Onderzoek monitoring in de openbare ruimte.pdf

Onderzoek Monitoring in de openbare ruimte Commissie Persoonsgegevens Amsterdam 20 juni 2019 2019-0405/AdB/sm/mh/ss/ms

Commissie Persoonsgegevens Amsterdam T.a.v. de heer mr. dr. U. van de Pol

Amsterdam, 20 juni 2019 Refererentienummer: 2019-0405/ADB/sm/mh/ss/ms

Onderwerp: Onderzoek Monitoring in de openbare ruimte Geachte heer Van de Pol, Met genoegen presenteren wij u hierbij de rapportage van ons onderzoek, in overeenstemming met onze offerte (referentie: 2018-0775/ADB/sm/ms) van 30 oktober 2018. U heeft ons gevraagd een onderzoek uit te voeren naar de feitelijke en juridische situatie met betrekking tot cameratoezicht en - andere - volgsystemen van burgers in de openbare ruimte die door of namens de gemeente Amsterdam worden uitgevoerd. In onderliggende rapportage zijn de vormen van monitoring in het onderzoeksgebied inzichtelijk gemaakt op basis van interviews met medewerkers van de gemeente Amsterdam, de politie en andere partijen, het uitvoeren van veldonderzoek ter plaatse en het bestuderen van aanwezige documentatie. Deze vormen van monitoring worden in de vorm van een voettocht door het gebied van de Rode Loper beschreven in hoofdstuk 4 en zijn in hoofdstuk 6 schematisch in een overzicht weergegeven. Onze observaties hebben wij beschreven in hoofdstuk 5. In de appendix zijn de gebruikte systemen voor monitoring meer in detail opgenomen.

Mocht u na het lezen van het rapport nog verdere vragen hebben, dan kunt u contact opnemen met ondergetekende of met Sandra Mochèl, via telefoonnummer 088 – 792 30 92 of e-mail: sandra.mochel@pwc.com. Hoogachtend, PricewaterhouseCoopers Advisory N.V.

Adri de Bruijn Partner adri.de.bruijn@pwc.com 088 – 792 65 87

Hoofdstuk 2 bevat de managementsamenvatting. Wij willen u danken voor de mogelijkheid deze opdracht uit te voeren en voor een prettige samenwerking. PricewaterhouseCoopers Advisory N.V., Thomas R. Malthusstraat 5, 1066 JR Amsterdam, P.O. Box 90357, 1006 BJ Amsterdam, the Netherlands; T: +31 (0) 88 792 00 20, F: +31 (0) 88 792 96 40, www.pwc.nl ‘PwC’ is het merk waaronder PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. (KvK 34180285), PricewaterhouseCoopers Belastingadviseurs N.V. (KvK 34180284), PricewaterhouseCoopers Advisory N.V. (KvK 34180287), PricewaterhouseCoopers Compliance Services B.V. (KvK 51414406), PricewaterhouseCoopers Pensions, Actuarial & Insurance Services B.V. (KvK 54226368), PricewaterhouseCoopers B.V. (KvK 34180289) en andere vennootschappen handelen en diensten verlenen. Op deze diensten zijn algemene voorwaarden van toepassing, waarin onder meer aansprakelijkheidsvoorwaarden zijn opgenomen. Op leveringen aan deze vennootschappen zijn algemene inkoopvoorwaarden van toepassing. Op www.pwc.nl treft u meer informatie over deze vennootschappen, waaronder deze algemene (inkoop)voorwaarden die ook zijn gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel te Amsterdam.

Inhoud rapportage

Inhoud

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7.

Inhoud rapportage Managementsamenvatting Aanleiding, doelstelling en aanpak Een dagje Amsterdam Observaties Vormen van monitoring Appendix

Pagina 1 PwC-4YQ75Z3WDJXJ-486933109-283

01 02 05 07 12 18 27

Managementsamenvatting

Managementsamenvatting Uitgangspunt dat burger onbespied en anoniem door de stad kan lopen staat onder druk In de gemeente Amsterdam worden steeds meer vormen van monitoring toegepast. De gegevens die daarbij worden verwerkt kunnen persoonsgegevens bevatten. De gemeente Amsterdam heeft in haar “Stedelijk kader verwerken persoonsgegevens” uitgangspunten geformuleerd voor de verwerking van persoonsgegevens door de gemeente, waaronder het uitgangspunt dat burgers zich onbespied en anoniem kunnen bewegen in de openbare ruimte. De Commissie Persoonsgegevens Amsterdam (CPA) heeft PwC gevraagd de vormen van monitoring in de gemeente Amsterdam in kaart te brengen. Vormen van monitoring zijn inzichtelijk gemaakt binnen het onderzoeksgebied: het Stationsplein, Rode Loper, de daaraan parallelle winkelstraten (Nieuwendijk en de Kalverstraat) en De Wallen. Het gaat hierbij om monitoring door of namens de gemeente en niet op vormen van monitoring door particulieren, bedrijven en/of andere overheidsorganisaties. In deze rapportage zijn de vormen van monitoring in het onderzoeksgebied inzichtelijk gemaakt op basis van interviews met medewerkers van de gemeente Amsterdam, de politie en andere partijen, het uitvoeren van veldonderzoek en het bestuderen van aanwezige documentatie.

Uitlopende vormen van monitoring voor verschillende redenen vinden plaats in het gebied Lopend door het gebied en uit gesprekken blijkt dat er op verschillende plekken verschillende soorten monitoring worden toegepast. Allereerst camera’s: vaste camera’s in de vorm van tel- of verificatiecamera’s voor crowd management, gemeente-camera’s voor de handhaving van de openbare orde, ANPR-/milieuzoneen verkeerscamera’s voor de verkeershandhaving en mobiele camera’s in de vorm van scanauto’s voor het handhaven van het parkeerbeleid en bodycams in het kader van handhaving van de openbare orde. Naast camera’s worden ook wifi-sensoren voor crowd management en beacons in het kader van het Open Beacon Network toegepast. Pagina 2 PwC-4YQ75Z3WDJXJ-486933109-283 6

Vormen van monitoring voor de burger nog niet voldoende transparant Uit het onderzoek is naar voren gekomen dat in de gemeente Amsterdam nog geen volledig inzicht is in de vormen van monitoring die door de gemeente worden toegepast, welke persoonsgegevens daarbij worden verzameld en voor welke doeleinden de gegevens worden gebruikt. De gemeente is binnen verschillende afdelingen op dit moment ook zelf bezig met het in kaart brengen van de vormen van monitoring in de stad. De gemeente werkt aan diverse digitale kaarten die voor de burger inzichtelijk maken op welke punten in de stad sprake is van monitoring. Vaak gaat dit om punten in de stad waar een vaste camera of sensor is geplaatst. De informatie is echter nog versnipperd en niet alle vormen van monitoring worden op de kaarten weergegeven. Daarnaast is op locatie, ter plekke, niet altijd duidelijk of er monitoring plaatsvindt en zo ja waarvoor. Daarmee is de informatie naar de burger nog niet transparant. Meer inzicht in en juridische onderbouwing voor delen van gegevens met derden gewenst Het merendeel van de apparaten legt geen persoonsgegevens vast met het doel om personen te volgen (zoals observatiecamera’s voor toezicht, camera’s voor verkeersmanagement en camera’s voor handhaven van parkeerbeleid) en gegevens worden verwijderd zodra deze niet langer nodig zijn.

Op basis van de verzamelde informatie kan een persoon echter wel worden gevolgd of gezocht. In specifieke situaties kunnen deze gedeeld worden met bijvoorbeeld Politie of OM. Wij hebben geconstateerd dat niet altijd sprake is van een specifieke situatie: de gegevens van de ANPR camera’s worden direct met de Politie gedeeld zonder dat het duidelijk is wat daarvoor de rechtsgrondslag is. Binnen de gemeente loopt hier een discussie over om dit direct delen van gegevens te beperken. Door sommige apparaten, waaronder beacons, worden locatiegegevens van personen vastgelegd. Deze gegevens worden voor verschillende doeleinden gebruikt, waarbij ook derde partijen toegang kunnen krijgen tot de gegevens. Van deze vorm van monitoring is minder inzichtelijk waar de gegevens precies voor worden gebruikt en welke partijen hier toegang toe hebben. Beoordeling inzet van monitoring is een afweging per onderdeel van de gemeente en niet duidelijk hoe het uitgangspunt “anoniem en onbespied” wordt meegenomen in deze afwegingen Het opnemen van beelden van burgers in de openbare ruimte betreft een inbreuk op de privacy en mag alleen in specifieke situaties worden toegepast. Slechts wanneer sprake is van een minimale inbreuk op de privacy van de burger of wettelijke basis mag monitoring door de gemeente worden toegepast.

