Jongvolwassenenonderzoek GGD RAPPORT1

55

11 Conclusies en aanbevelingen In dit slothoofdstuk keren we terug naar de opdracht van dit kwalitatieve onderzoek, en de daarbij behorende onderzoeksvragen: Het geven van duiding en verdieping van de kwantitatieve resultaten van de Corona Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen 2022, gericht op de gezondheidssituatie van jongvolwassenen tijdens en na de coronacrisis. De daarbij geformuleerde onderzoeksvragen zijn: •

Welke perspectieven, gevoelens en ervaringen van jongvolwassenen liggen ten grondslag aan en/ of bieden een verklaring voor de uitkomsten van de Corona Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen 2022?

•

Wat zijn volgens jongvolwassenen de belangrijkste inzichten vanuit de Corona Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen 2022?

•

Wat hebben jongvolwassenen nodig om in de toekomst beter te worden geholpen?

11.1 Verdieping en duiding van de Corona Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen 2022 Jongvolwassenen hebben middels dit kwalitatieve onderzoek inzicht gegeven in hun belevingswereld, en daarmee ook laten zien welke perspectieven, gevoelens en ervaringen van jongvolwassenen ten grondslag liggen aan de uitkomsten van de Corona Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen 2022. Het gebrek aan sociale contacten gedurende een lange periode heeft volgens hen veel effect gehad op het sociale en mentale welzijn van jongvolwassenen. De belangrijkste negatieve gevolgen die zij hiervan ondervonden, en waarvan zij het belangrijk vinden dat professionals dit weten, zijn onder andere: •

Eenzaamheid (zowel emotioneel als sociaal): bestaande structuren waarin het sociale leven van jongvolwassenen was vormgegeven waren grotendeels weggevallen door (lockdown-) maatregelen. Jongvolwassenen zagen en spraken hun sociale contacten veel minder dan ze zouden willen. Na de coronaperiode ervaren veel jongvolwassenen moeite met het aangaan en onderhouden van sociale contacten.

•

Depressieve of negatieve gevoelens: jongvolwassenen wijten de ontstane of verergerde mentale problematiek aan een gebrek aan ritme, zingeving en verbinding met anderen. Ze voelden zich in de coronaperiode onvoldoende gezien, gehoord en geholpen bij het wegvallen van bestaande structuren.

•

Ontwikkelingsachterstanden: vanwege de coronamaatregelen hadden jongvolwassenen minder mogelijkheden om zich te ontwikkelen door samen met hun peers te ontdekken, proberen en leren. Ze hebben daardoor het gevoel dat ze dingen gemist hebben, en dat ze stil hebben gestaan in hun ontwikkeling.

•

Moeite met ‘normaal’: het is opvallend dat meerdere jongvolwassenen aangeven moeite te hebben met de snelheid en de hoeveelheid prikkels van het leven na corona. Het voelt voor hen alsof ze het normale leven zijn verleerd, en ze voelen zich onvoldoende geholpen bij het terugkeren naar het normale leven.

Terug naar ‘normaal’: hoe doe je dat? - Jongvolwassenen over hun gezondheidssituatie tijdens en na corona - Stichting Alexander ©

56

•

Sociale druk: jongvolwassenen voelen zich onder druk gezet door hun omgeving om het leven op te pakken alsof er geen corona is geweest, en om daarbij de opgelopen leerachterstanden zo snel mogelijk weg te werken. Deze druk leggen ze zichzelf ook op, wat kan leiden tot stress en negatief zelfbeeld.

Verschillende maatregelen die zijn ingezet tijdens de coronacrisis hebben een negatieve invloed gehad op het welzijn van jongvolwassenen. •

Schoolsluitingen: schoolsluitingen en online onderwijs zorgden bij veel jongvolwassenen voor een toename van studiestress, afname van motivatie en minder sociale contacten en sociale verbinding.

•

Online werken: online werken werd in coronatijd de norm, en is nog steeds deels de norm bij veel werkgevers. Jongvolwassen professionals zijn vaak nog niet lang in dienst. Het verbinden met en samenwerken met collega’s die je alleen online kent is een stuk moeilijker dan wanneer je elkaar fysiek op kantoor ziet.

•

Sluiting van sportclubs: een deel van de jongvolwassenen is in coronatijd minder gaan bewegen en/of sporten. Naast dat hierdoor een sociaal aspect van hun leven wegviel en zij het sporten als mentale uitlaatklep misten, had het ook fysieke gevolgen, zoals aankomen in gewicht.

