Jaarverslag Amsterdamse aanpak statushouders en inburgering 2020.pdf

Amsterdamse aanpak statushouders en inburgering Jaarverslag 2020

Inhoudsopgave

2

Inhoudsopgave 1. Inleiding

Jaarverslag 2020 Amsterdamse aanpak statushouders en inburgering

1.1. Achtergrond 1.2. Beleidskaders en wetten 1.3. Belangrijke ontwikkelingen

2. Activiteiten 2.1. Maatschappelijke begeleiding 2.2. Brede Intake 2.3. Ontzorgen 2.4. Leerwerktrajecten 2.5. Intensieve taalcursussen 2.6. Kwaliteitsconvenant Taal en Inburgering 2.7. Onderwijs 2.8. Traject Next Step 2.9. Einde Lening Inburgeringsplichtige (ELIP) 2.10. Maatwerk kwetsbare groepen

3. Monitor 2020 3.1. Doelstellingen 3.2. Uitstroom uit de bijstand 3.3. Duurzame uitstroom  3.4. Parttime werk 3.5. Impact corona 3.6. Participatie en opleiding

4 4 5 5

9 9 9 11 12 13 13 14 15 17 17

20 20 20 21 22 22 22

4. Randvoorwaarden

24

4.1. Begroting 4.2. Financiën

24 24

5. Vooruitblik

26

Inleiding

Jaarverslag 2020 Amsterdamse aanpak statushouders en inburgering

1 3

Hoofdstuk 1 Inleiding

4

1. Inleiding 1.1. Achtergrond

Jaarverslag 2020 Amsterdamse aanpak statushouders en inburgering

Amsterdamse aanpak statushouders en inburgering De gemeente Amsterdam is in juli 2016 gestart met de Amsterdamse aanpak statushouders. Amsterdam begeleidt statushouders binnen de aanpak intensief en persoonlijk naar werk, opleiding of participatie, parallel aan het inburgeringstraject.1 In 2020 zijn we net als voorgaande jaren uitgegaan van één aanpak: begeleiding naar werk, opleiding, participatie én inburgering. Inburgering is op dit moment nog geen gemeentelijke verantwoordelijkheid. Met ingang van de nieuwe Wet inburgering in 2022 wordt deze integrale aanpak geformaliseerd.2 De Amsterdamse aanpak statushouders wordt gekenmerkt door vier kernwaarden: •  Snelle start: we begeleiden statushouders al zo vroeg mogelijk, waar mogelijk al in het azc. •  Maatwerk: we brengen de ambities, talenten, beperkingen, behoeften en zorgen van statushouders in beeld. Op basis hiervan bieden we statushouders maatwerk. •  Duaal: toeleiding naar werk, ondernemerschap, opleiding of participatie loopt parallel aan de inburgering en wordt met de nieuwe wet inburgering een integraal traject. •  Intensief: klantmanagers en jobhunters begeleiden statushouders intensief met behulp van diverse instrumenten.

1 Conform de aanbeveling van het WRR heeft Amsterdam vanaf het begin ingezet op een parallelle benadering van werk en participatie en inburgering. Zie ‘Geen tijd verliezen: van opvang naar integratie van asielmigranten’, WRR policy brief december 2015. 2 De verwachting is dat de nieuwe Wet inburgering in werking treedt op 1 januari 2022.

Amsterdam boekt met de aanpak statushouders positieve resultaten. Het huidige college borgt de aanpak daarom in de organisatie.3 De gemeente Amsterdam werkt waar mogelijk al in de geest van het nieuwe inburgeringsstelsel en bereidt zich sinds eind 2018 met de nieuwe Amsterdamse aanpak inburgering voor op de aankomende stelselwijziging. De nieuwe aanpak inburgering richt zich op de uitwerking van de volgende onderwerpen: •  Verbreding van het intakeproces; •  Taal en inburgering; •  Voorbereiding op de Amsterdamse samenleving door financieel ontzorgen en toerusten; •  Doorontwikkeling van de intensieve driejarige begeleiding. Voor het toetsen van de effecten van de Amsterdamse aanpak statushouders en inburgering werken we samen met de Amsterdamse Klankbordgroep Vluchtelingen. Zij geven op regelmatige basis input en feedback.

3 Zie ‘Coalitieakkoord 2018 – 2022 Een nieuwe lente, een nieuw geluid’, p. 15.

Hoofdstuk 1 Inleiding

5

Jaarverslag 2020 Amsterdamse aanpak statushouders en inburgering

1.2. Beleidskaders en wetten

1.3. Belangrijke ontwikkelingen

Beleidskader Vluchtelingen 2019-2022

Coronacrisis

Op 26 juni 2019 stemde de Raad in met het Beleidskader Vluchtelingen 2019 – 2022. In deze periode ambieert de gemeente Amsterdam: •  een effectieve bediening van vluchtelingen in samenspraak met statushouders en de gemeentelijke partners; •  een goede toegang tot ondersteuningsaanbod en voorzieningen voor vluchtelingen; •  begeleiding van vluchtelingen naar duurzaam werk in combinatie met inburgering; •  het bieden van maatwerk aan vluchtelingen, waarbij rekening wordt gehouden met de behoeften en achtergrond van de statushouder.

Het jaar 2020 stond in het teken van corona. Vanaf maart zijn verschillende beperkende maatregelen ingetreden met als doel het tegengaan van de verspreiding van het coronavirus. Dit heeft vergaande invloed gehad op onze werkwijze en de begeleiding van statushouders, zowel als het gaat om ondersteuning in de zoektocht naar werk of opleiding als bij het inburgeringstraject. Deze crisis is begin 2021 nog steeds actueel.

Participatiewet (2015) Onder de Participatiewet hebben gemeenten de verantwoordelijkheid om mensen ondersteuning te bieden bij arbeidsinschakeling. De wet regelt bijstand (waaronder uitkeringen) voor mensen die weinig of geen ander inkomen hebben en ook weinig of geen vermogen. Binnen de Amsterdamse aanpak begeleiden we statushouders intensief naar werk en participatie.

Nieuwe Wet inburgering (2022) In 2019 zijn de contouren van de nieuwe Wet inburgering bekend geworden. Met de invoering van deze wet op 1 januari 2022 komt de regie op de inburgering bij de gemeente te liggen. Nu ligt die bij de inburgeraar zelf. Voor mensen die onder de nieuwe wet gaan inburgeren, wordt onder de nieuwe wet het verplichte taalniveau verhoogd van het huidige A2 (basisniveau) naar B1 (niveau geletterd). De nieuwe inburgeringswet beoogt de effectiviteit van de inburgering te vergroten, waarbij de inburgering in dienst staat van zo snel mogelijk participeren, bij voorkeur via betaald werk. Behalve statushouders moeten ook bijvoorbeeld gezinsmigranten verplicht inburgeren.

De crisis heeft onder statushouders geleid tot onzekerheid. Dit geldt voor veel Amsterdammers, maar mensen met een kwetsbare arbeids- en uitgangspositie zijn extra hard getroffen. Een deel van de statushouders heeft een klein netwerk, met het risico dat ze door de crisis in isolement raken. Hun financiële draagkracht is over het algemeen minder en de coronamaatregelen maakt de communicatie met instanties omslachtiger. Onze werkwijze heeft meer op afstand moeten plaatsvinden. Als gevolg van de crisis hebben we naar creatieve oplossingen moeten zoeken als het gaat om de beste begeleiding. Om te beginnen betekende dit dat contact met statushouders veelal op afstand plaatsvond, telefonisch of digitaal. Anderzijds zagen we de kans om alternatieven te testen en online contact optimaal te benutten. Het enthousiasme van deelnemers aan online trajecten bleef gelukkig vaak overeind. Op dit moment zijn de beperkende maatregelen nog van kracht. Voor veel statushouders betekent dit vertraging van de inburgering, met kans op toename van schulden. Met ingang van 21 april 2021 is de generieke verlenging van de inburgeringstermijn vanwege corona weliswaar vastgesteld op 10 maanden, maar de vraag is in hoeverre dat soelaas biedt. Ook neemt de druk op de arbeidsmarkt toe.

Het (parttime) werk dat statushouders hebben valt veelal onder precaire arbeid: tijdelijk werk met een gemiddeld lager uurloon. Mensen met dit type werk kunnen dus weinig reserveren voor als hun – onzekere – inkomen wegvalt of terugloopt. Werknemers met tijdelijke contracten staan als eersten weer op straat.