Pagina 3 PwC-4YQ75Z3WDJXJ-486933109-283

Wij hebben gezien dat elk onderdeel van de gemeente hier haar eigen afwegingen in maakt. Tijdens het uitvoeren van het onderzoek hebben wij de opgevraagde documentatie rondom de besluitvorming niet ontvangen. Uit gesprekken is gebleken dat het uitgangspunt “onbespied en anoniem” niet transparant wordt meegenomen in de beoordeling.

Aanbevelingen Op grond van onze observaties komen wij tot de volgende aanbevelingen om meer inhoud aan het uitgangspunt “onbespied en anoniem” te geven: - Stel kaders op voor de specifieke gevallen waarin van dit uitgangspunt mag worden afgeweken. Hierdoor wordt het voor de burger en onderdelen van de gemeente helder wat de uitzonderingen zijn, maar ook wordt duidelijker wat het uitgangspunt nu eigenlijk wel of niet inhoudt. - Laat onderdelen van de gemeente motiveren waarom wordt afgeweken van het uitgangspunt “onbespied en anoniem”. - Overweeg meer regie te voeren op de diverse vormen van monitoring: -

Zijn de juiste overwegingen toegepast?

-

Is er een totaal overzicht?

-

En wordt dit eenduidig en transparant naar de burger gecommuniceerd, voorzien van voorbehouden rondom de volledigheid van de vormen van monitoring?

-

Worden de juridische verplichtingen (zoals bewaartermijnen, gegevensuitwisseling etc.) correct nageleefd?

Door het toenemen van de aantallen en vormen van monitoring wordt het –denken wij- belangrijker om deze regie in te zetten.

Leeswijzer In deze rapportage zijn de vormen van monitoring in het onderzoeksgebied inzichtelijk gemaakt op basis van interviews met medewerkers van de gemeente Amsterdam, de politie en andere partijen, het uitvoeren van veldonderzoek en het bestuderen van aanwezige documentatie. In hoofdstuk 4 komen diverse vormen monitoring vanuit het perspectief van de burger aan de orde. De algemene observaties zijn opgenomen in hoofdstuk 5. De vormen van monitoring worden eerst schematisch in een overzicht weergegeven in hoofdstuk 6 en zijn per vorm daarna gedetailleerd uitgewerkt.

Pagina 4 PwC-4YQ75Z3WDJXJ-486933109-283

Aanleiding, doelstelling, en aanpak

Aanleiding en doelstelling “Iedereen in Amsterdam heeft het recht op respect voor zijn of haar privéleven. Voor iedereen in Amsterdam geldt het uitgangspunt dat zij zich onbespied en anoniem (moeten) kunnen bewegen in de openbare ruimte.” Gemeente Amsterdam - Stedelijk kader verwerken persoonsgegevens Aanleiding; geen monitoring, tenzij… De gemeente Amsterdam heeft in haar “Stedelijk kader verwerken persoonsgegevens”, zoals vastgesteld op 25 september 2018, uitgangspunten geformuleerd voor de verwerking van persoonsgegevens door de gemeente, waaronder het uitgangspunt dat iedereen in Amsterdam zich onbespied en anoniem kan bewegen in de openbare ruimte. Alleen in specifieke gevallen mag van dit uitgangspunt worden afgeweken, bijvoorbeeld wanneer de wet dit vereist of wanneer het College en/of de burgemeester hiermee heeft ingestemd. De Commissie Persoonsgegevens Amsterdam (CPA) constateert dat het uitgangspunt van het College dat de burger in de openbare ruimte onbespied kan zijn, onder druk staat. De CPA heeft PwC gevraagd een onderzoek uit te voeren naar de feitelijke en juridische situatie met betrekking tot cameratoezicht en - andere - volgsystemen van burgers in de openbare ruimte die door of namens de gemeente worden uitgevoerd.

Pagina 5 PwC - 4YQ75Z3WDJXJ-486933109-283

Doel: in kaart brengen van de monitoring door de gemeente zelf in het gebied van de Rode Loper, de daaraan parallelle winkelstraten (Nieuwendijk en Kalverstraat) en de Wallen De doelstelling van de opdracht is om inzichtelijk te maken welke vormen van monitoring, waarbij persoonsgegevens worden verzameld, door of namens de gemeente worden ingezet, welke informatie over de burger met welk doel wordt verwerkt en verstrekt en tot slot welke welke actoren een rol spelen bij dit monitoren. Daarnaast geeft het onderzoek inzicht in de wijze waarop de actoren omgaan met de verzamelde persoonsgegevens en welke maatregelen zijn getroffen om zorgvuldig met de persoonsgegevens van burgers om te gaan. Het onderzoek richt zich op vormen van monitoring door of namens de gemeente. Derhalve niet op vormen van monitoring door particulieren, bedrijven en andere overheidsorganisaties. Het onderzoeksgebied is beschreven in hoofdstuk 4.

Aanpak en reikwijdte

Aanpak

Onderzoeksperiode en status

In deze rapportage zijn de vormen van monitoring in het onderzoeksgebied inzichtelijk gemaakt op basis van interviews met medewerkers van de gemeente Amsterdam, de politie en andere partijen en het bestuderen van aanwezige documentatie. De interviewlijst is in de appendix opgenomen.

Het onderzoek is uitgevoerd in de periode december 2018 – mei 2019. De status van deze rapportage is definitief.

Naast interviews en documentatiestudie zijn wij ter plekke gaan kijken. De concept feiten en bevindingen zijn besproken met de Commissie Persoonsgegevens Amsterdam, waarna deze rapportage definitief is gemaakt.

Reikwijdte De reikwijdte van dit onderzoek beperkt zich tot de doelstelling zoals omschreven op de vorige pagina. Niet binnen de reikwijdte van dit onderzoek valt een controle op de (implementatie en werking) van de privacymaatregelen en wet- en regelgeving zelf en de naleving daarvan. Pagina 6 PwC - 4YQ75Z3WDJXJ-486933109-283

83 - pagina 1

Een dagje Amsterdam

Onderzoeksgebied

1 2

Mag de burger (inwoner, bezoeker, toerist) zich in Amsterdam onbespied en anoniem wanen? Vanuit het perspectief van de burger nemen wij u mee in een virtuele wandeling over het Stationsplein, door de Rode Loper, de daaraan parallelle winkelstraten (Nieuwendijk en de Kalverstraat) en over De Wallen. Welke vormen van monitoring zijn voor de burger waarneembaar, waarbij wij ons richten op de monitoring door of namens de gemeente, zonder volledig te willen zijn. Stationsplein Het bezoek aan Amsterdam begint voor de burger wanneer hij op het Centraal Station aankomt en het Stationsplein oploopt. Het plein heeft een driehoekige vorm en wordt omsloten door stationsgebouw enerzijds en het water van het Open Havenfront anderzijds. Op het plein zijn diverse BOA’s. Een aantal van hen draagt een bodycam. Ook ziet de burger op het Stationsplein twee camera’s [1] [2]. Het lijkt erop dat deze camera’s een groot deel van het plein overzien. De beacons die staan aangegeven op https://slimmeapparaten.amsterdam.nl/ zijn niet met het oog waarneembaar.

Pagina 7 PwC - 4YQ75Z3WDJXJ-486933109-283

3

Onderzoeksgebied

Rode Loper De burger wil gaan winkelen en loopt vanuit het Stationsplein in de richting van De Dam de Rode Loper op. De beacons, die staan aangegeven op https://slimmeapparaten.amsterdam.nl/, zijn niet met het oog waarneembaar. Damrak Lopend in de richting van het Damrak komt de burger één schuin hangend informatiebord [3] tegen met daarop de mededeling dat er in gemeente Amsterdam Cameratoezicht en een Alcoholverbod van kracht is. Op het Damrak aan de rechterzijde zijn twee camera’s [4] [5] duidelijk waarneembaar. Deze twee camera’s hangen dichtbij elkaar, waarna in een groot deel van het Damrak geen camera’s waarneembaar zijn. Aan de linkerzijde van het Damrak, bij het Beursplein en bij het begin van de Bijenkorf zijn er geen camera’s van de gemeente/politie waarneembaar. Op het Damrak zijn er geen informatieborden te zien waardoor burgers geïnformeerd worden over het cameratoezicht.

