Hoofdlijnen Kunstenplan 2025-2028.pdf

We betrekken daarbij ook de constatering van de Amsterdamse Kunstraad dat de voorwaarden voor het aanvragen van subsidie verschillen per stadsdeel.21 De herziene regeling wordt in het voorjaar 2024 vastgesteld door het college zodat de lokale uitwerkingsbesluiten ten behoeve van het jaar 2025 tijdig kunnen worden opgesteld. Daarbij proberen we de huidige cultuurbudgetten in de stadsdelen ongemoeid te laten. Mede op basis van de Verkenning 2022 van de Amsterdamse Kunstraad kijken we in welke stadsdelen de budgetten te veel onder druk staan. De regeling wordt ook van toepassing op stadsgebied Weesp. Ook het Amsterdams Fonds voor de Kunst is actief in de wijken als het gaat om het aanjagen en ondersteunen van kunst- en cultuurinitiatieven. De cultuurverkenners van het AFK leggen contact met kunstenaars, makers (praktisch of theoretisch geschoold, autodidact), culturele instellingen en andere initiatiefnemers en wijzen hen op de financiële mogelijkheden van het AFK. In de periode 2025-2028 gaan we de inzet van de cultuurverkenners versterken en uitbreiden naar Zuid en Centrum zodat alle stadsdelen bediend worden.

20 Regeling gebiedsgebonden kunst- en cultuuractiviteiten. Bij deze stedelijke regeling stellen alle stadsdelen jaarlijks een lokaal uitwerkingsbesluit vast. 21 Verkenning 2022, Amsterdamse Kunstraad, p. 26. Zie Verkenning-Amsterdamse-Kunstraad-2022.pdf.

Het AFK organiseert speeddates op locatie in de stadsdelen waar iedereen vragen kan stellen over het aanvragen van subsidies. Geïnteresseerden kunnen er ook informatie krijgen over bijvoorbeeld het vinden van aanvullende financiering, mogelijke samenwerkingspartners, en repetitie- of presentatieplekken. Eens per maand biedt het AFK de mogelijkheid om een subsidieaanvraag mondeling toe te lichten. Dit gebeurt vaak op locatie in een van de stadsdelen. In 2022 maakten 258 aanvragers hier gebruik van. De samenwerking tussen het AFK, de stadsdelen en het stadsgebied Weesp en de afdeling Kunst en Cultuur wordt in de nieuwe periode verder geïntensiveerd.

33 Vele verhalen maken de stad

4

Hoofdlijnen Kunstenplan 2025-2028

Ontwikkelen en ontmoeten: cultuureducatie en talent­ ontwikkeling Vele verhalen maken de stad

Cultuureducatie is van waarde voor de brede 35 persoonlijke en kunstzinnige ontwikkeling van kinderen én voor het stimuleren van samenwerking, gesprek en ontmoeting met andere kinderen. Het ontdekken van je creatieve talenten is van groot belang voor elk kind. Het geeft voldoening en plezier, en heeft een positieve uitwerking op de mentale en sociale weerbaarheid van kinderen, op het zelfvertrouwen en de eigenwaarde.

Het college investeert al jaren stevig in cultuureducatie in de klas zodat zoveel mogelijk kinderen bereikt kunnen worden. Al ruim tien jaar lang zorgen we ervoor er voor dat alle basisschoolkinderen in Amsterdam binnen schooltijd kunnen kennismaken met een ruim aanbod van kunst en cultuur. Dit doen we onder meer met gratis voorzieningen op het gebied van muziek, vervoer en ‘cultuurvouchers’ in samenwerking met schoolbesturen, scholen en culturele instellingen. De afspraken hierover zijn vastgelegd in het convenant Basispakket kunst- en cultuureducatie 2013-2023.

Hoofdlijnen Kunstenplan 2025-2028

Omdat dit convenant binnenkort afloopt, moeten we gemaakte afspraken vernieuwen. Dit doen we vanuit een nieuwe koers. Daarbij is het uitgangspunt dat de nieuwe afspraken passen bij de huidige generatie kinderen en jongeren die opgroeien in de stad. Het moet ook passen bij de uitdagingen waar we als maatschappij en als stad Amsterdam voor staan. We zien grote verschillen tussen scholen. De ene school is in staat om cultuuronderwijs aan te bieden vanuit een visie die gedragen wordt door het hele team. Maar er zijn ook scholen waar dit om verschillende redenen niet lukt, al is een groot aantal voorzieningen gratis. Dit zijn vaak scholen waar de kinderen een verhoogd risico op onderwijsachterstand lopen. Juist op deze kinderen willen we ons meer gaan richten en ongelijk investeren voor gelijke kansen. Daarnaast hebben we aandacht voor leerlingen in het vmbo, praktijkonderwijs en mbo. We hebben oog voor de doorstroming naar kunstbeoefening in de vrije tijd. De cultuurcoaches, geïntroduceerd in het Kunstenplan 2021-2024, zijn de schakel tussen binnen- en buitenschoolse cultuureducatie. Deze verbindende functie tussen thuis, school en culturele instellingen in de buurt is succesvol en krijgt daarom een vervolg in dit nieuwe Kunstenplan.

Hieronder gaan we in op de nieuwe realiteit, de opgave waar we voor staan en de manier waarop we gaan investeren in cultuur voor de kinderen en jongeren van Amsterdam: de toekomstige makers en hun publiek.

36 Cultuurcoaches, geïntroduceerd in het Kunstenplan 2021-2024, zijn de schakel tussen binnen- en buitenschoolse cultuureducatie

Een nieuwe realiteit Werkdruk en lerarentekort Door het lerarentekort is de werkdruk in het onderwijs de afgelopen jaren enorm toegenomen. In Amsterdam is het tekort inmiddels in het primair en speciaal onderwijs ruim 18 %, in het vmbo bijna 10% en in het totale voortgezet onderwijs bijna 7%. Het lerarentekort is het grootst in de stadsdelen Noord, Nieuw-West en Zuidoost. Daarom trekt de gemeente € 24 miljoen extra uit om het beroep van leerkracht aantrekkelijker te maken.22 Met de introductie in 2019 van cultuurcoaches die als kunstdocent zelfstandig voor de klas staan, hebben we een bijdrage kunnen leveren aan het verminderen van het lerarentekort. Ook zorgen de cultuurcoaches ervoor dat leerlingen in hun vrije tijd in contact komen met het kunstaanbod. Mentale gezondheid jongeren is zorgelijk Ook de leerlingen staan onder druk. De wens om een zo hoog mogelijke cito-score te halen, leidt tot veel stress en overvleugelt andere doelen van het onderwijs. Tegelijkertijd blijkt uit de evaluatie van de gevolgen van de coronapandemie dat de onderwijsachterstanden relatief beperkt zijn gebleven en kinderen en jongeren vooral in hun sociaal-emotionele ontwikkeling veel hebben gemist.23 In de discussies die zijn ontstaan wordt dikwijls de relatie gelegd tussen sport en mentale gezondheid. Maar over het effect van kunst en cultuur wordt niet of nauwelijks gesproken.

22 https://amsterdam.raadsinformatie.nl/document/12879380/1#search=%22lerarenagenda%22; https://www.amsterdam.nl/sociaaldomein/onderwijs-leerplicht/nieuwsbrief/lerarentekort-urgentie-blijft/; https://www.at5.nl/artikelen/220974/nieuwe-lerarenagenda-amsterdam 23 https://www.lkca.nl/artikel/veel-psychische-klachten-onder-jongeren-biedt-cultuureducatie-wat-zij-na-corona-nodig-hebben/

Dit is onterecht want kunst en cultuur leveren een positieve en blijvende bijdrage aan de mentale gezondheid van jongeren.24 Een meer integrale preventieve aanpak van mentale gezondheid voor de jeugd kan hier verschil maken. Daarom wil het college dat alle domeinen binnen de gemeente die zich richten op jeugd beter samenwerken – net als tijdens de coronapandemie met het programma MidzomerMokum.25

Een nieuwe opgave De afgelopen tien jaar boden we alle scholen dezelfde culturele voorzieningen. Dat willen we in de komende periode meer differentiëren. De gemeente gaat door met het aanbieden van gratis vervoer naar culturele instellingen onder schooltijd (voor alle scholen voor primair en speciaal onderwijs) en de cultuurvouchers. De cultuurvouchers van € 22 per leerling (€ 66 per leerling in het speciaal onderwijs) kunnen scholen naar eigen behoefte inzetten voor cultuureducatie. Naast deze voorzieningen gaan we, waar nodig, ongelijk investeren voor gelijke kansen. Met de cultuurcoaches zijn we hiermee al gestart. Zij worden ingezet op scholen met minimaal 30% leerlingen met een hoger risico op onderwijsachterstand. Het AFK zet de regeling voor cultuurcoaches voort. Wel wordt de regeling nog geëvalueerd en het profiel van de cultuurcoach op basis daarvan mogelijk aangepast. Actieve begeleiding van kinderen naar buitenschoolse activiteiten blijft een belangrijke doelstelling van deze regeling. De regeling blijft ook open voor scholen voor vmbo- en praktijkonderwijs omdat deze goed aansluit bij de behoefte aan talentontwikkeling van deze jongeren.