Hoofdstuk 1 Inleiding

6

Toch hebben we met de aanpak in 2020 onze doelstelling qua uitstroom behaald. We zullen over enige tijd de gevolgen van de coronacrisis voor statushouders beter kunnen overzien. Tot slot heeft de crisis ertoe geleid dat het college het coalitieakkoord in 2020 heeft opengebroken. Daarbij zijn bezuinigingen aangekondigd voor onder andere de Amsterdamse aanpak statushouders voor de middellange termijn.

Jaarverslag 2020 Amsterdamse aanpak statushouders en inburgering

Aanbesteding inburgeringsvoorzieningen In 2020 zijn we ter voorbereiding op het nieuwe inburgeringsstelstel gestart met een aanbesteding voor de inburgeringsvoorzieningen. De opdrachten van deze aanbesteding hebben we geformuleerd op basis van de kaders en uitgangspunten van het Beleidskader Vluchtelingen en de Uitwerkingsagenda voor de nieuwe aanpak inburgering. De aanbestedingsleidraad is eind 2020 gepubliceerd. Met de aanbesteding kopen we onderdelen van het toekomstige inburgeringsstelsel in die we als gemeente zelf niet in huis hebben, zoals taal- en inburgeringsonderwijs en schakeltrajecten richting mbo, hbo en wo. Amsterdam zoekt kwalitatief goede taalaanbieders die innovatief zijn en waarmee de gemeente in goede samenwerking inburgeringstrajecten op maat kan aanbieden. Doel is dat statushouders zo snel mogelijk een zo hoog mogelijk taalniveau bereiken. Aanbieders kunnen zich tot juni inschrijven op de aanbesteding. Na de zomer maakt het college bekend welke aanbieders de inburgering in Amsterdam gaan uitvoeren.

Lobby inburgeringswet Amsterdam heeft in 2020, samen met de G4 en in VNG-verband, intensief overleg gevoerd met het ministerie van SZW over de financiële en inhoudelijke aspecten van de nieuwe inburgeringswet. Gemeenten zijn groot voorstander van de nieuwe inburgeringswet, maar geven aan dat de wet betaalbaar en uitvoerbaar moet zijn en dat de regierol daadwerkelijk bij gemeenten moet komen te liggen.

Eind 2019 bleek dat er structureel meer geld nodig was dan in eerste instantie door het Rijk was begroot om de inburgeringswet uit te laten voeren door gemeenten.4 Begin 2020 deed de G4 met een brandbrief een dringend beroep op de minister om recht te doen aan de regierol van gemeenten. Nu krijgen gemeenten 35,2 miljoen euro per jaar voor hun aanvullende wettelijke taken in het nieuwe stelsel. Daarnaast kregen de gemeenten (dus ook Amsterdam) in 2020 eenmalig 36,5 miljoen euro voor de invoeringskosten. Ook is toegezegd dat gemeenten 25,5 miljoen extra krijgen voor de zogeheten ondertussengroep / Einde Lening Inburgeringsplichtigen (ELIP). Tot slot zijn er afspraken gemaakt over hoe de gemeenten hun regierol kunnen verstevigen. Amsterdam heeft gedurende het jaar 2020 input gegeven op de wet en de onderliggende besluiten en regelgeving. De Raad van State (RvS) heeft in haar advies een aantal belangrijke punten van Amsterdam overgenomen, waaronder het startmoment van de inburgeringstermijn. Op 2 juli 2020 is de nieuwe inburgeringswet aangenomen door de Tweede Kamer. Op 1 september ging de lagere regelgeving in consultatie.

Uitstel inburgeringswet Op 11 november 2020 heeft de minister bekend gemaakt dat hij de inwerkingtreding van de nieuwe inburgeringswet voor een derde keer uitstelt. De wet gaat daarom niet zoals verwacht per 1 juli 2021 in, maar op 1 januari 2022. De noodzaak tot uitstel ligt volgens het ministerie van SZW bij uitvoeringspartners die onder Rijksverantwoordelijkheid vallen (zoals DUO), terwijl gemeenten wel op stoom waren om de ingangsdatum van 1 juli 2021 te halen. Het uitstel betekent dat inburgeraars die tussen 1 juli en 31 december 2021 inburgeringsplichtig worden alsnog onder het huidige stelsel komen te vallen. Daarbij komt de verhoogde taakstelling voor 2021 voor het huisvesten van statushouders. Ten opzichte van voorgaande jaren geldt landelijk een verdubbeling naar ongeveer 27.000 statushouders (waarvan ruwweg twee derde inburgeringsplichtig is). Voor Amsterdam is bekend dat er 685 statushouders in de eerste helft van 2021 gehuisvest moeten worden. Het 4 Zie ‘Veldonderzoek kosten nieuw inburgeringstelsel’. Andersson Elffis Felix, augustus 2019.

Hoofdstuk 1 Inleiding

7

is zorgelijk dat door de verdubbeling van de taakstelling en door uitstel van de wet een nog grotere groep moet inburgeren onder het huidige inburgeringssysteem.

Jaarverslag 2020 Amsterdamse aanpak statushouders en inburgering

Eind december 2020 en begin 2021 werden de gevolgen van het uitstel van de wet en de verhoogde taakstelling besproken in een Bestuurlijk Overleg tussen de VNG en de minister. Beide partijen zijn het er over eens dat het verre van ideaal is dat er nu een extra groep inburgeraars instroomt in een inburgeringsstelsel waarvan bekend is dat het op onderdelen niet goed werkt. Er is daarom samen gekeken naar mogelijkheden om deze groep het beste te kunnen helpen. De minister heeft toegezegd dat gemeenten vanaf 1 juli 2021 reeds kunnen starten met het werken in de geest van de nieuwe wet voor de ondertussengroep (de groep inburgeraars die onder het huidige stelsel vallen). Daarnaast heeft de minister toegezegd dat gemeenten financieel worden gecompenseerd voor de reeds gemaakte programmakosten die nu een half jaar langer doorlopen. Amsterdam heeft aangegeven dat de nieuwe inburgeringswet onderdeel moet zijn van een adaptief en lerend stelsel. Dat betekent tussentijds evalueren en bijsturen. We werken daarom aan een goed monitoringssysteem. Ook heeft Amsterdam erop gewezen dat gemeenten inkooprisico’s lopen omdat veel aanbestedingen voor inburgeringsvoorzieningen al zijn ingezet, terwijl de lagere regelgeving pas in de zomer van 2021 definitief wordt. Over de inhoudelijke punten van de lagere regelgeving blijven we met de minister in gesprek.

In de tussentijd gaat Amsterdam door met de voorbereidingen op de nieuwe inburgeringswet. De wet is op 2 februari 2021 in het Staatsblad gepubliceerd en daarmee formeel wettelijk gemaakt.

Taakstelling huisvesting Het huisvesten van statushouders heeft vanaf eind maart vanwege de coronacrisis deels stilgelegen. Hierdoor is in 2020 de achterstand op de taakstelling voor huisvesting van statushouders in eerste instantie toegenomen. Vanuit de Provincie is druk uitgevoerd om hierop actie te ondernemen. Het inhuis-proces en de begeleiding voor een goede start zijn daarom opgeschaald. De extra inzet heeft er uiteindelijk toe geleid dat meer dan 110% van de doelstelling voor 2020 is behaald ten opzichte van de eerste helft van 2020. De taakstelling voor het eerste half jaar van 2021 is vastgesteld op 685 te huisvesten statushouders. Dit is een forse verhoging ten opzichte van 2020.

Aantal gehuisveste statushouders in Amsterdam in 2020 Doelstelling totaal 2020

Gehuisvest t/m dec

702

768

Bron: COA. Dit betreft het totaal aantal gehuisveste statushouders in Amsterdam, inclusief kinderen.

