Plan Aanpak Noord - Pionieren en Samenwerken in Vertrouwen.pdf

PIONIEREN EN SAMENWERKEN IN VERTROUWEN

Inhoud

2

WOORD VOORAF

P.04

03. AANPAK NOORD MAKEN WE SAMEN

P.18

AANPAK NOORD IN HET KORT

P.07

Een andere manier van samenwerken 

P.19

Een andere manier van werken 

P.08

Buurtgestuurde Aanpak

P.19

Hoofddoelen 

P.08

Noordbrede bondgenootschappen en samenwerkingen 

P.21

Thema’s 

P.09

Nieuwe instrumenten voor bewonersbetrokkenheid 

P.22

Samen voor heel Noord 

P.10

04. KANSEN VOOR JEUGD: MINDER ACHTERSTANDEN EN MEER PERSPECTIEF

P.24

01. AANPAK NOORD IS UNIEK EN NOODZAKELIJK

P.11

Er moet iets gebeuren 

P.12

Het ontstaan van Aanpak Noord 

P.12

Langdurig en gelijkwaardig samenwerken

P.13

Noordse principes 

P.14

02. HERSTELLEN VAN BALANS

P.15

Wat speelt er? 

P.25

Wat doen we al of gaat er in 2024 gebeuren? 

P.27

Wat moet er op langere termijn gebeuren? 

P.29

Wie zijn betrokken? 

P.29

05. KANSENRIJKE SOCIALE BUURTEN: SAMEN WERKEN AAN MEER VEERKRACHT

P.30

Centrale vraag: Wat voor stad willen we zijn? 

P.16

Hoofddoelen 

P.16

Wat speelt er? 

P.31

Thema’s 

P.17

Wat doen we al of gaat er in 2024 gebeuren? 

P.32

Leidende principes 

P.17

Wat moet er op langere termijn gebeuren? 

P.36

Wie zijn betrokken? 

P.36

Inhoud

06. WONEN: OPKNAPPEN EN VERDUURZAMEN

3

P.37

09. BUURTECONOMIE: BEHOUDEN EN VERSTERKEN

P.51

Wat speelt er? 

P.38

Wat speelt er? 

P.52

Wat doen we al of gaat er in 2024 gebeuren? 

P.39

Wat doen we al of gaat er in 2024 gebeuren? 

P.52

Wat moet er op langere termijn gebeuren? 

P.41

Wat moet er op langere termijn gebeuren? 

P.54

Wie zijn betrokken? 

P.41

Wie zijn betrokken? 

P.54

07. OPENBARE RUIMTE: ACHTERSTANDEN WEGWERKEN EN KWALITEIT VERBETEREN

P.42

10. ORGANISATIE: SIMPEL EN FLEXIBEL VOOR HET BESTE RESULTAAT

P.55

Wat speelt er? 

P.43

Langjarige samenwerking met bewoners en ondernemers 

P.56

Wat doen we al of gaat er in 2024 gebeuren? 

P.43

Samenwerking binnen de gemeente

P.57

Wat moet er op langere termijn gebeuren? 

P.45

Financiering: het begin is er, extra is nodig 

P.59

Wie zijn betrokken? 

P.45

Communicatie: zichtbaar en herkenbaar 

P.61

Leren, ontwikkelen en monitoren 

P.62

08. STADSNATUUR EN GROEN: NOORD ALS NATUURGEBIED

P.46

11. SAMEN VOOR HEEL NOORD

Wat speelt er? 

P.47

Wat doen we al of gaat er in 2024 gebeuren? 

P.47

COLOFONP.64

Wat moet er op langere termijn gebeuren?

P.49

Wie zijn betrokken?

P.50

P.63

4

WOORD VOORAF Wethouder Melanie van der Horst: “Elke keer als ik in Noord kom, zie ik hoe hard veel mensen werken om iets voor ‘hun Noord’ te doen. En hoeveel hun buurt voor ze betekent. Dat vind ik mooi om te zien en dat raakt me ook echt. Zeker omdat mij de afgelopen anderhalf jaar ook steeds duidelijker is geworden dat er een hele tijd te weinig aandacht is geweest voor Noord.” Stadsdeelvoorzitter Brahim Abid: “Misschien dat de Noorderlingen daardoor juist zo ontzettend goed geworden zijn om dingen zelf te organiseren en dat daardoor die echte Noordse trots is ontstaan. Maar dat is natuurlijk niet hoe het zou moeten gaan.”

Leeswijzer

5

In Noord is relatief veel ruimte en daarom worden er

Deze aanpak is er echt een van de lange adem.

Wij hopen dat we de komende tijd samen met

nu ontzettend veel woningen gebouwd. Hartstikke

We willen de komende 25 jaar gaan we samen aan

bewoners het vertrouwen in de nieuwe manier van

fijn voor al die mensen die al zo lang op zoek zijn

de slag, want deze grote verschillen in Noord zijn

werken kunnen opbouwen. Zodat we de kracht van

naar een woning. Maar voor de mensen die er al

niet binnen een paar jaar opgelost. We hebben

Noord kunnen ondersteunen en verder kunnen laten

woonden, werd ineens het verschil tussen de nieuwe

daarom bewust de tijd genomen om de plannen met

groeien. Want we willen er samen voor zorgen dat alle

en bestaande wijken wel heel zichtbaar. En we kunnen

bewoners, ondernemers, organisaties en buurten te

Noorderlingen in goede woningen in veilige en groene

ons heel goed voorstellen dat, als je in een woning en

bespreken. Maar dat betekent niet dat er niet snel

buurten kunnen wonen. Waar iedereen een kans krijgt,

buurt woont met veel achterstallig onderhoud, het niet

dingen veel beter kunnen. We doen snel wat snel kan

met name onze jonge Noorderlingen.

als een kans voelt dat je kunt meeprofiteren van de

maar de meer taaie problemen vragen om langdurige

nieuwe voorzieningen in de naastgelegen buurt. Dat je

aandacht.

Stadsdeelvoorzitter Brahim Abid

denkt: waarom zijn ze ons vergeten? De komende jaren zullen we in Noord samen verder Sinds de noodkreet van Red Amsterdam Noord in

werken aan de aanpak. We willen dat de Noorderlingen

2021, die met een 15-puntenplan de eerste aanzet

zien en voelen dat er iets veranderd is, dat ze niet

hebben gedaan tot de Aanpak Noord die nu voor u

vergeten zijn. Dat we samen aan Noord werken, met

ligt, is er al een hoop gebeurd. We hebben voor er een

respect voor dat wat er al was. Daarom gaan we nog

plan lag meteen een half miljoen euro uitgegeven om

veel over de vloer komen bij alle mooie initiatieven die

een aantal spoedeisende dingen op te pakken. Dat

de Noorderlingen zelf al hebben opgericht. Mensen

past ook bij Noord: zaken concreet maken en direct

die ervoor vechten dat Noord een groen stadsdeel

aanpakken.

blijft. Mensen die ervoor zorgen dat hun buurtgenoten die niet bij instanties durven aan te kloppen, toch hulp

En nu staat de organisatie, met betrokken bewoners,

krijgen als ze het niet meer zelf redden. Mensen die

ambtenaren

en

verschillende

maatschappelijke

jongeren op het rechte pad houden, door ze een doel

partners die hard werken om een aantal eerste grote

te geven. We beginnen niet bij nul, er is al zoveel. Dat

knelpunten op te lossen. Zij komen onder andere

wordt gezien en op waarde geschat.

samen in buurtcoalities in de Banne, Molenwijk of De Kleine Wereld, of ze werken al samen om het groen in Noord te versterken. Ook is er door samenwerking met het Rijk extra geld beschikbaar gesteld voor Amsterdam Noord, Zaanstad en Oostzaan.

Wethouder Melanie van der Horst en

Woord vooraf

6

LEESWIJZER

WIE ZIJN WE?