Pagina 8 PwC - 4YQ75Z3WDJXJ-486933109-283 .

4

5

Onderzoeksgebied

De Dam Op De Dam zijn vier camera’s duidelijk waarneembaar: Voor de Bijenkorf hangt een camera op hoge hoogte [6]. Ditzelfde geldt op De Dam bij de ABN Amro, bij deze camera is het niet duidelijk of het een camera van de gemeente/politie betreft. Voor Madam Tussaud hangt een camera met lampen en een sensor. Het is onduidelijk waar de sensor voor dient; ook is het onduidelijk of dit een camera van de gemeente/politie betreft [7]. Tot slot is er een camera waarneembaar op de hoek van de straat Nes en de straat Dam [8]. Rokin De Rode Loper volgend vanuit de Dam naar het Rokin zijn er geen camera’s waarneembaar. Halverwege het Rokin is een kastje waarneembaar met daarop een sticker van gemeente Amsterdam Crowdmanagement met de verwijzing naar de website van de gemeente Amsterdam Crowdmanagement. Het is voor burgers onduidelijk wat het doel van dit kastje precies is of wat het monitort [9].

Pagina 9 PwC - 4YQ75Z3WDJXJ-486933109-283

.

6

7 9

8

Onderzoeksgebied

Muntplein Het Rokin gaat over in het Muntplein; hier is in het midden van het Muntplein een camera waarneembaar. Ook hangen er een kastje en een sensor op de paal van de camera [10]. Vanuit het Muntplein doorlopend naar de Vijzelstraat en Vijzelgracht is er een camera waarneembaar op de hoek van de Reguliersdwarstraat [11]. Op het moment van het veldonderzoek zijn er in dit gebied geen ANPR camera’s waarneembaar. Deze worden echter wel geplaatst in de Vijzelstraat bij het Muntplein. Op de Vijzelstraat heeft men beperkt de mogelijkheid tot betaald parkeren op straat. Het betaald parkeren wordt gecontroleerd door een scanauto. De Wallen Lopend vanuit De Dam op de Damstraat richting de Wallen is er een camera duidelijk waarneembaar [12]. Op de Wallen zijn er vier camera’s duidelijk waarneembaar [13]. Op meerdere plekken op de Wallen is door de gemeente een verbod op het filmen of het nemen foto’s van sekswerkers aangebracht [14]. Op de Wallen zijn er geen informatieborden te zien waardoor burgers geïnformeerd worden over het cameratoezicht.

Pagina 10 PwC - 4YQ75Z3WDJXJ-486933109-283

13

12

10

14 11

Onderzoeksgebied 18

15

19

Kalverstraat Op het kruispunt van de Kalverstraat en de Spui wordt men geïnformeerd dat men een gebied betreedt met telsensoren en wifi-tracking, met daarbij een verwijzing naar de website www.amsterdam.nl/crowdmanagement. [15] Men wordt vanuit de Dam naar de Kalverstraat middels een informatiebord geïnformeerd dat er cameratoezicht in dit gebied is [16]. Op de Kalverstraat zijn er op diverse plekken camera’s waarneembaar. Het is hierbij niet duidelijk of dit gemeente/politie camera’s betreft [17]. Nieuwendijk Doorlopend vanuit De Dam naar de Nieuwendijk is er een waarschuwingsbord ‘beweegbaar obstakel’, hier hangen ANPR camera’s om te waarnemen of een auto bevoegd dan wel onbevoegd de straat in wil rijden [18]. Op de Nieuwendijk zijn er twee camera’s duidelijk waarneembaar [19].

Pagina 11 PwC - 4YQ75Z3WDJXJ-486933109-283

16

17

Observaties

1. Integraal inzicht in monitoring ontbreekt In de gemeente Amsterdam worden steeds meer vormen van monitoring toegepast. De gegevens die daarbij worden verwerkt kunnen persoonsgegevens bevatten. De gemeente Amsterdam heeft in haar “Stedelijk kader verwerken persoonsgegevens” uitgangspunten geformuleerd voor de verwerking van persoonsgegevens door de gemeente, waaronder het uitgangspunt dat burgers zich onbespied en anoniem kunnen bewegen in de openbare ruimte. Van de meeste vormen van monitoring die zijn meegenomen in het onderzoek kan worden vastgesteld dat deze worden ingezet ten behoeve van het uitvoeren van gemeentelijke taken (bijvoorbeeld observatiecamera’s voor toezicht, camera’s voor verkeersmanagement en scanauto’s voor handhaven van parkeerbeleid). Daarbij worden persoonsgegevens vastgelegd en op basis van deze gegevens zijn personen te herleiden. Daarnaast wordt door de gemeente een Open Beacon Network beschikbaar gesteld. Dit netwerk biedt mogelijkheden om locatiegegevens van individuen te verzamelen en op basis daarvan diensten en services aan individuen beschikbaar te stellen.

Geen integraal inzicht in de verschillende vormen van monitoring Uit gesprekken is naar voren gekomen dat de gemeente Amsterdam geen integraal inzicht heeft in de vormen van monitoring die door de gemeente wordt toegepast, de samenhang, welke persoonsgegevens daarbij worden verzameld en voor welke doeleinden de gegevens worden gebruikt. Zo zijn verschillende afdelingen verantwoordelijk voor diverse vormen van monitoring, zonder dat men precies van elkaar weet wat men doet. Ook tijdens het uitvoeren van het onderzoek hebben wij ervaren dat er geen duidelijkheid is binnen de gemeente wie verantwoordelijk is voor welke vormen van monitoring of men verwijst naar andere afdelingen binnen de gemeente. Ook het verkrijgen van informatie en documentatie werd als moeizaam ervaren. Er is geen sprake van een integrale benadering van het onderwerp monitoring binnen de gemeente Amsterdam.

Pagina 12 PwC-4YQ75Z3WDJXJ-486933109-283

2. Digitale kaarten bieden burger deels inzicht in camera’s en apparaten Er wordt door de gemeente wel gewerkt aan diverse digitale kaarten welke voor de burger inzichtelijk moeten maken op welke punten in de stad sprake is van monitoring. Vaak gaat dit om punten in de stad waar een vaste camera of sensor is geplaatst. • Burgers kunnen via de website https://slimmeapparaten.amsterdam.nl inzien waar slimme apparaten (camera’s e.d.) zich bevinden in de stad Amsterdam. Dit zijn apparaten van zowel de gemeente als van derden. Derden (waaronder bedrijven) hebben overigens zelf de keuze om slimme apparaten op de kaart te laten opnemen. • Ook kunnen de burgers op de website van de gemeente: www.amsterdam.nl/privacy/camera'-sensoren/ middels een kaart zien op welke plekken binnen de gemeente Amsterdam sprake is van monitoring én waar persoonsgegevens worden verwerkt. Dit betreft alleen nog de apparaten voor verkeersmanagement en crowd management. Hoewel deze initiatieven worden aangemoedigd, is de informatie nog versnipperd. Er zijn twee verschillende kaarten en niet alle vormen van monitoring worden op de kaarten weergegeven. De verantwoordelijke afdelingen zijn momenteel nog bezig de camera’s e.d. in kaart te brengen. Het precieze aantal apparaten is op dit moment daarom nog onbekend. Tijdelijke camera’s en andere apparaten zijn niet op de kaarten weergegeven.

Ook vormen van monitoring zoals scanauto’s en bodycams worden niet op de website van de gemeente of op de kaart overzichtelijk weergegeven. Bij de burger kan de indruk worden gewekt dat de kaarten volledig zijn, terwijl dit feitelijk niet zo is. Daarmee is de informatie naar de burger nog niet transparant te noemen. De digitale kaarten worden ontwikkeld door twee afdelingen binnen de gemeente, zonder dat er sprake is van integrale benadering.