•

Lockdowns: het niet naar winkels, horeca- en uitgaansgelegenheden kunnen gaan heeft er destijds voor gezorgd dat jongvolwassenen mentaal minder goed in hun vel zaten omdat ze een uitlaatklep misten, en een mogelijkheid anderen te ontmoeten. Na de lockdowns vertellen verschillende jongvolwassenen bijvoorbeeld dat ze zich nu niet prettig voelen in, of weten te verhouden tot het personeel van, winkels en horeca.

•

Wisselende maatregelen: maatregelen die steeds veranderden, online onderwijs, niet kunnen sporten, je vrienden minder zien. Hoe meer veranderingen er op verschillende levensterreinen plaatsvonden, hoe meer stress jongvolwassenen ervaarden.

11.2 Belangrijkste inzichten volgens jongvolwassenen In de coronacrisis zijn maatregelen genomen in het belang van de totale bevolking. Jongvolwassenen hebben het idee dat daarbij soms onbedoeld voorbij is gegaan aan hun belang. Toen bestaande structuren zoals onderwijs, werk, sport- en vrije tijdsmogelijkheden wegvielen of online plaatsvonden verdween hun sociale oefenplaats. Er was en is nog steeds, te weinig oog voor de gevolgen hiervan volgens jongvolwassenen. De Corona Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen 2022 laat de weerslag hiervan zien in cijfers. In dit kwalitatieve onderzoek voegden jongvolwassenen daar hun eigen percepties en ervaringen aan toe. Hoewel het met de meeste jongvolwassenen goed gaat, maakt de Corona Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen 2022 in combinatie met dit kwalitatieve onderzoek duidelijk dat er onder jongvolwassenen in toenemende mate geworsteld wordt met eenzaamheid, negatieve of depressieve gevoelens en met stressgevoelens. Het is van belang dat professionals zich hier bewust van zijn, en vanuit hun rol en functie ondersteuning kunnen bieden. De inzichten uit dit onderzoek bieden hiervoor aanknopingspunten. Samengevat hebben jongvolwassenen erkenning nodig, en (extra) ondersteuning op mentaal en sociaal gebied: •

Geef erkenning – erken dat de coronatijd voor jongvolwassenen een heftige periode is geweest en dat zij in hun ontwikkeling zijn geremd. Veel jongvolwassenen worstelen nog steeds met de nasleep hiervan en willen hierin graag gezien en gehoord worden.

Terug naar ‘normaal’: hoe doe je dat? - Jongvolwassenen over hun gezondheidssituatie tijdens en na corona - Stichting Alexander ©

57

•

Bied laagdrempelige hulp – hulp (zowel informeel als professioneel) moet voor jongvolwassenen laagdrempelig zijn en de mogelijkheden goed vindbaar. Jongvolwassenen geven aan vooral hulp nodig te hebben bij het wegwerken van achterstanden en de terugkeer naar ‘normaal’: denk hierbij aan het werken aan sociale vaardigheden en netwerken, werken aan mentale problematiek en tegengaan van eenzaamheid.

•

Zorg voor uitwisseling – organiseer sociale activiteiten waarin jongvolwassenen elkaar ontmoeten, met elkaar in gesprek kunnen en ervaren dat ze niet de enige zijn die last hebben van de gevolgen van de coronaperiode. Dit kan op verschillende manieren vormgegeven worden: online, offline, in de vorm van een praatgroep of juist een sportieve of creatieve activiteit. Hoe breder het aanbod aan activiteiten, hoe meer jongvolwassenen aangesproken worden.

11.3 Adviezen Deze adviesparagraaf vertrekt vanuit de adviezen die de adviesgroep heeft geformuleerd. Wij vullen deze adviezen aan vanuit onze expertise als participatief jeugdonderzoekers: het handelingsperspectief voor professionals richt zich derhalve op de dialoog met jongvolwassenen en het betrekken van de doelgroep bij oplossingen op maat. Geef erkenning door te luisteren Erkenning van, en rekening kunnen houden met hun situatie begint bij meer inzicht in en kennis van de leefwereld van jongvolwassenen. De resultaten uit dit onderzoek bieden een eerste overzicht van wat er (landelijk) speelt en leeft als het gaat om het welzijn en de gezondheid van jongvolwassenen tijdens en na corona. Vervolgens is het van belang dat professionals en andere betrokken volwassenen in gesprek blijven met jongvolwassenen over hun leefwereld zodat hier enerzijds optimaal op kan worden aangesloten, en anderzijds een omgeving gecreëerd kan worden waarin jongvolwassenen zich serieus genomen en gehoord voelen. Aanvullend op deze onderzoeksopdracht wordt door Stichting Alexander een blauwdruk opgeleverd voor het uitvoeren van verdiepend kwalitatief onderzoek op lokaal niveau door GGD-onderzoekers.