Dit is het plan voor een langjarige aanpak van

Bij Aanpak Noord en bij het maken van dit plan

Amsterdam Noord. Hierna volgt eerst een korte

zijn veel mensen betrokken, vanuit het stadsdeel

samenvatting van het plan. Hoofdstuk 1 beschrijft

en daarbuiten. Aanpak Noord is van ons samen en

hoe het ervoor staat in dit stadsdeel. Het benadrukt

daarom lees je op veel plekken ‘we’. Wie ‘we’ precies

de urgentie van een nieuwe aanpak: Aanpak Noord.

zijn, verschilt. Meestal gaat het over de samenwerking

Hoofdstuk 2 bevat de uitgangspunten, hoofddoelen

tussen bewoners, ondernemers, verschillende partijen

en thema’s van Aanpak Noord. Hoofdstuk 3 beschrijft

en de gemeente. Uitvoering van de diverse activiteiten

hoe de aanpak werkt en de centrale rol die bewoners

vindt plaats op verschillende niveaus. We werken

en ondernemers daarin spelen. Aanpak Noord is een

daarbij altijd samen met mensen en partijen die op dat

integrale aanpak. Alles heeft met alles te maken.

niveau actief zijn. De ene keer is dat op buurtniveau en

Toch zijn zes thema’s dieper uitgewerkt. Die staan in

de andere keer is dat Noordbreed. Onze ambitie is dat

hoofdstuk 4 tot en met 9. Het laatste hoofdstuk 10

deze groep ‘we’ de komende jaren alleen maar groeit,

gaat nader in op de manier waarop alle betrokkenen

zodat zo veel mogelijk partijen meedoen.

de samenwerking gaan versterken. Aanpak Noord is op 13 februari 2024 vastgesteld door het College van B&W van de gemeente Amsterdam. We zijn bezig en we gaan door. Volg de ontwikkelingen op: www.aanpaknoord.nl

7

AANPAK NOORD IN HET KORT Er verandert veel in Amsterdam Noord. Er komen steeds meer nieuwe woningen en nieuwe mensen. Maar er zijn ook buurten waar mensen wonen die het moeilijk hebben. Daar is bijvoorbeeld achterstallig onderhoud aan woningen en in de openbare ruimte. Mensen leven in armoede en de jeugd heeft er minder kansen. Er moet iets gebeuren, want de verschillen zijn steeds duidelijker zichtbaar. Met Aanpak Noord willen we dat meer in balans brengen. Daarvoor is tijd nodig en een andere manier van werken.

Aanpak Noord in het kort

8

EEN ANDERE MANIER VAN WERKEN Aanpak Noord is ontstaan als antwoord op de zorgen

In elke buurt heeft dat een eigen gezicht en de buurt kiest zelf een naam, zoals buurtsamenwerking, buurtcoalitie of bondgenootschap.

die Red Amsterdam Noord uitte over de toenemende kloof en het gebrek aan vertrouwen. Het is een aanpak waarbij gemeente, bewoners en ondernemers op een andere manier samenwerken. Hoe precies, dat is nog zoeken. En ook dat doen we samen. Bij Aanpak Noord zijn bewoners en ondernemers als experts van de buurt en de problemen mede-eigenaar en deelgenoot van de oplossingen. We doen en we leren tegelijk.

EEN PLAN VOOR 25 JAAR Na ruim twee jaar voorbereidingen ligt er nu een gezamenlijk plan voor Aanpak Noord voor de komende 25 jaar. Dit plan beschrijft hoe bewoners, ondernemers,

scholen,

woningcorporaties

en

maatschappelijke en culturele organisaties samen met de gemeente werken aan de balans in Noord.

ALVAST AAN DE SLAG Bij de start van Aanpak Noord was de urgentie voor verandering en actie erg groot. We hebben niet gewacht tot dit plan klaar was. We zijn alvast aan de slag gegaan met de grootste knelpunten. Er is extra aandacht voor 12 buurten met achterstanden en veel verschillende problemen. We werken met een buurtgestuurde aanpak.

HOOFDDOELEN Voor Aanpak Noord zijn drie hoofddoelen geformuleerd: • Vertrouwen Er is een wantrouwen van bewoners naar de overheid. Om dit te herstellen moeten gemeente, woningcorporaties en andere organisaties de situatie in Noord daadwerkelijk verbeteren. De relatie verbeteren vraagt ook om verbeteren van de communicatie. • Prettige en veilige woon- en leefomgeving Dit gaat over veiligheid in en om het huis en goede (gerenoveerde) woningen. Maar ook om een prettige en veilige openbare ruimte met behoud en versterking van de stadsnatuur. Een omgeving waar de buurteconomie bloeit en waar iedereen profiteert van verduurzaming. • Kansengelijkheid jeugd Alle kinderen en jongeren in Noord moeten dezelfde mogelijkheden en keuzes krijgen. Daarbij gaat het om betere scholing, huiswerkbegeleiding, gezonde voeding en het bestrijden van jeugdwerkloosheid. Minstens zo belangrijk zijn een thuis en een buurt waar je kansrijk en veilig kan opgroeien.

Aanpak Noord in het kort

9

THEMA’S

KANSRIJKE SOCIALE BUURTEN: SAMEN WERKEN AAN MEER VEERKRACHT

Om de drie hoofddoelen te bereiken, werken we

Wij willen dat alle kinderen in Noord opgroeien in

samen aan zes thema’s. Hierop ligt het zwaartepunt bij Aanpak Noord. De thema’s hebben verband met elkaar en bij activiteiten zoeken we naar combinaties. Dat maakt het alleen maar sterker. In het plan voor Aanpak Noord staat per thema wat er speelt, wat we al doen, wat er op de langere termijn moet gebeuren en wie hierbij betrokken zijn.

kansrijke sociale buurten. Buurten waar het gebrek aan bestaanszekerheid een term wordt uit een ver verleden. Waar iedereen toegang heeft tot gezonde voeding, in een buurt die uitnodigt tot bewegen. Buurten waarin je veilig kan buitenspelen, waar geen criminaliteit is, waar sociale netwerken zijn die als een vangnet en trampoline werken voor als het even wat minder gaat. Buurten waar genoeg stage- en werkervaringsplekken zijn. We werken in buurtcoalities

KANSEN VOOR JEUGD: MINDER ACHTERSTANDEN EN MEER PERSPECTIEF

en zoeken samen met actieve bewoners naar radicale oplossingen.

Een groot deel van de jeugd in Noord groeit langdurig op in armoede. Te veel kinderen starten met een taalachterstand op school. Ze gaan zonder diploma van school, de jeugdwerkloosheid is hoog en er is meer risico om in aanraking te komen met jeugdcriminaliteit. Veel problemen spelen tegelijkertijd. Om dit te doorbreken zetten we in op preventie en kijken we waar we extra perspectief kunnen bieden. Dat doen we samen met ouders, kinderen, informele en formele partijen uit het sociaal domein, scholen, culturele partijen en andere betrokkenen. De komende jaren kijken we welke doorbraken en initiateven nodig zijn om kansen voor de jeugd te vergroten.

WONEN: OPKNAPPEN EN VERDUURZAMEN Op woongebied zijn er grote verschillen in Noord: net over het IJ en bij het eindpunt van de metro verrijzen veel nieuwe woontorens met sociale huur, middenhuur en dure koopwoningen. Daar wordt ook geïnvesteerd in de openbare ruimte. Daartussenin liggen oude wijken met sociale huurwoningen waarin de afgelopen jaren relatief weinig is geïnvesteerd. Met veel slecht onderhouden woningen tot gevolg, en relatief veel woningen met een slecht energielabel. Om de achterstanden in te lopen zijn grote en gerichte investeringen nodig in en om de woningen. Dat combineren we met kansen voor jeugd, groen, veilige buurten en de buurtgestuurde aanpak. Opknappen en verduurzamen levert immers contacten op met

Aanpak Noord in het kort

10

bewoners die breder ingezet kunnen worden dan

Bewoners, groenorganisaties en stadsdeel hebben de

verantwoordelijk voor het aanjagen van de beweging

alleen voor de woningen zelf.

kaart hand in hand gemaakt. Met Aanpak Noord willen

die we met de aanpak willen creëren.

we werken aan de stadsnatuur en een duurzame relatie

OPENBARE RUIMTE: ACHTERSTANDEN WEGWERKEN EN KWALITEIT VERBETEREN Een schone, goed onderhouden openbare ruimte

opbouwen tussen de 33 groengroepen uit Amsterdam

Ook de communicatie over Aanpak Noord zal

Noord, bewoners in het stadsdeel en de gemeente.

flexibel zijn. We laten zien wat Aanpak Noord is, wie er samen aan werken en welke resultaten er bereikt worden. Zodat mensen zien wat er gebeurt en mee

is belangrijk voor de leefbaarheid van een buurt en

BUURTECONOMIE: BEHOUDEN EN VERSTERKEN

haar bewoners. We werken hard om de verschillen

Een sterke buurteconomie is belangrijk voor de stad.

tussen de nieuwe wijken en de bestaande buurten te verkleinen en de openbare ruimte in alle wijken even veilig en aantrekkelijk te maken. De afgelopen jaren is een begin gemaakt om de achterstanden weg te werken, de komende jaren gaan we daarop extra inzetten. We starten met schouwbrigades en een resultaat-op-straat-team. Daarnaast zoeken we samen met bewoners en ondernemers effectieve oplossingen om de overlast van al die werkzaamheden dragelijk te maken. En we gaan op zoek naar geld om nog meer te kunnen doen in de openbare ruimte.