Activiteiten

Jaarverslag 2020 Amsterdamse aanpak statushouders en inburgering

2 8

Hoofdstuk 2 Activiteiten

9

2. Activiteiten 2.1. Maatschappelijke begeleiding

Jaarverslag 2020 Amsterdamse aanpak statushouders en inburgering

Amsterdam begeleidt statushouders intensief en persoonlijk naar werk, opleiding of participatie, parallel aan het inburgeringstraject. De klantmanagers binnen de aanpak zijn getraind om te werken met statushouders en hebben oog voor hun specifieke talenten en behoeften. Klantmanagers signaleren eventuele belemmeringen, zoals schulden en gezondheidsproblemen, en verwijzen als dat gewenst is door naar collega’s of partners in het veld. Behalve een klantmanager, krijgt elke statushouder een consulent van Vluchtelingenwerk Nederland (VWN) toegewezen. De consulenten dragen zorg voor de maatschappelijke begeleiding van statushouders. Hun taak is het zelfstandig en wegwijs maken van statushouders in de (Amsterdamse) samenleving. Consulenten begeleiden statushouders 2,5 jaar. Tegen het einde van die periode zorgen zij, voor wie dat nodig heeft, voor een goede overdracht naar eventuele andere maatschappelijke partners. De gemeente Amsterdam subsidieert de inzet van consulenten voor de maatschappelijke begeleiding met eigen middelen en geld van het Rijk.

Aangepaste werkwijze De consulenten van VluchtelingenWerk hebben de begeleiding in 2020 op aangepaste wijze uitgevoerd. Vanwege corona moest de begeleiding veelal op afstand worden gedaan. Online waar het kan, fysiek als het moet. De ervaring leert dat via (beeld)bellen en WhatsApp veel geregeld kan worden. Als digitaal contact leggen niet afdoende was, kon een afspraak op kantoor worden gemaakt. Denk hierbij aan het leggen van het eerste contact of aan statushouders die analfabeet zijn. Voor de huisvesting van statushouders werkte VluchtelingenWerk in 2020 met een procedure met diverse randvoorwaarden, zodat deze veilig en verantwoord kon worden uitgevoerd. Vanwege corona is er extra geïnvesteerd in de nodige

goede begeleiding. Voor de statushouder zelf is het vanwege de beperkingen rondom Covid-19 moeilijker de woning in te richten. Winkels zijn deels gesloten. Online bestellen is vaak geen aantrekkelijk alternatief. Het aanbod is beperkter, het is ingewikkeld en soms ook duurder. We zien ook dat statushouders kampen met psychische klachten en behoefte hebben aan contact. Dit brengt het risico van vereenzaming met zich mee. Veel statushouders willen daarom graag naar kantoor komen om met hun klantmanager of consulent te spreken. Het proces van gezinshereniging ligt veelal stil, waardoor het allemaal langer duurt. Ook dit levert extra stress op bij statushouders.

Voorlichting zorg en gezondheid Met ingang van januari 2020 hebben we de maatschappelijke begeleiding uitgebreid met groepsvoorlichting over zorg en gezondheid. De trainers komen voornamelijk uit doelgroepen die Arabisch, Tigrinya, Farsi en Turks spreken. Dit ondersteunt het cultuursensitief werken. Vanwege de beperkende maatregelen rondom corona was het echter niet mogelijk deze voorlichting op locatie te geven. VluchtelingenWerk heeft een onlinetraining ontwikkeld die zij vanaf juni 2020 hebben aangeboden. De ervaring leert dat de meeste mensen een laptop hebben en daarmee de les kunnen volgen. Een enkeling volgde de les via de smartphone. In de zomer 2020 hebben wel fysieke lessen plaatsgevonden, in kleine groepen van maximaal zeven personen.

2.2. Brede Intake Met de nieuwe Wet inburgering worden gemeenten verantwoordelijk voor het afnemen van een brede intake met alle inburgeringsplichtigen. Voorheen richtte de intake zich hoofdzakelijk op werk, opleiding en maatschappelijke

Hoofdstuk 2 Activiteiten

10

Jaarverslag 2020 Amsterdamse aanpak statushouders en inburgering

participatie. Met het nieuwe inburgeringsstelsel wordt het inburgerings- en het participatietraject vervlochten tot één integraal traject. Al in augustus 2019 is Amsterdam gestart met een pilot Brede Intake / PIP (persoonlijk Plan Inburgering en Participatie). Deze pilot loopt tot aan de ingangsdatum van de nieuwe wet en wordt deels gefinancierd vanuit het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW). In deze pilot experimenteert de gemeente Amsterdam met het ontwikkelen en vastleggen van een breed klantbeeld tijdens het intakeproces met als doel statushouders beter te kunnen begeleiden bij hun inburgerings- en participatietraject en een onderbouwde keuze te maken voor het meest geschikte inburgeringstraject. Een instrument dat hiervoor is ingezet is de Opstartklas.

Opstartklas De Opstartklas is een intensief taaltraject van zes weken waarin statushouders algemene presentatie- en netwerkvaardigheden opdoen. Het doel van de Opstartklas is inzicht te krijgen in de leerbaarheid, competenties (zoals digitale vaardigheden) en taalniveau van een statushouder. Statushouders krijgen taalles vanaf dag één en de lesuren tellen mee voor de inburgering. Essentieel in het nieuwe inburgeringsstelsel is de leerbaarheid. Deze is bepalend voor de keuze van de inburgeringsroute van de statushouder. De gemeente Amsterdam is van mening dat leerbaarheid getoetst moet worden over een langere periode aan de hand van meerdere meetmomenten. De uitvoerder van de Opstartklas levert de klantmanager een eindrapportage met een persoonlijk advies voor een passend inburgeringstraject.5 Klantmanagers gebruiken dit advies om statushouders te verwijzen naar een geschikte taalschool die deelneemt aan het Kwaliteitsconvenant Taal en Inburgering. In 2020 hebben 319 statushouders de Opstartklas gevolgd.

2020 › 319

Statushouders die de Opstartklas hebben gevolgd in 2020

5 In de pilot is de uitvoerder van de Opstartklas de taalaanbieder Danner en Danner.

Vanwege de coronamaatregelen moest in de Opstartklas worden omgeschakeld naar online lesgeven. Dit is goed verlopen. Het merendeel van de statushouders kon de lessen blijven volgen op hun smartphone. Het huiswerk en de syllabus werden naar de deelnemers thuis gestuurd. Uiteraard kunnen niet alle onderdelen uit de Opstartklas online worden uitgevoerd, zoals de leerbaarheidstoets en sommige observatie-elementen. Desalniettemin levert de eindrapportage een goed beeld van de cursist waar de klantmanagers uit Amsterdam mee verder kunnen. Het geven van les op afstand bood zelfs nieuwe kansen. Zo heeft in 2020 een groep van 33 Eritrese statushouders die aan Amsterdam gekoppeld waren, maar nog in het azc Balk in Friesland zaten, de online Opstartklas succesvol doorlopen. Het is de eerste keer dat de Opstartklas voor statushouders buiten Amsterdam mogelijk werd gemaakt. Dit biedt mogelijkheden voor de toekomst. Zo kan de Amsterdamse begeleiding van statushouders die nog in een azc elders verblijven, maar wel aan Amsterdam gekoppeld zijn, eerder starten. De Opstartklas vormt een belangrijk onderdeel van de pilot Brede Intake, maar is niet het enige instrument. De pilot Brede Intake heeft een doorlooptijd van 12 weken waarin de uitkering wordt aangevraagd, het financieel ontzorgen begint en de statushouder verschillende gesprekken voert met zijn/haar klantmanager.

Ook heeft maatschappelijke begeleiding een belangrijke plek binnen de brede intake. De afstemming met VluchtelingenWerk en het contact tussen klantmanager en vluchtelingwerkconsulent wordt in deze periode intensiever. Zij werken beiden gebiedsgericht en weten elkaar te vinden. Verder volgt de statushouder binnen de huidige pilot Brede Intake het participatieverklaringstraject (PVT) en voldoet daarmee meteen aan een van de onderdelen van de inburgeringsplicht.

Participatieverklaringstraject De maatschappelijke begeleiding loopt gelijk met de begeleiding door de klantmanagers, het participatieverklaringstraject (PVT) en de inburgering. Statushouders die vanaf 1 oktober 2017 inburgeringsplichtig zijn geworden zijn wettelijk verplicht om het PVT te volgen. Implacement verzorgt dit traject sinds januari 2018 voor zowel statushouders als gezinsmigranten. Voor statushouders financiert de gemeente het traject. Gezinsmigranten betalen het

Hoofdstuk 2 Activiteiten

11

wettelijk vastgestelde bedrag van €150,- dat zij eventueel uit hun lening kunnen bekostigen.

