Halfjaarrapportage voortgang schoon afvalvrij 2026 I

Zomeraanpak in parken, recreatiegebieden en op de stadsstranden Terugblikkend waren recreatieplekken door de zomeraanpak onder controle zonder specifieke incidenten. Dit is niet alleen de constatering van onze uitvoeringsteams, maar er zijn ook geen bijzondere signalen en klachten van bewoners binnengekomen. De combinatie van statiegeld- en restafvalkliko’s zorgde ervoor dat recreanten het afval gescheiden konden aanbieden en de omgeving schoner bleef. Dit werkte op de meeste locaties redelijk tot goed. We plaatsten afvalpiramides waarvan de vulgraad en de geschiktheid van de locaties werden gemonitord. De inzet van activatieteams werkt erg goed. Hun uitleg aan recreanten wordt positief ontvangen, en met kleine opruimacties zorgen ze ervoor dat de omgeving schoon wordt en blijft. Activatieteams dragen door de juiste communicatie bij aan een prettig alternatief voor handhaving. Vooralsnog blijkt deze inzet effectief om het juiste gedrag te bevorderen.

33

PIJLER

Reinigen waar nodig

4

VOORTGANG

Proef zichtbaar reinigen

Treintje

Een interventie in het kader van de woon­ winkelstratenaanpak is de proef ‘zichtbaar reinigen’ die in maart 2025 is gestart in de Jan Evertsenstraat. Een aantal maanden werd een medewerker ingezet die in een winkelstraat meerdere malen per dag klein (zwerf)afval verwijderd, ook op zaterdag. Door dagelijks meerdere malen aanwezig te zijn wordt de zichtbaarheid vergroot. Zichtbaar reinigen loont en voorkomt dat vuil ander vuil aantrekt. Ondernemers geven aan positief te zijn over deze pilot omdat er dagelijks iemand in het gebied aanwezig is. Per 1 januari 2026 werken de reinigers in een vast gebied i.p.v. verschillende gebieden. De verwachting is dat zij door het opdoen van gebiedskennis goed kunnen inschatten waar reiniging het hardste nodig is in ‘hun’ gebied.

Om de binnenstad schoner te houden, sprak het burgerberaad de wens uit om het ‘treintje’ opnieuw in te voeren: veegploegen die achter de vuilniswagen aanrijden en klein zwerfafval direct meenemen. De gemeente was al bezig met de voorbereidingen voor deze herintroductie, en het advies van het burgerberaad bevestigt het belang van deze aanpak. Het ‘treintje’ is in het voorjaar van 2025 weer operationeel gemaakt en wordt in het kader van de zomeraanpak ingezet vanuit de extra middelen voor een schone stad (2025 en 2026).

34

PIJLER

5

VOORTGANG

35

Voortgang pijler 5. Samen met de stad

Het schoonhouden van de stad en het behouden van herbruikbare en waarde­ volle grondstoffen is een opgave waar de gemeente samen met bewoners en ondernemers aan werkt. Naast het opzetten van initiatieven worden initiatief­ nemers door de gemeente actief geholpen aan informatie, advies en materialen, en zorgen we voor inspirerende bijeenkomsten. Zo werkt de gemeente samen met bewonersgroepen, straatmanagers, ondernemers, bedrijfsinvesteringszones (BIZ’en) en adoptanten van ondergrondse afvalcontainers. Vanuit de Aanpak Schoon en Afvalvrij krijgt dit onderwerp aandacht binnen alle voorgaande pijlers. Steeds weer zijn betrokkenheid, verantwoordelijkheid en initiatief een gezamenlijke opgave van alle Amsterdammers.

Afvalplannen met de gebiedsopgaven Aan het begin van de bestuursperiode zijn afval­ plannen ontwikkeld om vanuit de directies Afval en Grondstoffen en Stadswerken gebiedsgerichter te laten werken en beter aan te laten sluiten bij de opgaven en ambities van de stadsdeelbestuurders. Daarnaast is gestreefd naar aansluiting bij de inzet­ plannen van de directie Toezicht en Handhaving Openbare Ruimte. Het afvalplan is een nieuw

basisdienstverlening van de keten Schoon en Afvalvrij op orde te krijgen, én de noodzaak om afvaloverlast samen met de stad aan te pakken.

