Monitor Overlastgebieden 2021-2022.pdf

-

Monitor Overlastgebieden 2021-2022 Onderzoek en Statistiek

1

In opdracht van: Directie Openbare Orde en Veiligheid Projectnummer: 230353 Auteur: Anne Huijzer en Nathalie Hesseling E-mailadres: a.huijzer@amsterdam.nl, nathalie.bosman@amsterdam.nl Bezoekadres: Weesperstraat 113-117 Telefoon: 020 251 0333 Postbus 658, 1000 AR Amsterdam onderzoek.amsterdam.nl Amsterdam, april 2023 Foto voorzijde: De Schreeuw Oosterpark, fotograaf Edwin van Eis (2013)

2

Inhoud

Samenvatting en conclusie Inleiding Overlast Registraties in de overlastgebieden Overlastgebied Centrum Overlastgebied Oost Overlastgebied Zuidoost Overlastgebied Da Costabuurt Overlastgebied Sarphatiparkbuurt Overlastgebied Teleport Dealeroverlastgebied Conclusie

Inleiding Introductie Algemene verblijfsverboden Dealerverblijfsverboden Monitor Overlastgebieden Werkwijze Ervaren overlast Ontwikkeling registratiecijfers in overlastgebieden Levering cijfers Vergelijkbaarheid cijfers met eerdere jaren Leeswijzer

1 Ontwikkeling overlast 1.1 GMS-meldingen politie 1.2 SIA-meldingen 1.2.1 Drank- en drugsoverlast 1.2.2 Overlast van daklozen en bedelen 1.2.3 Overige overlast door personen 1.2.4 Meldingen in de stad 1.3 Ervaren overlast veiligheidsmonitor 1.3.1 Mensen die op straat worden lastiggevallen 1.3.2 Dronken mensen op straat 1.3.3 Drugsgebruik 1.3.4 Drugshandel 1.3.5 Verwarde personen 1.3.6 Vernield straatmeubilair 1.3.7 Gemiddelde overlast

6 6 7 7 7 8 8 9 9 9 10 10

12 12 12 13 13 13 14 15 16 17 17

18 18 20 20 21 21 22 24 24 25 26 27 28 29 30 3

2 Overlastgebied Centrum 2.1 Politieregistraties 2.2 Handhavingsregistraties 2.3 Verblijfsverboden 2.4 Achtergrondinformatie verblijfsverboden 2.4.1 Grond voor opleggen 24-uurs verblijfsverboden 2.4.2 Locatie opgelegde 24-uurs verblijfsverboden 2.4.3 Ontwikkeling bezwaren

3 Overlastgebied Oost 3.1 Politieregistraties 3.2 Handhavingsregistraties 3.3 Verblijfsverboden 3.4 Achtergrondinformatie verblijfsverboden 3.4.1 Grond voor opleggen 24-uurs verblijfsverboden 3.4.2 Locatie opgelegde 24-uurs verblijfsverboden 3.4.3 Ontwikkeling bezwaren

4 Overlastgebied Zuidoost 4.1 Politieregistraties 4.2 Handhavingsregistraties 4.3 Verblijfsverboden 4.4 Achtergrondinformatie verblijfsverboden 4.4.1 Grond voor opleggen 24-uurs verblijfsverboden 4.4.2 Locatie opgelegde 24-uurs verblijfsverboden 4.4.3 Ontwikkeling bezwaren

5 Overlastgebied Da Costabuurt 5.1 Politieregistraties 5.2 Handhavingsregistraties 5.3 Verblijfsverboden 5.4 Achtergrondinformatie verblijfsverboden 5.4.1 Grond voor opleggen 24-uurs verblijfsverboden 5.4.2 Locatie opgelegde 24-uurs verblijfsverboden 5.4.3 Ontwikkeling bezwaren

6 Overlastgebied Sarphatiparkbuurt 6.1 Politieregistraties 6.2 Handhavingsregistraties 6.3 Verblijfsverboden 6.4 Achtergrondinformatie verblijfsverboden 6.4.1 Grond voor opleggen 24-uurs verblijfsverboden 6.4.2 Locatie opgelegde 24-uurs verblijfsverboden 6.4.3 Ontwikkeling bezwaren

32 32 33 33 35 35 35 36

38 38 39 39 41 41 41 42

43 43 44 44 46 46 46 47

48 48 49 49 51 51 51 52

53 53 54 54 56 56 56 57

4

7 Overlastgebied Teleport 7.1 Politieregistraties 7.2 Handhavingsregistraties 7.3 Verblijfsverboden 7.4 Achtergrondinformatie verblijfsverboden 7.4.1 Grond voor opleggen 24-uurs verblijfsverboden 7.4.2 Locatie opgelegde 24-uurs verblijfsverboden 7.4.3 Ontwikkeling bezwaren

8 Dealeroverlastgebied 8.1 Politieregistraties 8.2 Handhavingsregistraties 8.3 Verblijfsverboden 8.4 Achtergrondinformatie verblijfsverboden 8.4.1 Ontwikkeling bezwaren

58 58 59 59 60 60 61 62

63 63 63 63 65 65

Bijlage 1 kaarten overlastgebieden

67

Bijlage 2 overzicht data

71

Bijlage 3a categorieën politiecijfers

73

Bijlage 3b categorieën handhavingscijfers

75

Bijlage 4 tabellen handhaving- en politieregistraties

77

Overlastgebied Centrum Overlastgebied Oost Overlastgebied Zuidoost Dealeroverlastgebied

Bijlage 5 tabellen gronden opgelegde 24-uurs verblijfsverboden Overlastgebied Centrum Overlastgebied Oost Overlastgebied Zuidoost Overlastgebied Da Costabuurt Overlastgebied Sarphatiparkbuurt

77 78 79 80

81 81 83 84 85 86

5

Samenvatting en conclusie

Inleiding In een aantal gebieden in Amsterdam is sprake van veel overlast. Wanneer de openbare orde dusdanig verstoord is dat reguliere handhavingsmiddelen alleen niet voldoende zijn, kan de burgemeester op grond van de Algemene Plaatselijke Verordening een algemeen overlastgebied of dealeroverlastgebied aanwijzen. Overlastveroorzakende personen kunnen in deze gebieden een verblijfsverbod opgelegd krijgen. Het gaat hierbij om een aantal vormen van overlast, niet alle overlast kan tot een verblijfsverbod leiden. Iemand die zo’n verbod opgelegd krijgt, moet het gebied verlaten en mag daar voor een bepaalde periode niet meer komen. Overtreding van het verblijfsverbod is een strafbaar feit. Het verblijfsverbod is een bestuursrechtelijk instrument dat niet bedoeld is als straf, maar wordt ingezet om een einde te maken aan overlastgevend gedrag en om herhaling te voorkomen. De Algemeen Plaatselijke Verordening (APV) biedt de mogelijkheid tot twee soorten verblijfsverboden:  Algemene verblijfsverboden die worden opgelegd in algemene overlastgebieden.  Dealerverblijfsverboden die worden opgelegd in het dealeroverlastgebied. De algemene verblijfsverboden worden opgelegd in de daartoe aangewezen overlastgebieden. Amsterdam heeft op dit moment zes algemene overlastgebieden: 1. Overlastgebied Centrum en de ondergrondse metrostations 2.

Overlastgebied Oost en de ondergrondse metrostations 3. Overlastgebied Zuidoost en de metrostations 4. Overlastgebied Da Costabuurt 5. Overlastgebied Sarphatiparkbuurt en het ondergrondse metrostation 6. Overlastgebied Teleport en het ondergrondse metrostation De dealerverblijfsverboden worden opgelegd in het daartoe aangewezen dealeroverlastgebied. Amsterdam heeft op dit moment een dealeroverlastgebied: dealeroverlastgebied Centrum. Het dealeroverlastgebied bestaat uit hetzelfde gebied als het algemeen overlastgebied Centrum, zonder de Keizers- en Herengracht. Het doel van de Monitor Overlastgebieden 2021-2022 is tweeledig. Ten eerste wordt gekeken naar de overlast binnen de overlastgebieden en in de hele stad: waar in de stad wordt overlast ervaren door bewoners? Is er een match tussen de overlast in Amsterdam in het geheel en de huidige overlastgebieden? De ervaren overlast wordt in kaart gebracht op basis van GMSmeldingen (politie) overlast van/door personen, SIA-meldingen naar verschillende subklassen1 en enquêtegegevens uit de Veiligheidsmonitor Amsterdam-Amstelland2.

1 2

Daklozen/bedelen, drank- en drugsoverlast en overige overlast door personen. Ervaren overlast van: mensen die op straat worden lastiggevallen, dronken mensen op straat, drugsgebruik, drugshandel, verwarde personen en vernield straatmeubilair.

6

Ten tweede wordt gekeken naar de registratiecijfers in de huidige overlastgebieden van politie en handhaving en de mate waarin verblijfsverboden zijn opgelegd.