Jaarverslag 2020 Amsterdamse aanpak statushouders en inburgering

Het participatieverklaringstraject bestaat uit de volgende onderdelen: •  Kernwaarden •  De Nederlandse staatsinrichting •  Oriëntatie op de stad •  Ondertekening participatieverklaring In de bijeenkomsten besteedt Implacement aandacht aan de Nederlandse kernwaarden, zoals gelijkheid, respect voor elkaar, vrijheid van religie en democratie. Ook bespreken ze de Nederlandse tradities. Statushouders volgen een uitgebreider programma dan gezinsmigranten en brengen onder meer een bezoek aan de Centrale Openbare Bibliotheek Amsterdam, de politie en het centrum van de stad. Het onderdeel ‘oriëntatie op de stad’ is in 2020 noodgedwongen omgezet in online aanbod. Zo sluit bijvoorbeeld de politie online aan. Het bezoek aan Amsterdam-centrum wordt gevisualiseerd aan de hand van een PowerPoint met gebruik van Google Street View. Het participatieverklaringstraject is in de eerste maanden van de lockdown niet aangeboden. Vanaf juni 2020 kon weer klassikaal les gegeven worden in kleine groepen. Vanaf juli 2020 werden de lessen ook online aangeboden. Er hebben acht groepen het online programma in het Nederlands en Engels gevolgd. Dit aanbod is echter minder geschikt voor statushouders die onvoldoende digitaal vaardig zijn.

Vanwege de coronamaatregelen het ligt het aantal afrondingen van het PVT een stuk lager dan het voorgaande jaar: • In 2018 – 578 (299 statushouders en 279 gezinsmigranten) • In 2019 – 1603 (458 statushouders en 1145 gezinsmigranten) • In 2020 – 595 (49 statushouders en 546 gezinsmigranten).

Aantal afrondingen van het PVT

2020 › 595

’ 49 statushouders “ 546 gezinsmigranten

2.3. Ontzorgen We stimuleren en ondersteunen statushouders om zo goed mogelijk hun weg te vinden in Amsterdam. We bieden naast maatschappelijke begeleiding, ook gerichte ondersteuning om de financiële zelfredzaamheid van statushouders te bevorderen.

Pilot preventieve budgetcursus In een pilottraject met het Nibud maken we de bestaande cursus ‘Omgaan met geld’ geschikt voor statushouders. Doel van de cursus is dat statushouders het Nederlandse systeem beter leren kennen en dat ze vaardigheden en competenties opdoen die bijdragen aan hun financiële zelfredzaamheid in Nederland. De budgetcursus wordt gegeven door trainers van de maatschappelijke dienstverleners (MaDi’s) en taaldocenten. In februari 2020 zijn twee groepen van tien deelnemers gestart met de budgetcursus. Door de coronamaatregelen heeft de cursus van maart t/m september 2020 stilgelegen. Na de zomer hebben nog twee groepen de cursus afgerond. De cursus moest daarna weer stoppen in verband met nieuwe coronamaatregelen.

Pilot inhouden vaste lasten In het nieuwe inburgeringsstelsel moeten gemeentes voor een periode van zes maanden de vaste lasten inhouden op de bijstandsuitkering van statushouders. Het gaat hier om kosten voor huur, water, energie en zorgverzekering. Vanaf juni 2019 is gestart met een pilot waarin statushouders hun vaste lasten

Hoofdstuk 2 Activiteiten

12

(huur- en zorgkosten) de eerste 6 maanden kunnen laten inhouden op hun bijstandsuitkering. Ongeveer 74% doet op vrijwillige basis mee aan de pilot. Het inhouden van vaste lasten lijkt daarmee in een behoefte te voorzien. In verband met een te lage uitkering of een uitkering voor korte duur is het preventief inhouden voor sommige statushouders niet mogelijk of wenselijk gebleken.

Jaarverslag 2020 Amsterdamse aanpak statushouders en inburgering

Na het verstrijken van zes maanden zou op basis van de bevindingen van de preventieve budgetcursus worden bepaald in hoeverre een statushouder (een deel van) de vaste lasten zelfstandig zou kunnen betalen. Vanwege de coronamaatregelen kon de hieronder beschreven preventieve budgetcursus niet doorgaan, waardoor in deze periode het inhouden van de vaste lasten door de gemeente is doorgezet. Het bleef in alle gevallen mogelijk de inhouding te beëindigen op verzoek van de statushouder of de klantmanager.

Pilot preventief budgetbeheer Voor statushouders die kampen met dusdanige belemmeringen of psychische problemen dat zij (tijdelijk) niet in staat zijn zelf hun budget en administratie te beheren kan vanaf februari 2020 preventief budgetbeheer ingezet worden. Het preventief budgetbeheer wordt in een pilot uitgevoerd door Fibu (financieel budgetbeheer van de gemeente Amsterdam). De pilot wordt momenteel geëvalueerd.

Proeftuin Van september 2019 tot medio 2020 werkte de gemeente met de Proeftuin Statushouders. Hierin werkten dedicated klantmanagers en dedicated inkomensconsulenten samen in de dienstverlening aan statushouders. De Proeftuin richtte zich op het verbeteren van het proces rondom inkomstenverrekening en op het in het verlengde hiervan verminderen van financiële problemen veroorzaakt door gemeentelijke terugvorderingen. Vanwege corona hebben we de pilot stil moeten leggen.

2.4. Leerwerktrajecten De gemeente werkt actief samen met werkgevers en opleidingsinstellingen om statushouders werkvaardigheden aan te leren en zo te laten doorstromen naar

betaald werk. Dit doet zij onder andere door statushouders leerwerktrajecten aan te bieden. In dergelijke trajecten gaan leren en werken hand in hand.

Opleidingen In februari 2019 zijn 101 statushouders gestart met een Mbo Entree + Taaltraject (richtingen techniek, horeca en verzorgende). Van hen hebben 85 in 2020 een Entree-diploma behaald en 27 volgen nu een opleiding op niveau 2. In augustus 2019 zijn 127 statushouders gestart met een Mbo Entree + Taaltraject (richtingen techniek, horeca, verzorgende en logistiek). Van hen hebben 102 in 2020 een Entree-diploma behaald en volgen 45 nu een opleiding op niveau 2. Leuk om te vermelden is dat vanuit de Mbo Entree + Taaltrajecten richting verzorgende die zijn afgerond, 13 kandidaten zijn doorgestroomd naar niveau 3. De studenten van alle niveaus (entree, niveau 2 en niveau 3) zijn tijdens de COVID-pandemie actief gebleven op hun stage en vonden werkplekken in onder andere de ouderenzorg. In februari 2020 zijn 85 leerlingen gestart met een Mbo Entree + Taal traject (richtingen techniek, horeca en verzorgende). Wegens de coronamaatregelen hebben 51 van hen vertraging opgelopen en een verlenging gekregen. Wel hebben 21 studenten al een diploma op Entree niveau behaald, waarvan 11 zijn doorgestroomd naar niveau 2.

2020 › 183

Statushouders die een Mbo Entree + Taaltraject zijn gestart

2020 › 187

Statushouders die een Mbo Entree + Taaltraject hebben afgerond

Hoofdstuk 2 Activiteiten

13

Jaarverslag 2020 Amsterdamse aanpak statushouders en inburgering

Op 1 maart 2020 zijn 10 statushouders gestart met een versnelde opleiding tot kapper, een samenwerkingsverband met het UAF, de Nederlandse Kappers Akademie en L’Oreal. Binnen 1 jaar tijd kunnen de deelnemers twee diploma’s behalen (Hairstyling I en II). Wegens corona moest het traject op 13 maart stoppen. Wel is per direct een omschakeling gemaakt om de lessen digitaal aan te bieden. Vanaf begin juni konden de lessen weer fysiek worden aangeboden. In oktober behaalden alle deelnemers hun eerste diploma. In de tweede helft van 2020 moest het traject vanwege de lockdown weer worden stilgelegd, maar is in april 2021 weer hervat. In augustus 2020 zijn 88 leerlingen gestart met een Mbo Entree + Taal traject (richtingen techniek, horeca, logistiek, haarverzorging en retail). Enkele trajecten die in 2020 zouden starten zijn uitgesteld vanwege de coronamaatregelen, waaronder ‘Brood en banket’ en ‘Werken op hoogte’.

VCA-traject Een belangrijk onderdeel voor de bewustwording van veiligheid op de werkvloer is het behalen van het VCA-certificaat. Vaak is dit certificaat ook een voorwaarde om bepaald werk te mogen uitvoeren. In 2019 is voor het eerst een speciaal ontwikkelde VCA-cursus voor anderstaligen ingekocht waar deelnemers vanaf A2-niveau in het Nederlands hun VCA-certificaat kunnen halen. In 2020 hebben 85 kandidaten met succes een certificaat behaald bij de opleider OBA BV. Wegens de coronamaatregelen zijn de cursussen regelmatig stopgezet en in kleine groepen van vijf personen voortgezet wanneer dat mogelijk was.

