgt een nieuw plan. Ieder jaar zal middels een rapportage een update worden gegeven van het plan waarin de voortgang van de uitvoering van de genoemde maatregelen wordt weergegeven. Daarbij zal ook een stand van zaken worden gegeven van de ‘nader te verkennen’ maatregelen. In het schema hiernaast is de planning van de verwachte start van het ontwerptraject en de uitvoering weergegeven van de te financieren maatregelen 1 t/m 8 (zie uitgebreide beschrijving p58-59). De volgende maatregelen kunnen niet in planning gezet worden: • Waterbeplanting in de vorm van bijvoorbeeld riet of lelies (bijvoorbeeld in Boelegracht). Verschilt per project

•

Tijdelijk groen Verschilt per project

•

Aanplant nieuwe dikkere bomen Planning verschilt per project

Planning ontwerptrajecten projecten participatie In hoofdstuk 4 is aangegeven dat Zuidas in samenwerking met de buurt verschillende projecten gaat ontwerpen. Hiernaast is de planning van de verwachte start van het ontwerptraject en de uitvoering weergegeven.

68

Plan voor een groene Zuidas

Planning uit te voeren projecten

2017

2018

2019

2020

2021

2022

2023

1. Roeske-Amsteloever 2. Schoolplein Openluchtschool 3. Europaplein Oost 4. Plein Kop Zuidas 5. Claude Debussylaan 6. Mahlerplein Zuid 7. George Gershwinplein 8. De Boelelaan Oost

Start ontwerp

Start uitvoering

N.B. Deze planning is onder voorbehoud en hier kunnen geen rechten aan ontleend worden

Planning ontwerptrajecten projecten participatie

2017

2018

2019

2020

2021

2022

2023

1. Roeske-Amsteloever 2. Schoolplein Tweede Openluchtschool 3. Stadstuin Beethoven 4. Europaplein Oost 5. Plein Kop Zuidas 6. Oeverpark Kop Zuidas 7. George Gershwinplein 8. Pocketparkjes Gershwin

Start ontwerp

Start uitvoering

N.B. Deze planning is onder voorbehoud en hier kunnen geen rechten aan ontleend worden

Gemeente Amsterdam

69

Zuidplein

70

Plan voor een groene Zuidas

9.

Bijlagen

Bijlage 1. Bestuurlijke achtergrond Bijlage 2. Bomenkaart Zuidas 2017 Bijlage 3. Fotografen beelden

Gemeente Amsterdam

74 76 78

71

1.

Bestuurlijke achtergrond

Dit ‘Plan voor een groene Zuidas’ is een uitwerking van het thema ‘verbonden door groen en water’ van de vastgestelde Visie Zuidas (2016). Dit plan is de schakel tussen onderstaande relevante stedelijke beleidsagenda’s en inrichtingplannen. Visie Zuidas In de Visie Zuidas zijn de volgende doelen geformuleerd om het groen en water in en om Zuidas te verbeteren en te verbinden: • Groen en water toevoegen en verbeteren voor divers gebruik; • Groen en water beter verbinden en toegankelijk maken; • Groen en water in de openbare ruimte en privéruimte zijn leefbaar, robuust en regenbestendig. Deze doelen en de concrete maatregelen die hieraan al zijn verbonden, zijn onderdeel van de ambities en maatregelen in dit plan. Maatregelen die o.a. in de Visie Zuidas zijn benoemd zijn: het toevoegen van postzegelparken, groen en water in bestaande en nieuwe gebouwen, groene daken, doorgaande bomenrijen langs stadsstraten, robuuste waterstructuur, (het beter) toegankelijk maken van (school)tuinen, water en aangrenzende landschappen, het inzetten op opvang van (regen) water op daken en binnentuinen. Hierbij wordt rekening gehouden met het intensievere en diverse gebruik van de plekken. Dit plan geeft een concretere invulling aan deze maatregelen en op welke schaalniveau en deelgebieden deze ingezet kunnen worden.

Agenda Groen, Duurzaamheid en Bewegende Stad De Agenda Groen (2015) geeft belangrijke uitgangspunten voor dit plan, met name het investeren in kwaliteit van groen, het verbeteren van verbindingen, het toevoegen van voorzieningen die aanzetten tot bewegen, het inrichten van stadsparken voor duurzamer en intensiever gebruik, het aanleggen van de Hoofdboomstructuur, groene daken en het bijdragen aan een klimaatbestendige stad (Rainproof en Agenda Duurzaamheid) zijn hier voorbeelden van. Ook de Agenda Duurzaam (2015) en het programma Bewegende Stad, dat inzet op het bewust of onbewust uitnodigen tot 72

bewegen door te spelen, sporten en recreëren, ligt op onderdelen in lijn met bovengenoemde uitgangspunten. Visie Openbare Ruimte 2025 In juni 2017 is de Visie Openbare Ruimte 2025 vastgesteld waarin ambities voor de Amsterdamse openbare ruimte van 2025 worden geformuleerd. Hierin zijn richtlijnen voor ontwikkeling en beheer van de Amsterdamse openbare ruimte beschreven. Amsterdamse openbare ruimte speelt een hoofdrol in het sociale en economische succes van de stad. Om deze rol goed te kunnen blijven vervullen moeten inrichting en kwaliteit van water, groen straten en pleinen aansluiten bij de vraag van bewoners, ondernemers en bezoekers, nu en in de toekomst. De visie is een eerste stap in de ambitie om meer regie te voeren op ontwikkeling, inrichting en daarmee op het gebruik van de openbare ruimte op het schaalniveau van de hele stad.