STADSNATUUR EN GROEN: NOORD ALS NATUURGEBIED Noord staat bekend als het groenste stadsdeel. Er is in Noord ook veel kennis over en liefde voor de stadsnatuur. Door de nieuwbouw staat dat onder druk. We willen de groene structuren in het stadsdeel beschermen en versterken. Daarvoor gebruiken we de Ecologische Kaart als basis. Op die kaart met de bestaande ecologie staan meer dan 100 ambities voor het versterken van de ecologische structuren.

kunnen doen als ze willen. Per thema komt er een

Noordse ondernemers geven een buurt identiteit, zorgen voor levendigheid en werkgelegenheid. Ze dragen bij aan de leefbaarheid van buurten met diversiteit in het winkelaanbod en zorgen voor sociale veiligheid en cohesie. We willen dat Noordse ondernemers, ook de kleine ambachtelijke bedrijven,

eigen op maat gemaakte aanpak voor participatie en communicatie. Informatie hierover alsook verhalen van de mensen die werken aan Aanpak Noord zijn te vinden op de website:

BEZOEK WEBSITE

in Noord kunnen blijven en letterlijk ruimte houden om te ondernemen. Daarom denken we mee over bedrijfshuisvesting

in

transformatiegebieden.

We

ondersteunen ondernemerscollectieven en stimuleren bewonersbedrijven en sociaal ondernemerschap voor Noordse werk- en leerplekken.

De kwartiermakersfase van Aanpak Noord ligt achter ons en we gaan een volgende fase in. Er is een fundament gelegd voor pionieren en in vertrouwen samenwerken. Aanpak Noord stoelt op de wens om écht anders te gaan samenwerken. Vele bewoners, ondernemers, buurtprofessionals en ambtenaren

SAMEN VOOR HEEL NOORD Bewoners, corporaties, maatschappelijke en culturele partijen en de gemeente - stadsdeel en directies werken samen aan de langjarige aanpak. De vorm is flexibel. Het is belangrijker om de kracht van alle

staken al tijd en energie in Aanpak Noord. We zijn al begonnen en gaan hiermee door. Samen voor heel Noord. Bekijk de video met een impressie van Aanpak Noord in 2023:

samenwerkende organisaties te versterken en te bundelen dan weer een nieuwe organisatiestructuur te bouwen. Binnen de gemeente is team Aanpak Noord

BEKIJK VIDEO

11

01. AANPAK NOORD IS UNIEK EN NOODZAKELIJK Amsterdam Noord is van oudsher een trots stadsdeel, met een sterk sociaal weefsel en een eigen karakter. Maar Noord is ook een stadsdeel waar veel bewoners met moeite rondkomen, en veel kinderen en jongeren opgroeien in een achterstandspositie. De laatste jaren verandert Noord snel. Er zijn veel nieuwe woningen gebouwd en sociale en culturele voorzieningen bijgekomen en er komen er nog meer bij. Niet alle Noorderlingen profiteren van die ontwikkelingen. Het verschil tussen bestaande en nieuwe buurten, en huidige en nieuwe bewoners, wordt steeds duidelijker zichtbaar. Het is tijd voor een gezamenlijke Aanpak Noord, een aanpak voor 25 jaar.

Aanpak Noord is uniek en noodzakelijk

ER MOET IETS GEBEUREN

12 de zomer van 2021 initieerde het college van B&W Aanpak Noord als reactie hierop en als startpunt

inwoners ligt.

voor herstel van vertrouwen tussen bewoners van

Bewoners in de bestaande buurten van Noord

Juist vanwége deze verwaarlozing.

voelen zich overdonderd door de vele nieuwbouw

Noorderlingen laten zich niets meer afpakken.”

die in korte tijd vaak naast, of pal tegenover hen is gekomen. Zij zien niet alleen hun geliefde groen,

De Noordas: een groep Noorderlingen die opkomen

maar ook het typische ‘Noordgevoel’ verdwijnen.

voor bewoners met kopzorgen door geldzorgen.

De problemen in Noord zijn niet ontstaan door de

voelen zich weggejaagd, vergeten en niet gehoord. En hun vertrouwen in de overheid is tot onder het nulpunt gedaald.

Er moet iets gebeuren, dat is duidelijk. Maar wel iets anders dan tot nu toe. Meer vanuit de bewoners zelf, oude en nieuwe, gericht op het oplossen van hardnekkige problemen en verkleinen van de kloof. Zodat het voor alle Noorderlingen een mooier Noord wordt. Denk aan kinderen die in armoede opgroeien,

jeugdwerkloosheid

en

achterstallig

onderhoud van woningen. Dit zijn problemen die

“Amsterdam Noord: een stadsdeel dat van oudsher verbonden is met arbeiders

niet in een paar jaar opgelost zijn, hier is meer tijd voor nodig en een andere manier van werken.

een heropvoedingsdorp voor ‘ontoelaatbare gezinnen’, tot de dag van vandaag: schimmelwoningen, schulden en een tekort aan sociale huur als gevolg van jarenlange gemeentelijke verwaarlozing. Maar Amsterdam Noord is ook het meest veerkrachtige en strijdlustige deel van Amsterdam, als het aan de

moest gebeuren in Noord. Dit Plan voor Noord is begin 2022 gepresenteerd. Intussen werd bij

bewonersgroepen

waaronder

Red

Amsterdam

Noord, ondernemers en partners een langjarige Aanpak Noord te ontwerpen. Dit als antwoord van de gemeente op de zorgen van Red Amsterdam Noord. Voor de gemeente is het maken van dit plan voor Aanpak Noord een uniek traject: niet eerder werd de vraag om vooral zélf met een plan te komen zo nadrukkelijk bij bewoners neergelegd en zo intensief door bewoners opgepakt. Niet eerder wisten bewoners zich zo goed te verenigen, op te

en armoede. Van de tuindorpen voor het industriële en havengebied in de 20e eeuw, en

Noord in een plan duidelijk wat er volgens hén

team kreeg de opdracht om samen met bewoners,

terreinen. Maar de komst van nieuwe Noorderlingen was wel versterkt. Veel bewoners en ondernemers

van de burgemeester maakte Red Amsterdam

de gemeente team Aanpak Noord opgericht. Dit

nieuwbouw; er waren al achterstanden op diverse in nieuwe buurten hebben de onvrede die er al

Noord en de gemeente Amsterdam. Op verzoek

komen voor hun gezamenlijke belang en ook zelf

HET ONTSTAAN VAN AANPAK NOORD Dit plan voor Aanpak Noord is het resultaat van twee jaar pionieren en samenwerken, maar was

nooit

geboren

zonder

Red

Amsterdam

Noord (RAN). Begin 2021 trok Red Amsterdam Noord aan de bel bij de gemeente. De verenigde bewonersgroepen deelden hun zorgen over de toenemende kloof en het gebrek aan vertrouwen. In

te vragen om deze opdracht. Door de grote en welkome bewonersbetrokkenheid in het uitwerken van een langjarige aanpak was het niet wenselijk van tevoren een blauwdruk voor de organisatie te geven. Het traject is immers te zien als een nieuwe manier van werken, van vergaande bewonersparticipatie én samenwerking van de gemeente met bewoners, ondernemers en partners.

Aanpak Noord is uniek en noodzakelijk

13 We werken niet alleen samen met Red Amsterdam

Ik word steeds weer weggezet als de boze Eva. Maar dat ben ik niet!

Noord, maar ook met heel veel andere bewoners en ondernemers van Noord. Want zij kennen hun buurt. Zij weten niet alleen welke problemen er spelen, maar

Ik ben niet boos geboren.

ook welke kansen en krachten er zijn. Zij hebben

Dat komt door al die plannen van jullie.

duidelijke ideeën over hoe het beter of anders moet.

Al die plannen en ambities.

Juist deze ideeën, ervaringen en kennis zijn nodig

Die niet over ons gaan. Voor jou (projectmanager gemeente) is het je

om díe dingen te veranderen waaraan zij behoefte hebben en waarvan zij profiteren. De verschillende partijen voelen de urgentie om aan de slag te gaan.

werk om plannen te maken. Voor jou zijn het plannen. Die mogen mislukken. Voor mij zijn die plannen mijn leven.

Ze zien de kansen om dat juist gezamenlijk met bewoners en ondernemers aan te pakken en vanuit hun eigen mogelijkheden een aandeel te leveren aan

Mislukken heeft consequenties.

Aanpak Noord.

Noorderling en lid Red Amsterdam Noord Eva Bollen in SNIKHEET, een voorstelling van theatergezelschap Parels voor de Zwijnen. Gespeeld voor en door Noorderlingen, over de energietransitie in Noord.

HET IS ANDERS EN HET IS ZOEKEN Met dit plan voor Aanpak Noord ronden we de kwartiermakerfase af. Hierbij maakten we gebruik van de expertise en wensen van bewoners en ondernemers, en de expertise, capaciteit en middelen van professionals van de gemeente en

LANGDURIG EN GELIJKWAARDIG SAMENWERKEN Aanpak Noord richt zich op het vergroten van vertrouwen, kansengelijkheid voor de jeugd en een prettige en veilige woon- en leefomgeving in heel

Noord.