2.5. Intensieve taalcursussen De Amsterdamse aanpak biedt in het verlengde van leerwerktrajecten intensieve taaltrainingen op maat aan (voorheen: taalboost). Deze trajecten zijn toegesneden op de taal van de werkvloer, branche of opleidingssector. Statushouders ontwikkelen in deze trajecten gespreksvaardigheden en verwerven de woordenschat die zij nodig hebben om te gaan werken, te ondernemen, met een opleiding te starten of zelfredzamer te worden.

2020 › 268

Statushouders die een Intensieve taalcursus hebben gevolgd

De drie partijen die deze cursussen uitvoeren zijn Sagènn Educatie, ROC van Amsterdam en Toptaal. In 2020 hebben 268 statushouders een intensieve taalcursus gevolgd. Toptaal verzorgt intensieve taalcursussen gericht op werk, waarbij de nadruk ligt op vakjargon. Deze cursussen zijn zowel bedoeld voor statushouders die op zoek zijn naar werk als statushouders die al werk hebben. Bij de eerste groep ligt de focus op de specifieke branche waarin zij willen werken. Bij de groep statushouders die al werk hebben, wordt de werkgever actief bij de intensieve taalcursus betrokken. De lessen zijn op maat en vinden bij voorkeur plaats op de werklocatie voor een optimale aansluiting met het werk. Het gaat hierbij zowel om privé- als groepslessen. Het doel is dat de statushouders in een korte periode de taalvaardigheid verhogen en hun vaardigheden verbeteren die ze nodig hebben bij het werk dat zij (willen gaan) uitvoeren. De intensieve taalcursus gericht op werk is een uitstekend instrument waarbij de dualiteit ‘taal en werk’ gewaarborgd wordt. In 2020 hebben statushouders onder andere taallessen gevolgd bij de volgende werkgevers: HEMA, Cordaan, Capgemini, Rabobank, OLVG, VU, GVB, Action, Albert Heijn, Roetzbikes en de Haaracademie.6

K!X intensieve taalcursus De K!X-training is voor vrouwelijke statushouders en behandelt empowerment en kennismaking met de Nederlandse arbeidsmarkt. Als voorbereiding op de K!Xtraining is in april 2020 de online K!X intensieve taalcursus voor vrouwen gestart. In deze taalcursus ligt de nadruk op taalverbetering om het zelfvertrouwen te vergroten. De vrouwen leren over de begrippen die komen kijken bij het 6 Voor meer info zie: www.toptaal.nl/nieuws/intensieve-taaltrajecten-gemeente-amsterdam

Hoofdstuk 2 Activiteiten

14

solliciteren. Daarnaast krijgen ze in de training praktische opdrachten, zoals bezoeken aan winkels en het vragen aan winkelpersoneel naar bepaalde producten. We zagen dat de vrouwen aan het einde van het traject een enorme boost hadden gekregen in hun zelfvertrouwen. Ze waren trots op zichzelf, hadden van elkaar geleerd en hebben hun netwerk uitgebreid. Bovenal hadden ze een beter beeld van hun toekomstmogelijkheden. In 2020 hebben 8 cursisten een online K!X-training gevolgd. Vanwege succes krijgt het traject in 2021 een vervolg.

Jaarverslag 2020 Amsterdamse aanpak statushouders en inburgering

2.6. Kwaliteitsconvenant Taal en Inburgering Vooruitlopend op de nieuwe Wet inburgering heeft de gemeente Amsterdam het Kwaliteitsconvenant Taal en Inburgering ontwikkeld om het huidige inburgeringsonderwijs te verbeteren. In december 2018 hebben 18 taalaanbieders dit convenant ondertekend. Inmiddels is een aantal taalaanbieders geen convenantpartner meer, omdat zij geen inburgeringstrajecten meer aanbieden in Amsterdam of niet meer voldoen aan de eisen van het convenant. Dit toont aan dat het convenant werkt. Ook zijn een aantal nieuwe taalaanbieders toegetreden tot het convenant. Op dit moment telt het convenant 22 taalaanbieders. Het convenant is een tussenoplossing voor inburgeringsplichtige statushouders die nog onder het huidige inburgeringsstelsel vallen. De gemeente wil met dit convenant samen met taalaanbieders de kwaliteit van het inburgeringsonderwijs verbeteren, waarbij de statushouder centraal staat. Daarnaast geeft het convenant de gemeente de mogelijkheid: •  om statushouders gerichter te adviseren bij het maken van een keuze voor een passende taalaanbieder; •  om het inburgeringstraject van de statushouder beter af te stemmen op zijn/haar participatieactiviteiten; •  om het inburgeringstraject van statushouders beter te monitoren.

Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft het Amsterdamse Kwaliteitsconvenant in 2020 regelmatig aangehaald als goed voorbeeld voor andere gemeenten. De gemeente ziet het zelf als een ‘second best’ oplossing en kijkt uit naar het ingaan van de nieuwe Wet inburgering, waarmee de gemeente

2020 › 275

Taalcursisten die een device en/of internetaansluiting hebben gekregen

statushouders beter kan begeleiden bij de inburgering. Ook in het nieuwe stelsel blijft het convenant in werking in verband met de ondertussengroep.

Laptopactie In 2020 hebben de convenantpartners door de coronapandemie een omslag moeten maken van fysiek onderwijs naar onderwijs op afstand. Met behulp van het platform dat het Kwaliteitsconvenant biedt, hebben taalaanbieders kennis kunnen delen bij het optuigen van de online lessen. De taalaanbieders hebben hierin het afgelopen jaar een enorme kwaliteitsslag gemaakt. Er blijkt ook veel animo voor onderwijs op afstand. Toch volgde niet iedereen de online lessen. Een van de redenen hiervoor is dat cursisten door omstandigheden (bijvoorbeeld kinderen die niet naar school of opvang mogen) de lessen niet online kunnen volgen. Ook het niet hebben van een geschikt middel of internetaansluiting is een van de redenen waarom cursisten afhaken. De gemeente heeft daarom samen met de convenantpartners een ‘laptopactie’ op touw gezet om ervoor te zorgen dat cursisten les op afstand konden volgen. Via deze actie hebben bijna 275 cursisten die geen beschikking hadden over een device en/of internetaansluiting een laptop en een internetdongel ontvangen om hun inburgeringstraject online te kunnen volgen. De gemeente regelde laptops en dongels, de convenantpartners hebben er vervolgens voor gezorgd dat deze bij de betreffende cursist kwamen.

Kwaliteitscontroles De gemeente heeft in 2020 opnieuw verschillende (online) kwaliteitscontroles bij de convenantpartners uitgevoerd, waarbij de lessen zijn gemonitord en docenten en cursisten zijn gesproken. Op één na zijn alle convenantpartners kwalitatief voldoende tot goed bevonden. De taalaanbieder met

Hoofdstuk 2 Activiteiten

15

een onvoldoende beoordeling heeft zich teruggetrokken uit het Kwaliteitsconvenant, omdat deze partij niet kon voldoen aan de kwaliteitseisen zoals gesteld in het convenant.

Jaarverslag 2020 Amsterdamse aanpak statushouders en inburgering

Ons team van kwaliteitsadviseurs die de online lessen monitort zijn bijgeschoold, zodat zij naast de fysieke lessen ook het afstandsonderwijs kunnen beoordelen. Daarnaast heeft de gemeente met de convenantpartners opnieuw een kwaliteitsslag gemaakt in de samenwerking, gegevensuitwisseling en kennisdeling. Tot slot heeft de gemeente een onderzoek laten uitvoeren door Academie van de Stad naar de ervaringen die de cursisten van de convenantpartners hebben met praktijkleren. Er is onderzocht in welke mate cursisten de Nederlandse taal toepassen in de praktijk en wat hierbij de succesfactoren en belemmeringen zijn. De resultaten van dit onderzoek zijn in een netwerkbijeenkomst aan de convenantpartners gepresenteerd en met elkaar besproken zodat zij dit kunnen meenemen in hun dienstverlening.