Dit onderzoek richt zich ook op de positie van de vakdocent muziek. We willen samen met de muziekscholen werken aan een transitie. Het muziekonderwijs is sinds de start van het convenant Basispakket kunst- en cultuureducatie in 2013 voor alle scholen gratis geweest. Dat heeft de stad veel gebracht: op circa 90% van de scholen wordt vrijwel wekelijks muziekles gegeven. Maar we vinden het ook belangrijk dat kinderen meerdere kunstdisciplines leren kennen en dat deze kunstvormen een gelijk gewicht op scholen krijgen. Scholen geven zelf ook aan dat zij meer vrijheid willen om te bepalen met welke kunst- en cultuurinstellingen zij willen samenwerken. Als gemeente willen wij daarbij stimuleren dat scholen en culturele instellingen een langdurige, wederkerige relatie met elkaar aangaan. Pas dan kan de kunstvakdocent, verbonden aan een culturele instelling, echt onderdeel van de school en het schoolteam worden.

24 LKCA kennisdossier cultuur en jongeren https://www.lkca.nl/artikel/cultuur-en-jongeren/ 25 https://midzomermokum.nl/

37 Vele verhalen maken de stad

We willen ook meer differentiëren met de twee regelingen gericht op cultuureducatie onder schooltijd: de vakleerkracht cultuur (€ 12 per leerling, die het schoolbestuur matcht met eenzelfde bedrag) en de vakdocent muziek via het Basispakket. Deze voorzieningen zijn voor alle scholen hetzelfde. Sommige scholen hebben vakleerkrachten in verschillende kunstdisciplines in huis. Anderen zijn niet eens in staat een interne cultuurcoördinator (icc-er) voldoende taakuren te geven, door alle andere grote uitdagingen waar ze mee te maken hebben. Door het lerarentekort staat de positie van de icc-er momenteel nog meer onder druk. Hoe maken we het mogelijk dat – net als bij het bewegingsonderwijs – in de toekomst op elke school twee uur cultuureducatie wordt gegeven? We willen de huidige regelingen aanpassen zodat de (grote) verschillen tussen de scholen kleiner worden. Samen met scholen, schoolbesturen en Mocca (Expertisecentrum voor cultuureducatie) gaan we in 2023/2024 – ter voorbereiding op het nieuwe convenant cultuureducatie – de situatie in Amsterdam opnieuw in kaart brengen. We zullen onderzoeken of en hoe we in de hoogte van de eigen bijdrage van de scholen kunnen differentiëren.

Idealiter zou deze wederkerigheid zich ook moeten vertalen in een eigen bijdrage die de school voortaan betaalt voor de muziekdocent – net zoals dit nu voor de andere kunstvakdisciplines geldt. Daarmee creëren we een gelijker speelveld. We zullen deze gewenste transitie goed onderzoeken en zorgvuldig begeleiden. We reserveren extra budget voor scholen die dit het hardst nodig hebben om twee uur cultuureducatie te kunnen geven. Daarmee geven we vorm aan het uitgangspunt van ongelijk investeren voor gelijke kansen.

Hoofdlijnen Kunstenplan 2025-2028

Een nieuwe visie op cultuureducatie: ontwikkeling en ontmoeting

38

Cultuureducatie, Amsterdammerschap en de openbare bibliotheek Het belang van cultuureducatie is groot in de ontwikkeling van kinderen. Het stelt kinderen onder andere in staat om bewuster naar zichzelf en de omgeving te kijken en bewuster te handelen. Daarmee sluit het goed aan bij de Amsterdamse invulling van burgerschap: Amsterdammerschap.26 Dit staat voor je eigen mening hebben en respect hebben voor die van een ander. School is de plek waar kinderen leren hun eigen mening te ontwikkelen en te luisteren naar die van een ander. Samen leveren cultuureducatie en Amsterdammerschap een belangrijke bijdrage aan de brede doelen van onderwijs.27 We willen voor de uitvoering intensief samenwerken met de Openbare Bibliotheek Amsterdam die in overleg met de gemeente een Leesoffensief ontwikkelt. Het doel van dit Leesoffensief is om kinderen tijdens hun hele schoolcarrière met boeken in aanraking te laten komen en leesplezier te bevorderen. Naar een nieuw convenant cultuureducatie De werkgroep Nieuw Convenant Cultuureducatie, met vertegenwoordigers van de cultuur- en onderwijssector, gaat een gemeenschappelijke visie op cultuureducatie uitwerken. Er zijn zowel binnen de werkgroep als met de sector veel gesprekken gevoerd om het nieuwe beleid vorm te geven.

De nieuwe voorzieningen en de wijze waarop we deze gaan vormgeven leggen we samen met schoolbesturen en scholen vast in een nieuw convenant cultuureducatie vanaf schooljaar 2025-2026. Niet alleen de schoolbesturen, maar ook de scholen zelf gaan in de uitwerking hiervan een actieve rol spelen. Scholen leggen in het schoolplan, waarin het beleid van de school is vastgelegd, hun visie op cultuuronderwijs vast. Dit vormt vanaf schooljaar 2025-2026 de basis voor het aanvragen van voorzieningen: bij Onderwijs, AFK, Mocca of Voucherbeheer. In het nieuwe convenant cultuureducatie worden deze voorzieningen uitgewerkt en opgenomen. Dit convenant is naar verwachting eind 2024 gereed.

26 https://www.amsterdam.nl/sociaaldomein/onderwijs-leerplicht/burgerschap-klas/#h20439cd4c952-4f62-871a-e1dd11528f1a 27 Vgl. wetenschappelijke curriculumcommissie: de brede doelen zijn kwalificatie, socialisatie en persoonsvorming. https://www.curriculumcommissie.nl/

Nieuw curriculum en stelselherziening cultuur Sinds 2006 wordt op landelijk niveau gewerkt aan een herziening van het curriculum28 voor het funderend onderwijs. Hier zijn leraren, schoolleiders, wetenschappers en andere experts bij betrokken.29 Als basisvaardigheden heeft de minister voor Onderwijs taal, rekenen, burgerschap en digitale geletterdheid benoemd. Deze vaardigheden krijgen voorrang bij de uitwerking van nieuwe kerndoelen. De andere leergebieden, waaronder het leergebied kunst en cultuur, komen later.30 Op landelijk niveau zijn er ook afspraken gemaakt over cultuureducatie in het bestuurlijk akkoord Cultuur en Onderwijs (2013-2023). Dit loopt – evenals het financieringsprogramma Cultuureducatie met Kwaliteit – nog door tot en met 2028. De staatssecretaris voor Cultuur heeft de Raad voor Cultuur om een advies gevraagd over de vernieuwing van het cultuurbestel vanaf 2029. Deze landelijke ontwikkelingen maken het lastig voor Amsterdam om op dit moment de afspraken over kunst- en cultuureducatie met schoolbesturen voor een lange periode vast te leggen. We gaan daarom de nieuwe afspraken met schoolbesturen en scholen vooralsnog voor een periode van vier jaar (2025-2028) aan. Meer bevoegde en bekwame docenten nodig Voor cultuureducatie zijn bevoegde en bekwame kunstprofessionals nodig. Die zijn er nu onvoldoende.

Gezien het lerarentekort is er een dubbele beweging nodig: kunstvakdocenten didactisch-pedagogisch bijscholen en groepsleerkrachten kunstzinnig bijscholen. Net als in het huidige convenant zijn – naast onderwijs- en culturele instellingen – opleidingsinstellingen in de stad belangrijke samenwerkingspartners voor het nieuwe convenant. Zij kunnen zorgen voor een goede toerusting van toekomstige (kunst)docenten. Met het lectoraat kunsteducatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten (AHK) en de ((universitaire) lerarenopleidingen willen we nieuwe afspraken maken over een leergang die voor beide groepen openstaat. Ook een samenwerking met mbo-opleidingen wordt onderzocht.