Overlast Alle overlastgebieden omvatten buurten waar relatief veel GMS-meldingen overlast van/door persoon zijn binnen gekomen. De buurten met de meeste GMS-meldingen liggen binnen het overlastgebied Centrum en het dealeroverlastgebied. Hier namen in 2022 de GMS-meldingen toe ten opzichte van eerdere jaren. Ook in Oost en Teleport is een toename te zien. In de andere overlastgebieden is sprake van een lichte afname. De volgende buurten hebben zowel in 2021 als in 2022 relatief veel GMS-meldingen, maar liggen buiten een overlastgebied: Dobbebuurt, Bosleeuw, Osdorpplein e.o., Bellamybuurt-Zuid, WG-terrein, Elandsgrachtbuurt, Van der Pekbuurt, Gerard Doubuurt, Van der Helstpleinbuurt en Sarphatistrook. De SIA-meldingen van drank- en drugsoverlast, overlast van daklozen en bedelen en overige overlast door personen namen alle drie toe in het overlastgebied Centrum en het dealeroverlastgebied. In de andere overlastgebieden is een minder eenduidig beeld te zien en schommelt het de laatste jaren. In Zuidoost en Teleport kwamen relatief weinig SIA-meldingen in deze drie categorieën binnen. De andere overlastgebieden bevatten wel buurten waar relatief veel SIA-meldingen werden gedaan.

De volgende buurten hebben zowel in 2021 als in 2022 relatief veel SIA-meldingen en liggen buiten een overlastgebied: Ruys de Beerenbrouckbuurt, Dijkgraafpleinbuurt, Delflandpleinbuurt West en Vondelpark-Oost. Verder is gekeken naar enquêtegegevens uit de Veiligheidsmonitor over de ervaren overlast van mensen die op straat worden lastig gevallen, dronken mensen op straat, drugsgebruik, drugshandel, verwarde personen en vernield straatmeubilair. Voor de meeste overlastvormen geldt dat deze in de overlastgebieden vaker worden ervaren dan gemiddeld in de stad. Er zijn een paar uitzonderingen hierop. Zo wordt in de Da Costabuurt niet meer dan gemiddeld overlast ervaren van mensen die op straat worden lastig gevallen. In de Sarphatiparkbuurt wordt niet meer dan gemiddeld overlast ervaren van drugsgebruik en drugshandel. Verder werd zowel in 2021 als in 2022 in de Westlandgracht relatief veel overlast ervaren, maar deze wijk ligt niet in een overlastgebied. In de overlastgebieden Centrum, Zuidoost, Oost en het dealeroverlastgebied is een lichte toename te zien van ervaren overlast van drugsgebruik tussen 2021 en 2022, in de Da Costabuurt en Sarphatiparkbuurt is juist een afname te zien. Ook de ervaren overlast van vernield straatmeubilair is in de meeste overlastgebieden licht toegenomen tussen 2021 en 2022, terwijl in de Sarphatiparkbuurt een lichte afname is te zien.

Registraties in de overlastgebieden Overlastgebied Centrum De politie registreerde in 2022 in het overlastgebied Centrum meer overlastincidenten dan in 2021, terwijl handhaving hier juist in 2021 meer overlastincidenten registreerde dan in 2022. De meeste overlastincidenten die de politie in 2022 registreerde, gaan over zakkenrollerij (2.746 incidenten), diefstal uit/vanaf auto (1.199 incidenten) en eenvoudige mishandeling (880 incidenten). De meeste incidenten die handhaving in 2022 registreerde, betrof overtreding van het alcoholverbod (1.160 incidenten), hoewel dit er minder waren dan in 2021 (2.471 incidenten). 7

Net als in de periode 2019-2020 nam in de periode 2020-2021 het aantal opgelegde verblijfsverboden af in overlastgebied Centrum. In 2021 werden er 1.012 24-uurs verblijfsverboden opgelegd, een afname van 31% ten opzichte van het jaar ervoor. Na 2021 is er sprake van een verdubbeling van het aantal opgelegde 24-uurs verblijfsverboden: van 1.012 naar 2.065 in 2022. Zowel in 2021 als in 2022 was nepdope de belangrijkste grond voor het opleggen van een 24-uurs verblijfsverbod, gevolgd door samenscholing, ongeregeldheden en ordeverstoringen. Het vaakst werden de 24-uurs verblijfsverboden opgelegd in het hart van het overlastgebied, namelijk in de buurten Burgwallen-Oost en Oude Kerk e.o. Daarnaast werden er in 2022 veel 24-uurs verblijfsverboden opgelegd in de buurten Rembrandtplein e.o., de Geelvinckbuurt en Stationsplein e.o. De laatste jaren wordt er minder vaak bezwaar aangetekend: zowel in 2021 als in 2022 werd één keer bezwaar aangetekend.

Overlastgebied Oost In overlastgebied Oost werd zowel door de politie als door handhaving minder overlastincidenten geregistreerd in 2022 ten opzichte van 2021. De door de politie geregistreerde overlastincidenten van openlijk gebruik, vernieling, eenvoudige mishandeling en diefstal uit/vanaf personenauto’s namen af tussen 2021 en 2022. Overlastincidenten waarvan de politie (iets) meer registraties heeft verricht, zijn het overtreden van het alcoholverbod en zakkenrollerij. Handhaving registreerde zes overtredingen van het alcoholverbod in 2022, terwijl het in 2021 om 24 registraties ging. In 2021 werden er meer verblijfsverboden opgelegd in overlastgebied Oost ten opzichte van 2020, maar het jaar erna nam het aantal opgelegde verblijfsverboden af. Zo daalde het aantal 24-uurs verblijfsverboden van 300 in 2021 naar 211 in 2022. In 2022 was, net als in 2021, openlijk gebruik de belangrijkste grond voor het opleggen van een 24-uurs verblijfsverbod. Zowel in 2021 als in 2022 werden de meeste 24-uurs verblijfsverboden opgelegd in de Oosterparkbuurt Zuidoost, hoewel deze buurt niet valt binnen het overlastgebied. In 2021 werd tegen geen enkel opgelegd verblijfsverbod bezwaar aangetekend, in 2022 ging het om één bezwaar.

Overlastgebied Zuidoost De meeste overlastincidenten die de politie heeft geregistreerd in het overlastgebied Zuidoost bestaan uit diefstal uit/vanaf personenauto, drugshandel en het overtreden van het alcoholverbod. Voor deze drie soorten overlastincidenten geldt dat er in 2022 meer werd geregistreerd dan in 2021. Ook het aantal registraties door de politie van andere overlastincidenten is toegenomen. In 2022 werden door handhaving 105 overtredingen van het alcoholverbod in overlastgebied Zuidoost geregistreerd, wat meer is dan in 2021 (63 overtredingen). Het aantal registraties van handhaving van andere overlastincidenten, bleef nagenoeg gelijk of nam iets af. Het aantal opgelegde verblijfsverboden in overlastgebied Zuidoost is de laatste jaren gestegen. Zo werden er in 2021 515 24-uurs verblijfsverboden opgelegd en in 2022 waren dit er 727. In 2022 was, net als in 2021, het overtreden van het alcoholverbod de belangrijkste grond voor het opleggen van een 24-uurs verblijfsverbod, gevolg door bedelen en openlijk gebruik. In beide jaren werden de meeste 24-uurs verblijfsverboden opgelegd in de buurt de Amsterdamse Poort. Zowel in 2021 als in 2022 werd vier keer bezwaar aangetekend tegen opgelegde verblijfsverboden in overlastgebied Zuidoost, wat iets minder is dan in voorgaande jaren. 8

Overlastgebied Da Costabuurt In overlastgebied Da Costabuurt zijn zowel door de politie als door handhaving in 2022 minder overlastincidenten geregistreerd dan in 2021. In 2021 werden er 74 incidenten van diefstal uit/vanaf personenauto’s door de politie geregistreerd, in 2022 ging het om 43 incidenten. Ook het aantal incidenten van eenvoudige mishandeling, drugshandel en zakkenrollerij nam af. Andere incidenten, zoals vernieling, overtreden alcoholverbod en hinderlijk gedrag bleven gelijk. Door handhaving werden in 2022 de meeste overlastincidenten geregistreerd vanwege overtreding van het alcoholverbod (42), hoewel dit er minder waren dan in 2021 (205). Het aantal opgelegde verblijfsverboden in overlastgebied Da Costabuurt nam af tussen 2021 en 2022, met name de 24-uurs verblijfsverboden: 85 in 2021 tegenover 70 in 2022. Zowel in 2021 als in 2022 was het overtreden van het alcoholverbod de belangrijkste grond voor het opleggen van een 24-uurs verblijfsverbod. In beide jaren werden de meeste verblijfsverboden opgelegd in de buurt Da Costabuurt Noord binnen het overlastgebied. Zowel in 2021 als in 2022 werd een keer bezwaar aangetekend.