Dit is een manier om het gesprek over welzijn en gezondheid op lokaal niveau te voeren met jongvolwassenen, en met hen samen na te denken over wat er in de lokale context nodig is, en hoe het handelingsperspectief voor lokale professionals en betrokken volwassenen eruit kan zien. Wij adviseren om de thema’s uit de Corona Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen 2022, net als in dit landelijke onderzoek, ook in de lokale context te verdiepen en te duiden met jongvolwassenen samen. Bied laagdrempelige hulp door dialoog Professionals die in hun dagelijks leven te maken hebben met jongvolwassenen hebben kennis nodig over hun leefwereld om te kunnen erkennen wat er speelt, maar ook om hierop in te kunnen spelen met hulp en ondersteuning. Jongvolwassenen hebben aangegeven dat zij naar onderwijsprofessionals, opbouwwerkers en vertrouwenspersonen toe zouden stappen als ze een probleem of vraag hadden waar ze niet zelf of met hun sociale netwerk uit zouden komen. Daarnaast spelen ook andere professionals uit hun omgeving, zoals werkgevers en sportcoaches, een belangrijke rol in het leven van jongvolwassenen en kunnen zij ook benaderd worden voor hulp. Daarom is het belangrijk dat de inzichten uit dit onderzoek breed met deze

Terug naar ‘normaal’: hoe doe je dat? - Jongvolwassenen over hun gezondheidssituatie tijdens en na corona - Stichting Alexander ©

58

groepen gedeeld worden. Daarnaast is het ook belangrijk dat professionals die werken met jongvolwassenen uit eigen initiatief de dialoog aangaan met jongvolwassenen over hun welzijn en gezondheid, hun behoeften en mogelijkheden voor (laagdrempelige) hulp en ondersteuning. Hiermee maken we (mentaal) welzijn en mentale problematiek bespreekbaar en kan er eerder gesignaleerd en ingegrepen worden als het niet goed gaat met een jongvolwassene. Door jongvolwassenen actief te betrekken bij het proces om te komen tot oplossingen voor problemen of knelpunten die zij ervaren kan optimaal worden aangesloten bij hun behoeften, en bij de lokale context. De adviesgroep benadrukte, al eerder in dit rapport beschreven, dat maatwerk van belang is in de ondersteuning van jongvolwassenen: er is geen eenduidig handelingsperspectief maar in dialoog met de jongvolwassene dient bepaald te worden wat er nodig is. Voor professionals is het belangrijk dat ze ertoe in staat gesteld worden om deze dialoog te kunnen voeren met jongvolwassenen, zowel op individueel niveau als op groepsniveau.

Dit betekent dat er voldoende tijd nodig is voor de professionals om dit gesprek over (mentaal) welzijn te kunnen voeren, maar ook dat zij over de gespreksvaardigheden dienen te beschikken om het gesprek te voeren, en kennis hebben van mogelijke vervolgstappen (de juiste ondersteuning kunnen bieden, dan wel doorverwijzen). Ook dit is maatwerk: iedere professional heeft - en in iedere context is - iets anders nodig. Daarbij is belangrijk dat professionals naar aanleiding van het inzicht in de leefwereld van jongvolwassenen en dialoog over mogelijke vormen van ondersteuning ook ruimte krijgen om deze ondersteuning op maat vorm te kunnen geven. Ondersteun bij sociale contacten Uit alles wat de jongvolwassenen hebben verteld, blijkt dat het hebben van een veilige, sterke sociale basis (waar in moeilijke tijden ook op teruggevallen kan worden) van groot belang is voor hun welzijn. Vooral het hebben van vriendschappen met andere jongvolwassenen is belangrijk. De jongvolwassenen die deze veilige, sterke sociale basis hebben, zijn de coronaperiode positiever doorgekomen dan de jongvolwassenen met een minder sterke sociale basis.