28 Het curriculum is het leerplan van de school. Hierin staan de inhouden en de doelen die geleerd moeten worden. Benoemd worden welke vakken er gegeven worden en wat de kerndoelen zijn. Het Ministerie van Onderwijs stelt de eisen vast waaraan het curriculum moet voldoen. Het funderend onderwijs is de overkoepelende term voor het basis- en voortgezet onderwijs. 29 Onder de naam Curriculum.nu zijn in 2019 door leraren en schoolleiders voorstellen voor verbetering gedaan. In 2020 is een wetenschappelijke Curriculumcommissie ingesteld om deze voorstellen te bekijken en Stichting Leerplanontwikkeling (SLO) te adviseren over de opdracht naar het vertalen van de voorstellen naar concrete leerdoelen. https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/toekomst-onderwijs/toekomstgericht-curriculum 30 Brief van minister voor Primair en Voortgezet Onderwijs Wiersma, 23 februari 2023, ‘Tussenbalans bijstelling kerndoelen basisvaardigheden’; de verwachting is 2024 maar omdat het kabinet demissionair is kan dit langer duren.

39 Vele verhalen maken de stad

Muziekscholen in Cluster Cultuureducatie in transitie In het Cluster Cultuureducatie zijn sinds 2017 instellingen opgenomen die met name dienstverlenende activiteiten uitvoeren voor scholen. Dit zijn Mocca, Voucherbeheer en het Jeugdfonds Sport en Cultuur Amsterdam (JFSCA). Mocca biedt scholen gratis advies over de uitvoering van het cultuureducatiebeleid en is tevens penvoerder voor Amsterdam voor het Rijksprogramma Cultuureducatie met Kwaliteit (zie onder). Voucherbeheer (ondergebracht bij Cultuur + Ondernemen) biedt scholen gratis vouchers (‘digitale’ tegoeden) om cultuureducatieve activiteiten bij cultuuraanbieders in te kopen. Het JFSCA vergoedt de cursuskosten voor culturele activiteiten voor kinderen uit minimagezinnen. Mocca, Voucherbeheer en het Jeugdfonds Sport en Cultuur Amsterdam ontvangen subsidie in de vorm van een begrotingspostsubsidie onder directe verantwoordelijkheid van de gemeente.

Hoofdlijnen Kunstenplan 2025-2028

40

Daarnaast zijn in het Cluster Cultuureducatie muziekscholen opgenomen die vanuit het huidige convenant tussen gemeente en schoolbesturen 13 uur gratis muziekles bieden aan scholen voor primair en speciaal onderwijs: Muziekschool Amsterdam, Aslan Muziekcentrum en het Leerorkest. Voor deze muziekscholen wordt de nieuwe Kunstenplanperiode 2025-2028 een periode van transitie. Een periode waarin wordt toegewerkt naar de verbreding van het aanbod voor scholen en waarin de muziekscholen de tijd krijgen de overstap te maken van gratis naar betaald binnenschools aanbod. Om deze transitie zorgvuldig uit te voeren en zowel de scholen als de muziekinstellingen de tijd te geven om toe te werken naar de nieuwe situatie, blijven deze drie muziekscholen in de Kunstenplanperiode 2025-2028 een begrotingspostsubisidie ontvangen onder directe verantwoordelijkheid van de gemeente. Zoals hierboven is beschreven wordt in schooljaar 2023-2024 onderzoek gedaan naar de stand van zaken van het cultuuronderwijs in Amsterdam. Op basis van de uitkomsten van dit onderzoek wordt een nieuw convenant met schoolbesturen en scholen opgesteld dat tevens het kader wordt voor de drie muziekscholen om aan te vragen. De aanvragen zullen worden behandeld door de Amsterdamse Kunstraad. Met de Kunstraad wordt nader afgestemd wanneer deze muziekscholen hun aanvraag indienen.

Het budget van € 174.796 dat nu binnen het Cluster Cultuureducatie beschikbaar is voor de Stichting Educatieve Projecten wordt overgeheveld naar de regeling 4-jarige subsidies ten behoeve van cultuureducatie bij het AFK. In overleg met stadsdeel Zuidoost – de belangrijkste subsidieverstrekker van het Muziekcentrum Zuidoost – wordt de aanvullende subsidie van € 174.796 bestemd voor Muziekcentrum Zuidoost overgeheveld naar het stadsdeel. Mocca en Cultuureducatie met Kwaliteit De rijksfinanciering voor cultuureducatie loopt via het programma Cultuureducatie met Kwaliteit (CMK). Voor Amsterdam is Mocca de penvoerder voor dit programma. CMK is in de huidige vorm vooral gericht op het primair en speciaal onderwijs, en in beperkte mate op het voortgezet onderwijs. In de periode 2025-2028 wordt CMK ook opengesteld voor de samenwerking met het mbo. Wij ondersteunen deze uitbreiding en zetten ook in op substantiële aandacht voor kunst en cultuur in de gemeentelijke mbo-agenda. Met Mocca gaan we in gesprek over de nieuwe taakinvulling in relatie tot haar penvoerderschap voor CMK4. Jeugdfonds Sport en Cultuur Amsterdam (JFSCA) De gemeente zet zich in om ook alle kinderen die opgroeien in armoede de kans te geven in hun vrije tijd actief te zijn en talenten op het gebied van sport en/of cultuur verder te ontwikkelen.

Door onder meer de hoge inflatie is de armoede in de stad sterk toegenomen. Daarom is tot eind 2024 de grens waarop huishoudens recht hebben op vergoedingen via het Jeugdfonds Sport en Cultuur Amsterdam verhoogd van 120% naar 150% van het wettelijke sociaal minimum. Ouders krijgen de kosten voor culturele activiteiten vergoed tot een maximum van € 480 per langlopende cursus. Door de coronapandemie is de deelname nog niet terug op het oude niveau van circa 3000 kinderen per jaar. Daarom willen we samen met het Jeugdfonds Sport en Cultuur Amsterdam ervoor zorgen dat de (financiële) drempels voor kinderen en jongeren die in armoede opgroeien nog lager worden. De cultuurcoaches spelen hierin een sleutelrol. De vergoedingen vanuit het JFSCA zijn beschikbaar voor jongeren tot 18 jaar. In de praktijk blijkt dit een barrière voor verdere talentontwikkeling omdat de bedragen te laag zijn voor verdere ontwikkeling naar een hoger niveau. In het coalitieakkoord is aangekondigd dat in samenwerking met private partijen een talentenfonds voor sport en cultuur wordt ingericht voor deze jongeren. Met het JFSCA gaan we voor de periode 2025-2028 afspraken maken over hoe we dit talentenfonds voor sport en cultuur samen met private partners gaan vormgeven.

Ruimte voor talent en bouwen aan communities We willen in de periode 2025-2028 meer mogelijkheden creëren voor in- en doorstroming van talenten. Dat vraagt om gerichte aandacht en gerichte plekken voor artistieke talentontwikkeling, buiten de gebaande paden. Uit gesprekken met de sector blijkt dat instellingen erkennen dat hier een taak ligt om op dit thema veel beter met elkaar samen te werken. Van de school naar de buurt Brede cultuureducatie biedt de basis van waaruit toegewerkt kan worden naar het opleiden van talent. Laagdrempelig cultuuraanbod in de buurt van school in ieder stadsdeel is hierbij belangrijk. Cultuureducatie-instellingen en cultuurcoaches spelen een cruciale rol bij het leggen van verbindingen in en rondom school. Zij kunnen kinderen en jongeren in de verschillende kunstdisciplines introduceren. Uit gesprekken met culturele instellingen over talentontwikkeling blijkt de grote maatschappelijke en sociale rol die de instellingen in veel gevallen nu al spelen in een buurt. Een culturele instelling is vaak sterk verbonden met omwonenden en omliggende scholen. Deze instellingen pleiten voor het belang van duurzame relaties, zodat de schakelmomenten tussen fases van talentontwikkeling goed worden begeleid en jongeren doorgeleid worden naar culturele en maatschappelijke partners in de buurt.