Bewoners,

ondernemers,

scholen,

woningcorporaties en maatschappelijke en culturele organisaties geven samen met de gemeente vorm en inhoud aan de aanpak. En voeren die ook samen uit.

andere partners. Dit vormt een goede basis voor de volgende fase. De fase waarin Aanpak Noord een feit is en uitvoering steeds meer centraal komt te staan. Waar tegelijkertijd het proces doorgaat van samen leren en ontwikkelen over welke werkwijze het beste past bij welke opgave. Vandaag beginnen, samen zoeken naar de inhoud én de vorm. Met continu aandacht voor de verbinding, elkaar versterken en wederzijds respect voor ieders rol en het benoemen van de verschillende belangen. Om

Aanpak Noord is uniek en noodzakelijk de uitvoering zo goed mogelijk te laten aansluiten bij de behoefte van bewoners en ondernemers. Tegelijkertijd is er meer nodig om een langjarige aanpak te laten slagen. De komende tijd gaan we hard werken om nog meer helderheid over en

14 Wij zijn samen Noord. Wij zijn de Noordse bewoners, we zijn de Noordse ondernemers en bedrijven, we zijn de sociale en culturele organisaties, we zijn de woningcorporaties, we zijn de gemeente. Wij zijn bondgenoten en pakken gezamenlijk Noord aan. De aanpak is van ons allemaal.

commitment op gewenste inzet van mensen en middelen van alle organisatieonderdelen binnen het gemeentelijk apparaat te krijgen. Meer samenhang en commitment in het gezamenlijk met partners werken aan de opgave van Noord. En langdurig en gelijkwaardig samenwerken met de bewoners en ondernemers. Met pionieren en door in vertrouwen

Dat doen we in vertrouwen. Dat is kwetsbaar en uitdagend voor iedereen. Maar tegelijkertijd noodzakelijk. Want zonder echt vertrouwen in elkaar zit je elkaar in de weg en maken we geen optimaal gebruik van onze krachten. Terwijl dát juist nodig is om werkelijk verschil te maken.

samen te werken gaan we op weg naar minder tweedeling en meer gelijke kansen voor iedereen in Noord. Zodat Noord weer meer in balans komt.

NOORDSE PRINCIPES Uit de gesprekken tussen bewoners, ondernemers, corporaties,

maatschappelijke

en

culturele

Geen vertrouwen of transparantie? We laten het elkaar meteen weten. Dat is misschien wel het belangrijkste principe: elkaar kunnen aanspreken en handelen uit gelijkwaardigheid. Noord staat voorop in de aanpak: dat wil zeggen dat de ervaringen en behoeften van bewoners en ondernemers van nu en in de toekomst uit Noord het uitgangspunt zijn.

organisaties en gemeente zijn deze Noordse principes

geformuleerd.

Zo

willen

we

het

vertrouwen, de prettige en veilige woon- en leefomgeving en kansengelijkheid voor de jeugd vergroten.

We erkennen dat belangen kunnen botsen, de opgave groot is en soms complex. Dan is er niet een perfecte oplossing. We brengen de botsingen in kaart voor alle partijen. We nemen, geven en krijgen van elkaar de ruimte om gezamenlijk aan de best mogelijke oplossing te werken. Het pionieren en samenwerken is gericht op minder tweedeling en meer kansen. Onze droom is dat Noord in balans is.

15

02. HERSTELLEN VAN BALANS Noord is het snelst groeiende stadsdeel van Amsterdam. Een grote zorg is dat huizen bouwen vanwege de grote woningnood leidend is. Dat kan ten koste gaan van de stadsnatuur en ecologische verbindingen en daarmee de leefbaarheid voor bestaande en nieuwe Noorderlingen. Bewoners en ondernemers geven aan dat de balans zoek is. Denk ook aan de toenemende druk op voorzieningen, infrastructuur, parkeerplaatsen en openbare ruimte. Dat vraagt om een integrale benadering, een Aanpak Noord.

Herstellen van balans

16

CENTRALE VRAAG: WAT VOOR STAD WILLEN WE ZIJN?

HOOFDDOEL 1: VERTROUWEN

Met een aanpak van 25 jaar is duurzaamheid

De verwaarlozing en achterstanden in de bestaande

onlosmakelijk

De integrale benadering van Aanpak Noord is

snelle veranderingen en stedelijke ontwikkelingen

cruciaal om het leven van Noorderlingen echt te kunnen verbeteren. Dat komt terug in de centrale vraag Wat voor stad willen we zijn? Met deze vraag hebben we de behoefte samengevat van bewoners en ondernemers om invloed te hebben op de ontwikkelingen in Noord. Want met de snelle stedelijke ontwikkelingen van de afgelopen jaren en de plannen voor verdere stedelijke ontwikkeling zijn bestaande achterstanden en tegenstellingen verscherpt. De vraag wat voor stad we willen zijn, speelt mee als onderlegger bij het formuleren van de hoofddoelen, de thema’s waaraan we werken en de leidende principes voor Aanpak Noord.

buurten, zowel fysiek als sociaal, tegenover de in Noord zorgen voor een steeds grotere kloof en voor een toename van wantrouwen. Herstel van vertrouwen is daarom een belangrijk hoofddoel van Aanpak Noord. Het gaat om het daadwerkelijk verbeteren van de situatie in Noord en het verbeteren van de relatie en communicatie, zodat bewoners en

ondernemers

het

vertrouwen

terugkrijgen

dat de lokale overheid en andere instanties en instituties als corporaties er ook voor hen zijn.

verbonden

aan

dit

hoofddoel.

”Duurzaamheid gaat over de toekomst, die van morgen en die van onze kinderen. We willen een duurzame stad zijn, en daarvoor heb je niet alleen technische

voorzieningen

nodig,

maar

vooral

ons, met onze talenten en de sociale waarden die we in onze buurten hooghouden”, aldus Red Amsterdam Noord. Beter isoleren van woningen, klimaatbestendig maken van de openbare ruimte en meer circulair maken van de economie doen we altijd samen met bewoners, zodat Noorderlingen kunnen profiteren van de transities.

Maar ook andersom gaat het om vertrouwen van de overheid en instituties en instanties in bewoners en ondernemers, door naar hen te luisteren en van hen te leren. Alleen door vertrouwen te geven kan de overheid stap voor stap vertrouwen terugwinnen.

HOOFDDOEL 3: KANSENGELIJKHEID JEUGD Alle kinderen en jongeren in Noord moeten dezelfde mogelijkheden en keuzes krijgen. Daarbij gaat het om zaken zoals betere scholing, huiswerkbegeleiding, gezonde voeding en bestrijden jeugdwerkloosheid.

HOOFDDOELEN

HOOFDDOEL 2: PRETTIGE EN VEILIGE WOONEN LEEFOMGEVING

Minstens zo belangrijk is het verbeteren van de

Aanpak Noord richt zich op drie hoofddoelen. Deze

Een prettige en veilige woon- en leefomgeving

Een buurt waar je kansrijk en veilig kan opgroeien.

hoofddoelen zijn gebaseerd op het Plan voor Noord van Red Amsterdam Noord, op de destijds opgestelde principenota’s van de Ontwikkel-buurtenaanpak, en de gesprekken met verschillende bewonersgroepen

zoals

groengroepen

en

bewoners-

en maatschappelijke initiatieven, met corporaties en met andere bewoners, ondernemers en sociale en culturele partners.

gaat over veiligheid in en om het huis, sociale verbinding, goede (gerenoveerde) woningen, een prettige en veilige openbare ruimte met behoud en versterking van de stadsnatuur, een omgeving waar de buurteconomie bloeit. Elke buurt heeft een eigen karakter, dynamiek en uitdagingen. Bewoners uit verschillende buurten uiten vaker hun zorgen over de leefbaarheid, veiligheid op straat en de kwetsbare posities van (jong)volwassenen.

thuissituatie en de buurt waarin kinderen wonen. Hier ligt een grote uitdaging waarbij een integrale aanpak noodzakelijk is.