Overlastgebied Sarphatiparkbuurt In 2022 registreerde de politie meer overlastincidenten van zakkenrollerij dan in 2021 in overlastgebied Sarphatiparkbuurt: 51 tegenover 18. Andere soorten overlastincidenten, zoals vernieling, eenvoudige mishandeling, openbare dronkenschap, drugshandel en diefstal uit/vanaf personenauto werden minder vaak geregistreerd en namen af tussen 2021 en 2022. Ook door handhaving werden in 2022 minder overlastincidenten geregistreerd dan in 2021. Het aantal opgelegde verblijfsverboden steeg tussen 2021 en 2022 in overlastgebied Sarphatiparkbuurt. Zo werd in 2021 62 keer een 24-uurs verblijfsverbod uitgereikt en in 2022 ging het om 90 24-uurs verblijfsverboden. Waar in 2022 31% van de 24-uurs verblijfsverboden werd opgelegd op grond van overlast zwervers, ging het in 2021 om 5%. Daarentegen werd in 2021 31% van de 24-uurs verblijfsverboden opgelegd vanwege overtreden van het alcoholverbod, terwijl in 2022 19% van de 24-uurs verblijfsverboden op basis van deze grond opgelegd. In beide jaren werd in de buurt Sarphatiparkbuurt (waar het overlastgebied uit bestaat) de meeste 24-uurs verblijfsverboden opgelegd. In beide jaren werd geen bezwaar aangetekend tegen opgelegde verblijfsverboden.

Overlastgebied Teleport In overlastgebied Teleport werden in 2022 door de politie 64 incidenten van diefstal uit/vanaf personenauto geregistreerd, wat minder was dan in 2021 (92 incidenten). Het aantal registraties van andere soorten overlastincidenten, zoals zakkenrollerij, vernieling, eenvoudige mishandeling en hinderlijk gedrag nam toe tussen 2021 en 2022. Handhaving registreerde in 2022 nagenoeg evenveel overlastincidenten als in 2021. Zo werden er in 2022 15 incidenten van samenscholing, ongeregeldheden en ordeverstoringen geregistreerd, in 2021 ging het om 13 incidenten. Het aantal opgelegde 24-uurs verblijfsverboden name toe in de periode 2021 en 2022: van 15 naar 25. De meeste van deze verblijfsverboden werden opgelegd op grond van bedelen of hinderlijk gedrag in of bij gebouwen. Het overlastgebied Teleport bestaat uit één buurt, namelijk Sloterdijk Stationskwartier. Binnen deze buurt zijn zowel in 2021 als in 2022 de meeste 24-uurs 9

verblijfsverboden opgelegd. In beide jaren werd geen bezwaar aangetekend tegen opgelegde verblijfsverboden.

Dealeroverlastgebied Zowel door de politie als door handhaving is meer geregistreerd in 2022 dan in 2021 in het dealeroverlastgebied. Zo registreerde de politie in 2022 492 incidenten van nepdope tegenover 246 in 2021. Bij handhaving ging het in 2022 om acht registraties van drugshandel tegenover een in 2021. Het aantal opgelegde dealerverblijfsverboden nam eerst af tussen de periode 2019 en 2021, om vervolgens in 2022 weer toe te nemen. In 2021 werd het minst aantal dealerverblijfsverboden opgelegd: 81 verboden voor de duur van drie maanden en 12 voor de duur van zes maanden. Ter vergelijking: in 2022 ging het om 145 verboden voor de duur van drie maanden en 31 voor de duur van zes maanden. In 2021 werd één keer bezwaar aangetekend en in 2022 twee keer.

Conclusie Per overlastgebied kan het volgende geconcludeerd worden: Centrum:  Het totaal aantal registraties (politie en handhaving) nam toe tussen 2021 en 2022: van 7.072 registraties in 2021 naar 10.181 registraties in 2022.  Het totaal aantal opgelegde verblijfsverboden verdubbelde tussen 2021 en 2022: van 1.130 verblijfsverboden in 2021 naar 2.331 verblijfsverboden in 2022.  Er wordt meer dan gemiddeld overlast ervaren in dit overlastgebied en er zijn relatief veel GMS- en SIA-meldingen. Oost:   

Het totaal aantal registraties (politie en handhaving) nam af tussen 2021 en 2022: van 522 registraties in 2021 naar 416 registraties in 2022. Het totaal aantal opgelegde verblijfsverboden nam af tussen 2021 en 2022: van 389 verblijfsverboden in 2021 naar 265 verblijfsverboden in 2022. Er wordt meestal meer dan gemiddeld overlast ervaren in dit overlastgebied en er zijn relatief veel GMS-meldingen. Ook waren er redelijk veel SIA-meldingen, maar die zijn wel afgenomen.

Zuidoost:  Het totaal aantal registraties (politie en handhaving) nam toe tussen 2021 en 2022: van 1.446 registraties in 2021 naar 2.118 registraties in 2022.  Het totaal aantal opgelegde verblijfsverboden nam toe tussen 2021 en 2022: van 658 verblijfsverboden in 2021 naar 928 verblijfsverboden in 2022.  In dit overlastgebied wordt meer dan gemiddeld overlast ervaren en waren er relatief veel GMS-meldingen. Wel waren er relatief weinig SIA-meldingen.

10

Da Costabuurt:  Het totaal aantal registraties (politie en handhaving) nam af tussen 2021 en 2022: van 526 registraties in 2021 naar 230 registraties in 2022.  Het totaal aantal opgelegde verblijfsverboden nam iets af tussen 2021 en 2022: van 97 verblijfsverboden in 2021 naar 81 verblijfsverboden in 2022.  Er wordt in dit overlastgebied meestal wel meer dan gemiddeld overlast ervaren. Ook waren er relatief veel GMS- en SIA-meldingen. Sarphatiparkbuurt:  Het totaal aantal registraties (politie en handhaving) nam af tussen 2021 en 2022: van 228 registraties in 2021 naar 161 registraties in 2022.  Het totaal aantal opgelegde verblijfsverboden nam toe tussen 2021 en 2022: van 65 verblijfsverboden in 2021 naar 104 verblijfsverboden in 2022.  Er wordt meer dan gemiddeld overlast ervaren in dit overlastgebied (behalve van drugsgebruik en drugshandel) en er waren relatief veel GMS- en SIA-meldingen. Teleport:  Het totaal aantal registraties (politie en handhaving) bleef nagenoeg gelijk tussen 2021 en 2022: in 2021 waren er 217 registraties, in 2022 waren er 221 registraties.  Het totaal aantal opgelegde verblijfsverboden nam iets toe tussen 2021 en 2022: van 16 verblijfsverboden in 2021 naar 27 verblijfsverboden in 2022.  Er wordt meer dan gemiddeld overlast ervaren in dit overlastgebied en er waren relatief veel GMS-meldingen. Wel waren er relatief weinig SIA-meldingen.

Dealeroverlastgebied:  Het totaal aantal registraties (politie en handhaving) nam toe tussen 2021 en 2022: van 391 registraties in 2021 naar 734 registraties in 2022.  Het totaal aantal opgelegde dealerverblijfsverboden nam toe tussen 2021 en 2022: van 93 dealerverblijfsverboden in 2021 naar 176 dealerverblijfsverboden in 2022.  Er wordt in het dealeroverlastgebied meer dan gemiddeld overlast ervaren en er waren relatief veel GMS- en SIA-meldingen. Tot slot zijn er ook buurten die buiten een overlastgebied liggen, maar waar wel relatief veel overlast werd ervaren. Met name in Nieuw-West is dit te zien. Zo werden er in de Dobbebuurt en Osdorpplein e.o. zowel in 2021 als in 2022 relatief veel GMS-meldingen gedaan. In de Ruys de Beerenbrouckbuurt, Dijkgraafpleinbuurt en Delflandpleinbuurt West werden relatief veel SIAmeldingen gedaan. De Punt en de Westlandgracht komen in de Veiligheidsmonitor naar voren als wijken waar relatief veel overlast wordt ervaren. In deze wijken vallen respectievelijk de buurten Dijkgraafpleinbuurt en de Delflandpleinbuurt West, waar ook veel SIA-meldingen waren. Mogelijk zijn dit buurten die in aanmerking komen voor het instellen van een overlastgebied.

Verder zijn er in andere stadsdelen ook buurten waar in 2021 en in 2022 relatief veel GMSmeldingen werden gedaan: Bellamybuurt-Zuid, WG-terrein, Elandsgrachtbuurt, Van der Pekbuurt, Gerard Doubuurt, Van der Helstpleinbuurt en Sarphatistrook. In het Vondelpark-Oost waren er relatief veel SIA-meldingen en in de wijken Hoofdweg e.o., Weesperzijde en Venserpolder werd in de Veiligheidsmonitor relatief veel ervaren overlast aangegeven. 11

Inleiding

Introductie In een aantal gebieden in Amsterdam is sprake van veel overlast. Wanneer de openbare orde dusdanig verstoord is dat reguliere handhavingsmiddelen alleen niet voldoende zijn, kan de burgemeester op grond van de Algemene Plaatselijke Verordening een algemeen overlastgebied of dealeroverlastgebied aanwijzen. Overlastveroorzakende personen kunnen in deze gebieden een verblijfsverbod opgelegd krijgen. Het gaat hierbij om een aantal vormen van overlast, niet alle overlast kan tot een verblijfsverbod leiden. Iemand die zo’n verbod opgelegd krijgt moet het gebied verlaten en mag daar voor een bepaalde periode niet meer komen. Overtreding van het verblijfsverbod is een strafbaar feit. Het verblijfsverbod is een bestuursrechtelijk instrument dat niet bedoeld is als straf, maar wordt ingezet om een einde te maken aan overlastgevend gedrag en om herhaling te voorkomen. De Algemeen Plaatselijke Verordening (APV) biedt de mogelijkheid tot twee soorten verblijfsverboden:  Algemene verblijfsverboden die worden opgelegd in algemene overlastgebieden.  Dealerverblijfsverboden die worden opgelegd in het dealeroverlastgebied.