2.7. Onderwijs Stichting voor Vluchteling-Studenten UAF Sinds januari 2012 heeft de gemeente een samenwerkingsconvenant met de Stichting voor Vluchteling-Studenten UAF. Het UAF heeft decennialang ervaring met het adviseren, begeleiden en faciliteren van vluchtelingen bij het volgen van een studie in Nederland. Met de inzet van het UAF geven we ruimte aan hoger opgeleide statushouders om een studie te volgen. Statushouders met een studiewens op mbo4-, hbo- of wo-niveau kunnen zich aanmelden bij het UAF. Het UAF beoordeelt aanmeldingen op basis van een capaciteitentest, vooropleiding, motivatie, arbeidsmarktperspectief en taalniveau. Het UAF biedt statushouders een voorbereidingstraject op een studie. Onderdelen van de voorbereiding zijn bijvoorbeeld de modules vaktaal Nederlands en Engels, achterstanden wegwerken, een schakeljaar en studiekeuzebegeleiding. Indien nodig biedt het UAF ook begeleiding tijdens het volgen van een studie. Voor statushouders die studiefinanciering ontvangen, en uitstromen uit de uitkering, valt deze begeleiding buiten het UAF-convenant.

2020 › 239

Amsterdamse status­ houders binnen het convenant in begeleiding bij het UAF

Statushouders van 30 jaar en ouder komen bij de start van hun studie niet in aanmerking voor studiefinanciering. Er wordt dan gekeken naar korte trajecten of deeltijdstudies, waarnaast gewerkt kan worden. Statushouders kunnen op grond van de overeenkomst met het UAF studeren met behoud van uitkering. In 2020 heeft het UAF een groot aantal vluchtelingen uit Amsterdam begeleid, waarvan 71 nieuwe Amsterdamse cliënten. Eind 2020 waren 239 Amsterdamse statushouders binnen het convenant in begeleiding bij het UAF. Hiervan studeren 39 statushouders met behoud van uitkering.

Impact corona op de studie Het UAF signaleert dat de effecten van de coronacrisis op studeren extra groot zijn voor deze doelgroep. Zo is het is voor statushouders moeilijker om online de lessen te volgen. Ze hebben over het algemeen minder contact met hun docenten en hebben te maken met persoonlijke en/of psychische problematiek die ze belemmert bij het studeren. Vanwege de coronamaatregelen is er minder mogelijkheid om de taal in de praktijk te oefenen. Omdat die taal leren daardoor langzamer gaat dan voorheen, bestaat de kans dat ze niet op tijd voldoen aan de instroomeisen. Ook beschikken vluchteling-studenten soms niet over de voorzieningen om goed thuis te kunnen studeren. Daarnaast zijn er weinig stageplekken beschikbaar. Het UAF ziet om deze redenen dat in 2020 trajecten vertragingen op hebben gelopen.

2.8. Traject Next Step Sinds 2019 bieden we door middel van het Next Step-traject begeleiding aan statushouders die langer dan zes maanden zijn uitgestroomd uit de bijstand, maar nog wel moeten inburgeren. Doelen van deze verlengde begeleidingsperiode zijn: •  bevorderen dat statushouders binnen de termijn voldoen aan de inburgeringsplicht;

Hoofdstuk 2 Activiteiten

16

•  bevorderen dat statushouders (op termijn) een duurzame positie op de arbeidsmarkt krijgen en dat zij hun werk behouden of van werk naar werk worden bemiddeld; •  signaleren of statushouders op andere leefdomeinen ondersteuning behoeven en indien nodig doorverwijzen naar passende hulpverlening.

Ondersteuningsbehoefte Jaarverslag 2020 Amsterdamse aanpak statushouders en inburgering

Statushouders kunnen bij de consulenten van Next Step terecht als zij vragen of problemen hebben. In 2020 bleken veel statushouders behoefte hebben aan een aanspreekpunt bij de gemeente. Door de coronacrisis is de situatie van veel statushouders veranderd. Statushouders met problemen of vragen hebben we gericht ondersteund, afhankelijk van hun vraag. Statushouders vinden het doorgaans prettig om een aanspreekpunt te blijven houden voor het geval dat er problemen of vragen ontstaan. Opvallend is dat veel statushouders het fijn vinden om zelf contact op te nemen als er een probleem is en minder behoefte hebben aan structureel contact met de consulent van Next Step. De ondersteuningsbehoefte van de deelnemers is in te delen in een aantal categorieën: • Inkomen: deelnemer zit zonder werk/inkomen doordat het arbeidscontract is beëindigd, de werkgever voert de NOW-regeling niet goed uit of de deelnemer weet de weg niet de juiste voorzieningen (zoals TOZO, WW of uitkering). •  Werk: onduidelijkheid over coronaregels op werk, problemen op werk, op zoek naar (nieuw) werk, beëindiging arbeidscontract. • Schulden: betalingsachterstanden, moeite met betalen vaste lasten, inkomen onder norm. • Inburgering: onduidelijkheid over inburgeren tijdens corona, problemen rondom inburgering.

•  Opleiding: uitval op school, op zoek naar leerbaan of BBL-plek, op zoek naar stage, van werk naar school. •  Gezondheid: in meeste gevallen in relatie tot werk, arbeidsongeschiktheid, mentale problematiek, in mindere mate naar aanleiding van corona.

Resultaten Next Step 2020 Totaal aantal afgeronde dossiers

56

Traject afgerond

21

Terug in uitkering

19

Geen deelname want geen behoefte of geen doelgroep

13

Uitval uit traject (bijv. door verhuizing)

3

Aantal statushouders in begeleiding Next Step

132

Waarvan in bemiddeling van jobhunter

25

Waarvan in traject bij werkbrigade

9

Totaal aantal contactmomenten

1617

Intake

128

Inburgering

83

Monitoring

557

Werk

565

Overig

289

Training In 2020 hebben klantmanagers en jobhunters van Next Step een training arbeidsrecht gevolgd om werkende statushouders beter te ondersteunen en te informeren over hun rechten en plichten. Hiernaast werkt Next Step samen met het UWV om statushouders met een WW-uitkering te ondersteunen bij het vinden van nieuw werk.

2.9. Einde Lening Inburgeringsplichtige (ELIP) De ELIP-groep (Einde Lening Inburgeringsplichtige) bestaat uit inburgeraars waarvan de inburgeringstermijn binnen zes maanden afloopt en waarvan blijkt dat deze groep zonder extra ondersteuning niet aan hun inburgeringsplicht kan voldoen.

Hoofdstuk 2 Activiteiten

17

Jaarverslag 2020 Amsterdamse aanpak statushouders en inburgering

De behoeften en wensen van de verschillende ELIP’ers blijken ver uiteen te liggen. Maatwerk is essentieel. Waar de ene inburgeraar met examentraining een grotere kans maakt op het halen van het examen door het voldoen aan de inburgeringsplicht, kan een ander niet anders dan voor ontheffing gaan door te voldoen aan een inspanningsverplichting (vier examenpogingen per onderdeel en aanvulling lesuren tot 600 uur). Voor diegenen die de ontheffingsroute doorlopen wordt een nuttige invulling gegeven aan de lesuren, zoals een algemene taalcursus gericht op netwerk- en presentatievaardigheden. Extra ondersteuning De gemeenten hebben geen wettelijke taak om deze inburgeraars te begeleidingen met hun inburgering. Toch heeft het Rijk besloten om deze ELIPgroep extra te ondersteunen bij het voldoen aan hun inburgeringsverplichting om te voorkomen dat er sancties (DUO-lening terugbetalen en bestuurlijke boete) aan worden opgelegd. Er is hiervoor budget beschikbaar gesteld door het Rijk. Amsterdam biedt hiermee maatwerktrajecten aan. Door de coronamaatregelen was de groep die gebruik maakte van het aanbod in 2020 minder groot dan verwacht. Inburgeraars hebben ook een uitstel gekregen van hun inburgeringsplicht, doordat zij vanwege de coronabeperkingen vaak geen lessen konden volgen of examens kon doen. De alfabetiseringstrajecten werden waar mogelijk fysiek aangeboden.

Gegevensuitwisseling Samen met SZW, DUO en Divosa onderzoeken wij de juridische kaders van de participatiewet om gegevensuitwisseling tussen DUO en de gemeenten mogelijk te maken. Dit geeft de gemeenten in de toekomst de mogelijkheid om inburgeraars binnen de ELIP-groep direct en tijdig te benaderen en te helpen. Op dit moment is dat niet mogelijk en zijn wij afhankelijk van derden bij een melding van een inburgeraar die valt binnen ELIP. Naar verwachting zal ELIP blijven bestaan tot eind 2026, het moment dat de laatste inburgeraar van het huidige stelsel mogelijk zijn verplichtingen afrondt.