Herstellen van balans

17

THEMA’S

LEIDENDE PRINCIPES

ACHTERSTANDEN WEGWERKEN: DE BASIS OP ORDE BRENGEN

Om deze drie hoofddoelen te bereiken, werken

Bij de start van Aanpak Noord was de urgentie voor

In de openbare ruimte en bij sociale huurwoningen

we samen aan zes thema’s. Deze thema’s worden

verandering en actie zo groot dat besloten is al aan

uitgebreid

hoofdstukken.

de slag te gaan terwijl dit plan in de maak was. Om

Uiteraard houden de thema’s verband met elkaar en

de eerste knelpunten aan te pakken en een start

bij activiteiten vanuit een thema zal zeker worden

te maken met het wegwerken van achterstanden.

gezocht naar combinaties en verbindingen. Dat maakt

Maar ook om samen, al doende de aanpak vorm te

het alleen maar sterker. Maar door de focus op deze

geven, de samenwerking op te bouwen en te leren en

zes thema’s is duidelijk wat de urgentie is en waarop

ontwikkelen. We zijn dus al aan de slag op basis van

het zwaartepunt van Aanpak Noord komt te liggen.

onderstaande leidende principes.

uitgewerkt

in

aparte

1. KANSEN VOOR JEUGD

minder achterstanden en meer perspectief – hoofdstuk 4

2. KANSRIJKE SOCIALE BUURTEN

samen werken aan meer veerkracht – hoofdstuk 5

3. WONEN

opknappen en verduurzamen – hoofdstuk 6

4. OPENBARE RUIMTE

achterstanden wegwerken en kwaliteit verbeteren – hoofdstuk 7

5. STADSNATUUR EN GROEN

Noord als natuurgebied – hoofdstuk 8

6. BUURTECONOMIE behouden en versterken – hoofdstuk 9

EXTRA AANDACHT VOOR 12 BESTAANDE BUURTEN Aanpak Noord richt zich met name op de volgende bestaande buurten van Noord: Volewijck, IJplein-/ Vogelbuurt, Waterlandpleinbuurt, Molenwijk, De Kleine Wereld, Banne-Noord, Banne-Zuid, Plan van Gool, Tutti-Frutti Terrasdorp, Tuindorp Buiksloot, Tuindorp

zijn grote achterstanden in het onderhoud. Ook op sociale thema’s zijn achterstanden, zoals een tekort aan sociale voorzieningen en jongerenwerkers. Het wegwerken van de achterstanden en op orde brengen van de basis is daarom een belangrijk onderdeel van Aanpak Noord. Natuurlijk is ook hierbij goede participatie en bewonersbetrokkenheid van belang.

DOORBRAKEN FORCEREN: EEN ANDER ANTWOORD OP COMPLEXE OPGAVEN Een deel van de opgaven is niet op te lossen binnen de gebruikelijke manier van werken, de standaard kaders of met de gebruikelijke partners. Soms is ook een verandering van beleid, ambities, systeem, werkinhoud, middelen en werkprocessen nodig. Met

Oostzaan en Tuindorp Nieuwendam.

gebruikmaking van de expertise van bewoners of

Dit zijn de 12 buurten waar sprake is van achterstallig

van kijken en samenwerken en wordt toegelicht in

onderhoud en een opeenstapeling van problematiek. Aanpak Noord kijkt niet heel specifiek naar buurtgrenzen, maar juist ook naar de relatie tussen de bestaande en nieuwe buurten en zoekt naar verbinding en aansluiting hiertussen. Juist om ook de kloof tussen ‘oud’ en ‘nieuw’ te dichten en kansen te benutten voor het gezamenlijk verbeteren van Noord.

deskundigen in het veld. Dit vraagt een andere manier hoofdstuk 3.

18

03. AANPAK NOORD MAKEN WE SAMEN Met Aanpak Noord willen we het vertrouwen herstellen tussen bewoners en de gemeente en andere instituties. Terwijl we tegelijkertijd werken aan complexe opgaven. Dat kan niet zonder een nieuwe manier van werken, waarbij bewoners en ondernemers als experts van de buurt en de problemen mede-eigenaar en deelgenoot zijn van de oplossingen. Met het motto: je praat niet over Noord zonder Noord. Een integrale buurtaanpak kan niet zonder verregaande bewonersbetrokkenheid en niet zonder verregaande zeggenschap.

Aanpak Noord maken we samen

EEN ANDERE MANIER VAN SAMENWERKEN Veel

bewoners,

ondernemers,

maatschappelijke

partijen en bestuurders en ambtenaren voelen de urgentie om op een andere manier te gaan werken. Ze zien het belang van samenwerken en beseffen dat daarbij iets anders nodig is voor de problemen waarop de aanpak zich richt, dan tot nu toe is gedaan. Want de hardnekkige en vaak intergenerationele problemen spelen nog steeds of nemen zelfs toe. Deze complexe opgaven vragen om maatwerk en maximale inbreng van bewoners en ondernemers. Bij het formuleren van de opgaven, het realiseren van oplossingen en bij

19 overheid die naast bewoners staat. Snel reageren en knelpunten oplossen. Het betekent een andere overheid en soms een andere rol voor bestuurders en ambtenaren. Met daarbij het besef dat het geluid van bewoners en ondernemers juist ook doorklinkt via de politieke debatten die in de stadsdeelcommissie en de raadscommissie worden gevoerd en in de besluiten die worden genomen. Waarbij soms niet alleen het belang van stadsdeel Noord speelt, maar ook het belang van de hele stad Amsterdam aan de orde is. Soms zijn er redenen om minder ruimte te geven voor participatie. Dan is het belangrijk dat die afwegingen zichtbaar en transparant worden gemaakt en daarover goed en tijdig gecommuniceerd wordt.

het beantwoorden van de vraag: Wat voor stad willen we zijn? Daarvoor gebruiken we de (organisatie)kracht van bewoners en we versterken deze daar waar het nodig is. Dit betekent continu in gesprek zijn met bewoners en ondernemers van Noord. Deze dialoog vindt, afhankelijk van de opgave, op het niveau van straat, buurt, gebied of stadsdeel plaats. Soms tijdens bijeenkomsten in de buurten, soms in de politieke arena. Daarnaast is een andere balans nodig in de samenwerking tussen alle betrokkenen die in de buurten werken en wonen. Meer in gelijkwaardigheid, in samenspraak en met meer vertrouwen en respect. Voor de gemeente en partners betekent dit meer ruimte geven aan bewoners en ondernemers, een

BUURTGESTUURDE AANPAK Als geen ander kenmerkt Noord zich door de verzameling buurten met een sterke, eigen identiteit. Veel Noorderlingen identificeren zich sterk met hun buurt en hebben er vaak een lange (familie) geschiedenis. In sommige bestaande buurten is de sociale samenhang groot, in andere buurten niet. Toch is de hoge organisatiegraad in Noord doorslaggevend voor Aanpak Noord. In sommige delen van Noord hoef je bewoners niet te organiseren, daar zijn ze dat al. In andere delen is het aanboren en versterken van de organisatiegraad van bewoners en verbinden van oude aan nieuwe bewoners nog een aandachtspunt voor de komende periode.

Aanpak Noord maken we samen

20 buurt kiest zelf een naam, zoals buurtsamenwerking,

“Een speeltuin voor ambtenaren noem ik het en ik word er stapelgek van.

buurtcoalitie of bondgenootschap. Zolang het maar bijdraagt aan de volgende uitgangspunten.

Wéér een onderzoeker in de buurt. Wéér een projectje, dat zogenaamd de problemen gaat oplossen. En ja, daar hoort natuurlijk ook weer een ander poppetje bij. Dacht je net aardig in de smiezen te hebben bij wie je waarvoor moet zijn, is diegene alweer weg omdat het geld op is. Vervolgens is er weer een nieuw potje met een nieuw project en een nieuw gezicht voor een ander probleem. Die weer bij nul begint en bij ons weer informatie wil ophalen. Hou daar alsjeblieft mee op. Het leidt nergens toe. Wil je vertrouwen? Wil je dat er echt iets verandert? Zorg dan voor mensen die er écht voor gaan en ons blijvend betrekken.” Bewoner Molenwijk

Bovenstaand citaat van een bewoner uit Molenwijk legt bloot waarom we een buurtgestuurde aanpak gaan starten. De afgelopen jaren zijn er al plannen gemaakt voor de bestaande buurten. Met betrokken partners gaan we deze actualiseren, prioriteren en voldoende middelen organiseren voor de uitvoering. Hierbij speelt de buurtgestuurde aanpak een cruciale rol. In elke buurt heeft dat een eigen gezicht en de