Algemene verblijfsverboden De algemene verblijfsverboden worden opgelegd in de daartoe aangewezen overlastgebieden. Amsterdam heeft op dit moment zes algemene overlastgebieden: 1. Overlastgebied Centrum en de ondergrondse metrostations 2. Overlastgebied Oost en de ondergrondse metrostations 3. Overlastgebied Zuidoost en de metrostations 4. Overlastgebied Da Costabuurt 5. Overlastgebied Sarphatiparkbuurt en het ondergrondse metrostation 6. Overlastgebied Teleport en het ondergrondse metrostation In deze gebieden kan men een algemeen verblijfsverbod krijgen voor bepaalde APVovertredingen. Voorbeelden hiervan zijn: samenscholen, zich opdringen aan anderen, openlijk gebruik of voorhanden hebben van harddrugs, kopen of verkopen van harddrugs, bezit van messen en andere (steek)wapens, bedelen, overlast door alcoholgebruik en geweldsdelicten. De algemene verblijfsverboden kunnen worden opgelegd voor 24 uur, één maand of drie maanden. De politie legt namens de burgemeester in eerste instantie een verblijfsverbod van 24 uur op. De directie Openbare Orde en Veiligheid (OOV) adviseert de directeur OOV (namens de burgemeester) over het opleggen van de verblijfsverboden voor één en drie maanden. Deze worden vervolgens door de directeur OOV (namens de burgemeester) opgelegd.

Op 1 juli 2021 is het overlastgebied Zuidoost opnieuw voor twee jaar aangewezen als overlastgebied, waarbij het is uitgebreid met een deel van de K-buurt en een deel van de E-buurt geen onderdeel meer uitmaakt van het overlastgebied ten opzichte van twee jaar geleden. 12

Het overlastgebied Centrum is ook op 1 juli 2021 opnieuw aangewezen als overlastgebied voor onbepaalde tijd, waarbij het gebied is uitgebreid met de gehele Keizersgracht en de gehele Herengracht ten opzichte van twee jaar geleden. Op 1 juli 2022 is het overlastgebied Oost opnieuw aangewezen als overlastgebied voor één jaar, waarbij het is uitgebreid met een deel van de Eerste Oosterparkstraat ten opzichte van een jaar eerder. Er zijn per 1 juli 2021 ook drie nieuwe overlastgebieden aangewezen: Da Costabuurt, Sarphatiparkbuurt en Teleport. Deze zijn op 1 juli 2022 verlengd voor een jaar. In bijlage 1 zijn de kaarten van alle overlastgebieden te vinden.

Dealerverblijfsverboden De dealerverblijfsverboden worden opgelegd in het daartoe aangewezen dealeroverlastgebied. Wanneer de burgemeester een gebied aanwijst als dealeroverlastgebied, kunnen personen die binnen dit gebied (nep)drugs (ver)kopen aan de openbare weg en tevens antecedenten hebben op het gebied van handel in (nep)drugs, een dealerverblijfsverbod krijgen. Dit betekent dat zij zich gedurende een periode van drie maanden niet meer in het dealeroverlastgebied mogen begeven. Bij recidive kan een dealerverblijfsverbod worden opgelegd voor de duur van zes maanden. Amsterdam had tot en met 2016 het dealeroverlastgebied ‘DOG 1.0 Amsterdam Centrum’. Per 1 januari 2017 is dat dealeroverlastgebied uitgebreid met de Haarlemmerbuurt en werd er gesproken over DOG 2.0. Per 1 juli 2019 is het dealeroverlastgebied uitgebreid met de Vondelparkbuurt Oost en wordt aangeduid als ‘dealeroverlastgebied Centrum’ in plaats van DOG 2.0. Het dealeroverlastgebied komt grotendeels overeen met het algemene overlastgebied Centrum, alleen is het dealeroverlastgebied niet uitgebreid met het deel Keizersgracht/Herengracht. In bijlage 1 is de kaart van het dealoverlastgebied te vinden.

Monitor Overlastgebieden Per 1 juli 2023 lopen de besluiten voor de overlastgebieden Centrum, Oost, Zuidoost, Da Costabuurt, Sarphatiparkbuurt, Teleport en het dealeroverlastgebied (DOG) af. Ter ondersteuning voor mogelijke verlenging, intrekking of aanpassing van deze besluiten heeft OOV aan Onderzoek en Statistiek (O&S) gevraagd op overzichtelijke wijze cijfers van alle overlastgebieden en het dealeroverlastgebied in kaart te brengen. Het gaat hier vooral om de ontwikkeling van de overlast en het aantal opgelegde verblijfsverboden. Dit heeft geresulteerd in de voorliggende Monitor Overlastgebieden 2021-2022. In de volgende paragraaf wordt de werkwijze voor het tot stand komen van deze monitor beschreven.

Werkwijze Het doel van de Monitor Overlastgebieden 2021-2022 is tweeledig. Ten eerste wordt gekeken naar de overlast binnen de overlastgebieden en in de hele stad: waar in de stad wordt overlast ervaren door bewoners? Is er een match tussen de overlast in Amsterdam in het geheel en de huidige overlastgebieden? Ten tweede wordt gekeken naar de registratiecijfers in de huidige 13

overlastgebieden van politie en handhaving en de mate waarin verblijfsverboden zijn opgelegd. De beleving van overlast en de registratiecijfers in de overlastgebieden worden nadrukkelijk gescheiden gehouden, omdat de inhoud wezenlijk verschilt: politie- en handhavingsregistraties geven geen inzicht in de mate van overlast, maar in de mate van (mogelijke) inzet en of er is overgegaan tot sanctionering. Door de combinatie van de twee onderdelen kunnen er dus verschillende conclusies worden getrokken die inzicht bieden in én overlastbeleving én registraties van handhavende partijen en opgelegde verblijfsverboden.

Ervaren overlast De ervaren overlast door bewoners binnen de overlastgebieden en in de rest van Amsterdam is in kaart gebracht door middel van de volgende cijfers: 1. GMS-meldingen (politie): I. Overlast van/door persoon 2. SIA-meldingen, naar de volgende subklassen van ervaren overlast: I. Daklozen/bedelen II. Drank en drugsoverlast III. Overige overlast door personen 3. Enquêtegegevens uit de Veiligheidsmonitor Amsterdam-Amstelland. Het gaat om ervaren overlast van: I. Mensen die op straat worden lastiggevallen II. Dronken mensen op straat III. Drugsgebruik IV. Drugshandel V. Verwarde personen VI. Vernield straatmeubilair Deze cijfers zijn beschreven voor de jaren 2021 en 2022. De cijfers van de overlastvormen ‘mensen die op straat worden lastig gevallen’ en ‘dronken mensen op straat’ worden vergeleken met de cijfers van 2019 en 2020 zoals gerapporteerd in de ‘Monitor Overlastgebieden 20192020’. De overige overlastvormen worden niet vergeleken met 2019 en 2020. Drugsgebruik en drugshandel worden sinds 2021 apart uitgevraagd in de Veiligheidsmonitor, voorheen waren deze samengenomen. Verwarde personen en vernielingen werden nog niet in de voorgaande monitor opgenomen. De enquêtegegevens zijn niet beschikbaar per overlastgebied, daarom zijn de cijfers per buurt gebruikt. De overlastgebieden zijn geconstrueerd uit de buurten.

Deze werkwijze werd ook in de voorgaande monitoren gehanteerd. Aan de hand van deze overlastcijfers is bekeken hoeveel overlast er plaats vindt binnen de overlastgebieden ten opzichte van de rest van Amsterdam. Ook is bekeken of er gebieden zijn waar relatief veel overlast wordt ervaren, maar die niet binnen een overlastgebied vallen.

14

Ontwikkeling registratiecijfers in overlastgebieden Per overlastgebied is het volgende in kaart gebracht: 1. Politie- en handhavingsregistraties op basis waarvan een verblijfsverbod kan worden opgelegd 2. Het aantal opgelegde verblijfsverboden 3. Achtergrondinformatie van de opgelegde verblijfsverboden Politie- en handhavingsregistraties De registraties van politie en handhaving in de overlastgebieden zijn geanalyseerd aan de hand van de volgende cijfers: 1. Politiecijfers bestaande uit geregistreerde overlastincidenten. Hieronder kan het volgende worden verstaan: een voorval kan worden waargenomen door een burger en door de politie. Wanneer een voorval door de politie zelf wordt waargenomen of als zij dit persoonlijk van een burger hebben vernomen, wordt dit geregistreerd als een incident. Onder incidenten kunnen misdrijven, overtredingen, APV’s, overlastbemiddeld of hulpverlening vallen. 2. Handhavingscijfers bestaande uit boetes, waarschuwingen en combi-bon sancties die zijn opgelegd door Toezicht en Handhaving Openbare Ruimte (THOR). In de tabel op de volgende pagina is weergeven welke cijfers zijn meegenomen om de registraties per overlastgebied en dealeroverlastgebied in kaart te brengen. Per overlastgebied is gekozen voor de indicatoren die de belangrijkste aanleidingen vormen voor het opleggen van een verblijfsverbod.