Dit plan sluit met name aan bij de volgende uitgewerkte principes uit deze visie: • De openbare ruimte in de stad is groener geworden: in een groeiende en verdichtende stad is investeren in de groene openbare ruimte noodzakelijk om een leefbare stad te zijn en te blijven; • Bomen zijn gezond: bomen zijn niet alleen mooi, maar ook van groot belang voor de klimaatbestendigheid van de stad: bomen zorgen voor verkoeling en nemen regenwater op; • Stadsparken en buurtgroen zijn ingericht voor divers en intensief gebruik: door parken beter in te richten op divers en intensief gebruik, wordt bijgedragen aan het spreiden van de druk; • Inrichting, beplanting en materialen gaan lang mee: we kiezen voor beplanting die zich hebben bewezen in de Amsterdamse situatie van intensief gebruik, een vochtig klimaat met meer piekbuien en een slappe bodem; • Keuzes bij inrichting en beheer van de openbare ruimte zijn duurzaam en groen: bij de inrichting van de openbare ruimte wordt ingezet op hernieuwbare en duurzame materialen en wordt aandacht besteed aan diversiteit van dier- en plantensoorten;

Plan voor een groene Zuidas

•

De openbare ruimte is klimaatbesteding ingericht: de openbare ruimte wordt zo ingericht dat bij hevige regen geen schade of overlast optreedt en regenwater nuttig gebruikt kan worden voor een groene, aantrekkelijke en leefbare stad.

Puccinimethode Groen - Hoofdboomstructuur De Hoofdboomstructuur, waarin planologisch is vastgelegd welke bomen voor de ruimtelijke structuur tussen straten binnen en buiten de ring en beeldbepalend van groot belang zijn voor de stad, wordt naar planning in 2018 door de gemeenteraad vastgesteld. Op alle Amsterdamse locaties wordt bij de aanleg zorg gedragen voor een goede groeiplaats waarbij nieuw geplante bomen zich duurzaam en zonder problemen ontwikkelen, maar op de Hoofdboomstructuur zijn aanvullende spelregels van kracht die onder meer ingaan op de kwaliteit en levensduur van de boom (minimaal 50 jaar) en boven- en ondergrondse randvoorwaarden. De Hoofdboomstructuur is onderdeel van de Puccinimethode Groen die inrichtingsprincipes bevat om de groene

Gemeente Amsterdam

openbare ruimte aan te leggen, zodat het groen past bij de structuren van de stad, goed groeit, gezond blijf en goed te beheren is. Vooruitlopend op de vaststelling van de Hoofdboomstructuur (binnen de Puccinimethode Groen) zijn in dit plan de boomstructuren die in de Hoofdboomstructuur voor Zuidas zijn aangegeven, opgenomen. Indien er afgeweken wordt van de randwoorden van Puccinimethode Groen zal de adviescommissie Puccini om advies worden gevraagd. Gebiedsagenda Buitenveldert/Zuidas Op stadsdeelniveau is in de gebiedsagenda 2016 - 2019 voor het gebied Buitenveldert/Zuidas als doelstelling opgenomen dat er beter recreatief gebruik gemaakt kan worden van en kansen benut moeten worden van het openbare groen en water. Hierbij wordt specifiek ingezet op het toevoegen van extra groenstroken, groene lopers en het creëren van openbare ruimte die uitdaagt tot bewegen en het op peil houden van onderhoud van openbaar groen en parken.

73

2.

Bomenkaart Zuidas 2017

Bomenkaart Zuidas Legenda Bomen bestaand Bomen herplant; 2012-2017 Zuidas deelgebieden 0

74

200

400

Schaal: 1:7250

Datum: 1-7-2017

Formaat: A3

Opsteller: N. Lanting

600 m

Plan voor een groene Zuidas

Gemeente Amsterdam

75

3.

Fotografen

Kees Winkelman 2, 9, 17c, 17g,17j, 21c, 21i, 21j, 40, 62, 70 Ton Muller 13b, 13c, 13f, 17e, 21e, 21g, 21h, 25e, 25f, 25g, 25h, 25i, 25j, 36, 38, 45, 65, 73 Zuidplus 4 Arjan Molenaar 13a Alphons Nieuwenhuis 13d, 17h, 25c, 42 Kim Kool Kaarten en illustraties, 13e Edwin van Eis 17a, 17b, 17f, 17i, 21b, 21f, 25a, 25b, 25d Marjolein Pokorny 17d Richard Mouw 21a Cécile Obertop 21d Nicole Pruszner 39, 60

76

Plan voor een groene Zuidas

Colofon Het plan voor een groene Zuidas is opgesteld in opdracht van het college van burgemeester en wethouders. 18 december 2017 Opgesteld door het groenteam Zuidas: Ton Muller (R&D) Kim Kool (R&D) Maarten van Casteren (Zuidas) Nicole Pruszner (PMB) Martine van Beek (PMB) Jan Willem Obbink (IB) In samenwerking met: MUST stedebouw, Anne Nieuwenhuijs