Communities en cultuurparticipatie De gemeente ziet op het gebied van talentontwikkeling ook een belangrijke rol weggelegd voor communities. Dit zijn groepen/gemeenschappen die veelal organisch ontstaan en vaak zijn samengesteld uit verschillende organisaties, zowel cultureel als maatschappelijk. Belangrijke eigenschappen van een community zijn: een gevoel van saamhorigheid, je thuis voelen, acceptatie en relaties als basis van contact. Vanuit wederkerigheid en vertrouwen kan talent ontstaan en groeien. Mensen voelen zich veilig, kunnen zich kwetsbaar tonen, versterken elkaar en vormen zo samen een vruchtbare omgeving voor ontwikkeling en groei. Het karakter van deze communities is niet lineair (van niet-ervaren naar ervaren). Een mooi voorbeeld is de RIETWIJKER, waar in een voormalig buurtcentrum makers, kunstenaars en bewoners elkaar vinden. De betrokkenen worden niet zozeer gezien als publiek maar veel meer als deelnemers van een gezamenlijke community. Ze zijn mede-eigenaar. In vele vormen van cultuur maken in de stad zien we deze wisselwerking tussen Amsterdammers en professionals terug. We roepen culturele instellingen op om deze maatschappelijke rol van actieve cultuurparticipatie op te pakken en verder uit te bouwen.

De gemeente ziet op het gebied van talentontwikkeling ook een belangrijke rol weggelegd voor communities

41 Vele verhalen maken de stad

Betere aansluiting bij behoefte jonge professionals Uit eerder genoemde gesprekken blijkt ook dat het bestaande kunstvakonderwijs niet altijd voldoende aansluit bij de wensen en interesses van jongeren. Veel opleidingen zijn niet representatief voor alle jongeren van Amsterdam. Voor sommige genres, zoals spoken word of bepaalde dansstijlen, bestaan geen officiële opleidingen. Buiten de officiële opleidingen ontstaan communities waarbij peer to peer filosofie, van en met elkaar leren, en een sterke sociale context belangrijke waarden zijn. De gemeente onderschrijft het belang van deze plekken. Er is ruimte nodig waar jongeren gemakkelijk naar binnen kunnen lopen. Als autodidacten of afgestudeerden de eerste stappen in de beroepspraktijk zetten, is er eveneens veel behoefte aan ontwikkelplekken, begeleidingstrajecten en oefen- en werkruimte. Een mooi, laagdrempelig praktijkvoorbeeld is Stichting Nowhere waar jonge makers voor 5 euro per uur een studioruimte kunnen boeken. Behalve ruimtes en inhoudelijke begeleiding is er ook vraag naar zakelijke begeleiding van jonge professionals, bijvoorbeeld als het gaat om het (zakelijk) presenteren.

5

Hoofdlijnen Kunstenplan 2025-2028

Hoofdstad voor cultuur: samenwerking met de regio en het Rijk 43 Vele verhalen maken de stad

In 2018 zijn we een samenwerking gestart met onze partners in de regio, gericht op de som der delen. Op het gebied van publieksbereik, spreiding van bezoek, talentontwikkeling en ruimte voor cultuur kan de regio veel betekenen voor Amsterdam. We delen tegelijkertijd graag onze kennis en expertise en zoeken gericht samenwerking om kunst en cultuur in de gehele regio te steunen.

Onze musea, presentatieplekken, festivals en podia trekken bezoekers uit alle delen van het land. Veel gezelschappen en makers uit de stad bereiken een groot publiek op veel plekken in Nederland. Amsterdam pakt daarmee een unieke rol binnen het landelijk stelsel voor cultuur. Twintig procent van alle banen in de landelijke creatieve industrie31 bevinden zich in onze stad.32 We versterken de samenwerking met onze bestuurlijke partners in de regio en het Rijk in de periode 2025-2028.

Metropoolregio Amsterdam

Hoofdlijnen Kunstenplan 2025-2028

De samenwerkingspartners van de Metropoolregio Amsterdam (MRA)33 herijken op dit moment de samenwerking op het gebied van kunst, cultuur en erfgoed. Het huidige beleidsprogramma – onder leiding van Amsterdam en de provincie Noord-Holland – loopt af in 2024.34 De samenwerking had een meerwaarde, vooral ten aanzien van kennisuitwisseling, cultuureducatie, broedplaatsen(beleid), coronaherstel en lobby richting Rijk. De herijking zal zich verleggen naar een nieuw programma, gericht op bijdragen aan maatschappelijke opgaven, het vergroten van leefbaarheid en de zorg voor een weerbare en duurzame culturele sector in de hele regio. Hierbij zet Amsterdam in op ontsluiting van onderscheidend cultureel aanbod in de regio en op meer ruimte voor cultuureducatie. In het eerste kwartaal van 2024 zal een nieuw beleidsprogramma worden gepresenteerd. Dit programma zal ook de basis vormen voor een samenwerking met het Rijk op het gebied van de stedelijke cultuurregio’s.35

Amsterdam en het Rijk

44 Het Rijk is een belangrijke partner van de gemeente voor kunst en cultuur in onze stad.

Het Rijk is een belangrijke partner van de gemeente voor kunst en cultuur in onze stad. De hoofdstad voor cultuur is zowel een thuis voor nationaal gefinancierde instellingen als instellingen die door de gemeente en het Rijk ondersteund worden. Daar zijn we trots op en koesteren we. Tegelijkertijd draagt Amsterdam met het stedelijk beleid bij aan kunst en cultuur in de rest van Nederland. Amsterdam pakt daarmee een nationale verantwoordelijkheid en die rol blijven we pakken. Binnen de cultuursector bestaat al langere tijd de wens voor administratieve lasten­ vermindering. Daarom hebben we waar mogelijk de aanvraagprocedure voor het Kunstenplan vereenvoudigd. Samen met het ministerie van OCW, de Rijkscultuurfondsen en de grote steden hebben we de procedures voor meerjarige Rijkssubsidies en gemeentelijke cultuur- en kunstenplannen op elkaar afgestemd. Inrichtingseisen en aanvraagformulieren van zoveel mogelijk betrokken instanties zijn daarbij gestroomlijnd. Vanwege de verschillen in beleidsuitgangspunten blijft maatwerk tot op zekere hoogte noodzakelijk. Afspraken met betrekking tot het gelijk optrekken op het gebied van de verantwoordings­ systematiek, maar ook cofinanciering en samenwerking op het gebied van cultuureducatie, worden vastgelegd in een bestuurlijk convenant voor de periode 2025-2028.

Met het Rijk, de grote steden, VNG en de provincies zijn we het gesprek gestart over de vormgeving van een nieuw landelijk stelsel voor cultuurbeleid vanaf 2029.

31 Kunsten en erfgoed, media- en entertainmentindustrie en creatieve zakelijke dienstverlening 32 Zie Monitor Creatieve Industrie 2021 - Media Perspectives 33 Zie Metropoolregio Amsterdam 34 Zie Portefeuillehouders- overleg Kunst, Cultuur en Erfgoed - metropoolregioamsterdam 35 Zie Uitgangspunten cultuursubsidies 2025-2028 | Beleidsnota | Rijksoverheid.nl

Bij de uitvoering van ons internationaal cultuurbeleid werken we waar mogelijk samen met het ministerie van OCW, het ministerie van Buitenlandse Zaken en de Rijkscultuurfondsen.

Nationaal Slavernijmuseum Het belang van een nationaal museum voor het Nederlandse slavernijverleden blijft onveranderd groot. Amsterdam en het Rijk zetten zich gezamenlijk in om een museum in Amsterdam te realiseren dat het historisch bewustzijn en de kennis bij het publiek zal vergroten. We willen daarbij laten zien wat het verleden te maken heeft met onze tijd. Op dit moment werken de kwartiermakers aan een museaal ondernemingsplan en een locatiestudie. Op basis van hun advies wordt er in de eerste helft van 2024 door het gemeentebestuur een besluit genomen over de ontwikkeling van het museum, de locatie en het gebouw. Het museumgebouw zal op zijn vroegst zijn deuren openen in 2028. In de periode daaraan voorgaand zal het museum starten met programmering in het hele koninkrijk.

45 Vele verhalen maken de stad

6

Hoofdlijnen Kunstenplan 2025-2028

Internationale cultuurstad

47 Vele verhalen maken de stad

Amsterdam wordt al eeuwen gevormd door mensen die uit allerlei windstreken naar onze stad toe komen. Deze verschillende culturele achtergronden verrijken de stad. Amsterdam heeft een enorme aantrekkingskracht op internationale makers, professionals en kunstenaars. Juist deze wisselwerking maakt Amsterdam bij uitstek tot een internationale cultuurstad.