15

Registratiecijfers in de overlastgebieden en het dealeroverlastgebied algemene overlastgebieden Incidenten politie openlijk gebruik nepdope samenscholing, ongeregeldheden en ordeverstoringen bedelen messenverbod drugshandel zakkenrollerij openbare fietsenverkoop hinderlijk drankgebruik overtreden alcoholverbod vernieling openbare dronkenschap openlijke geweldpleging tegen personen eenvoudige mishandeling diefstal uit auto’s hinderlijk gedrag in of bij gebouwen Handhavingscijfers overtreding alcoholverbod samenscholing, ongeregeldheden en ordeverstoringen bedelen klimmen/bevinden op beeld/monument/overkapping/constructie e.d. drugshandel hinderlijk gedrag in of bij gebouwen

X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X

dealeroverlastgebied

X

X

X

Ontwikkeling verblijfsverboden Er is in kaart gebracht hoeveel verblijfsverboden er zijn opgelegd in de verschillende overlastgebieden in 2021 en 2022. Deze worden vergeleken met de cijfers van 2019-2020 zoals gerapporteerd in de ‘Monitor Overlastgebieden 2019-2020’. Achtergrondinformatie verblijfsverboden Het gaat hierbij om de volgende informatie: 1. Aanleiding verblijfsverboden 24 uur 2. Locatie uitgereikte verblijfsverboden 24 uur 3. Aantal keer dat bezwaar is aangetekend

Levering cijfers De GMS-meldingen, SIA-meldingen, politiecijfers, handhavingscijfers en de cijfers over de verblijfsverboden zijn door OOV aan O&S geleverd. Nieuw deze monitor is dat OOV de cijfers heeft uitgedraaid per overlastgebied. Voorheen werden de cijfers door de politie per buurt aangeleverd en zelf door O&S omgezet naar overlastgebieden. Er is bij de nieuwe manier van het aanleveren van de cijfers een buffer van vijf meter om de grenzen van de overlastgebieden gehanteerd. Soms worden meldingen of incidenten geregistreerd op of net naast de grens van het overlastgebied, waardoor deze bij het uitdraaien van de data buiten het overlastgebied

16

zullen vallen. Dit is zoveel mogelijk ondervangen door gebruik te maken van een buffer. Dit is in lijn met andere soortgelijke monitoren en evaluaties die O&S maakt.

Vergelijkbaarheid cijfers met eerdere jaren Uitgangspunt voor deze monitor zijn de cijfers over de jaren 2021 en 2022. Deze worden waar mogelijk vergeleken met de cijfers uit de voorgaande monitor, over 2019 en 2020. Vanwege de leesbaarheid van de grafieken worden de cijfers over 2019 en 2020 voor de politie- en handhavingregistraties in bijlage 4 getoond. In de tekst worden relevante ontwikkelingen beschreven. Er dient rekening te worden gehouden met het feit dat de cijfers over 2021 en 2022 lastig zijn te vergelijken met eerdere jaren. Dit komt enerzijds doordat de cijfers nu op een andere manier worden uitgedraaid. Anderzijds zijn de gebieden aan verandering onderhevig, als een gebied groter of kleiner wordt heeft dat invloed op de aantallen die per gebied getoond worden. Voor de nieuwe overlastgebieden worden cijfers alleen weergeven over de jaren 2021 en 2022, deze zaten immers niet in de voorgaande monitor. Dit geldt ook voor de cijfers die in de voorgaande monitor nog niet werden meegenomen.

Leeswijzer In het eerste hoofdstuk komt de ontwikkeling van de ervaren overlast aan de orde. Eerst worden de GMS-meldingen van de politie beschreven, vervolgens de SIA-meldingen en daarna de ervaren overlast vanuit de Veiligheidsmonitor. Er wordt bekeken van hoeveel overlast er sprake is binnen de overlastgebieden en er wordt een vergelijking gemaakt met de rest van Amsterdam. In de hoofstukken 2 tot en met 8 wordt per overlastgebied ingegaan op het aantal politie en handhavingsregistraties, de ontwikkeling van de opgelegde verblijfsverboden en de achtergrondinformatie van de verblijfsverboden. In hoofdstuk 2 komt het overlastgebied Centrum aan bod, in hoofdstuk 3 overlastgebied Oost, in hoofdstuk 4 overlastgebied Zuidoost, in hoofdstuk 5 Da Costabuurt, in hoofdstuk 6 Sarphatiparkbuurt, in hoofdstuk 7 Teleport en in hoofdstuk 8 het dealeroverlastgebied. Tot slot zijn in bijlage 1 de kaarten van de overlastgebieden opgenomen, bijlage 2 biedt een overzicht van de gebruikte cijfers, in bijlage 3a zijn de gebruikte categorieën voor de politieregistraties te vinden en in bijlage 3b zijn deze voor de handhavingsregistraties te vinden. In bijlage 4 zijn politie- en handhavingsregistraties over 2019 t/m 2022 te vinden en in bijlage 5 zijn cijfers over de achtergrondinformatie van de opgelegde verblijfsverboden te vinden.

17

1 Ontwikkeling overlast

In dit hoofdstuk komt de ontwikkeling van de overlast in de overlastgebieden en in de rest van Amsterdam aan de orde. De ontwikkeling van de overlast wordt in kaart gebracht aan de hand van de GMS-meldingen van de politie (paragraaf 1.1), de SIA-meldingen van de gemeente (paragraaf 1.2) en de ervaren overlast zoals bewoners die aangeven in de enquête van de Veiligheidsmonitor (paragraaf 1.3).

1.1 GMS-meldingen politie GMS-meldingen (Geïntegreerde Meldkamer Systeem) zijn meldingen die via de meldkamer bij de politie binnenkomen. Als we kijken naar de meldingen personenoverlast, zien we dat in het overlastgebied Centrum de meeste meldingen zijn binnen gekomen (figuur 1.1). In 2022 ging het om 4.309 meldingen. Dat is meer dan in 2021, toen ging het om 3.125 meldingen. Ook ten opzichte van 2019 en 2020 is er sprake van een toename. In het dealeroverlastgebied is hetzelfde patroon te zien. In 2022 ging het om 4.309 meldingen en in 2021 om 3.125 meldingen. In overlastgebied Zuidoost kwamen er 526 meldingen binnen in 2022, dat is minder dan in 2021 en 2020, maar vergelijkbaar met 2019. In overlastgebied Oost ging het in 2022 om 416 meldingen, vergelijkbaar met 2021 maar toegenomen ten opzichte van de jaren daarvoor. Tot slot nam het aantal meldingen in de Da Costabuurt in 2022 af ten opzichte van 2021, in Teleport nam het in deze periode toe en in de Sarphatiparkbuurt is het ongeveer gelijk gebleven. Figuur 1.1 Aantal GMS-meldingen overlast van/door persoon geregistreerd door de politie, 2019-2022 4309 3125

Centrum

2827 3205 4213 3069 2827 3205

DOG 526 667 638 517

Zuidoost

2022

416 425 381 292

Oost

2021 2020 2019

169 280

Da Costabuurt

181 174

Sarphatiparkbuurt

208 137

Teleport 0

1000

2000

3000

4000

5000

bron: GMS/Politie Eenheid Amsterdam/OOV/bewerking O&S

18

Wanneer we kijken naar de meldingen in heel Amsterdam, is te zien dat zowel in 2021 (figuur 1.2) als in 2022 (figuur 1.3) buurten met veel meldingen over personenoverlast meestal binnen één van de overlastgebieden liggen. Toch zijn er ook buurten met veel meldingen die buiten een overlastgebied liggen. De volgende buurten hebben zowel in 2021 als in 2022 relatief veel meldingen en liggen buiten een overlastgebied: Dobbebuurt, Bosleeuw, Osdorpplein e.o., Bellamybuurt-Zuid, WG-terrein, Elandsgrachtbuurt, Van der Pekbuurt, Gerard Doubuurt, Van der Helstpleinbuurt en Sarphatistrook. Figuur 1.2 Aantal GMS-meldingen overlast van/door persoon geregistreerd door de politie per buurt, 2021

bron: GMS/OOV/Politie Eenheid Amsterdam/bewerking O&S Figuur 1.3 Aantal GMS-meldingen overlast van/door persoon geregistreerd door de politie per buurt, 2022

bron: GMS/OOV/Politie Eenheid Amsterdam/bewerking O&S

19

1.2 SIA-meldingen SIA (Signalen Informatievoorziening Amsterdam) is het systeem dat door de gemeente wordt gebruikt om signalen en meldingen vanuit bewoners, ondernemers en in sommige gevallen ambtenaren te verwerken en behandelen. Meldingen komen hier op verschillende manieren binnen en zij kunnen betrekking hebben op een breed scala aan problematiek. De meeste meldingen worden gedaan over zaken die de gemeente praktisch kan oplossen, zoals reparaties in de openbare ruimte of het ophalen van afval. Daarnaast worden ook meldingen gedaan van ervaren overlast in de openbare ruimte. In deze monitor is ten aanzien van de relevante vormen van overlast bekeken hoeveel meldingen er binnen en buiten de overlastgebieden zijn gedaan. Het gaat om de volgende drie categorieën meldingen:  Drank en drugsoverlast  Overlast van daklozen en bedelen  Overige overlast door personen