Het verdient daarom aanbeveling om te investeren in deze sterke, sociale basis, en daarbij extra in te zetten op jongvolwassenen met een onveilige thuissituatie, jongvolwassenen in sociale transitie (transities van middelbare school naar vervolgonderwijs en die van vervolgonderwijs naar betaald werk - al dan niet gepaard gaande met een verhuizing naar een andere woonplaats) en jongvolwassenen met een beperkt sociaal netwerk. Hoe deze investering er precies uit moet zien is context - en locatieafhankelijk -, en het is ook hierbij van belang om samen met de (lokale) doelgroep te bepalen wat precies nodig is. De benodigde inzet is in ieder geval gericht op: •

Het bieden van een veilige plek en een luisterend oor voor jongvolwassenen in een onveilige thuissituatie;

•

Het bieden van een divers aanbod aan sociale activiteiten in de buurt;

•

Het bieden van ondersteuning bij het onderhouden en uitbreiden van het sociale netwerk (waaronder ook coaching en training).

Help bij het omgaan met druk Stress en druk hebben veel invloed op het welbevinden van jongvolwassenen. De druk vanuit het onderwijs om te presteren is een belangrijke stressfactor voor jongvolwassenen. Jongvolwassenen voelen zich door die druk belemmerd om de tijd te nemen om na te denken over hun persoonlijke ontwikkeling en groei. In de coronaperiode zagen we dat verschillende jongvolwassenen die tijd ineens wel hadden vanwege de

Terug naar ‘normaal’: hoe doe je dat? - Jongvolwassenen over hun gezondheidssituatie tijdens en na corona - Stichting Alexander ©

59

schoolsluitingen, en dat dit helpend is geweest in hun ontwikkeling. Op verschillende niveaus (individueel, omgeving en politiek) kan er ingezet worden op het verlagen van de druk in het onderwijs bij jongvolwassenen, en net als bij voorgaande adviezen gaat het ook hier om een combinatie van bewustzijn/ erkenning en hulp bieden: •

Leerling-/ studentniveau: help en ondersteun leerlingen en studenten bij het omgaan met de bestaande druk. Dit kan op individueel niveau, maar ook in groepsverband/ klassenverband.

•

Omgevingsniveau: creëer een veilige (onderwijs)omgeving waarin jongvolwassenen zich gehoord en serieus genomen voelen, en waarin ze zich durven uiten, ook/ juist als het niet goed met ze gaat vanwege druk of stress.

•

Maatschappelijk niveau: richt het onderwijssysteem zo in dat er meer ruimte ontstaat voor persoonlijke groei, ontwikkeling en reflectie. Leren omgaan met druk en stress is één ding, voorkomen is nog beter. Daarom is het van belang om het maatschappelijk debat te voeren over de hoge onderwijsdruk, de effecten hiervan op het (mentale) welzijn van jongvolwassenen, en de manieren waarop het onderwijssysteem zo ingericht kan worden dat de druk afneemt, en er meer ruimte ontstaat voor persoonlijke ontwikkeling en groei. Betrek vooral de jongvolwassenen zelf bij dit debat.

11.4 Hoe nu verder? Praten helpt. Jongvolwassenen die meededen aan dit onderzoek ervaarden dat zij herkenning en erkenning vonden in elkaars verhalen, ervaringen en gevoelens, en dat ze elkaar konden steunen en adviseren. Het is voor het mentale welzijn niet alleen belangrijk om je gesteund en gehoord te voelen, maar ook om er voor een ander te kunnen zijn en je nuttig te voelen. Jongvolwassenen vragen om erkenning van volwassenen voor hun gevoelens en ervaringen, en geven aan soms hulp nodig te hebben, of het nu gaat om een luisterend oor, een advies of professionele ondersteuning. Daarbij zijn ze heel goed in staat om mee te denken met oplossingen. Om jongvolwassenen te kunnen helpen is het belangrijk dat deze dialoog blijft plaatsvinden tussen professionals en jongvolwassenen. Met dit rapport hebben we laten zien hoe waardevol het is om jongvolwassenen aan het woord te laten over hun eigen belevingswereld, het heeft een schat aan informatie en oplossingsrichtingen opgeleverd. De adviezen die in dit rapport staan zijn richtinggevend, we bieden bewust geen kant en klare oplossingen. Dat is ook niet aan ons als onderzoekers. De beste oplossingen worden in dialoog bedacht, in de samenwerking tussen jongvolwassenen en professionals, liefst zo lokaal mogelijk zodat optimaal wordt aangesloten bij de lokale praktijk.

Wij hopen dat we met dit rapport de inzichten en de inspiratie hebben geboden om samen met jongvolwassenen te werken aan hun welzijn en gezondheid.