UITGANGSPUNTEN BUURTGESTUURDE AANPAK

• Zeggenschap voor bewoners en ondernemers We willen de opgaven én oplossingen samen met bewoners en ondernemers bepalen én uitvoeren, zodat hun expertise ook ingezet wordt. Bewoners kunnen hierbij mede opdrachtgever of opdrachtnemer zijn. In elke buurt krijgt dit een ander gezicht, we werken samen met buurtsamenwerkingen, buurtplatforms, buurtverbonden of buurtberaden. We bouwen zo veel mogelijk door op wat al door bewoners in gang gezet is. • Samenwerking en integraliteit Echt verschil maken we door meer samen te werken, met bewoners, professionals, ondernemers, kunsten cultuurinstellingen, partners uit het sociaal domein, scholen en woningcorporaties. Daarbij hebben we steeds een integrale blik en zoeken we naar onderlinge kruisbestuiving om meer impact te organiseren. We zorgen er bijvoorbeeld voor dat als we huizen renoveren of buurten aanpakken, we tegelijk ook de sociale problemen van bewoners helpen oplossen. • Continuïteit Voor structurele opgaven is structurele inzet nodig, en de inzet van mensen die langere tijd in een buurt werken. Nieuwe professionals krijgen goede overdracht van de voorgeschiedenis, lokale context en historie. Continuïteit betekent niet alles bij het oude laten, maar wel continu blijven samenwerken aan de opgaven. Het betekent ook een lange adem hebben: problemen die in

decennia zijn ontstaan, kun je niet in één dag oplossen. • Gezamenlijk sturen op impact We sturen gezamenlijk op de impact voor de lange termijn. Bij het meten van de impact nemen we de input van bewoners en uitvoerende professionals mee. We beantwoorden in de buurtsamenwerkingen gezamenlijk periodiek de vragen: Doen we het goede? En doen we het goede goed? • Innovatief We zijn niet bang voor innovatieve en zo nodig radicale oplossingen die een significante impact hebben op de levens van de bewoners. • Handelingsvrijheid en creativiteit Gebiedsgerichte plannen en opgaven geven een goed beeld van de opgaven per buurt en de oplossingsrichtingen. Tegelijkertijd zullen zaken mogelijk aangepast kunnen worden aan de actualiteit. Dat vraagt om handelingsruimte, creativiteit en financiële armslag. • Ruimte voor verschil In alle geprioriteerde buurten gaan we aan het werk met het vormen of versterken van buurtsamenwerkingen. Wat daarvoor nodig is, verschilt per buurt. Voor sommige buurten stellen we voor om met een intensieve aanpak te starten, voor andere buurten vooralsnog met een light variant. Zo ontstaat er ruimte voor verschillende snelheden. • Leren We leren vanaf het begin van en met elkaar. Per buurt maar ook Noordbreed richten we een transparant leerproces in met behulp van wetenschappers die ons volgen. De betrokkenen maken samen de

Aanpak Noord maken we samen

21 leervragen. De uitkomsten nemen we serieus. Dat betekent ook dat we het lef hebben om te stoppen als blijkt dat dingen niet werken.

in oprichting om de sociale veiligheid integraal op buurtniveau aan te pakken. In Molenwijk bouwen we aan een buurtcoalitie, die met een buurtplan werkt om gezamenlijk aan de slag te gaan met de belangrijkste onderwerpen die daar spelen. In De Kleine Wereld

AL BEGONNEN MET DE BUURTGESTUURDE AANPAK In een aantal buurten is al gestart met een integrale buurtaanpak die voortbouwt op de eerder opgestelde nota’s voor de buurt of initiatieven vanuit bewoners zelf. Bewoners zijn niet alleen betrokken bij het identificeren van problemen maar ook bij het bedenken en uitvoeren van duurzame oplossingen. Dit leidt tot effectieve resultaten die de gemeenschappen ten

wordt gewerkt aan bondgenootschappen rondom vier onderwerpen waaraan bewoners nu de hoogste prioriteit geven: wonen en zorg, veiligheid, opgroeien en jongeren. In de Waterlandpleinbuurt zijn we begonnen met de voorbereiding van een dergelijke aanpak. Later breiden we de buurtgestuurde aanpak uit naar nog meer buurten.

goede komen. Zo’n buurtaanpak kent verschillende vormen. In IJplein-/Vogelbuurt zijn eerder in het kader van de ongedeelde wijk vergaande samenwerkingsafspraken gemaakt tussen gemeente en vijf corporaties. Maar

bewoners

en

ondernemers

hebben

nog

geen gelijke positie in deze samenwerking. Samen met

vijf

corporaties,

het

bewonersplatform

en

ondernemersplatform wordt het komende jaar deze bestaande samenwerking verder uitgebreid. Ook loopt daar al enige jaren de bewonersgestuurde aanpak Schuldenvrije buurt. In de Van der Pekbuurt ontstaat een beweging vanuit Buurthuis Van der Pek om met elkaar de buurt te verbeteren. Voor Banne-Zuidwest, waar woningen moeten worden opgeknapt, is het plan om met bewoners een buurtvisie te maken. Tegelijkertijd wordt er gebouwd aan een buurtsamenwerking rondom de sociale opgaven. In Tutti-Frutti Terrasdorp is een taskforce

NOORDBREDE BONDGENOOTSCHAPPEN EN SAMENWERKINGEN Er zijn ook zaken die Noordbreed spelen of waarvan de oplossing niet op buurtniveau ligt. Voor dat soort opgaven bouwen we Noordbreed aan bondgenootschappen rondom die opgaven. Denk aan: • Coalities tussen scholen, jongeren, ouders, ondernemers en bedrijven om doorbraken te creëren om jongeren concrete mogelijkheden en een kansrijk perspectief te bieden. Om zo het vroegtijdig schoolverlaten te verminderen. • Culturele organisaties in Noord. Want zonder kunst en cultuur geen verbeelding, creativiteit, verhalen en synergie om gezamenlijk te komen tot een nieuw perspectief voor en door Noord. Noord kent een rijk cultureel maatschappelijk

Aanpak Noord maken we samen

22

betrokken netwerk dat zich al jaren inzet voor Noorderlingen, jong en oud. In verschillende buurten van Noord hebben leden van de cultuurtafel Noord een grote maatschappelijke impact. Deze culturele organisaties zijn een belangrijke samenwerkingspartner om te werken aan de opgaven in Noord.

STAND VAN ZAKEN BUURTGESTUURDE AANPAK

• De samenwerking met de groengroepen uit Noord en de wens van veel bewoners om Noord als een natuurgebied te beschouwen en het groen te beschermen. Voor dergelijke Noordbrede bondgenootschappen gelden dezelfde uitgangspunten als bij de buurtgestuurde aanpak.

Buurtgestuurde aanpak is gestart.

NIEUWE INSTRUMENTEN VOOR BEWONERSBETROKKENHEID

Molenwijk

Van der Pekbuurt Buurtsamenwerking ontstaat rondom

Tutti-Frutti Terrasdorp Taskforce is in oprichting.

IJplein-/Vogelbuurt Loopt al een aantal jaar.

buurthuis Van der Pek en andere betrokken partijen.

Om de verregaande bewonersbetrokkenheid te realiseren, helpt het verminderen van bureaucratische hobbels en het ontwikkelen van nieuwe instrumenten en werkwijzen. Hier wordt stedelijk hard aan gewerkt, onder andere in de proeftuin Buurtplatformrecht,

Waterlandpleinbuurt Banne

waar Red Amsterdam Noord deel van uitmaakt. Het participatieprotocol van Red Amsterdam Noord is

Opzetten buurtsamenwerking gestart rondom

overgenomen in het beleidskader participatie en

kansengelijkheid jeugd in de hele Banne.

de participatieverordening, die nu ter inspraak ligt,

Voorbereidingen buurtvisie met bewoners

wordt in mei 2024 van kracht. Hieronder een aantal

voor Banne-Zuidwest lopen.

Oriëntatiefase is gestart.

De Kleine Wereld

voorbeelden van instrumenten die in ontwikkeling zijn. • Ontwikkelperspectieven via scenario denken Het werkelijk gezamenlijk vormgeven van de ontwikkeling van Noord en dit een plek geven in gemeentelijk beleid is een zoektocht die tot nu

Bondgenootschappen gestart rond 4 onderwerpen.

Aanpak Noord maken we samen toe niet gemakkelijk is gebleken. Behoeften van ondernemers en bewoners botsen soms met eerder genomen besluiten of huidig beleid. Om het gesprek hierover te kunnen voeren en ruimte te zoeken voor invloed is een scenariotraject gestart tussen Red Amsterdam Noord en gemeente. Daar gaan we ook andere partners en bewoners bij betrekken zodat het breder is dan alleen een gesprek tussen Red Amsterdam Noord en gemeente. Het idee is om in co-creatie een verzameling op samenhang gebaseerde toekomstverhalen voor Noord te maken. Deze verhalen hebben grotendeels de vorm van scenario’s die we de komende jaren gebruiken om het gesprek over de richting van een bepaalde ontwikkeling te voeren. Het wordt een middel om taal te geven aan welke impact een ontwikkeling, groot of klein, kan hebben op de leefomgeving van bewoners en om samenhang en uitganspunten ter discussie te kunnen stellen. Hoe dit traject eruitziet, wordt in de loop van het jaar 2024 duidelijker. • Bewonerseffectrapportage (BER) Deze rapportage ontwikkelt de gemeente in samenwerking met betrokken bewoners waaronder Red Amsterdam Noord. Als pilot wordt de BER ingezet bij de herontwikkeling van de voormalige Apotheek in de Statenjachtstraat. Daar is het participatieproces in co-creatie gestart met ontwikkelaar, bewoners en gemeente.