Pagina 13 PwC - 4YQ75Z3WDJXJ-486933109-283

3. Elk onderdeel van de gemeente maakt haar eigen afwegingen Een nieuw of gewijzigd initiatief van monitoring in de openbare ruimte moet worden beoordeeld op privacyrisico’s. Geborgd moet worden dat gegevens voor een specifiek doel worden verwerkt, de gegevens niet zomaar met derden worden gedeeld en dat de privacy van burger wordt gerespecteerd. Ook wanneer de gegevens voor een nieuw doel worden gebruikt moet er opnieuw een toetsing plaatsvinden of deze verwerking rechtmatig is. Voor nieuwe initiatieven waarbij monitoring wordt toegepast moet ter beoordeling van de privacyrisico’s een Privacy Impact Assessment (PIA) worden uitgevoerd. Het opnemen van beelden van burgers in de openbare ruimte kan een inbreuk op de privacy zijn en mag alleen in specifieke situaties worden toegepast. Om deze reden ligt aan de inzet van cameratoezicht, naast het uitvoeren van een PIA, een subsidiariteits- en proportionaliteitstoets ten grondslag. Slechts wanneer sprake is van een minimale inbreuk op de privacy van de burger – in relatie tot het doel – mag cameratoezicht door de gemeente worden toegepast. Voor de inzet van gemeentecamera’s voert de gemeente een dergelijke toets uit. Bovendien heeft de gemeente een beleidskader vastgesteld op basis waarvan een collegebesluit wordt genomen om een camera in een bepaald gebied in te zetten.

Het uitvoeren van een proportionaliteits- en subsidiariteitstoets is een subjectief proces. In de toets wordt bijvoorbeeld het subjectieve veiligheidsgevoel van de burgers meegenomen. Deze toets wordt uitgevoerd binnen de afdeling van de gemeente die verantwoordelijk is voor de camera(‘s). Hoe deze punten worden gewogen en hoe een besluit wordt genomen is niet transparant. Tijdens het uitvoeren van het onderzoek hebben wij de opgevraagde documentatie rondom de besluitvorming niet ontvangen. Er is geen controle of een PIA wordt uitgevoerd.

Pagina 14 PwC – 4YQ75Z3WDJXJ-486933109-283 PwC - 4YQ75Z3WDJXJ-486933109-283

4. Niet duidelijk hoe het uitgangspunt “onbespied en anoniem” wordt meegenomen in de afweging Naast de privacytoets en de subsidiariteits- en proportionaliteitstoets, mag worden verwacht dat de gemeente de inzet van monitoring ook toetst aan het uitgangspunt dat de burger onbespied en anoniem door Amsterdam moet kunnen lopen. Volgens dit uitgangspunt mag alleen in specifieke situaties monitoring worden toegepast. Onduidelijk is wat deze specifieke situaties inhouden en wat de leidraad is om aan dit uitgangspunt te kunnen voldoen. Het is voorstelbaar dat monitoring voor de uitvoering van de taken van de gemeente (verkeersmanagement, handhaving en openbare orde) een dergelijke specifieke situatie kunnen zijn. Terwijl het gebruik van beacons met locatiebepaling voor innovatieve projecten minder goed past bij de uitgangspunten van de gemeente. Ook het CPA stelt in haar Advies van 19 april 2018 over het Open Beacon Network, dat deze ontwikkeling het uitgangspunt van het college dat elke Amsterdammer zich in principe onbespied door de openbare ruimte moet kunnen begeven verder onder druk zet. Uit gesprekken is gebleken dat door het ontbreken van kaders voor specifieke situaties het uitgangspunt ‘onbespied en anoniem’ niet transparant wordt meegenomen in de afwegingen rondom privacy. Uit het veldonderzoek kan worden vastgesteld dat de burger zich niet onbespied kan wanen.

Een wandeling door het onderzoeksgebied laat zien dat er diverse camera’s en sensoren zijn geplaatst en dat de burger gebieden betreedt met cameratoezicht of WiFi-tracking. Het uitgangspunt dat de burger zich anoniem en onbespied door Amsterdam moet kunnen bewegen is in het onderzoeksgebied niet aan de orde. Daarnaast zou het aanbeveling verdienen nadere kaders op te stellen voor de specifieke gevallen waarin van het hoofduitgangspunt mag worden afgeweken.

Pagina 15 PwC - 4YQ75Z3WDJXJ-486933109-283

5. Informatievoorziening over privacy is versnipperd Het online plaatsen van de digitale kaarten geeft de burger inzicht in de diverse vormen van monitoring die plaatsvinden binnen de gemeente. Ook wordt de burger geïnformeerd door middel van borden en stickers op straat. Voor informatie over privacy kan de burger terecht op de website van de gemeente Amsterdam waar privacyverklaringen zijn gepubliceerd. Op plekken waar monitoring plaatsvindt in de gemeente hangen borden, of zijn stickers op de camera’s geplakt. Deze borden hebben wij tijdens het veldonderzoek ook zien hangen. Daarbij hebben wij echter ook geconstateerd dat de borden niet altijd goed zichtbaar worden opgehangen, zoals het bord bij het Damrak (foto 3 in hoofdstuk 4). Binnen de gemeente is er een initiatief gestart om de stickers op alle camera’s en andere apparaten zichtbaar op te plakken, inclusief een kleurcode. Voor informatie over de verwerking van persoonsgegevens door een camera of sensor kan de burger op de website van de gemeente Amsterdam de digitale kaarten vinden. De digitale kaarten geven de burger inzicht in de aanwezige vormen van monitoring, welke partijen eigenaar zijn van de betreffende apparaten en bij wie de burger terecht kan voor meer informatie. Soms is er sprake van een verwijzing naar de betreffende privacyverklaring.

Deze informatie is echter beperkt en, zoals eerder aangegeven, kan bij de burger de indruk worden gewekt dat de kaarten volledig zijn, terwijl dit feitelijk niet zo is. Daarmee is de informatie naar de burger niet transparant te noemen. Op de website van de gemeente zijn eveneens de privacyverklaringen te vinden. In de specifieke privacyverklaringen staat per thema meer informatie over de manier waarop wij de persoonsgegevens gebruiken. Daar vindt de burger bijvoorbeeld welke gegevens de gemeente gebruikt voor welk doel, en ook of en met wie de gemeente die gegevens deelt. Voor de burger is het zoeken welke privacyverklaringen van toepassing zijn op monitoring. Daarvoor moet de burger eigenlijk al weten welke vormen van monitoring in de stad worden toegepast. Bovendien komt uit het onderzoek naar voren dat in de privacyverklaringen niet altijd de juiste of volledige informatie staat vermeld.

Pagina 16 PwC - 4YQ75Z3WDJXJ-486933109-283

6. Meer transparantie en juridische onderbouwing over delen van persoonsgegevens met derden gewenst De gegevens die worden gebruikt voor monitoring kunnen voor een derde partij ook interessant zijn. De persoonsgegevens waar de gemeente Amsterdam de verwerkingsverantwoordelijke voor is mogen echter niet zomaar met een derde worden gedeeld, zeker niet wanneer de gegevens na deling voor een ander doeleinde worden gebruikt dan het primaire doel van de verwerking. Uit het onderzoek is naar voren gekomen dat de gegevens die voor doeleinden van handhaving, milieuzonebeleid en parkeerbeleid worden verzameld, in bepaalde gevallen worden gedeeld met het OM en de politie. Door het OM en politie worden deze gegevens gebruikt om een persoon op te sporen of bewijs te verzamelen. Het delen van gegevens met het OM en politie mag alleen als daar een wettelijke vordering aan ten grondslag ligt. Het gaat dan om het opvragen van specifieke gegevens, zoals camerabeelden binnen een bepaald tijdvak voor opsporing, of de locatiegegevens van een bepaald kenteken vastgelegd door een ANPR-camera. Wij hebben echter geconstateerd dat er niet altijd sprake is van een specifieke situatie. De gemeente deelt bijvoorbeeld de kentekengegevens van ANPR-camera’s direct met de politie, zonder dat daar een wettelijke grondslag voor aanwezig lijkt.

Binnen de gemeente zijn er diverse discussies gaande om het direct delen van deze gegevens met de politie te beperken. Ook de CPA heeft in haar adviezen hier aandacht aan besteed, en gevraagd om een juridische onderbouwing van dit delen. Hetzelfde geldt voor het delen van de informatie van de beacons.

Pagina 17 PwC - 4YQ75Z3WDJXJ-486933109-283

Vormen van monitoring

Vormen van monitoring

1. Crowd Management

2. Handhaving van openbare orde

3. Parkeren

Pagina 18 PwC – 4YQ75Z3Z3WDJXJ-486933109-283

Apparaat

Gegevens

Persoonsgegevens en bewaartermijnen.

Telcamera’s

Aantallen waargenomen personen per tijdseenheid.

Geen persoonsgegevens.

WiFi-sensoren

MAC-adressen van devices.

Door de sensoren worden MAC-addressen vastgelegd. Deze gegevens zijn in eerste instantie persoonsgegevens. De gegevens worden dubbel gehashed en worden daarmee onherleidbaar tot een persoon opgeslagen. Er zijn nog geen bewaartermijnen vastgesteld.