2020 › 45

professionals die de workshop ‘interculturele communicatie en cultuur­sensitief werken’ hebben gevolgd

2.10. Maatwerk kwetsbare groepen Sommige (groepen) statushouders binnen de Amsterdamse aanpak statushouders zijn gebaat bij specifieke aandacht. In dit kader werkt de afdeling Statushouders intensief samen met andere afdelingen, zoals met Diversiteit als het gaat om statushouders binnen de LHBTIQ+-doelgroep. Ook voor Eritrese en vrouwelijke statushouders werden in 2020 binnen de aanpak extra inspanningen geleverd. Maatwerkaanpak kwetsbare statushouders In november 2016 is de gemeente Amsterdam vanuit het Stedelijk Coördinatieteam Vluchtelingen gestart met maatwerk aan Eritrese statushouders bovenop de reguliere dienstverlening. Uit onderzoek en ervaring bleek dat een groot deel van de huidige groep Eritrese statushouders een grote afstand heeft tot de Nederlandse samenleving. Dit heeft verschillende oorzaken. Eritreeërs ontvluchten een leven onder een dictatoriaal regime en zijn veelal afkomstig uit rurale gebieden, waar men onbekend is met de moderne westerse samenleving. Een groot deel van deze vluchtelingen is laagopgeleid, waardoor het hen extra moeite kost om de nieuwe samenleving te doorgronden. Daarnaast is er vaak sprake van ingrijpende en traumatische ervaringen die tijdens de vlucht zijn opgedaan. Dit alles heeft invloed op de mogelijkheden om te integreren en te participeren. Eind 2017 bleken de resultaten van de maatwerkaanpak positief.

De behoefte aan maatwerk voor Eritrese statushouders bleek onverminderd. Daarom heeft de aanpak in 2018 en 2019 een breed en intensief vervolg gekregen. Begin 2020 woonden er 1.238 statushouders van Eritrese herkomst in Amsterdam. In 2020 richtten de meeste inspanningen zich op de Eritrese groep op de grote huisvestigingslocaties. Door de coronamaatregelen konden er in 2020 minder

Hoofdstuk 2 Activiteiten

18

Jaarverslag 2020 Amsterdamse aanpak statushouders en inburgering

trainingen gerealiseerd worden dan vooraf was beoogd. Het aanbod dat is uitgevoerd heeft vaak digitaal plaatsgevonden. De maatwerkaanpak richt zich vanaf 2020 niet meer uitsluitend op de Eritrese groep, maar is verbreed naar andere groepen kwetsbare statushouders. In 2020 is vanuit de maatwerkaanpak het volgende gerealiseerd: •  In totaal hebben in 2020 ongeveer 45 uitvoerende professionals, waaronder klantmanagers en community builders die werken met vluchtelingen en statushouders, deelgenomen aan een van workshops ‘Interculturele communicatie en cultuursensitief werken met Eritrese nieuwkomers’. •  Op de verschillende grote gemengde huisvestingslocaties (Startblok Riekerhaven, Spark Village, STEK Oost, en Startblok Elzenhagen) zijn in 2020 ervaringsdeskundigen ingezet. Deze inzet is met name gericht op Eritrese statushouders en heeft als doel isolement te voorkomen en aansluiting met de Amsterdamse samenleving te stimuleren en statushouders te verbinden met het bestaande aanbod en netwerk in de omgeving. De laagdrempelige contactpersonen waren beschikbaar voor – voornamelijk Eritrese – statushouders. In totaal 46 op Elzenhagen, 230 statushouders op Riekerhaven en 120 statushouders op Stek Oost en Spark Village.

•  In 2020 zijn er instaptrainingen naar werk/participatie aangeboden voor Eritrese statushouders van Stek Oost en Spark Village die korter dan een jaar in Nederland wonen. Daarnaast is er eind 2020 gestart met een pilot empowerment voor Tibetaanse vrouwen die al enige tijd in Nederland wonen. Zij zijn gebaat hij een tussenstap waarin zij in eigen taal en door ervaren trainers uit de eigen gemeenschap worden meegenomen in kennis over allerlei facetten van het leven in de Nederlandse samenleving en Amsterdam. In 2020 zijn er 60 Eritrese statushouders en 12 Tibetaanse vrouwen getraind. •  In december 2020 zijn de ouderschapscursussen in Noord en op Riekerhaven van start gegaan voor Eritrese moeders met kinderen tot 1 jaar. Dit is een aanvulling op de reguliere OKT/JGZ-contactmomenten. •  Jellinek heeft het afgelopen jaar 30 gangmakers en community builders getraind op de verschillende huisvestingslocaties. De training richt zich op het herkennen van de signalen van (beginnend) middelengebruik, herkennen of dit problematisch is en handvatten om het gebruik bespreekbaar te maken.

•  De voorbereiding voor de uitvoering van het programma PM+ van de GGD dat zich richt op het ondersteunen van Eritrese statushouders met lichte psychische problematiek is in 2020 afgerond en wordt in 2021 aangeboden aan kwetsbare statushouders. •  De training ‘zelfstandig wonen’ die gegeven zou worden aan alle nieuwe bewoners van de huisvestingsprojecten Spark Village, STEK Oost en Startblok Elzenhagen en de Hoogte Kadijk heeft ten gevolge van de coronamaatregelen geen doorgang kunnen vinden. De training richt zich op goed huurderschap, financiën, en praktische woongerelateerde zaken. De training wordt aangevuld met wat er op de betreffende huisvestingslocatie wordt verwacht met betrekking tot huisregels en samenwonen.

Vrouwelijke statushouders De inspanningen voor vrouwelijke statushouders richten zich behalve op toeleiding naar werk, participatie en inburgering, ook op de gezinssituatie, empowerment en huisvesting. Klantmanagers en jobhunters van de Amsterdamse aanpak statushouders worden getraind in de specifieke begeleiding van en communicatie met vrouwelijke statushouders. Bij de begeleiding van vrouwen zijn vrouwelijke statushouders als rolmodel betrokken. Empowerment In stadsdeel Zuidoost is in augustus 2019 een taaltraject gestart voor vrouwelijke statushouders. Dit traject was succesvol en is in 2020 uitgebreid door naast taalverwerving ook empowerment in het traject op te nemen door te focussen op netwerkvaardigheden en kennismaking met de buurt. Begeleiding voor niet-uitkeringsgerechtigde vrouwelijke statushouders Vrouwen komen hier vaak als nareiziger. Als hun partner dan al werk heeft, vallen zij niet onder de Participatiewet. Het risico bestaat dat deze groep uit het zicht raakt. Wij bieden hen op vrijwillige basis reguliere intensieve begeleiding binnen de aanpak. Daarnaast kunnen zij sinds 2019 deelnemen aan het Next Step-traject. Verbetering arbeidsmarktpositie In 2019 bracht het Kennisplatform Informatie & Samenleving (KIS) een rapport uit over het bevorderen van de arbeidsparticipatie van vrouwelijke

19

statushouders.7 De conclusie van KIS is dat de arbeidsmarktpositie van vrouwelijke statushouders in Nederland zwak is. Amsterdam kijkt hoe ze de arbeidsmarktpositie van vrouwelijke statushouders kan verbeteren.8 In 2020 zijn we daarom gestart met K!X Works, een pilot gericht op het versterken van de arbeidsmarktpositie van vrouwen (beschreven onder intensieve taalcursussen).

Pilot Somalische Amsterdammers (VIA) Jaarverslag 2020 Amsterdamse aanpak statushouders en inburgering

In september 2019 is de gemeente Amsterdam op verzoek van het ministerie van SZW gestart met een pilot onder langdurig werkzoekende Amsterdammers van Somalische afkomst. De pilot maakt deel uit van het programma Verdere Integratie op de Arbeidsmarkt (VIA) waaraan meerdere gemeenten een bijdrage leveren. Met behulp van een subsidie van SZW is er vanuit de Amsterdamse aanpak statushouders een team ingericht dat een deel van deze groep intensief begeleidt. Het team biedt begeleiding naar voorbeeld van de Amsterdamse aanpak statushouders en bestaat uit klantmanagers en een jobhunter die kennis hebben van de doelgroep en deels zelf van Somalische afkomst zijn. Naast het instrumentarium van leerwerktrajecten en taalscholing maakt het team gebruik van praktijkplekken en begeleiding on the job. Sinds 11 maart 2020 zijn de door het RIVM opgelegde coronamaatregelen ook van invloed geweest op de Amsterdamse pilot VIA. Het team werkte voor het overgrote deel in 2020 vanuit huis en er werden geen deelnemers opgeroepen voor gesprekken. In 2020 konden klanten voor een groot deel niet deelnemen aan taaltrajecten en/of worden aangemeld voor een leerwerktraject. De ondersteuning verplaatste zich deels naar praktische problemen en/of vragen rondom corona. Zo zijn de officiële persconferenties in een Somalisch spraakbericht ingesproken en verspreid onder de deelnemers.