Een recent onderzoek (augustus 2023) van DutchCulture bevestigt dit beeld: Amsterdamse kunstenaars en culturele organisaties hadden in 2022 een aandeel van 49% in alle Nederlandse internationale culturele activiteiten.36 Voor meer info, zie bijlage 2 ‘Mapping Amsterdam: Internationale culturele activiteiten in 2019 en 2022’.

Hoofdlijnen Kunstenplan 2025-2028

In de komende Kunstenplanperiode verleggen we de koers van het internationaal kunst- en cultuurbeleid. We willen ruimte bieden aan verhalen uit andere delen van de wereld, zoals uit de steden en regio’s waar Amsterdammers hun herkomst vinden. De verhalen van deze diaspora laten ons met een nieuwe blik naar de wereld om ons heen kijken, zodat er lokaal een veelheid aan perspectieven ontstaat. Daarbij willen we rekening houden met de impact op het klimaat en de economische onzekerheden van vandaag.

48

Internationalisering na de coronacrisis De afgelopen jaren hebben reisbeperkingen en lockdowns ertoe geleid dat veel evenementen werden geannuleerd. Culturele centra, podia en instellingen moesten (tijdelijk) hun deuren sluiten en er vond slechts beperkte fysieke interactie plaats tussen makers en publiek. Ook liepen vele instellingen, gezelschappen, professionele kunstenaars en makers inkomsten mis.37 Ondanks de negatieve impact van de pandemie op de wereldwijde cultuursector heeft deze ook geleid tot het ontstaan van vernieuwende manieren om internationaal samen te werken. Hierbij zijn digitale mogelijkheden van samenwerking en alternatieve presentatieplatforms en online evenementen verder ontwikkeld. Het online beschikbaar stellen van archieven en tentoonstellingen heeft bijvoorbeeld tot een groter en internationaler publieksbereik geleid. Zo heeft The Black Archives (gevestigd in het Suriname Museum) de expositie ‘Surinamers in Nederland: 100 jaar emancipatie en strijd’ ook voor het Surinaamse publiek beschikbaar gemaakt.38

Klimaatverandering en stijgende kosten Binnen de sector is er steeds meer oog voor de ecologische voetafdruk van internationale reizen, uitwisselingen en activiteiten.39 De gestegen kosten, veroorzaakt door geopolitieke en economische ontwikkelingen terwijl de sector nog herstellende was, dwingen eveneens tot een heroverweging van internationale reisbewegingen en activiteiten van de sector. Zo kijken verschillende Amsterdamse orkesten en ensembles voor hun uitvoeringen steeds vaker naar steden in Europa die goed per trein te bereiken zijn. Foam kiest er bijvoorbeeld steeds vaker voor om tentoonstellingen op internationale presentatieplekken lokaal te laten produceren in plaats van de gehele productie vanuit Amsterdam te organiseren én te vervoeren.

36 DutchCulture is de kennis- en netwerkorganisatie voor internationale culturele samenwerking. De DutchCulture database volgt de internationale activiteiten van Nederlandse makers en culturele organisaties, waarmee inzicht wordt verkregen in de culturele impact van Nederland over de gehele wereld. 37 Zie ook https://www.oecd.org/coronavirus/policy-responses/culture-shock-covid-19-and-the-culturaland-creative-sectors-08da9e0e 38 Zie ook: https://dutchculture.nl/en/news/offline-online-dutch-international-cultural-highlights-during-covid19 39 Zie Cultuur+Natuurlijk – Raad voor Cultuur

Vestigingsklimaat voor kunst en cultuur in Amsterdam De fysieke ruimte voor verbeelding, presentatie en artistieke ontwikkeling staat in Amsterdam en daarbuiten steeds meer onder druk. Ook de Kunstraad benoemt dit knelpunt in de Verkenning 2022.40 Daardoor is de stad niet alleen steeds minder toegankelijk voor lokale makers en Amsterdamse culturele instellingen, maar ook voor internationale kunstenaars die zich hier (tijdelijk) willen vestigen. Ook het verkrijgen van visa is ingewikkeld.41 Het gevolg is dat internationaal talent vaker wegblijft en dat wederzijdse uitwisseling en tijdelijk verblijf (ook in de vorm van residencies) worden bemoeilijkt.

Veranderende kunstpraktijk: lokaal en internationaal Zoals recent ook door de Nationale Unesco Commissie is geagendeerd, zien we lokaal nieuwe vormen van makerschap en cultuuruitingen ontstaan, die sterk geworteld zijn in een postkoloniale stedelijke identiteit.42 Deze veelal jonge, ondernemende makers met een migratieachtergrond halen hun inspiratie overal ter wereld vandaan en organiseren zich vaak op eigen kracht – buiten de gebaande paden om. We zien een groeiende beweging op diverse plekken in de wereld waarbij kunstenaars de buurtbewoners, de gemeenschap of het publiek betrekken bij de invulling van hun kunstpraktijk en de vorm van hun activiteiten.43

Internationalisering binnen het Kunstenplan 2025-2028

Ruimte voor makers met betrekking tot internationale uitwisselingen De regelingen van het AFK bieden ruimte voor internationale samenwerking. Daarmee stimuleren we internationalisering in de breedte binnen de Amsterdamse cultuursector. We continueren daarnaast de 3Package Deal van Broedplaatsen, waarmee internationale kunstenaars al jarenlang worden gesteund door samenwerking met het AFK. Via deze regeling krijgen lokale en (inter)nationale talenten gedurende één jaar een ontwikkelbudget, betaalbare woon- en/ of werkruimte en toegang tot een netwerk uit de hele wereld.

40 Verkenning 2022 - Amsterdamse Kunstraad 41 Verkenning 2022 - Amsterdamse Kunstraad 42 Unesco Commissie kondigt advies aan over belang ‘hedendaagse diasporische stadscultuur’ 43 Dit wordt ook bevestigd in het uitgebreide onderzoek van Forces of Art (Valiz, 2020) waarbij vele cases uit de internationale kunstsector (Azië, Afrika, Latijns Amerika en het Midden-Oosten zijn onderzocht. Maatschappelijke thema’s, zoals klimaatverandering of ongelijkheid, worden door deze initiatieven vaak als uitgangspunt bij het ontwikkelen van de artistieke (sociale) kunstpraktijk. 44 Dit is in lijn met het voornemen van de Unesco Commissie om eind 2023 een advies uit te brengen over het belang van hedendaagse diasporische stadscultuur en met de bevindingen van de analyse van 50 jaar Internationaal Cultuurbeleid DutchCulture.

De fysieke ruimte voor verbeelding, presentatie en artistieke ontwikkeling staat in Amsterdam en daarbuiten steeds meer onder druk.

49 Vele verhalen maken de stad

In het Kunstenplan 2025-2028 maken we internationale samenwerking en artistieke uitwisselingen tussen instellingen, makers en gezelschappen mogelijk. We moedigen uitwisseling aan met landen waar inwoners van Amsterdam hun herkomst vinden. Dit bevordert het begrip en de waardering voor de diversiteit binnen de stad, en sluit aan op een recent advies van de Unesco Commissie.44 We zijn ons er van bewust dat deze ambities kunnen wringen met de impact van internationale reisbewegingen op het klimaat. We vragen instellingen daarom om een gezonde balans te zoeken. We willen instellingen en makers de komende tijd de ruimte geven om daar zelf keuzes in te maken die passen bij de eigen instelling of kunstpraktijk.

Huisvesting We verkennen in de komende periode het voorstel van Kunstraad45 voor het opzetten van een betaalbaar cultuurhostel om kunstenaars tijdelijk huisvesting te bieden voor het organiseren van tentoonstellingen/optredens/projecten. Ook werken we aan het creëren van meer fysieke plekken voor internationaal talent. In het Broedplaatsenbeleid 2023-2026 gaan we hier verder op in.