1.2.1 Drank- en drugsoverlast In het overlastgebied Centrum en in het dealeroverlastgebied kwamen 89 SIA-meldingen binnen over drank- en drugsoverlast in 2022 (figuur 1.4). In 2021 ging het nog om respectievelijk 43 en 42 meldingen. In de andere overlastgebieden ging het om een stuk minder meldingen. In Zuidoost 13 meldingen in 2022, in Oost 19, in de Da Costabuurt 2, in de Sarphatiparkbuurt 2 en in Teleport geen enkele. Figuur 1.4 Aantal SIA-meldingen drank en drugsoverlast, 2019-2022 (abs.) 89 43

Centrum

87 115 89 42

DOG

87 115 13 11

Zuidoost

18 12

2022

19 9

Oost

2021

15 9

2020

8

2019

2

Da Costabuurt 2

0

Sarphatiparkbuurt

0 0

Teleport 0

50

100

150

bron: SIA/OOV/bewerking O&S

20

1.2.2 Overlast van daklozen en bedelen In het overlastgebied Centrum kwamen in 2022 392 SIA-meldingen over overlast van daklozen en bedelen binnen (figuur 1.5). Dat is toegenomen ten opzichte van voorgaande jaren. Ook in het dealeroverlastgebied is dit patroon te zien, met 389 meldingen in 2022. In de andere overlastgebieden ging het om een stuk minder meldingen, variërend van 4 meldingen in overlastgebied Teleport in 2022 tot 35 meldingen in overlastgebied Oost. Figuur 1.5 Aantal SIA-meldingen overlast van daklozen en bedelen, 2019-2022 (abs.) 392 290

Centrum

265 233 389 280 265

DOG 233 27 29 33 17 35 20 40 14 27 17

Zuidoost

Oost

Da Costabuurt

2022 2021 2020 2019

7 4

Sarphatiparkbuurt

4 2

Teleport 0

100

200

300

400

500

bron: SIA/OOV/bewerking O&S

1.2.3 Overige overlast door personen De SIA-meldingen in de categorie ‘overige overlast door personen’ bestaan vaak uit een combinatie van overlast, waaronder drank- en drugsoverlast. In deze categorie kwamen de meeste SIA-meldingen binnen, waarvan 1.993 in overlastgebied Centrum (figuur 1.6). Dit is ook meer dan in voorgaande jaren. In het dealeroverlastgebied ging het om 1.939 meldingen in 2022 en 1.507 in 2021. In Zuidoost en Oost ging het respectievelijk om 191 en 243 meldingen in 2022, in beide gevallen een afname ten opzichte van 2021 en 2020. In de Da Costabuurt kwamen in 2022 241 meldingen binnen, in de Sarphatiparkbuurt 121 en in Teleport 14.

21

Figuur 1.6 Aantal SIA-meldingen overige overlast door personen, 2019-2022 (abs.) 1993 1625

Centrum

1819 948 1939 1507

DOG

1819 948 191 397

Zuidoost

494 113

2022

243 396

Oost

2021

289 78

2020

241 199

Da Costabuurt

2019

121

221

Sarphatiparkbuurt 14 11

Teleport 0

500

1000

1500

2000

2500

bron: SIA/OOV/bewerking O&S

1.2.4 Meldingen in de stad Wanneer we kijken naar het totaal van deze drie categorieën meldingen in heel Amsterdam, dan zijn de buurten binnen de overlastgebieden niet altijd de buurten waar de meeste meldingen worden gedaan. In overlastgebieden Zuidoost en Teleport zijn relatief weinig SIA-meldingen gedaan, terwijl in Nieuw-West meerdere buurten buiten een overlastgebied liggen waar relatief veel SIA-meldingen zijn gedaan. De volgende buurten hebben zowel in 2021 (figuur 1.7) als in 2022 (figuur 1.8) relatief veel meldingen en liggen buiten een overlastgebied: Ruys de Beerenbrouckbuurt, Dijkgraafpleinbuurt, Delflandpleinbuurt West en Vondelpark-Oost. Binnen de overlastgebieden Centrum, Oost, Da Costabuurt en Sarphatiparkbuurt liggen wel buurten waar relatief veel SIA-meldingen zijn gedaan.

22

Figuur 1.7 Totaal aantal SIA-meldingen 3 categorieën overlast per buurt, 2021

bron: SIA/OOV/bewerking O&S Figuur 1.8 Totaal aantal SIA-meldingen 3 categorieën overlast per buurt, 2022

bron: SIA/OOV/bewerking O&S

23

1.3 Ervaren overlast veiligheidsmonitor De Veiligheidsmonitor brengt jaarlijks in beeld welke vormen van overlast worden ervaren door bewoners van Amsterdam. In deze monitor is ten aanzien van de relevante vormen van overlast bekeken hoeveel procent van de bewoners in een overlastgebied een beetje of veel overlast heeft ervaren. Dit is afgezet tegen de gemiddelde ervaren overlast in Amsterdam. Het gaat om de volgende zes vormen van overlast:  Mensen die op straat worden lastiggevallen  Dronken mensen op straat  Drugsgebruik  Drugshandel  Verwarde personen  Vernield straatmeubilair De overlastvormen ‘mensen die op straat worden lastiggevallen’ en ‘dronken mensen op straat’ worden weergeven voor de jaren 2019 tot en met 2022. Drugsgebruik en drugshandel worden sinds 2021 apart uitgevraagd in de Veiligheidsmonitor, voorheen waren deze samengenomen. Daarom kunnen deze alleen worden weergeven voor de jaren 2021 en 2022. Verwarde personen en vernield straatmeubilair werden nog niet in de voorgaande monitor opgenomen en worden daarom ook alleen laten zien voor de jaren 2021 en 2022. Tot slot dient er te worden opgemerkt dat de percentages voor Teleport over een laag aantal respondenten gaan (n=34). In dit gebied wonen weinig mensen, waardoor het aantal respondenten ook altijd laag is. In 2021 ging het om 21 respondenten en in 2022 om 13 respondenten.

Om toch een beeld te kunnen geven, zijn deze twee jaren samengevoegd en zijn de percentages dus berekend over 34 respondenten.

1.3.1 Mensen die op straat worden lastiggevallen In bijna alle overlastgebieden wordt gemiddeld meer overlast ervaren van mensen die op straat worden lastiggevallen dan gemiddeld in Amsterdam (figuur 1.9). Alleen in de Da Costabuurt is dat niet het geval. Daar ligt de gemiddelde overlast van mensen die op straat worden lastiggevallen op hetzelfde niveau als gemiddeld in Amsterdam. In het dealeroverlastgebied en in de overlastgebieden Centrum, Oost en Teleport wordt deze overlast het vaakst ervaren, ongeveer drie van de tien bewoners zeggen hier een beetje of veel overlast van te ervaren in 2022. Gemiddeld in Amsterdam gaat het om 15%. In de Sarphatiparkbuurt is een opvallende toename te zien van 5% in 2021 naar 23% in 2022.

24

Figuur 1.9 Aandeel bewoners dat een beetje of veel overlast ervaart van mensen die op straat worden lastig gevallen naar overlastgebieden, 2019-2022 (%) 80

%

60

40

28 27 27 29

28 27

30

32

29

20 18 19

0

26 22

31

29

29

24

23 17

14

13

16

14 15

5 Centrum

DOG

Zuidoost

Oost 2019

2020

Da SarphatiparkCostabuurt buurt 2021

Teleport

Amsterdam

2022

bron: O&S, Veiligheidsmonitor Amsterdam-Amstelland

1.3.2 Dronken mensen op straat In alle overlastgebieden wordt meer overlast ervaren van dronken mensen op straat dan gemiddeld in Amsterdam (figuur 1.10). In overlastgebied Centrum en in het dealeroverlastgebied wordt de meeste overlast ervaren: respectievelijk 65% en 67% van de bewoners zegt in 2022 veel of een beetje overlast te ervaren van dronken mensen op straat. In de Sarphatiparkbuurt gaat het om 59% en zowel in overlastgebied Oost als in de Da Costabuurt gaat om 50%. In Teleport gaat het om 44% en in Zuidoost om 36%. Gemiddeld in Amsterdam zegt 26% van de bewoners veel of een beetje overlast te ervaren van dronken mensen op straat in 2022. In Zuidoost en in de Sarphatiparkbuurt is deze overlast (licht) toegenomen.