De BER is vergelijkbaar met de Milieueffectrapportage: een instrument voor het beoordelen van door de overheid voorgenomen activiteiten en de impact daarvan op bewoners. • Regeling bewonersinzet Deze stadsbrede regeling geeft de mogelijkheid om een geldbedrag te geven aan bewoners die op (persoonlijke) uitnodiging van de gemeente

23 actief meedenken en meedoen met gemeentelijke vraagstukken/projecten. In de huidige praktijk zijn er al goede voorbeelden. Voor de positie van bewoners bij Aanpak Noord is het van belang om deze regeling nog verder uit te werken. De regeling zal vaker worden ingezet als meer buurtsamenwerkingen met bewoners van start gaan. • Ondersteunen bewonersplatform Op verschillende vlakken ondersteunt stadsdeel Noord bewonersplatforms zodat zij zich kunnen richten op hun missie en doelen. Bijvoorbeeld de groengroepen in Noord, wijkwerkcoöperatie De Bol en Red Amsterdam Noord. De verwachting is dat bewoners elkaar inspireren en dat er meer bewonersplatforms gaan ontstaan de komende jaren. • Bewonersparticipatie bij stedelijke ontwikkeling Met bewoners samen onderzoeken hoe zij vanaf het begin beter betrokken kunnen zijn bij plannen voor stedelijke ontwikkeling. Goed voorbeeld is het vormen van een buurtvisie met bewoners, corporaties en gemeente voor het westelijk deel van Banne-Zuidwest (Klipperbuurt) waarbij aandacht is voor zowel fysieke als sociale aspecten. • Uitwisselen van kennis en ervaring tussen bewoners en ambtenaren Bewoners zijn experts van hun buurt. De kennis en ervaring van bewoners willen we inzetten om ambtenaren te helpen om hun werk zo goed mogelijk te laten aansluiten bij de behoefte van bewoners en ondernemers.

Zo heeft Verdedig Noord vanuit hun School voor Strijders verschillende workshops georganiseerd voor bewoners en ambtenaren over wat we bij

complexe vraagstukken in de stad kunnen leren van Hip Hop. Met de ambitie dit verder uit te bouwen tot een vast lesprogramma/leerlijn. Ook vanuit de groengroepen zijn er inspirerende ideeën voor kennisdeling.

24

04. KANSEN VOOR JEUGD: MINDER ACHTERSTANDEN EN MEER PERSPECTIEF Een groot deel van de Noordse jeugd groeit op in minimahuishoudens. Te veel kinderen starten al met een taalachterstand op school, met uiteindelijk een hogere kans op een niet passend schooladvies of zelfs voortijdig schooluitval. De jeugdwerkloosheid is hier hoger dan in andere delen van Amsterdam. Er is vaak sprake van intergenerationele kansenongelijkheid. Kinderen die opgroeien in de oorspronkelijke, bestaande buurten lopen meer risico om in aanraking te komen met jeugdcriminaliteit. Door deze mix van factoren zijn er eigenlijk geen snelle oplossingen. Het vereist nieuwe manieren van samenwerken tussen de gemeente, ouders, jeugd, maatschappelijke initiatieven, (mbo-) scholen en zorg- en welzijnsorganisaties.

Kansen voor jeugd: minder achterstanden en meer perspectief

WAT SPEELT ER?

25

MINIMA JONGEREN LANGDURIG (120% VAN HET WETTELIJK SOCIAAL MINIMUM EN WEINIG VERMOGEN) OP BUURTNIVEAU, 2019

IN ARMOEDE OPGROEIEN Een groot deel van de jeugd in Noord groeit langdurig op in armoede. In De Kleine Wereld en Plan van Gool groeit één op de drie de kinderen op in armoede. In de Van der Pekbuurt, Molenwijk en IJplein-/Vogelbuurt is dit één op de vier kinderen. Uit onderzoek blijkt dat opgroeien in armoede een negatieve impact heeft op kinderen in hun verdere ontwikkeling qua positie op de arbeidsmarkt, woningmarkt, gezondheid en levensverwachting.

TAALACHTERSTANDEN Een deel van de kinderen in Noord groeit op met een taalachterstand. Dit is bijvoorbeeld terug te zien in het aantal indicaties voor voor- en vroegschoolse educatie (VVE). De kans is groot dat kinderen zonder extra interventies met een (taal)achterstand op de basisschool starten. Deze achterstanden kunnen een heel leven doorwerken. Bron: IIV/ VBS / bewerking O&S

Veel beter dan gemiddeld

<5,0%

Slechter dan gemiddeld 

14,9 - 18,1%

Beter dan gemiddeld 

5,1 - 8,3%

Veel slechter dan gemiddeld

>18,1%

Rond het stedelijke gemiddelde 

8,4 - 14,8%

Stedelijk gemiddelde

11,6%

Kansen voor jeugd: minder achterstanden en meer perspectief

26

PEUTERS MET VOOR- EN VROEGSCHOOLSE EDUCATIE-INDICATIE (%), 2020 “Toen ik via het mbo uiteindelijk op het hbo kwam, merkte ik dat ik helemaal niet meekwam in discussies, ik sprak niet goed genoeg Nederlands. Het was niet alleen harder werken op school, maar ook sociaal gezien voelde ik me op achterstand.” Een jongere uit Noord waarmee we spraken over kansengelijkheid

VROEGTIJDIG SCHOOLVERLATEN: DE KAART KLEURT ROOD Noord

heeft

het

grootste

aandeel

vroegtijdige

schoolverlaters van de stad. In sommige buurten ligt dat rond de 1 op de 5 jongeren. Dit is zo in buurten waar veel jongeren wonen uit families die al generaties in Noord wonen: Blauwe Zand (Tuindorp Buiksloot), Tuindorp Nieuwendam-Oost, Bloemenbuurt-Noord en Tutti-Frutti Terrasdorp. Maar ook in de buurten waar meer jongeren wonen met een biculturele achtergrond is het aantal vroegtijdige schoolverlaters fors. Bron: Elektronisch Loket VVE Veel meer dan gemiddeld

<37,3%

Minder dan gemiddeld 

10,7 - 17,3%

Meer dan gemiddeld 

30,7 - 37,3%

Veel minder dan gemiddeld

>10,6%

Rond het stedelijke gemiddelde 

17,4 - 30,6%

Stedelijk gemiddelde

24,0%

Kansen voor jeugd: minder achterstanden en meer perspectief

WAT DOEN WE AL OF GAAT ER IN 2024 GEBEUREN?

27

JONGEREN (18-22 JAAR) ZONDER STARTKWALIFICATIE (%), 2021

Het thema kansen voor jeugd delen we op in drie leeftijdsgroepen: van -9 maanden tot 4 jaar, van 4 jaar tot 12 jaar en van 12 jaar tot en met 27 jaar. Per leeftijdsgroep bekijken we waar we de basis op orde moeten krijgen, waar we moeten inzetten op preventie en waar we extra perspectief kunnen bieden. Dat doen we samen met ouders, kinderen, informele en formele partijen uit het sociaal domein, scholen en andere betrokkenen. In 2023 zijn we hiermee begonnen in de drie buurtsamenwerkingen in de Banne, Molenwijk en De Kleine Wereld.

LEEFTIJDSGROEP -9 MAANDEN TOT 4 JAAR Moeders in een achterstandspositie en met een klein sociaal netwerk ervaren veel drempels bij het vinden van een passend hulpaanbod voor henzelf of hun kinderen. Dat blijkt uit onderzoek in De Kleine Wereld, Waterlandpleinbuurt en de Banne. Vanuit de ‘eerste 1000 dagen-aanpak’ werken we aan een kansrijke start met een laagdrempelige hulpverlening voor zwangere vrouwen en moeders. Samen met moeders, informele maatschappelijke initiatieven,

GGD,

Samen

Noord,

zorgpartijen,

de coalitie Gezonde en Kansrijke Start en andere professionals gaan we aan de slag in de buurtsamenwerkingen in de Banne, Molenwijk en De Kleine Wereld. We willen deze groep beter bereiken

Bron: Erisa Veel beter dan gemiddeld

< 3,5%

Slechter dan gemiddeld 

Beter dan gemiddeld 

3,6 - 5,7%

Veel slechter dan gemiddeld

Rond het stedelijke gemiddelde 

5,8 - 10,0%

Stedelijk gemiddelde

10,1 - 12,2% >12,2% 7,9%

Kansen voor jeugd: minder achterstanden en meer perspectief tijdens de eerste 1000 dagen van hun kind op het gebied van gezondheid, financiële stress en opvoedingsdilemma’s. Vanuit de verhalen van de ouders pakken we de rode draden en knelpunten vast, waarop we doorbraken organiseren. • We starten pilots voor zwangere vrouwen en moeders zodat kinderen in de eerste 1000 dagen zonder financiële stress kunnen opgroeien. Bijvoorbeeld met versnelde toegang tot schuldhulpverlening en door aan te sluiten bij de pilot Gewoon Geld Geven vanuit WPI. • In de drie buurtsamenwerkingen is de OBA een belangrijke partner, waarbij het voorkomen van taalachterstanden topprioriteit is.

en scholen en organisaties als de OBA, Studiezalen en IMC-weekendschool. • Bij de buurtgerichte aanpak in de Banne, De Kleine Wereld en Molenwijk kijken we samen met ouders, bewoners, informele initiatieven, ouder- en kindteams en de scholen naar vervolgstappen voor meer kansen voor kinderen. Zoals de familieschool bij basisschool De vier windstreken en de PPO (Positief Pedagogische Omgeving) in de Banne.