Hoofdlijnen Kunstenplan 2025-2028

Leren van anderen en samenwerken met andere steden en regio’s

50

We delen kennis en werken samen met diverse steden in Europa (zoals Berlijn, Parijs, Helsinki, Stockholm, Brussel) als daarbuiten (waaronder New York, San Francisco en Tokyo) in de vorm van bijvoorbeeld werkbezoeken. We richten ons hierbij op steden waarmee we culturele verbindingen hebben of op steden die zich bezighouden met vergelijkbare, grootstedelijke vraagstukken. Ook trekken we gezamenlijk op binnen de EU met hoofdsteden – zoals het ACCESS project46 (in samenwerking met Londen, Lissabon, Dublin, Tallinn, Sofia, Vilnius en Riga). We richten ons ook op steden en regio’s in landen waar grote groepen Amsterdammers hun oorsprong vinden. We betrekken hierbij nadrukkelijk ook de makers en instellingen uit die betreffende steden en regio’s. We werken voor deze agenda samen met het ministerie van OCW, het ministerie van Buitenlandse Zaken, het AFK, DutchCulture, de Rijkscultuurfondsen, het Prins Claus Fonds en private fondsen. We continueren ons lidmaatschap bij het culturele stedennetwerk World Cities Culture Forum.47 Dit netwerk richt zich op samenwerking, onderzoek en uitwisseling van kennis en expertise. Via dit netwerk hebben we veel geleerd van steden als New York, Londen en Parijs op het gebied van inclusie en diversiteit, van San Francisco op het gebied van de ruimtelijke agenda voor cultuur en van Berlijn met betrekking tot nachtcultuur.

Europa Steeds meer Amsterdamse makers en initiatieven organiseren activiteiten in Europa. De kansen die de EU biedt, willen we de komende tijd nog beter te benutten. We werken aan betere en gerichte informatieverstrekking en samenwerking met onder andere de Creative Europe Desk NL en het Team Europese Subsidies van de gemeente rond diverse subsidiemogelijkheden binnen de EU en netwerkmogelijkheden voor de Amsterdamse kunstsector.48

45 Verkenning 2022 - Amsterdamse Kunstraad 46 Meer info: Culture for all | Access (urbact-access.eu) 47 Zie www.worldcitiescultureforum.com 48 De commissie FKD zal medio 2024 geïnformeerd worden over de voetafdruk van de Amsterdamse culturele sector binnen het Creative Europe programma. Een analyse hiervan wordt opgesteld door de Creative Europe Desk NL in opdracht van de afdeling Kunst en Cultuur.

We maken sinds 2023 onderdeel uit van het Europese samenwerkingsproject EIT (European Institute for Innovation and Technology) Culture & Creativity. Deze samenwerking bestaat uit 50 partners – universiteiten, onderzoeksinstellingen, toonaangevende bedrijven, maatschappelijk en culturele organisaties – actief in de culturele en creatieve sector dat een nieuwe kennis- en innovatiegemeenschap zal vormen ter versterking van de innovatiekracht in de Europese culturele sector en de creatieve industrie. Hiervoor is 150 miljoen euro beschikbaar gesteld vanuit de EU voor de komende zes jaar. Amsterdam focust binnen deze samenwerking inhoudelijk op het thema inclusie en diversiteit. Binnen dit project speelt Amsterdam een belangrijke rol als hoofdpartner en host van een lokaal Co-Location Center dat begin 2024 wordt geopend. Dit is een fysieke plek voor het organiseren van activiteiten gericht op Nederland, België, Luxemburg, Noord-Frankrijk, Ierland en het Verenigd Koninkrijk.

51 Vele verhalen maken de stad

7

Hoofdlijnen Kunstenplan 2025-2028

Cultureel vastgoed

53 Vele verhalen maken de stad

We verwachten van instellingen in het Kunstenplan 2025-2028 dat zij de richtlijnen voor besteding en verantwoording van (geoormerkte) subsidie voor onderhoud van vastgoed volgen. We zetten ook in op het verbeteren van de fysieke toegankelijkheid van culturele instellingen. In 2024 stellen we een nieuwe huursystematiek voor de verhuur van het gemeentelijk maatschappelijk vastgoed vast.

We blijven het belang van duurzaamheid onverminderd benadrukken. Daarom vragen we instellingen ook om hier oog voor te hebben. Dat is niet alleen noodzakelijk om op die manier bij te dragen aan de klimaatdoelstellingen van de gemeente Amsterdam, maar ook om de eigen exploitatie op termijn sterker te maken. In de nieuwe Kunstenplanperiode maken we een inhaalslag en zetten we duurzaamheid in de cultuursector hoog op de agenda. We nodigen de kunst- en cultuursector uit om mee te werken aan de opgave van de stad op het gebied van duurzaamheid: door te verbeelden, te experimenteren, te inspireren en door veel grotere en diverse groepen uit de samenleving te betrekken.

Meerjaren Onderhoudsplannen (MOP)

Hoofdlijnen Kunstenplan 2025-2028

Voor het Kunstenplan 2025-2028 blijven de gemeentelijke richtlijnen voor besteding en verantwoording van (geoormerkte) subsidie voor onderhoud van kracht. We spreken instellingen actief aan op het volgen van deze richtlijnen. Zie bijlage 8 ‘Meerjarenonderhoudsplan (MOP) en verantwoording‘ voor meer informatie. Er moet zowel in een toelichtende tekst als in cijfers worden verantwoord. In het jaar­ verslag moeten instellingen uitgebreid ingaan op de onderhoudsstatus van het pand. Daarnaast horen instellingen als onderdeel van de jaarlijkse verantwoording een toelichting op te nemen over de wijze waarop zij het MOP hebben nageleefd. Dit moet terug te zien zijn op de werkbegroting. Ook moet inzichtelijk zijn wat de werkelijke dan wel uitgestelde uitgaven waren – en hoe de op de lange termijn benodigde middelen worden gereserveerd en gedoteerd voor toekomstig onderhoud.

Fysieke toegankelijkheid

54 Amsterdam wil een open en toegankelijke cultuurstad zijn, nu en in de toekomst.

Amsterdam wil een open en toegankelijke cultuurstad zijn, nu en in de toekomst. Samen met gemeentelijk Vastgoed werken we aan het toegankelijk maken van panden in eigendom van de gemeente waar culturele instellingen in zijn gehuisvest. Ook kijken we goed waar verduurzaming en het doen van aanpassingen voor de toegankelijkheid samen kunnen worden opgepakt. Wanneer nieuwe culturele voorzieningen worden gerealiseerd, is toegankelijkheid een harde eis. Amsterdam werkt al samen met diverse private cultuurfondsen op het gebied van onder andere cultuurmarketing en digitalisering. Het college wil bekijken of zo’n samenwerking ook mogelijk is gericht op fysieke toegankelijkheid van een voorziening. Het college streeft ernaar in het eerste kwartaal van 2024 meer over deze plannen bekend te maken.

Maatschappelijke huur Het college heeft op 11 juli 2023 ingestemd met de uitgangspunten voor een nieuwe huursystematiek voor de verhuur van gemeentelijk maatschappelijk vastgoed. De nieuwe systematiek heeft als doel om maatschappelijke partijen die het algemeen belang dienen in de stad te voorzien van betere en betaalbare huisvesting. De nieuwe huursystematiek wordt de komende tijd verder uitgewerkt. De invoering van de nieuwe huursystematiek vindt plaats na besluitvorming over de financiële uitgangspunten en gaat gelden voor nieuwe contracten. Het uitgangspunt is dat bestaande contracten niet wijzigen, tenzij huurder en verhuurder het hierover eens zijn, bijvoorbeeld bij een renovatie of verduurzaming van het pand. Het definitieve besluit daarover zal in 2024 aan het college en de raad wordt voorgelegd. Het in 2023 genomen besluit van het college bepaalt ook dat huurders die subsidies ontvangen – waarbij zij in hun aanvraag zijn uitgegaan van een lopend huurbedrag en een lopende termijn van hun huurcontract – erop moeten kunnen vertrouwen dat de nieuwe systematiek hen tijdens een lopende subsidietermijn niet in de problemen brengt. Dit geldt ook voor instellingen die gehuisvest zijn in gemeentelijk vastgoed en die een aanvraag willen gaan doen binnen het Kunstenplan 2025-2028.