Terug naar ‘normaal’: hoe doe je dat? - Jongvolwassenen over hun gezondheidssituatie tijdens en na corona - Stichting Alexander ©

60

Bijlage 1: Inhoudelijk verslag adviesgroep Op drie momenten in het onderzoek heeft een adviesgroep van jongvolwassenen meegedacht met, en advies uitgebracht aan de onderzoekers. De adviesgroep bestond uit dertien jongvolwassenen die minimaal één en maximaal drie keer aanwezig waren bij een adviesgroep bijeenkomst. In eerste instantie is geworven vanuit een bestand met jongvolwassenen die in de Corona Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen 2022 hebben aangegeven mee te willen werken aan vervolgonderzoek, en toestemming hebben gegeven om door Stichting Alexander benaderd te worden. Bij iedere adviesgroep bijeenkomst sloot een onderzoeker van één van de GGD’en aan. Alle bijeenkomsten waren online, en er werd gebruik gemaakt van Teams in combinatie met de online samenwerkingstool MIRO.

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13

Leeftijd

Opleiding / werk

16 16 16 17 17 17 18 19 21 21 24 25 25

VSO VWO VWO MBO VWO HAVO Universiteit MBO HBO HBO HBO Werkend HBO

Gender Man Vrouw Vrouw Vrouw Vrouw Vrouw Man Non-binair Man Vrouw Man Man Non-binair

Tabel: Leeftijd, opleidingsniveau en gender van de leden van de adviesgroep De eerste bijeenkomst vond plaats voorafgaand aan de dataverzameling. Eerst zijn de volgende vragen met de adviesgroep besproken: ‘wat komt er in je op als je denkt aan gezondheid, welzijn en de invloed van corona?’ en ‘wat zou belangrijk zijn om te onderzoeken?’. Onderzoekers kregen zo inzicht in de onderwerpen en vragen die belangrijk zijn voor jongvolwassenen. Deze input is gebruikt om de onderzoeksvragen aan te scherpen en te operationaliseren in interviewvragen die aansluiten bij de doelgroep. Vervolgens is de adviesgroep om tips voor de uitvoering van de focusgroepen gevraagd. Vragen die bijvoorbeeld aan bod zijn gekomen zijn: ‘waar moeten onderzoekers op letten als ze in gesprek gaan met verschillende groepen jongvolwassenen?’ en ‘hoe krijgen we de beste informatie?’. De adviesgroep raadde de onderzoekers onder andere aan om “bewust te zijn van de impact van zo’n gesprek, dat het over een gevoelig onderwerp gaat”, “het taalgebruik informeel te houden en niet te moeilijke woorden te gebruiken” en “deze manier [Miro] te gebruiken, dat is heel fijn, dan is er wel wat structuur, want als je met tien man bent gaat het al snel alle kanten op. Nu kan iedereen iets bijdragen tegelijkertijd terwijl je verder kan vragen naar een bepaald onderwerp”.

Terug naar ‘normaal’: hoe doe je dat? - Jongvolwassenen over hun gezondheidssituatie tijdens en na corona - Stichting Alexander ©

61

Tijdens de tweede bijeenkomst zijn de voorlopige resultaten uit de focusgroepen besproken. De adviesgroep deelde haar opmerkingen en vragen. Daarnaast is advies gegeven over de uitvoering van de nog uit te voeren diepte-interviews. De adviesgroep benoemde bijvoorbeeld dat het belangrijk was om jongvolwassenen uit enkele ondervertegenwoordigde regio’s te interviewen. Ook was het volgens de adviesgroep belangrijk te vragen naar de rol van het geloof als het gaat om mentaal welzijn en veerkracht aangezien “sommige mensen wat rust kunnen vinden in geloof, waarbij anderen mensen dat niet kunnen als ze geen geloofsovertuiging hebben”. De derde bijeenkomst reageerde de adviesgroep op de uitkomsten van het onderzoek door antwoord te geven op vragen zoals: ‘Wat valt op? Herken je de resultaten? Wat verrast je? Welke vragen roept dit op? Welke conclusies trek je? Wat is er nu nodig?’. Over het algemeen waren de resultaten voor de adviesgroep “heel erg herkenbaar voor mij en wat ik zie in mijn omgeving”. Er is advies gegeven over de implicaties van de uitkomsten als het gaat om de handelingsperspectieven van professionals. De adviesgroep vindt het onder andere belangrijk dat er “meerdere benaderingsmogelijkheden worden geboden, want het is maar net wat iemand prettig vindt”. Tot slot heeft de adviesgroep de onderzoekers geadviseerd over de infographic voor jongvolwassenen.