Verificatie-camera’s

Beelden van de camera’s.

Camera’s op enkele locaties om te controleren of de sensoren nauwkeurig zijn. De beelden bevatten persoonsgegevens. De beelden worden verwijderd nadat de testresultaten gecontroleerd zijn (exacte bewaartermijn onbekend).

Gemeente-camera’s

Beelden van de gemeentecamera’s.

De beelden bevatten persoonsgegevens. Deze beelden worden live uitgekeken en 28 dagen bewaard.

Bodycams

Beelden van de bodycams.

De beelden bevatten persoonsgegevens, de bodycams filmen gericht de interactie op dat moment van de situatie. De beelden worden 28 dagen bewaard.

Scanauto’s

Kentekens, beelden van geparkeerde auto’s, locatie en tijdstip.

De gegevens zijn herleidbaar naar natuurlijke personen. De gegevens worden 48 uur op de servers bewaard.

Vormen van monitoring Apparaat

Gegevens

Persoonsgegevens en bewaartermijnen

4. Innovatie

Open Beacon Networks

Locatiegegevens (GPS) en tijdstip.

Door middel van het opvangen van Bluetooth-signalen kan de locatie van een natuurlijke persoon worden bepaald in een openbare ruimte. Er zijn geen bewaartermijnen vastgesteld.

5. Camera’s in het verkeer

ANPR-/Milieuzonecamera’s

Kentekens en beeld van het voertuig.

De kentekens van de voertuigen zijn herleidbaar naar natuurlijke personen. De gegevens worden 28 dagen bewaard.

Verkeerscamera’s

Live-beelden op grote verkeersknooppunten.

Camerabeelden, bij inzoomen zijn kentekens, personen in auto’s te herleiden naar natuurlijke personen. De beelden worden niet bewaard.

Pagina 19 PwC – 4YQ75Z3Z3WDJXJ-486933109-283

1. Crowd Management Amsterdam wordt steeds drukker. De voetgangersstromen nemen zodanig toe, dat Crowd Management wordt toegepast. Om de drukte in goede banen te kunnen leiden, is er behoefte aan inzicht in de loopstromen van de voetgangers.

Vormen van monitoring Voor Crowd Management worden telcamera’s, verificatiecamera’s en WiFi-tracking gebruikt.

Verantwoordelijke De verantwoordelijke voor de monitoring en de gegevensverwerking is de gemeente Amsterdam.

Doel van de monitoring Het doel van Crowd Management is om real-time inzicht te krijgen in drukke voetgangersbewegingen om instroom te beheersen en uitstroom te bevorderen. Uit het onderzoek is door middel van interviews met de afdeling Crowd Management van gemeente Amsterdam gebleken dat het om het monitoren van stromen gaat en niet het monitoren van individuen. Binnen het programma Crowd Management wordt op dit moment een Crowd Monitoring System Amsterdam (CMSA) ontwikkeld door de gemeente Amsterdam. Het doel is om een goed werkend meet- en analysesysteem te ontwikkelen dat ondersteunend is aan de besluitvorming over het waarborgen van de openbare orde, veiligheid, kwaliteit, comfort en doorstroming.

Persoonsgegevens

Crowd management via de website van CMSA

Met de telcamera’s worden beelden gemaakt. Door middel van deze beelden worden de aantallen waargenomen personen per tijdseenheid berekend. De beelden worden niet opgeslagen. Alleen kwantitatieve data (tijdseenheden, aantallen, dichtheden) worden door de telcamera’s vastgelegd. Met de verificatiecamera’s worden eveneens beelden gemaakt. De verificatiecamera’s bevatten wel beelden die te herleiden zijn naar natuurlijke personen. Door de sensoren voor WiFi-tracking worden MAC-adressen opgevangen. Door middel van het opvangen van MAC-adressen van devices is het mogelijk om devices te volgen over de bemeten routes. MAC-adressen zijn persoonsgegevens. De MACadressen worden direct op de sensor geknipt en binnen enkele seconden gehashed. Na 24 uur vindt er nog een hash plaats en worden de gegevens opgeslagen op een server.

Pagina 20 PwC - 4YQ75Z3WDJXJ-486933109-283

1. Crowd Management (vervolg)

Het tweemaal gehashte MAC-adres is niet meer te herleiden naar een persoon of device. De gemeente Amsterdam beschouwt het verwerken van het MAC-adres echter alsnog als een verwerking van persoonsgegevens. Ten eerste omdat het niet kan worden uitgesloten dat MAC-adressen soms toch als persoonsgegevens te kwalificeren zijn, ten tweede omdat gebruikers van mobiele apparaten het vastleggen van hun MAC-adressen wel opvatten als een aantasting van hun privacyrechten en op basis daarvan bepaalde verwachtingen hebben.

Bewaartermijn Door de telcamera’s worden geen beelden bewaard. De beelden van de verificatiecamera’s worden verwijderd nadat de testresultaten gecontroleerd zijn (exacte bewaartermijn onbekend). Voor de dubbel gehashde MAC-adressen van de WiFitracking is nog geen bewaartermijn vastgesteld.

Informatieplicht Op de locaties waar WiFi-tracking plaatsvindt hangen borden waarbij wordt aangegeven dat tracking plaatsvindt. Gebruikers kunnen de WiFi op devices uitzetten, indien zij niet getrackt willen worden. Tijdens het veldonderzoek hebben wij één bord zien hangen om te informeren dat een gebied met WiFi-tracking wordt betreden. Welk gebied dit precies betreft staat niet op de borden aangegeven. Op de website van gemeente Amsterdam is een pagina te vinden over Crowd Management met veelgestelde vragen over CSMA en privacy. Er is een kaart - https://maps.amsterdam.nl/cmsa/ - beschikbaar waarop de apparaten staan weergegeven. Op de website is ook een privacyverklaring CMSA beschikbaar. In de privacyverklaring wordt de nadruk op de WiFi-sensoren gelegd, telcamera’s en verificatiecamera’s worden hier niet genoemd.

Pagina 21 PwC - 4YQ75Z3WDJXJ-486933109-283

Crowd management camera

2. Handhaving van de openbare orde De afdeling Openbare Orde & Veiligheid (OOV)/Toezicht & Handhaving van de gemeente Amsterdam is verantwoordelijk voor het plaatsen van gemeentecamera’s ex. artikel 151c Gemeentewet en voor de inzet van bodycams. Beide vormen van monitoring worden toegepast in het kader van handhaving van de openbare orde.

Vormen van monitoring Voor handhaving van de openbare orde worden gemeentecamera’s en bodycams gebruikt.

Verantwoordelijke De gemeente is de verantwoordelijke voor de inzet van bodycams door BOA’s. Voor de beelden van de gemeentecamera’s zegt de gemeente (onder andere in een notitie) geen verantwoordelijke te zijn. De burgemeester bepaalt echter wel waar de camera’s moeten hangen. Daarnaast zijn de camera’s eigendom van de gemeente en worden de beelden opgeslagen op een server van de gemeente. De beelden mogen echter alleen door de politie worden ingezien. De gemeente stelt daarom dat alleen de politie de verwerkingsverantwoordelijke kan zijn van de gegevens. De Autoriteit Persoonsgegevens stelt echter dat de burgemeester verwerkingsverantwoordelijke is ex artikel 151c Gemeentewet. De burgemeester beslist namelijk over de inzet en duur van het cameratoezicht. Ten tijde van het onderzoek is uit een interview gebleken met de afdeling Toezicht & Handhaving dat de gemeente Amsterdam op dit moment haar standpunt heroverweegt ten aanzien van haar rol als verwerkingsverantwoordelijke. Momenteel is er eveneens een discussie gaande over dit punt tussen de gemeente en de Functionaris Gegevensbescherming.

Doel van de monitoring

Toezichtgebied via website slimme apparaten

Het primaire doel van de gemeentecamera’s en de bodycams is het vergroten van de subjectieve en objectieve veiligheid en het handhaven van de openbare orde. Door de inzet van bodycams wordt ook een preventieve werking verwacht tegen ongewenst gedrag, een de-escalerende werking bij dreigende situaties en eventueel extra bewijs bij afhandeling van incidenten en klachten.