25

Figuur 1.10 Aandeel bewoners dat een beetje of veel overlast ervaart van dronken mensen op straat naar overlastgebieden, 2019-2022 (%) 80

%

69 60

69 65

62

65

65 65

67 59

47 40

50

49

48

50

52

44

44

37 36 2929 2424 23

20

0

Centrum

DOG

Zuidoost

Oost 2019

2020

Da SarphatiparkCostabuurt buurt 2021

Teleport

26

Amsterdam

2022

bron: O&S, Veiligheidsmonitor Amsterdam-Amstelland

1.3.3 Drugsgebruik Op de Sarphatiparkbuurt na wordt in de overlastgebieden meer overlast ervaren van drugsgebruik dan gemiddeld in Amsterdam (figuur 1.11). Gemiddeld in Amsterdam werd door 22% van de bewoners een beetje of veel overlast ervaren van drugsgebruik in 2022. In de overlastgebieden varieert dat van 52% in het dealeroverlastgebied tot 30% in de Da Costabuurt. In de Sarphatiparkbuurt gaat het om 21% en is daarmee vergelijkbaar met het Amsterdams gemiddelde. In de overlastgebieden Centrum, dealeroverlastgebied, Zuidoost en Oost is deze overlast licht toegenomen tussen 2021 en 2022, in de Da Costabuurt en de Sarphatiparkbuurt juist afgenomen.

26

Figuur 1.11 Aandeel bewoners dat een beetje of veel overlast ervaart van drugsgebruik naar overlastgebieden, 2019-2022 (%) 80

%

60

52

49 40

42

46

45 37

39

37

30

30

20

0

45

32 21 22

21

Centrum

DOG

Zuidoost

Oost 2021

Da SarphatiparkCostabuurt buurt 2022

Teleport

Amsterdam

bron: O&S, Veiligheidsmonitor Amsterdam-Amstelland

1.3.4 Drugshandel Op de Sarphatiparkbuurt na wordt in de overlastgebieden meer overlast ervaren van drugshandel dan gemiddeld in Amsterdam (figuur 1.12). Gemiddeld in Amsterdam gaat het in 2022 om 17%, in de Sarphatiparkbuurt om 13%. In overlastgebied Oost wordt de meeste overlast ervaren van drugshandel, in 2022 ging het om 41%. Dat is toegenomen ten opzichte van 2021, toen ging het om 32%.

27

Figuur 1.12 Aandeel bewoners dat een beetje of veel overlast ervaart van drugshandel naar overlastgebieden, 2019-2022 (%) 80

%

60

40

41 34 34 30 30

29 29

32

29 22 23

20

15

0

Centrum

DOG

Zuidoost

Oost 2021

17 17

13

Da SarphatiparkCostabuurt buurt 2022

Teleport

Amsterdam

bron: O&S, Veiligheidsmonitor Amsterdam-Amstelland

1.3.5 Verwarde personen In alle overlastgebieden wordt meer overlast ervaren van verwarde personen dan gemiddeld in Amsterdam (figuur 1.13). In Amsterdam ging het in 2022 om 27%, in de overlastgebieden varieert dit percentage van 39% in de Sarphatiparkbuurt tot 53% in het dealeroverlastgebied. In de Da Costabuurt is sprake van een lichte afname van 54% in 2021 naar 47% in 2022.

28

Figuur 1.13 Aandeel bewoners dat een beetje of veel overlast ervaart van verwarde personen naar overlastgebieden, 2019-2022 (%) 80

%

60

55 51 50

54

53

40

50 40

42

45

52 47

42

39

25

20

0

Centrum

DOG

Zuidoost

Oost 2021

Da SarphatiparkCostabuurt buurt 2022

Teleport

27

Amsterdam

bron: O&S, Veiligheidsmonitor Amsterdam-Amstelland

1.3.6 Vernield straatmeubilair De ervaren overlast van vernield straatmeubilair wijkt in bijna alle overlastgebieden weinig af van het Amsterdams gemiddelde (figuur 1.14). Gemiddeld in Amsterdam gaat het in 2022 om 32%. In de overlastgebieden varieert dat van 34% in de Da Costabuurt en de Sarphatiparkbuurt tot 43% in Teleport. De overlastgebieden Centrum, dealeroverlastgebied, Oost en Da Costabuurt is sprake van een lichte toename tussen 2021 en 2022, in Sarphatiparkbuurt is juist sprake van een lichte afname.

29

Figuur 1.14 Aandeel bewoners dat een beetje of veel overlast ervaart van vernield straatmeubilair naar overlastgebieden, 2019-2022 (%) 80

%

60

40 38

37 31

39

43

41

32

39

37 30

34

34

31 32

27

20

0

Centrum

DOG

Zuidoost

Oost 2021

Da SarphatiparkCostabuurt buurt 2022

Teleport

Amsterdam

bron: O&S, Veiligheidsmonitor Amsterdam-Amstelland

1.3.7 Gemiddelde overlast Over de zes verschillende vormen van overlast is het gemiddelde berekend en op een kaart weergeven voor 2021 (figuur 1.15) en 2022 (figuur 1.16). De gebieden waarin de meeste overlast wordt ervaren, vallen bijna allemaal binnen een overlastgebied. Zowel in 2021 als in 2022 werd in de Westlandgracht relatief veel overlast ervaren, maar deze wijk ligt niet in een overlastgebied. In 2022 werd in De Punt, Hoofdweg e.o., Weesperzijde en Venserpolder relatief veel overlast ervaren, terwijl deze wijken niet in een overlastgebied liggen.

30

Figuur 1.15 Gemiddelde ervaren overlast door bewoners per wijk, 2021

bron: O&S/Veiligheidsmonitor Amsterdam Amstelland Figuur 1.16 Gemiddelde ervaren overlast door bewoners per wijk, 2022

bron: O&S/Veiligheidsmonitor Amsterdam Amstelland

31

2 Overlastgebied Centrum

In dit hoofdstuk worden de ontwikkeling van de gronden op basis waarvan een verblijfsverbod kan worden opgelegd en de ontwikkeling van het aantal opgelegde verblijfsverboden in het algemeen overlastgebied Centrum beschreven. Eerst wordt er ingegaan op het aantal politieregistraties (paragraaf 2.1) en handhavingsregistraties (paragraaf 2.2) van overlastincidenten, vervolgens op het aantal opgelegde verblijfsverboden (paragraaf 2.3) en tot slot komt er achtergrondinformatie van de opgelegde verblijfsverboden aan de orde (paragraaf 2.4).

2.1 Politieregistraties De meeste overlastincidenten die de politie in 2022 heeft geregistreerd in het overlastgebied Centrum bestaan uit zakkenrollerij. In 2022 ging het om 2.746 incidenten, wat meer dan vier keer zoveel is als in 2021 (685 incidenten, figuur 2.1). Daarmee is het weer op hetzelfde niveau als in 2019 (2.717 incidenten). Het aantal overlastincidenten van diefstal uit/vanaf personenauto is verdubbeld in 2022 ten opzichte van 2021, net als het aantal overlastincidenten van eenvoudige mishandeling. Deze zijn nu weer vergelijkbaar met 2019. Ook de meeste andere overlastincidenten zijn toegenomen en zitten weer op of zelfs nog onder het niveau van 2019 (zie bijlage 4, tabel 1). Figuur 2.1 Overlastincidenten geregistreerd door de politie in overlastgebied Centrum, 2021-2022 (abs.)

bron: Politie Eenheid Amsterdam/OOV/bewerking O&S

32

2.2 Handhavingsregistraties Handhaving registreerde in het overlastgebied Centrum 1.160 overtredingen van het alcoholverbod in 2022. Dat is minder dan in 2021, toen ging het om 2.471 overtredingen. In 2019 ging het om 1.169 overtredingen en in 2020 om 842 overtredingen (zie bijlage 4, tabel 2). Samenscholing, ongeregeldheden en ordeverstoringen werd 759 keer geregistreerd in 2022, een lichte toename ten opzichte van 2021 toen het 676 keer geregistreerd werd. Bedelen werd 278 keer geregistreerd in 2022, dat is vergelijkbaar met voorgaande jaren. Hinderlijk gedrag in of bij gebouwen werd 124 keer geregistreerd in 2022, in 2021 was dit 145 keer. Drugshandel werd acht keer geregistreerd in 2022 tegenover één keer in 2021. In 2020 was dit ook één keer. Figuur 2.2 Overlastincidenten geregistreerd door handhaving in overlastgebied Centrum, 2021-2022 (abs.)

bron: THOR/OOV/bewerking O&S

2.3 Verblijfsverboden Net als in de periode 2019-2020 nam in de periode 2020-2021 het aantal opgelegde verblijfsverboden af in overlastgebied Centrum (figuur 2.3). In 2021 werden er 1.012 24-uurs verblijfsverboden opgelegd, een afname van 31% ten opzichte van het jaar ervoor. Ook het aantal opgelegde verboden voor de duur van drie maanden nam af: van 51 naar 15. Het aantal opgelegde verblijfsverboden voor de duur van één maand bleef nagenoeg gelijk. Na 2021 is er sprake van een toename van het aantal opgelegde verblijfsverboden. Het aantal opgelegde 24-uurs verblijfsverboden verdubbelde (van 1.012 naar 2.065), evenals de verblijfsverboden voor één maand en drie maanden.