Aandacht voor verduurzaming In het vorige Kunstenplan kwamen sommige Kunstenplaninstellingen als gevolg van de coronacrisis in de problemen, en bleven eerdere duurzaamheidsambities niet overeind. Andere instellingen konden, bijvoorbeeld in een periode van sluiting van hun gebouw, juist een inhaalslag maken op het gebied van duurzaam onderhoud, bijvoorbeeld door installaties te vervangen of door een andere investering te doen. Als gemeente zaten we ook niet stil. We hebben verschillende initiatieven gesteund met als doel om duurzaamheid als thema in beeld te houden. Zo is aan instellingen in de Amsterdamse cultuursector een (gratis) energiescan aangeboden. Ook droegen we – binnen het kader van de Metropoolregio Amsterdam – bij aan de zogenaamde ‘Groene Menukaarten’ die werden ontwikkeld. Deze laagdrempelige online handreikingen zijn bedoeld om instellingen op weg te helpen op gebied van duurzaamheid en zijn er voor podia en podiumkunsten49, musea50 en sinds kort ook voor bibliotheken.51 Raad voor Cultuur Medio juni 2023 bracht de Adviescommissie Duurzaamheid van de Raad voor Cultuur advies52 uit aan de staatssecretaris voor Cultuur en Media over duurzaamheid in de cultuursector. De commissie signaleert hierin verschillende trends die vooralsnog verhinderen dat verduurzaming in de cultuursector snel genoeg gaat.

Vaak is er bij instellingen te weinig structurele en actuele kennis, en is het ook vaak een kwestie van tijd en geld. Daarnaast constateert de commissie dat het bij instellingen soms ook ontbreekt aan beleid en aan het opstellen en (consequent) uitvoeren van plannen van aanpak. De commissie benoemt dat gesubsidieerde instellingen, afgezien van verschillende uitdagingen waar zij tegenwoordig voor staan, ook invulling moeten geven aan de verschillende codes, zoals die op het gebied van fair pay en fair practice. De commissie deed enkele aanbevelingen. Voor het Kunstenplan 2025-2028 geven wij in het bijzonder invulling aan de aanbevelingen op het gebied van een plan van aanpak, kennis- en adviesvoorziening, en de routekaart naar duurzaam cultureel vastgoed.

Kennis en advies We blijven energie-advies en begeleidingstrajecten aanbieden voor organisaties en ondernemers, ook in de cultuursector. Vanaf 2024 stelt de gemeente extra capaciteit en middelen beschikbaar om jaarlijks organisaties, ondernemers en/of initiatieven te adviseren en te helpen met het verder verduurzamen van hun bedrijfsvoering. We blijven de ‘Groene Menukaarten’ onder de aandacht brengen. Routekaart verduurzaming cultureel gemeentelijk vastgoed Bij de Voorjaarsnota 2023 heeft het college besloten om € 150 miljoen te reserveren voor het verduurzamen van de gemeentelijk vastgoedportefeuille. In overleg met Gemeentelijk Vastgoed onderzoekt Kunst en Cultuur of cultuurpanden voor verduurzaming in aanmerking kunnen komen.

49 Zie https://www.degroenemenukaart.nl/nl/landelijk/podia 50 Zie https://www.degroenemenukaart.nl/nl/landelijk/musea/ 51 Zie https://www.degroenemenukaart.nl/nl/landelijk/bibliotheken 52 Zie https://www.raadvoorcultuur.nl/actueel/nieuws/2023/06/14/stevige-impuls-nodig-voor-verduurzaming-cultuursector

55 Vele verhalen maken de stad

Nulmeting verduurzaming We trekken samen op met het Rijk op het gebied van verduurzaming. Het ministerie van OCW zal instellingen die een aanvraag indienen voor financiering binnen de landelijke culturele basisinfrastructuur (bis) 2025-2028 vragen om hun voetafdruk in de periode 2025-2028 bij te houden. Wij haken aan bij dit initiatief. Dit zal plaats vinden na de besluitvorming over het Kunstenplan 2025-2028.

8

Hoofdlijnen Kunstenplan 2025-2028

Aanvullend beleid

57 Vele verhalen maken de stad

In 2025-2028 pakken we door op de aanbevelingen van de werkgroep cultuur & corona en maatregelen die we genomen hebben met het herstelplan kunst en cultuur 2023-2024. We leggen de nadruk op goed beheer van de unieke Collectie Amsterdam. En we nodigen de cultuursector uit om aan te sluiten bij de viering van Amsterdam 750.

Voortbouwen op de aanbevelingen van de werkgroep cultuur & corona

Hoofdlijnen Kunstenplan 2025-2028

In december 2021 heeft het college besloten tot de oprichting van een werkgroep cultuur & corona die moest gaan nadenken over de nabije en verdere toekomst van de Amsterdamse cultuursector in relatie tot corona. De werkgroep kreeg de opdracht om met advies te komen over manieren om herstel te stimuleren en de noodsteun vanuit de gemeente en het Rijk effectiever in te zetten. In de werkgroep nam een brede en multidisciplinaire vertegenwoordiging van de sector deel – op eigen titel – waarin kennis werd samengebracht van instellingen (groot en klein), cultuurfinanciering- en marketing, nachtcultuur, broedplaatsen en makers. Op 24 maart 2023 presenteerde de werkgroep aanbevelingen voor zowel de korte als langere termijn.53

58

De maatregelen richten zich onder andere op: • Het bieden van steun voor herstel na de coronacrisis en het omgaan met stijgende energiekosten. • Het mogelijk maken van risicovolle programmering, experiment, digitalisering en internationalisering. • Het opzetten van publieksonderzoek en het ontwikkelen van een kennissysteem gericht op inzicht in publieksdoelgroepen. • Het ondersteunen van maatregelen gericht op verduurzaming. • Het versterken van de arbeidspositie van zzp’ers en werknemers in de cultuursector. • Het versterken van de positie van makers en het creëren van nieuwe plekken voor makers en instellingen. Op 19 juli 2023 heeft het college het herstelplan kunst en cultuur 2023-2024 gepresenteerd waarmee de cultuursector met concrete maatregelen is ondersteund bij het herstel na de coronacrisis en bij het meer toekomstbestendig maken van de sector.54 Met een budget van € 5,3 miljoen is een divers pakket aan maatregelen voor 2023-2024 ingezet, gericht op: • Versterking van de culturele instellingen. • Uitvoeren van publieksonderzoek. • Inzet op werkgelegenheid. • Versterken van de positie van maker. • Experiment en innovatie. Voor noodsteun op het gebied van energiekosten stellen we in 2024 € 1,4 miljoen beschikbaar voor de cultuursector van Amsterdam.55 Met het Kunstenplan 2025-2028 pakken we structureel door op diverse aanbevelingen van de werkgroep cultuur & corona.

Ook met het beleid op broedplaatsen, nachtcultuur en evenementen zoeken we aansluiting.

53 Adviesrapport ‘Naar een weerbare en wendbare cultuursector in Amsterdam’, werkgroep cultuur & corona, 24 maart 2023 54 Zie raadsinformatiebrief ‘Herstelplan kunst en cultuur 2023-2024’ van 19 juli 2023 55 Onder voorbehoud van de vaststelling van de begroting 2024 door de gemeenteraad in november 2023

In de periode 2025-2028 ondersteunen we structureel twee maatregelen uit het herstelplan kunst en cultuur 2023-2024, te weten: •

Cultuurherstel Cultuurherstel56 verbindt professionals uit het bedrijfsleven als onbezoldigde coach met culturele organisaties (matching). Het doel is om de (financiële) kwetsbaarheid van culturele organisaties te reduceren, zodat zij meer regie over hun toekomst krijgen. Naast hoogwaardig advies vanuit het bedrijfsleven biedt Cultuurherstel, met haar netwerk en partners, kennis en financiering tegen gunstige voorwaarden. Cultuurherstel is een initiatief van de Amsterdamse Kunstraad, in samenwerking met het AFK, gemeente Amsterdam, Provincie Noord-Holland en Cultuur+Ondernemen.

•

Jaarlijkse editie van de 1+1 actie in combinatie met de Amsterdamse deelname aan de Opening We dragen bij aan een jaarlijkse editie van de 1+1 actie van amsterdam&partners en de culturele instellingen van Amsterdam. Hiermee kunnen inwoners van Amsterdam tijdens een maand in het voor- of najaar film, muziek, theater en musea in hun stad bezoeken en iemand gratis meenemen. Amsterdammers worden zo uitgenodigd om bekende of onbekende culturele locaties in de stad te (her)ontdekken. We brengen dit samen met de jaarlijkse deelname van onze stad aan de in dit jaar gelanceerde nieuwe vorm van de landelijke start van het culturele seizoen, de Opening.57

We zetten de werkzaamheden van de werkdesk Kunst en Cultuur58 in de periode 2025-2028 voort. De werkdesk richt zich op het stimuleren van een sterke en gezonde sector, met onder andere ondersteuning en financiering voor om- en bijscholing en oplossingen op het gebied van werk en personeelsbeleid. De werkdesk is er voor zzp’ers, werkzoekenden, medewerkers, werkgevers en organisaties binnen de culturele en creatieve sector.