Zij hebben voorbeelden van infographics gedeeld en besproken wat zij goed vinden aan deze voorbeelden. Verder gaf de adviesgroep aan welke informatie volgens hen beslist wel/niet op de infographic moet komen te staan en hoe dit er idealiter uit komt te zien.

Afbeelding: input van de adviesgroep voor de inhoud van de infographics Aan het eind van iedere bijeenkomst is stilgestaan bij hoe de adviesgroep de bijeenkomst heeft ervaren. De adviesgroep gaf bijvoorbeeld aan dat het prettig was om via MIRO te werken en dat iedereen de ruimte kreeg om iets in te brengen. Ook vonden zij de bijeenkomsten “leuk en interactief” met “interessante vragen en ervaringen”. Een tip van de adviesgroep is om voorafgaand aan de bijeenkomst de presentatie te delen met daarop de resultaten die we gingen bespreken. Zo kunnen adviesgroepleden die dat willen zich al voor de bijeenkomst voorbereiden.

Terug naar ‘normaal’: hoe doe je dat? - Jongvolwassenen over hun gezondheidssituatie tijdens en na corona - Stichting Alexander ©

62

Afbeelding: leden van de adviesgroep lieten tips en tops achter voor de onderzoeker na een bijeenkomst

Terug naar ‘normaal’: hoe doe je dat? - Jongvolwassenen over hun gezondheidssituatie tijdens en na corona - Stichting Alexander ©

63

Bijlage 2: leidraad voor de focusgroep De focusgroepen vonden semi-gestructureerd plaats, en bij het delen van ervaringen is gebruik gemaakt van MIRO voor creatieve en visuele uitwisseling (zie hoofdstuk 2.3.2). Onderstaande vragen dienden als checklist. 1.

Coronaperiode - ERVARINGEN •

Positieve ervaringen

•

Negatieve ervaringen ➢

Ervaringen op mentaal gebied (eenzaamheid, psychisch, tevreden met leven, etc.);

➢

Ervaringen op sociaal gebied (vriendschappen, relaties etc.);

➢

Ervaren gezondheid tijdens corona;

➢

Ervaringen op gebied van ervaren stress (school/ werk/ eisen aan zichzelf) tijdens corona: hoe komt stress tot uiting/ hoe merk je dat je stress hebt?

N.B. uit de Corona Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen 2022: - Mannen blijken meer uitgesproken (één richting op) dan vrouwen (vrouwen rapporteren meer positief en meer negatief gecombineerd) - Oudere jongvolwassenen (21-25-jarigen) rapporteren vaker negatief dan jongere jongvolwassenen - Emotionele eenzaamheid scoort hoog, sociale eenzaamheid minder. Hoe komt dat?

2.

a.

Welke onderlinge verschillen in ervaringen zien deelnemers?

b.

Waar zitten de verschillen in en op welke gebieden?

c.

Wat maakte de coronaperiode negatief? Wat is de belangrijkste factor?

d.

Wat heeft jou geholpen om door deze periode heen te gaan? (tips)

e.

Waarvoor heb je extra hulp of steun nodig gehad en van wie (gekregen)?

Coronaperiode – GEVOLGEN •

Positieve gevolgen (bijv.: welke invloed hebben die ervaringen op jouw leven nu?)

•

Negatieve gevolgen ➢

Gevolgen op mentaal gebied (eenzaamheid, psychisch, tevreden met leven, etc.);

•

➢

Gevolgen voor de ervaren veerkracht;

➢

Gevolgen op sociaal gebied (vriendschappen, relaties etc.);

➢

Gevolgen op gebied van ervaren stress (school/ werk/ eisen aan zichzelf);

➢

Gevolgen op gebied van lichamelijke gezondheid (wat merk je fysiek?).

Spelen hier nog andere (maatschappelijke) ontwikkelingen een rol? (vertrouwen in de toekomst/ oorlog/ klimaat etc.)

•

Wie of wat kan jongvolwassenen helpen (beter) met deze gevolgen om te gaan?

Terug naar ‘normaal’: hoe doe je dat? - Jongvolwassenen over hun gezondheidssituatie tijdens en na corona - Stichting Alexander ©

64

Terug naar ‘normaal’: hoe doe je dat? - Jongvolwassenen over hun gezondheidssituatie tijdens en na corona - Stichting Alexander ©

65