Persoonsgegevens De beelden van de gemeentecamera’s zijn politiegegevens en vallen onder de Wet Politiegegevens (Wpg). Omdat het politiegegevens betreft heeft de gemeente zelf geen toegang tot de beelden. Wel worden er door de politie ook medewerkers van Handhaving & Toezicht (H&T) van de gemeente ingezet bij het bekijken van de beelden. Deze medewerkers van de gemeente staan op dat moment onder supervisie van de politie.

Pagina 22 PwC - 4YQ75Z3WDJXJ-486933109-283

2. Handhaving van de openbare orde (vervolg)

Door het gebruik van bodycams door BOA’s worden beelden vastgelegd van specifieke situaties op straat. Het inzetten van bodycams heeft direct effect op de privacy van burgers, omdat niet alleen de situatie en de desbetreffende personen worden opgenomen, maar tegelijk ook de omstanders en andere tot personen herleidbare gegevens. Het gebruik van de bodycams mag niet onevenredig zijn gezien het doel van de inzet van de bodycams (de-escalerend effect en gevoel van veiligheid van de handhaver). Door de gemeenteraad is aangegeven dat de wens is dat de bodycams preventief worden aangezet. In dat geval worden ook beelden opgenomen indien er geen sprake is van een dreigende situatie.

Bewaartermijn De bewaartermijn van de beelden van de gemeentecamera’s en de bodycams is 28 dagen. Het doel van het bewaren is de mogelijkheid voor de politie om in het kader van opsporing beelden terug te kunnen kijken.

Informatieplicht Het cameratoezichtgebied wordt aangewezen door de burgemeester, besluiten hieromtrent worden gepubliceerd in het gemeenteblad. De exacte locatie van de camera’s wordt daarbij niet bekend gemaakt. Deze cameratoezichtgebieden zijn aangegeven op de website https://slimmeapparaten.amsterdam.nl en in het gebied zelf wordt aangegeven dat er sprake is van cameratoezicht door middel van fysieke borden. Deze borden hebben wij tijdens het veldonderzoek ook gezien. Er is een privacyverklaring Veiligheid op de website van de gemeente Amsterdam beschikbaar, hierin wordt cameratoezicht slechts summier genoemd. Een bodycam wordt zichtbaar gedragen en de handhaver op straat informeert de burger wanneer de bodycam wordt aangezet.

Pagina 23 PwC - 4YQ75Z3WDJXJ-486933109-283

Gemeentecamera

3. Parkeren In de gemeente Amsterdam moet men op straat, in de parkeergarage en op parkeerterreinen betaald parkeren. De controleur verzamelt de kentekens van voertuigen die in de gemeente Amsterdam parkeren en gebruikt deze gegevens voor handhaving van het parkeerbeleid.

Vormen van monitoring Om op straat te kunnen parkeren binnen de gemeente Amsterdam is het noodzakelijk een kenteken in te voeren. Door middel van een scanauto wordt een controle uitgevoerd of het parkeerbeleid wordt uitgevoerd.

Verantwoordelijke De gemeente is de verantwoordelijke voor de verwerking van de gegevens. Voor de verwerking van de gegevens in het NPR is de gemeente niet verantwoordelijk.

Doel van de monitoring Uit gesprekken en documentatie is gebleken dat het voornaamste doel van het verwerken van persoonsgegevens door de scanauto de handhaving van het parkeerbeleid is. Om de controle uit te kunnen voeren worden de kentekengegevens gedeeld met het Nationaal Parkeer Register (NPR). Via het NPR wordt daarnaast ook gecontroleerd of er sprake is van een signalering. In dat geval worden de gegevens gedeeld met de RDW, het LIV en de Politie.

Persoonsgegevens Samen met het kenteken worden de locatiegegevens van het voertuig en een foto opgeslagen in de gemeentelijke systemen.

Bewaartermijn

Scan auto

De opgeslagen gegevens worden na maximaal drie dagen verwijderd uit de systemen van de gemeente, tenzij er sprake is van een overtreding of een signalering.

Informatieplicht

Pagina 24 PwC - 4YQ75Z3WDJXJ-486933109-283

Burgers worden geïnformeerd over de scanauto’s door de scanauto’s zelf. Er staat duidelijk op van wie de auto’s zijn en wat de auto’s doen. De RVE wil gaan werken met borden om aan te geven dat men een gebied met betaald straatparkeren inrijdt waarbij scanauto’s met camera’s worden ingezet ter controle op kenteken. Er is een privacyverklaring Straatparkeren beschikbaar op de website van de gemeente Amsterdam, deze verklaring is echter niet volledig. Uit gesprekken maken wij op dat men momenteel bezig is een portal te ontwikkelen waar kentekenhouders op kunnen inloggen om de foto’s in te kunnen zien.

4. Innovatie Beacons kunnen door middel van bluetooth-signalen met mobiele telefoons persoonsgegevens vastleggen, zoals locatiegegevens. De gemeente heeft in de stad een Open Beacon Network ingericht, waar zowel de gemeente als derde partijen, gebruik van kunnen maken. Vormen van monitoring Middels het door gemeente ingerichte Open Beacon Network, kunnen locatiegegevens van personen worden vastgelegd. Een beacon is een klein kastje wat in een (openbare) ruimte kan worden geplaatst en signalen van devices oppikt.

Verantwoordelijke De gemeente is de verantwoordelijke voor de infrastructuur van het Open Beacon Network. Voor zover de gemeente zelf gebruik maakt van de beacons is de gemeente verwerkingsverantwoordelijke. De gemeente stelt het netwerk ook beschikbaar aan derde partijen (bijvoorbeeld winkels). Voor de verwerkingen van deze gegevens door derden is de gemeente geen verantwoordelijke.

Doel van de monitoring Het Open Beacon Network wordt voor verschillende doeleinden gebruikt. In het onderzoek is door middel van een interview met een adviseur Parkeren een bekende pilot van de gemeente met het Open Beacon Network naar voren gekomen, namelijk het gebruik van beacons voor P+R. Om korting te kunnen geven aan personen die vanaf een P+R met het OV naar het centrum reizen worden door middel van een beacon de locatiegegevens van een device bepaald. Om in aanmerking te komen voor de korting dient men bepaalde locaties te hebben bezocht.

Persoonsgegevens De gemeente maakt zelf gebruik van de beacons, waaronder de pilot P+R. Daarbij worden de locatiegegevens van individuen verwerkt. Verder zijn er toepassingen mogelijk door derde partijen waarbij de derde partijen gebruik maken van de beacons, maar de gemeente zelf geen gegevens ontvangt.

Open Beacon Network via website slimme apparaten

Bewaartermijn De bewaartermijnen van de gegevens zijn onbekend.

Informatieplicht Er is op de website van de gemeente geen informatie beschikbaar ten aanzien van het Open Beacon Network en ook niet ten aanzien van de P+R pilot. Pagina 25 PwC - 4YQ75Z3WDJXJ-486933109-283

5. Camera’s in het verkeer Verkeerscamera’s zijn bedoeld om verkeersknooppunten in de gaten te houden. Verkeerscamera’s zijn in principe niet bedoeld om kentekens of andere persoonsgegevens vast te leggen. Daarnaast hangen er ANPR-/milieuzonecamera’s voor handhaving van het milieuzonebeleid. Deze camera’s registreren kentekens. Vormen van monitoring Op verkeerscamera’s (vast of mobiel) zijn de grote verkeersknooppunten, verkeerslichten en tunnels te zien. De ANPR-camera’s zijn bedoeld om het milieuzonebeleid te handhaven.

Verantwoordelijke De gemeente is de verantwoordelijke voor de verkeerscamera’s en de ANPR-camera’s.

Doel van de monitoring Verkeerscamera’s zijn bedoeld om het verkeer in de gaten te houden. De ANPR-camera’s zijn bedoeld om het milieuzonebeleid te handhaven. De beelden van de ANPR-/milieuzonecamera’s worden rechtstreeks gedeeld met de politie via een FTP-server. Het doel en belang hiervan is opsporing. Het is niet duidelijk wat de rechtsgrondslag is. Het ontbreken van een rechtsgrondslag kan misbruik van bevoegdheden tot gevolg hebben. De gemeente wil het delen van deze gegevens in de toekomst beperken, vooralsnog worden de gegevens nog steeds gedeeld. De CPA heeft tegen het rechtstreeks delen van de gegevens met de politie geadviseerd.

Persoonsgegevens

Verkeerscamera’s en milieuzone camera’s via de website privacy binnen de gemeente Amsterdam

Op de beelden van de verkeerscamera’s kunnen naar personen herleidbare gegevens te zien zijn. De beelden worden alleen live uitgekeken door de verkeersleiding van de gemeente. Door de ANPR-camera’s worden kentekengegevens, locatie en een foto vastgelegd.