De resultaten van de pilot en het programma worden gemonitord en in de tweede helft van 2021 voorgelegd aan de Tweede Kamer en de gemeenteraad.

7 Rapport ‘Op weg naar werk?’ Uitgevoerd door het Verwey-Jonker Instituut en Movisie en gefinancierd door het ministerie van SZW, september 2019. 8 In de onlangs uitgevoerde genderscan van WPI blijkt dat vrouwen in het algemeen achterlopen op de participatie op vrouwen. Op 17 maart 2021 is een brief met een schets van de achtergrond van vrouwelijke statushouders en de werkwijze vanuit de Amsterdamse aanpak statushouders besproken en aangenomen in de commissie.

3 Monitor 2020

Hoofdstuk 3 Monitor 2020

20

3. Monitor 2020

Jaarverslag 2020 Amsterdamse aanpak statushouders en inburgering

De Amsterdamse aanpak statushouders houdt haar resultaten sinds de start in 2016 bij met een monitor. In 2019 is ingezet op de doorontwikkeling van de monitor. Bij de start in 2016 was de monitor gericht op het meten van de resultaten van de aanpak statushouders op de prestatie-indicatoren die vanuit de Participatiewet zijn opgesteld. Dit is het voorbeeldmodel op basis waarvan de doelstellingen worden vastgesteld: •  50% uitstroom uit de bijstand na 3 jaar in de aanpak; •  x-aantal statushouders uit de bijstand; •  x-aantal statushouders begeleid naar parttime werk. De afgelopen jaren hebben we de resultaten die in de monitor worden genoemd verder gedifferentieerd. Zo blijkt uit verschillend onderzoek bijvoorbeeld dat vrouwen achterlopen in de arbeidsparticipatie ten opzichte van mannen.9 In de monitor vanaf 2019 is in de uitstroom- en participatiecijfers daarom onderscheid gemaakt tussen mannen en vrouwen. Ook de inspanningen onder de nieuwe inburgeringswet krijgen in de toekomst een plaats in de monitor.

3.1. Doelstellingen

Aantal statushouders in begeleiding bij de Amsterdamse aanpak

2020 › 4.009

2.566 (64%) Man 1.443 (36%) Vrouw

De doelstellingen van de aanpak over het jaar 2020 zijn de volgende: •  600 klanten stromen uit de bijstand; •  600 klanten begeleiden naar parttime werk; •  50% van de statushouders stroomt 3 jaar na instroom in deze aanpak uit de bijstand.

3.2. Uitstroom uit de bijstand In 2020 stroomden 738 statushouders uit de bijstand.11 Dit waren er 138 meer dan de doelstelling. Dit betekent dat ondanks de veranderde arbeidsmarktsituatie vanwege COVID-19 de doelstelling ruimschoots is behaald. Van de 738 statushouders zijn 540 man (73%) en 198 vrouw (27%). Het totaalbestand van de aanpak statushouders bestaat voor ongeveer 36% uit vrouwen. Het aantal vrouwelijke statushouders dat uit de bijstand stroomt blijft nog steeds achter. We hebben daarom binnen onze aanpak extra aandacht voor deze groep.12

Op 31 december 2020 richtte de Amsterdamse aanpak statushouders zich op 4.009 statushouders.10 Dit aantal omvat de statushouders die vanaf 1 januari 2013 naar Amsterdam kwamen. Van hen zijn 2566 (64%) man en 1443 (36%) vrouw.

9 Zie meerdere onderzoeken, waaronder van Kennisplatform Informatie & Samenleving (KIS), september 2019. Ook uit de genderscan van WPI en cijfers uit RAAK blijkt dat de arbeidsparticipatie van vrouwelijke statushouders in Nederland achterblijft (zie ook de brief vrouwelijke statushouders hierover, besproken in cie. WIO op 17 maart 2021). 10 Het betreft 4734 statushouders als we ook diegenen zonder uitkering meenemen, uit de nazorg (Next Step), begeleiding in het azc en andere vergunningen.

11 Afkomstig vanuit de cohorten vanaf 2013. 12 In de commissie WIO van 17 maart 2021 is de raad hierover geïnformeerd met de beleidsbrief ‘Vrouwelijke statushouders’.

Hoofdstuk 3 Monitor 2020

21

De bovengenoemde 738 statushouders stroomden uit de bijstand door: •  te starten met werk waarbij het salaris hoger is dan de bijstandsnorm: 438 (326 mannen en 112 vrouwen) •  te starten met een opleiding waarbij men recht heeft op studiefinanciering: 148 (109 mannen en 39 vrouwen) •  overige redenen: 152 (105 mannen en 47 vrouwen)

Jaarverslag 2020 Amsterdamse aanpak statushouders en inburgering

Sinds de start van de aanpak in 2016 stroomden in totaal 2.426 statushouders uit de bijstand. Duurzame uitstroom per cohort sinds de Amsterdamse aanpak

3.3. Duurzame uitstroom 2020

7%

2019

Totaal: 504

93%

15%

2018

Totaal: 744

85%

31%

Totaal: 827

69%

2017

49%

2016

Totaal: 1217

51%

61%

Totaal: 1822

39%

2015

67%

33%

2014

66%

34%

2013

64%

36%

0%

10%

20%

30%

40%

50% Uitstroom

60%

70%

80%

Totaal: 798

Totaal: 350

Totaal: 225

90%

100%

Uitkering

Figuur 1

Figuur 1 geeft per instroomcohort (jaar van instroom in de bijstand) aan hoeveel procent van de statushouders duurzaam is uitgestroomd uit de bijstand. We tellen op basis van hele kalenderjaren vanaf het moment van instroom in de aanpak. •  Voor het cohort 2018 tellen we eind 2021 (t+3) de uitstroom. Op 31 december 2020 was 31% van de statushouders uit dit cohort duurzaam uitgestroomd uit de bijstand.

2020 › 738

Amsterdamse statushouders stroomden uit de bijstand

540 (73%) Man

198 (27%) Vrouw

•  Voor het cohort 2017 tellen we eind 2020 (t+3) de uitstroom. Op 31 december 2020 was 49% van de statushouders uit dit cohort duurzaam uitgestroomd uit de bijstand. •  Voor het cohort 2016 tellen we eind 2020 (t+3) de uitstroom. Op 31 december 2020 was 61% van de statushouders uit dit cohort duurzaam uitgestroomd uit de bijstand. In 2020 meer herinstroom De statushouders uit de cohorten van vóór 2016 zijn in 2017 ingestroomd in de aanpak. Voor deze cohorten tellen we daarom eind 2020 (t+3) de uitstroom uit de bijstand. Op 31 december 2020 werden de volgende resultaten behaald: •  67% van de statushouders uit cohort 2015 is uit de bijstand gestroomd. •  66% van de statushouders uit cohort 2014 is uit de bijstand gestroomd. •  64% van de statushouders uit cohort 2013 is uit de bijstand gestroomd. Als we de herinstroom meerekenen, waarbij corona een grote rol heeft gespeeld afgelopen jaar, zijn de resultaten van de cohorten als volgt: Cohort

Resultaat duurzame uitstroom

Resultaat inclusief herinstroom (invloed corona)

2017

49%

40%

2016

61%

49%

2015

67%

54%

2014

66%

56%

2013

64%

59%

Wat opvalt is dat de duurzame uitstroom van de oudere cohorten zich lijkt te stabiliseren rond de 65%. Dit wijst erop dat ongeveer 2/3 van de klanten duurzaam uitstroomt en 1/3 langer in de uitkering blijft.

Hoofdstuk 3 Monitor 2020

22

3.4. Parttime werk Parttime werk wordt gedefinieerd als: iemand heeft inkomsten uit werk en is nog gedeeltelijk afhankelijk van een bijstandsuitkering. Het inkomen dat die persoon vergaart door te werken is dan nog niet boven de bijstandsnorm.