Collectie Amsterdam

Juist omdat het Amsterdam Museum en het Stedelijk Museum een belangrijke opdracht hebben als het gaat om het beheren van de Collectie Amsterdam, heeft de Kunstraad geadviseerd deze instellingen in het Kunstenplan 2025-2028 onder de verantwoordelijkheid te brengen van de gemeente. Zo houdt het college zeggenschap over de investeringen.59 Zie ook hoofdstuk 8.

56 Zie Home - Cultuurherstel 57 Meer info via: De Opening van het culturele seizoen | Netherlands (openingcultureleseizoen.nl) 58 Meer info via: grootamsterdamwerktdoor.nl/werkdesk-kunst-en-cultuur 59 ‘Voor de kunsten – voor de stad. Het advies over de culturele infrastructuur van Amsterdam Kunstenplan 2025-2028’, Amsterdams Kunstraad, 18 juli 2023.

59 Vele verhalen maken de stad

De Collectie Amsterdam, eigendom van de gemeente, is een omvangrijke verzameling die bestaat uit kunstwerken, erfgoed, interieurs, monumenten, archeologische vondsten en kunst in de openbare ruimte. Een groot deel van deze collectie is ondergebracht bij musea en instellingen. Zo is vrijwel de gehele collectie van het Amsterdam Museum in bezit van de gemeente Amsterdam en beheert het Stedelijk Museum ongeveer 100.000 werken die tot de Collectie Amsterdam behoren. In een collectie beheerovereenkomst zijn hierover afspraken tussen de gemeente en de musea vastgelegd.

We leggen de nadruk op goed beheer van de unieke Collectie Amsterdam.

Hoofdlijnen Kunstenplan 2025-2028

60

We willen in de komende Kunstenplanperiode meer aandacht voor het beheer van de unieke Collectie Amsterdam. Samen met het Amsterdam Museum en het Stedelijke Museum werken we aan de vernieuwing van de collectie beheerovereenkomst, om de zorg, het gebruik en de zichtbaarheid van de collectie te vergroten. Daarbij betrekt het college de eerdere adviezen60 van de Amsterdamse Kunstraad. Hierin dringt de Kunstraad aan op een realistische vergoeding voor beheer, behoud en digitalisering van de collectie én de stijgende vraag naar bruiklenen. Op basis van de herziene collectie beheerovereenkomst en door de musea opgestelde Collectieplannen (inclusief een financiële onderbouwing) die bij de subsidieaanvraag worden ingediend, verleent het college met ingang van het Kunstenplan 2025-2028 een geoormerkt subsidiebedrag voor het beheer van de Collectie Amsterdam. Dit geoormerkte bedrag is onderdeel van de aan het Amsterdam Museum en het Stedelijk Museum toe te kennen Kunstenplansubsidie 2025-2028. De Kunstraad adviseert op basis van de Verordening over de hoogte van het totale subsidiebedrag aan de instellingen. De nieuwe collectie beheerovereenkomst zal uiterlijk in het eerste kwartaal van 2024 klaar zijn.

Amsterdam 750 jaar Van 27 oktober 2024 tot en met 27 oktober 2025 vieren we de 750e verjaardag van onze stad. Met tal van activiteiten, onder meer op het gebied van kunst en cultuur. Dit bijzondere jubileum kan niet zonder! Met de viering van Amsterdam 750 wil het college daarom een uniek, onderscheidend en breed cultureel programma mogelijk maken. Deze ambitie wordt omarmd door de Amsterdammers: uit recent onderzoek van O&S61 (mei 2022) bleek dat bijna de helft van alle bewoners een viering verwacht met een keur aan inspirerende, culturele activiteiten. Dit programma moet de stad laten zien als een (inter)nationaal toonaangevende en aantrekkelijke cultuurstad waar voor iedereen iets te doen is. Van theater tot nachtcultuur en (pop)muziek; van film tot musea en beeldende kunst. Om een uniek kunst- en cultuurprogramma mogelijk te maken tijdens het jubileumjaar, heeft het college de regeling Kunst en Cultuur Amsterdam 750 ingericht.62 Ook maakt de gemeente via subsidies aan de Stichting Amsterdam 750 kleinere kunst- en cultuurprojecten in de wijken mogelijk.63 Met het Kunstenplan 2025-2028 hopen we de dat Amsterdamse culturele instellingen en makers in 2025 bij hun activiteitenplan ook inhoudelijk een verbinding zoeken met de verjaardag van de stad.

Juist kunst en cultuur hebben de kracht om vele Amsterdammers en bezoekers te bereiken met verhalen over het verleden, het heden en de toekomst.

60 ‘Het museum als dynamische geheugen’, Amsterdamse Kunstraad, 11 juni 2018; ‘Verkenning 2019’, Amsterdamse Kunstraad, 18 januari 2019. 61 Meer info via: 750 jaar Amsterdam | Website Onderzoek en Statistiek 62 Zie raadsinformatiebrief ‘Toekenning subsidies Kunst en Cultuur Amsterdam 750’, 26 september 2023 63 Zie Welcome - Stichting Amsterdam 750

61 Vele verhalen maken de stad

9

Hoofdlijnen Kunstenplan 2025-2028

Systematiek Kunstenplan 2025-2028

64 Zie Advies-Amsterdamse-Kunstraad_Voor-de-kunsten-voor-de-stad.pdf

63 Vele verhalen maken de stad

Het college neemt het advies ‘Voor de kunsten – voor de stad. Advies over de culturele infrastructuur van Amsterdam – Kunstenplan 2025-2028’64 van de Amsterdamse Kunstraad over. Het kiest daarmee voor een systematiek die overzichtelijk en eenvoudiger is, en daardoor een meer gelijk speelveld creëert voor de instellingen die een aanvraag willen indienen binnen het Kunstenplan. Dit past bij een nieuwe koers en is een belangrijke stap op weg naar een nieuw landelijk en stedelijk stelsel vanaf 2029.

Advies van de Kunstraad over de culturele infrastructuur van Amsterdam – Kunstenplan 2025-2028 Met de Verkenning 2022 heeft de Amsterdamse Kunstraad het gemeentebestuur geadviseerd om een heldere keuze te maken aan het begin van het proces. Conform het Kunstraadadvies werden instellingen op naam vastgesteld nog voor aanvang van het Kunstenplan 2025-2028. Daarnaast adviseerde de Kunstraad om functies in de huidige Amsterdam Bis onder te brengen bij het Amsterdams Fonds voor de Kunst (AFK).

Hoofdlijnen Kunstenplan 2025-2028

Vanwege de juridische complexiteit bij het verdelen van schaarse subsidiemiddelen heeft de gemeente in het voorjaar van 2023 bij advocatenkantoor Pels Rijcken advies ingewonnen over de inrichting van de Amsterdam Bis. In dit advies werd benadrukt dat schaarse subsidies op een transparante wijze moeten worden verdeeld – en dat belangstellenden op gelijke wijze en met dezelfde kansen aan die verdeling moeten kunnen deelnemen.

64

Op basis hiervan verzocht het college de Kunstraad een voorstel te formuleren over de samenstelling van de Amsterdam Bis in de Kunstenplanperiode 2025-2028. Met het advies ‘Voor de kunsten – voor de stad. Advies over de culturele infrastructuur van Amsterdam – Kunstenplan 2025-2028’ 65 presenteerde de Kunstraad een uitwerking van dit verzoek. Hierin adviseert de Kunstraad om vanaf 2025 binnen het Kunstenplan van Amsterdam geen basisinfrastructuur meer te onderscheiden en niet meer te spreken van een Amsterdam Bis. Het onderscheid binnen het huidige Kunstenplan tussen instellingen die deel uitmaken van wat volgens de Kunstraad kan worden gezien als een ‘eredivisie’ (Amsterdam Bis) en de instellingen die een vierjarige Kunstenplansubsidie ontvangen van het AFK wordt hiermee opgeheven. De constatering van het onderzoeksbureau Blueyard dat het Kunstenplan als systeem te complex is geworden, en het eerdergenoemde juridisch advies van Pels Rijcken onderschrijven volgens de Kunstraad het belang van het schrappen van deze tweedeling.