Bewaartermijn Van de verkeerscamera’s worden geen beelden bewaard. Op de ANPR-camera worden de beelden 3 dagen bewaard en op de server van de gemeente 28 dagen.

Informatieplicht Pagina 26 PwC-4YQ75Z3WDJXJ-486933109-283

Bij de verkeerscamera’s wordt op leesbare plekken een sticker aangebracht met een verwijzing naar de website. Er is een privacyverklaring Milieuzones beschikbaar op de website van de gemeente Amsterdam. Ook is via de website https://www.amsterdam.nl/privacy/camera'-sensoren/ te zien op welke plekken een camera is geplaatst.

Appendix

Interviewlijst

Geïnterviewden

•

Projectmanager Crowdmanagement – Gemeente Amsterdam

Gemeente Amsterdam

•

Privacy Officer Cluster Ruimte en Economie

Gemeente Amsterdam

•

Juridisch adviseur Toezicht & handhaving

Gemeente Amsterdam

•

Projectmanager Milieuzone bij de directie Verkeer en Openbare Ruimte

Gemeente Amsterdam

•

Medewerker CTO office gemeente Amsterdam

Gemeente Amsterdam

•

Medewerker van Toegangshandhaving

Gemeente Amsterdam

•

Adviseur Parkeren

Gemeente Amsterdam

•

Medewerker politie

Politie

•

Medewerker GVB

GVB

•

Projectleider bodycams

Pagina 27 PwC - 4YQ75Z3WDJXJ-486933109-283

Gemeente Amsterdam

Telcamera’s en verificatiecamera’s Beschrijving

Het doel van de telcamera’s is om instroom te beheersen en uitstroom te bevorderen. Op basis van analyses is bijvoorbeeld de looprichting verbeterd. Er zijn momenteel twee pilots uitgevoerd met CSMA in het onderzoeksgebied, op de Wallen en de Kalverstraat. Er zijn analyses gemaakt ten aanzien van de drukte. De verificatiecamera’s zijn bedoeld om controle uit te voeren.

Aantal

Er hangen in totaal ongeveer 12 telcamera’s en verificatiecamera’s in het onderzoeksgebied.

Systemen

Voor de telcamera’s en verificatiecamera’s wordt het CMSA-systeem gebruikt. Dit systeem is in ontwikkeling bij de gemeente Amsterdam. Er loopt een Proof of Concept (PoC) voor dit systeem, eind 2019 zou het systeem volledig functioneel moeten zijn.

Gegevens

Met de telcamera’s worden beelden gemaakt. Door middel van deze beelden worden de aantallen waargenomen personen per tijdseenheid berekend. De beelden worden niet opgeslagen. Met de verificatiecamera’s worden eveneens beelden gemaakt. Deze beelden worden opgeslagen en direct verwijderd nadat de controle is uitgevoerd.

Persoonsgegevens

De telcamera’s bevatten geen persoonsgegevens, alleen kwantitatieve data (tijdeseenheden, aantalen, dichtheden). De verificatiecamera’s bevatten beelden die te herleiden zijn naar natuurlijke personen. De beelden worden na het uitvoeren van de controle direct verwijderd.

Informatie burger

Op de website van gemeente Amsterdam is een pagina te vinden over Crowd management met veelgestelde vragen over CSMA en privacy. Er is een kaart https://maps.amsterdam.nl/cmsa/ - beschikbaar waarop de apparaten staan weergegeven. Op de website is ook een privacyverklaring CMSA beschikbaar. In de privacyverklaring wordt de nadruk op de WiFi-sensoren gelegd, telcamera’s en verificatiecamera’s (waar beelden worden opgeslagen die te herleiden zijn naar personen) worden hier niet genoemd.

Pagina 28 PwC - 4YQ75Z3WDJXJ-486933109-283

WiFi-sensoren Beschrijving

Het doel van de WiFi-tracking is om inzicht te krijgen in voetgangersbewegingen in drukke voetgangersgebieden, historisch en real-time.

Aantal

Er hangen ongeveer 17 WiFi-sensoren in het onderzoeksgebied.

Systemen

WiFi-tracking is uitbesteed aan een externe leverancier, Blip Systems. Blip Systems zorgt ervoor dat de WiFi-sensoren een MAC-adres opvangen en dat het MAC-adres direct op de sensor wordt geknipt en gehashed. Na 24 uur wordt de reeks nogmaals gehasht en opgeslagen op de server. Het tweemaal gehashte MAC-adres is niet meer te herleiden naar een persoon. Met Blip Systems is een verwerkersovereenkomst gesloten.

Gegevens

Door middel van het opvangen van MAC-adressen van devices is het mogelijk om devices te volgen over de bemeten routes.

Persoonsgegevens

Voor het toepassen van de Wifi-tracking worden MAC-adressen verwerkt, wat persoonsgegevens zijn. Door het knippen van het adres en toepassen van dubbele hashing worden de MAC-adressen niet herleidbaar gemaakt, waardoor er geen sprake meer is van een persoonsgegeven. Zekerheidshalve wordt er door de gemeente echter wel uitgegaan van een persoonsgegeven. Ten eerste omdat het niet kan worden uitgesloten dat MAC-adressen soms toch als persoonsgegevens te kwalificeren zijn, ten tweede omdat gebruikers van mobiele apparaten het vastleggen van hun MAC-adressen wel opvatten als een aantasting van hun privacyrechten en op basis daarvan bepaalde verwachtingen hebben. Zie in dit verband ook het advies van de CPA van 25 januari 2018 inzake Wifitracking. Er is nog geen bewaartermijn vastgesteld voor de output van deze data.

Informatie burger

Op de locaties waar WiFi-tracking plaatsvindt hangen borden waarbij wordt aangegeven dat tracking plaatsvindt. Gebruikers kunnen de WiFi op devices uitzetten, indien zij niet getrackt willen worden. Op de website van gemeente Amsterdam is een pagina te vinden over Crowd Management met veelgestelde vragen over CSMA en privacy. Er is een kaart - https://maps.amsterdam.nl/cmsa/ - beschikbaar waarop de apparaten staan weergegeven. Op de website is ook een privacyverklaring CMSA beschikbaar.

Pagina 29 PwC - 4YQ75Z3WDJXJ-486933109-283

Gemeentecamera’s (1/2) Beschrijving

Dit zijn camera’s die in eigendom zijn van gemeente Amsterdam ex. artikel 151c Gemeentewet. Het doel is de handhaving van de openbare orde. Het Amsterdams Beleidskader Cameratoezicht uit 2012 vormt de basis voor het ophangen van de gemeentecamera’s. Er zijn plannen om het beleidskader binnenkort te vernieuwen. De toetsing voor het plaatsen van gemeentecamera’s geschiedt aan de hand van een proportionaliteits- en subsidiariteitstoets. Hierbij wordt er gekeken naar het gebied zelf, het aantal en soorten incidenten in dit gebied en naar het subjectief veiligheidsgevoel in het gebied. Het subjectief veiligheidsgevoel wordt in kaart gebracht door een buurtonderzoek (interview van een x-aantal mensen) door het Stadsdeel. Het belang van het plaatsen van de camera wordt afgewogen tegenover de inbreuk op privacy.

Aantal

Er hangen 220 van deze gemeentecamera’s in gemeente Amsterdam. Het grootste aantal camera’s hangen in het Wallen-gebied. Er hangen vaste camera’s en mobiele camera’s. Mobiele camera’s zijn vaak tijdelijk van aard.

Systemen

De gemeentecamera’s zijn opnieuw aanbesteed. Er is gekozen voor de huidige leverancier voor een deel van de camera’s (koop-camera’s). Er is een andere leverancier gekozen voor de tijdelijke huur-camera’s (mobiel). Door de gemeente zijn penetratietesten uitgevoerd om de beveiliging van de camera’s te testen. De CCTR-ruimte waarin de beelden worden uitgelezen is gezamenlijk eigendom van de gemeente en de politie.

Gegevens

Voor het bekijken van de beelden geldt een uitkijkprocedure. Op specifieke dagen en tijden wordt live naar de beelden gekeken. De beelden worden opgeslagen op een server van de gemeente en 28 dagen bewaard. Het doel van het bewaren is de mogelijkheid voor de politie om in het kader van opsporing beelden terug te kunnen kijken. De beelden op de camera zelf worden voor een paar seconden opgeslagen. Het is voor de leverancier van de camera’s technisch mogelijk om live met de beelden mee te kijken, dit kan bijvoorbeeld noodzakelijk zijn in geval van een storingsmelding. Zij hebben ook toegang tot de bewaarde beelden.