33

Figuur 2.3 Aantal opgelegde verblijfsverboden in overlastgebied Centrum, 2019-2022 (abs.) 3000

500 2541

2500

400 2065

2000 300 1468

1500

233

205

200

1012

1000 114

103

90

100

500

51 33 15

0

2019

2020

2021

24-uur

1 maand

0

2022

3 maanden

bron: Politie Eenheid Amsterdam/OOV/bewerking O&S

In de periode 2021-2022 werden de meeste verblijfsverboden in overlastgebied Centrum opgelegd in juni 2022 (243), oktober 2022 (245) en november 2022 (251, figuur 2.4). De cijfers naar maand laten daarnaast zien dat in de eerste vijf maanden van 2022 er meer verblijfsverboden zijn opgelegd dan in diezelfde maanden een jaar eerder: 790 verblijfsverboden in deze maanden in 2022 versus 212 in 2021. De coronacrisis en lockdowns hebben hier mogelijk invloed op gehad. Figuur 2.4 Aantal opgelegde verblijfsverboden in overlastgebied Centrum, naar maand (2021-2022, abs.) 300

200

24-uur

dec-22

nov-22

okt-22

sep-22

jul-22

aug-22

jun-22

mei-22

apr-22

mrt-22

jan-22

1 maand

feb-22

dec-21

nov-21

okt-21

sep-21

jul-21

aug-21

jun-21

mei-21

apr-21

mrt-21

jan-21

0

feb-21

100

3 maanden

bron: Politie Eenheid Amsterdam/OOV/bewerking O&S

34

2.4 Achtergrondinformatie verblijfsverboden 2.4.1 Grond voor opleggen 24-uurs verblijfsverboden Zowel in 2021 als in 2022 was nepdope de belangrijkste grond voor het opleggen van 24-uurs verblijfsverboden in overlastgebied Centrum: 22% van het totaal aantal 24-uurs verblijfsverboden in 2022 werd opgelegd vanwege nepdope (figuur 2.5). De daarop volgende meest voorkomende aanleiding is samenscholing, ongeregeldheden en ordeverstoringen (19% in 2022). Het aandeel opgelegde verblijfsverboden voor bedelen in 2022 (5%) is lager dan in 2021 (9%). Een kwart van de oplegde verblijfsverboden zijn op basis van andere gronden opgelegd. Tabel 1 in bijlage 5 geeft een overzicht van de aantallen opgelegde verblijfsverboden naar grond. Figuur 2.5 Belangrijkste gronden voor het opleggen van verblijfsverboden voor 24 uur in overlastgebied Centrum, 2021-2022 (%) 22 23

nepdope samenscholing, ongeregeldheden en ordeverstoringen

19 18 14 13

alcoholverbod 5

bedelen openlijk gebruik

4 4

hinderlijk gedrag in of bij gebouwen

4

3

openbare dronkenschap

3

9 2022 (n=2.065) 2021 (n=1.012)

4

3 3

overtreding overig (w.v.Sr.)

25 24

overig 0

10

20

% 30

bron: Politie Eenheid Amsterdam/OOV/bewerking O&S

2.4.2 Locatie opgelegde 24-uurs verblijfsverboden Zowel in 2021 als in 2022 zijn de meeste 24-uurs verblijfsverboden opgelegd in het hart van het overlastgebied Centrum, namelijk in de buurten Burgwallen-Oost en Oude Kerk e.o. (figuur 2.6). In de buurt Burgwallen-Oost ging het in 2022 om 503 opgelegde verblijfsverboden, tegenover 273 in 2021. Daarnaast worden er in 2022 veel 24-uurs verblijfsverboden opgelegd in de buurten Rembrandtplein e.o., de Geelvinckbuurt en Stationsplein e.o. Het aantal opgelegde verblijfsverboden in Uilenburg is in 2022 is meer dan verdubbeld ten opzichte van 2021: van 26 naar 62 verblijfsverboden. Verder is te zien dat een aantal verblijfsverboden in 2021 en 2022 is opgelegd in buurten die niet in het overlastgebied vallen, zoals in de buurten Sarphatistrook, Elandsgrachtbuurt en de Kadijken. Mogelijke oorzaak hiervan is een lichte afwijking van de geolocatie tijdens het

35

registreren of omdat de betreffende persoon wel werd aangehouden binnen het overlastgebied, maar de registratie erbuiten heeft plaatsgevonden. Figuur 2.6 Locatie opgelegde 24-uurs verblijfsverboden in overlastgebied Centrum, 2021-2022 (abs.)

bron: Politie Eenheid Amsterdam/OOV/bewerking O&S

2.4.3 Ontwikkeling bezwaren Zowel in 2021 als in 2022 werd één keer bezwaar aangetekend tegen opgelegde verblijfsverboden in overlastgebied Centrum, wat minder is dan in voorgaande jaren (figuur 2.7). In 2021 ging het om een bezwaar tegen een verbod van drie maanden, in 2022 ging het om een bezwaar tegen een verbod van één maand. In 2021 werd tegen 0,1% van het totaal aantal opgelegde verblijfsverboden bezwaar aangetekend; in 2022 was dat nog minder, terwijl toen meer verblijfsverboden zijn opgelegd.

36

Figuur 2.7 Aantal bezwaren aangetekend tegen opgelegde verblijfsverboden in overlastgebied Centrum, 2019-2022 (abs.) 8 7

7 6 5 4 4

4

3

3

3

2

1 1

0

0

1

0

2019

2020 24-uur

1 maand

1 1

0

2021 3 maanden

0

1

2022 totaal

bron: OOV/bewerking O&S

37

3 Overlastgebied Oost

In dit hoofdstuk worden de ontwikkeling van de gronden op basis waarvan een verblijfsverbod kan worden opgelegd en de ontwikkeling van het aantal opgelegde verblijfsverboden in het algemeen overlastgebied Oost beschreven. Eerst wordt er ingegaan op het aantal politieregistraties (paragraaf 3.1) en handhavingsregistraties (paragraaf 3.2) van overlastincidenten, vervolgens op het aantal opgelegde verblijfsverboden (paragraaf 3.3) en tot slot komt er achtergrondinformatie van de opgelegde verblijfsverboden aan de orde (paragraaf 3.4).

3.1 Politieregistraties De meeste overlastincidenten die de politie in 2022 heeft geregistreerd in het overlastgebied Oost bestaan uit openlijk gebruik. In 2022 ging het om 72 incidenten, wat minder is dan in 2021 (96 incidenten, figuur 3.1). Ook het aantal registraties van andere overlastincidenten, zoals vernieling, eenvoudige mishandeling en diefstal uit/vanaf personenauto’s, nam af in 2022 ten opzichte van 2021. Overlastincidenten waarvan (iets) meer registraties zijn verricht in 2022 dan in 2021, zijn het overtreden van het alcoholverbod (van 45 naar 55) en zakkenrollerij (van 22 naar 29). Ten opzichte van de periode 2019-2020 zijn de meeste overlastincidenten toegenomen, wat waarschijnlijk te maken heeft met de (relatief grote) gebiedsuitbreiding van het overlastgebied (zie bijlage 4, tabel 3). Figuur 3.1 Overlastincidenten geregistreerd door de politie in overlastgebied Oost, 2021-2022 (abs.)

bron: Politie Eenheid Amsterdam/OOV/bewerking O&S

38

3.2 Handhavingsregistraties Handhaving registreerde in 2022 zes overtredingen van het alcoholverbod in het overlastgebied Oost (figuur 3.2). Dat is minder dan in 2021, maar vergelijkbaar met 2019 en 2020 (zie bijlage 4, tabel 4). Bedelen werd twee keer geregistreerd, tegenover acht keer in 2021. In 2020 was dit vijf keer en in 2019 twee keer. De rest van de relevante overlastincidenten werd net als in voorgaande jaren niet of een enkele keer door handhaving geregistreerd. Figuur 3.2 Overlastincidenten geregistreerd door handhaving in overlastgebied Oost, 2021-2022 (abs.)

bron: THOR/OOV/bewerking O&S

3.3 Verblijfsverboden In 2021 werden er meer verblijfsverboden opgelegd in overlastgebied Oost ten opzichte van 2020 (figuur 3.3). Waar in 2020 232 24-uurs verblijfsverboden werden opgelegd, ging het in 2021 om 300 24-uurs verblijfsverboden. Het aantal opgelegde verblijfsverboden voor de duur van één maand nam toe van 43 naar 65; het aantal opgelegde verblijfsverboden voor de duur van drie maanden bleef nagenoeg gelijk. In 2022 werden er minder verblijfsverboden opgelegd dan het jaar ervoor. Zo daalde het aantal 24-uurs verblijfsverboden van 300 naar 211. Ook het aantal verblijfsverboden van één maand en drie maanden nam af.