JONGEREN VANAF 12 JAAR Samen met diverse betrokkenen en vooral samen met de jongeren zelf werken we aan allianties voor toekomstperspectief en aan meer en betere plekken voor de jeugd.

KINDEREN 4 JAAR TOT 12 JAAR Samen met scholen, culturele partijen, ouders en kinderen bepalen we wat er nodig is om de segregatie in het onderwijs en de kansenongelijkheid te verminderen. • Project Breeduit in Plan van Gool heeft geleid tot een naschoolse ontwikkelomgeving met als doel de segregatie en kansenongelijkheid te verminderen. We breiden deze werkwijze uit naar de Banne. Dit doen we in 2024 samen met Buurtsamenwerking De Banne, ouders en kinderen, het onderwijs en de partners uit de sociale basis. Zo wordt de naschoolse ontwikkelomgeving afgestemd op de behoeften van de buurt. • Er komt extra aandacht voor leerlingen die vanwege een taalachterstand onder hun niveau presteren. We werken hierin samen met de ouders

De handen ineen slaan voor toekomstperspectief In Noord staan nog te veel jongeren aan de kant, zonder perspectief op werk of opleiding. Met de jongeren zelf gaan we doen wat nodig is om ze weer perspectief te bieden op het gebied van werk en of opleiding. We willen dat jongeren in Noord een startkwalificatie halen zodat ze beter kunnen concurreren op de arbeidsmarkt of om hun perspectief te vergroten door werkervaring op te doen. Daaraan werken we samen met jongeren, het mbo, ondernemers, jongerenwerk en het jongereninformatiepunt. We onderzoeken samen met jongeren vanaf 16 jaar wat er vanuit hun perspectief extra of anders nodig is om hiervoor een doorbraak te bereiken. We verkennen nauwere samenwerking op de thema’s stages in Noord, vergroten (digitale) leefwereld en studiekeuze.

28 • Jongeren profiteren van de transities Er liggen veel kansen in de stad waar Noordse jongeren nog onvoldoende van (kunnen) profiteren. Denk aan de woningbouwopgave in Noord, de energietransitie en de circulaire ambities van de gemeente. We bouwen coalities rondom deze opgaven met ondernemers, het mbo, woningcorporaties, projectontwikkelaars en wijkinitiatieven om de kansen die deze transities bieden ten goede te laten komen aan de jongeren in Noord. • Tech hubs Bij de Wiekslag in Molenwijk en de experimentele werkplaats EWP in De Kleine Wereld bouwen we aan ontmoetingsplekken door en voor jongeren waar ze zich kunnen doorontwikkelen op het vlak van techniek. Het moeten tech hubs worden waar ondernemers op het gebied van installatietechniek, duurzaamheid en elektra hun nieuwe werknemers vinden. Waar jongeren in aanraking komen met de verschillende vormen van techniek en met vervolgopleidingen en potentiële werkgevers. Ondernemers en het mbo tonen veel interesse voor dit initiatief. De komende jaren gaan we werkgevers nog beter verbinden aan de talentvolle jongeren in Noord via de tech hubs.

• Netwerken voor kansen We bouwen aan een netwerk van kruiwagens: ondernemers, bewoners die hun sporen hebben verdiend in bedrijfsleven, overheid, techniek, kunst en cultuur of wetenschap die hun netwerk openen voor de jongeren in Noord, die het ondanks hun opleiding niet lukt om een baan of stage op niveau te bemachtigen. We koppelen hen aan het meiden-en-vrouwencentrum, scholen, de jongerenambassadeurs en de jeugdvoorzieningen.

Kansen voor jeugd: minder achterstanden en meer perspectief Plekken voor jeugd In alle buurten moeten plekken zijn voor kinderen en jongeren. Plekken met goede kinder- of jongerenwerkers of andere rolmodellen uit de buurt. • Nieuwe locaties In de Waterlandpleinbuurt en in Molenwijk wordt in 2024 een jeugdvoorziening gebouwd. De jongeren krijgen een belangrijke rol in het vormgeven van hun toekomstige plek. Efficiënter gebruik maken van elkaars locaties • Meerdere bewoners(initiatieven) en culturele initiatieven willen activiteiten voor de jeugd in Noord organiseren. Het is de kunst hoe we dit versterken en verbinden aan het jongerenwerk. Daarbij zien we jongeren niet los van hun context. De antwoorden, oplossingen en actiepunten moeten vanuit de jongeren zelf komen. Zij zijn een gelijkwaardige en competente gesprekspartner die we actief betrekken bij de invulling en ontwikkelingen van hun wijk. • Meiden en vrouwen uit verschillende hoeken uit Noord missen een plek waar zij zichzelf kunnen ontwikkelen. In 2023 zijn we samen met verschillende groepen Noordse vrouwen gestart om een meiden-en-vrouwencentrum te openen en gezamenlijk te programmeren. Hoofddoel is het verbeteren van de sociaal-economische positie van meiden en vrouwen.

Plannen om hier te werken volgens de principes van community wealth building zijn in de maak: we zorgen dat geldstromen zo veel mogelijk terechtkomen en blijven in de buurt door onze inkoop te richten op lokale ondernemers en bewoners. • Wonen: we zoeken naar integrale oplossingen om het perspectief voor jongeren te verbeteren.

29

We onderzoeken of er trajecten mogelijk zijn die bestaan uit een combinatie van perspectief op werk, schuldenvrij zijn en wonen.

onderwijs hebben toegezegd hieraan te willen meewerken. Daarnaast werken we samen met ouders, actieve bewoners, informele en formele culturele en maatschappelijk organisaties, ouder- en kindteams, werkgevers en ondernemers, mbo, gemeentelijke directies en onderzoekers.

WAT MOET ER OP LANGERE TERMIJN GEBEUREN? Het

doorbreken

van

intergenerationele

kansen-

ongelijkheid vraagt een meerjarige integrale aanpak. Omdat de ongelijkheid op meerdere levensdomeinen voorkomt, versterkt dat de ongelijkheid en complexiteit van de problematiek. De komende jaren verkennen we welke doorbraken en initiatieven nodig zijn om verbetering op meerdere levensdomeinen en levensfasen te organiseren. Zodat de volgende generatie wél meer kansen krijgt. En minder risico loopt om in aanraking te komen met criminaliteit. Een ambitie voor de komende jaren is om de buurtrechtbank die in Zuidoost is opgezet ook in Noord te starten.

WIE ZIJN BETROKKEN? We betrekken kinderen en jongeren bij Aanpak Noord. Dit doen we via al bestaande organisaties zoals de

kindercommissie,

de

jongerenambassadeurs

en de kinderwijkraden. Per buurt organiseren we jongerendialogen en -debatten met de organisaties en sleutelfiguren uit die buurt. Scholen voor voortgezet

30

05. KANSENRIJKE SOCIALE BUURTEN: SAMEN WERKEN AAN MEER VEERKRACHT Niet alleen het gezin maar ook de buurt waarin je opgroeit bepaalt de rijkheid van mogelijkheden in iemands leven. Wij willen dat alle kinderen in Noord opgroeien in kansrijke sociale buurten. Buurten waar het gebrek aan bestaanszekerheid een term wordt uit een ver verleden. Waar iedereen toegang heeft tot gezonde voeding, in een buurt die uitnodigt tot bewegen. Buurten waarin je veilig kan buitenspelen, waar geen criminaliteit is, waar sociale netwerken zijn die als een vangnet en trampoline werken voor als het even wat minder gaat. Buurten met genoeg stageplekken en werk(ervaringsplekken) omdat we de buurt zo veel mogelijk laten profiteren van de opgaven in Noord.

Kansrijke sociale buurten: samen werken aan meer veerkracht

WAT SPEELT ER?

31

VEERKRACHT BEWONERS OP BASIS VAN WERK EN INKOMEN, GEZONDHEID EN KWETSBAARHEID

We zijn in Noord gezegend met veel informele netwerken, culturele initiatieven, bewoners die elkaar helpen en buurthuizen die bewoners zelf beheren. Er is dus zeker sprake van veerkrachtige buurten. Toch zijn er ook nog stappen te zetten.