Persoonsgegevens

De beelden die worden opgenomen bevatten persoonsgegevens. De camera’s zijn eigendom van de gemeente Amsterdam. Zodra camerabeelden worden opgenomen zijn de beelden politiegegevens en voor de beelden geldt de Wet Politiegegevens (Wpg). Omdat het politiegegevens betreft heeft de gemeente zelf geen toegang tot de beelden. Wel worden er door de politie ook medewerkers van Handhaving & Toezicht (H&T) van de gemeente ingezet bij het bekijken van de beelden. Deze medewerkers van de gemeente staan op dat moment onder supervisie van de politie. Alleen de politie kan bepalen of er naar aanleiding van de beelden een handeling volgt. Daarbij wordt een vier-ogen-principe gehanteerd. Er is in december 2018 door gemeente Amsterdam een notitie geschreven naar aanleiding van het vraagstuk wie de verwerkingsverantwoordelijke is van de beelden van de gemeentecamera’s. In de conclusie wordt door de gemeente aangegeven dat de korpschef van de politie de verwerkingsverantwoordelijke is vanaf het moment dat de beelden worden vastgelegd. Op dit moment is er discussie of de gemeente en de politie mogelijk gezamenlijke verwerkingsverantwoordelijken zijn van deze verwerking.

Pagina 30 PwC - 4YQ75Z3WDJXJ-486933109-283

Gemeentecamera’s (2/2) Informatie burger

Pagina 31 PwC - 4YQ75Z3WDJXJ-486933109-283

Het cameratoezichtgebied wordt aangewezen door de burgemeester, besluiten hieromtrent worden gepubliceerd in het gemeenteblad. De exacte locatie van de camera’s wordt daarbij niet bekend gemaakt. Deze cameratoezichtgebieden zijn aangegeven op de website https://slimmeapparaten.amsterdam.nl. Er wordt in het gebied aangegeven dat er sprake is van cameratoezicht door middel van fysieke borden. Er is een privacyverklaring Veiligheid op de website van de gemeente Amsterdam beschikbaar, hierin wordt cameratoezicht slechts summier genoemd.

Bodycams Beschrijving

Het primaire doel van de bodycams is het vergroten van de subjectieve en objectieve veiligheid bij de handhavers en de burgers. De bodycams worden gedragen op het uniform van de buitengewone opsporingsambtenaar (BOA) of handhaver. Er wordt ook een preventieve werking verwacht tegen ongewenst gedrag, een de-escalerende werking bij dreigende situaties en eventueel extra bewijs bij afhandeling van incidenten en klachten. Uit documentatie van het CPA blijkt dat er een eerste pilot is geweest met het taxiteam en motorrijders. Binnenkort start er een tweede pilot. In de zomer van 2019 krijgen de eerste honderd BOA’s een camera als onderdeel van hun uniform. De burgemeester wil het aantal bodycams daarna uitbreiden naar alle handhavers op straat. De uitbreiding van camera’s naar handhavers wordt gefaseerd ingevoerd, met tussentijdse evaluaties aan de gemeenteraad. Het CPA heeft voor de tweede pilot een advies opgenomen in het Advies Bodycams 8 maart 2018.

Aantal

Vanaf de zomer 2019 komen er 100 bodycams voor de BOA’s. Hierna wordt het aantal verder uitgebreid naar alle handhavers.

Systemen

De beelden worden opgeslagen en kunnen worden geanalyseerd. De gemeente heeft aangegeven dat er nog moet worden geïnvesteerd in de bijbehorende ICT. Ook het CPA heeft informatie gevraagd over de vastlegging en opslag van de beelden (Advies Bodycams 8 maart 2018).

Gegevens

De bodycams nemen beelden op. De gemeenteraad heeft de wens om de bodycams te allen tijde preventief aan te zetten. Men is momenteel aan het beraden of dit wenselijk is of dat het aan de beoordeling van de BOA dient te worden overgelaten of de bodycam aangezet wordt. In dit laatste geval zal de BOA de betrokkene vooraf informeren.

Persoonsgegevens

De beelden die worden opgenomen bevatten persoonsgegevens. De bodycams filmen gericht de interactie op dat moment. Bovendien heeft het knipperende lampje op de camera een effect op de burger, die weet dat hij op dat moment gefilmd wordt. Alle overige burgers die op dat moment ook gefilmd worden, worden onherkenbaar gemaakt. In beginsel wordt de wettelijke bewaartermijn van 28 dagen aangehouden.

Informatie burger

In de documentatie van het CPA wordt aangegeven dat het publiek op de hoogte wordt gesteld van de proef en de camera’s zullen goed zichtbaar en openlijk gedragen worden. Er worden protocollen opgesteld waarin duidelijk wordt aangegeven waar men beelden kan opvragen. Op de website van gemeente Amsterdam zijn deze protocollen (nog) niet te vinden.

Pagina 32 PwC - 4YQ75Z3WDJXJ-486933109-283

Scanauto’s Beschrijving

Om op straat te kunnen parkeren binnen de gemeente Amsterdam is het noodzakelijk een kenteken in te voeren. De voornaamste doelen van het verwerken van persoonsgegevens voor straatparkeren is het handhaven van het parkeerbeleid. Om te handhaven rijden scanauto’s rond. Daarnaast worden de gegevens van de scanauto’s ook gebruikt om te controleren op een “belemmerende status” van het kenteken. Indien in het NPR een signalering staat (bijvoorbeeld omdat de auto is gestolen), dan kunnen de gegevens worden gedeeld met de RDW, het LIV en de Politie. De gemeente heeft met deze partijen een convenant gesloten.

Aantal

Per jaar ongeveer 200 miljoen foto’s.

Systemen

De handhaving op straat is uitbesteed aan EPS. De foto’s worden handmatig beoordeeld door EPS Deskforce. Er is geen sprake van geautomatiseerde besluitvorming. Met EPS Deskforce is een verwerkersovereenkomst gesloten.

Gegevens

De scanauto’s fotograferen in eerste instantie alleen de kentekens. De kentekengegevens worden opgeslagen in de gemeentelijke systemen en doorgestuurd naar het Nationaal Parkeer Register. Op basis van dit kenteken vindt er een controle plaats met het NPR. Indien een kenteken geen digitaal parkeerrecht heeft (er is niet betaald), worden er vervolgens vier situatiescans gemaakt. Als na vijf minuten na het maken van een scan nog steeds niet is betaald, beoordeelt een controleur aan de hand van vier foto’s of er sprake is van een bijzondere situatie (laden of lossen, stilstaande auto’s voor een verkeerslicht). Bij twijfel gaat een parkeercontroleur per scooter de situatie ter plaatse bekijken. Als er geen sprake is van een bijzondere situatie, volgt een parkeerbon (naheffingsaanslag parkeerbelasting). De gegevens kunnen ook worden gedeeld met het Openbaar Ministerie en Politie indien er een wettelijke vordering wordt ingediend. Het gaat dan om het delen van gegevens ten aanzien van specifieke kentekens.

Persoonsgegevens

De volgende gegevens worden opgeslagen: kenteken, locatie van het voertuig, het tijdstip van de waarneming en de scanfoto’s. Als er met een kenteken niks aan de hand is dan worden de gegevens binnen 48 uur automatisch verwijderd uit EPS. Is er niet betaald, of is er iets anders met de auto aan de hand, dan worden de gegevens bewaard zolang er niet betaald is. Personen (zgn. bijvangst) op de foto’s van de scanauto’s worden handmatig verwijderd.

Informatie burger

Burgers worden geïnformeerd over de scanauto’s door de scanauto’s zelf. Er staat duidelijk op van wie de auto’s zijn en wat de auto’s doen. De RVE wil gaan werken met borden om aan te geven dat men een gebied met betaald straatparkeren inrijdt waarbij scanauto’s met camera’s worden ingezet ter controle op kenteken. Er is een privacyverklaring Straatparkeren beschikbaar op de website van de gemeente Amsterdam. Hierin wordt beschreven wat de scanauto’s registreren en wat de bewaartermijnen zijn. Men is momenteel bezig een portal te ontwikkelen waar kentekenhouders op kunnen inloggen om de foto’s in te kunnen zien.