instrument, waarvan het belangrijk is om te evalueren hoe het in de praktijk heeft uitgewerkt en welke resultaten het heeft opgeleverd. Voor de gebiedsopgaven geldt dat een aantal inmiddels is afgerond, een aantal in 2026 wordt afgerond en dat twee gebiedsopgaven – namelijk alternatieve inzameling en bedrijfsmatige grof­ dumpingen – langer doorlopen. De resultaten van de overige gebiedsopgaven worden meegenomen in het vervolg op de aanpak van afvaloverlastlocaties, ten behoeve van de nieuwe bestuursperiode. Voor de nieuwe bestuursperiode krijgt het afvalplan een nieuwe vorm. Dit gebeurt op basis van de geleerde lessen, de belangrijke opgave om de

36

PIJLER

Samen met de stad

5

VOORTGANG

Bewonersinitiatieven en ondernemersondersteuning Sinds januari 2025 zetten we extra in op (bewoners) initiatieven voor een schonere stad. De stadsdelen zijn de natuurlijke trekker van deze opgave aangezien zij beschikken over connecties met deze lokale initiatiefnemers. Bij dit onderwerp ligt de focus op: Het ondersteunen van bewonersinitiatieven voor het schoonhouden van de buurt tijdens drukke dagen

en/of het aanmoedigen van adoptie van straten. Voorbeelden hiervan zijn: • Het activeren (werven van vrijwilligers) en ondersteunen van bewoners en scholen tijdens de Amsterdam Clean­up Day. Er ontstaan ook wekelijkse prikgroepen zoals ‘Cleanup je straatje’ in Zuid, “Peuk en Poep met Glutton van de stoep” en “Op weg naar een aantrekkelijk Marnixplein’’ in het Centrum.

• Een bijdrage aan de bewonersorganisatie “Wallen Schoon” voor schoonmaakspullen. Hiermee organiseren zij samen met studentenvereniging Unitas een schoonmaakactie in het Wallengebied. • Kunstproject Trash Sculptures Overamstel en project ‘Vliegbrug’ in Oost, waarbij met het geprikte zwerfafval kunstwerken en vliegers worden gemaakt om de bewustwording te vergroten. • De ‘Schoonste straat’ verkiezing in West en Nieuw-West. • Betrekken van ondernemers/ BIZ’en bij een schone stad: hierbij ligt de focus op winkeliers en horeca en wordt onder andere worden ingezet op een peukenaanpak. Daarnaast wordt onderzoek gedaan naar het belonen van toeristen voor schoon gedrag. Enkele voorbeelden van lopende acties zijn: – De inzet van een schoonmaakbedrijf om een hogere kwaliteit te behalen, bovenop de inzet van de gemeente in het Centrum. – De BIZ in de Frans Halsbuurt is het project ‘de negen schone straatjes’ gestart met een klassieke stadsreinigingsfiets. – De BIZ Olympic en BIZ Museum Quarter met Zuid Schoon zetten Gluttons (elektrische zuigers voor stedelijk afval) in voor het project ‘SCHOON The Olympic’.

37

PIJLER

Samen met de stad

5

VOORTGANG

– Samen met de Verenigde BIZ’en en VBOA werkt de gemeente aan een schonere stad. In drie gebieden zijn problemen en doelen besproken met ondernemers: – Ceintuurbaan: Een social designbureau onderzoekt hoe gedrag kan worden beïnvloed om de stad schoon te houden. – Mosveld: Ondernemers worden geïnformeerd over bedrijfsafvalregels en er is elk kwartaal overleg tussen ondernemers en de gemeente om het Mosveld tot een fijn verblijfsgebied te maken. – Lambertus Zijlplein: ondernemers geactiveerd om alle bedrijfsafvalregels na te leven door middel van activatieteams – De VBOA start eind maart tot eind september 2026 met een bewustwordingscampagne voor een schone stad. Hierin zoeken zij de samenwerking met verschillende partners zoals de Gemeente Amsterdam, Verpact en Cleans Day. De campagne is gericht op de bewoners en ondernemers in de hele stad. Op 19 september vond Cleans Day plaats, een nieuw initiatief van ondernemer Victor Knaap, waarbij Amsterdammers en ondernemers samen

de stad schoonmaakten. Er zijn duizenden Amsterdammers de straat opgegaan om gezamenlijk met ondernemers hun straten, buurten en wijken schoon te maken. De gemeente ondersteunde dit door 750 grijpers en ringen beschikbaar te stellen en extra schoonmaakteams en inzamelvoertuigen in te zetten. Restcontainers werden extra geleegd en rode afvalzakken konden op vrijdagmarkten worden ingeleverd. Ook gemeentemedewerkers hielpen mee. De grijpers worden na Cleans Day nog steeds gebruikt door bewoners.

Overleg en samenwerking met ondernemers We hebben structureel overleg met zowel vertegenwoordigers van commerciële inzamel­ bedrijven, met Koninklijke Horeca Nederland regio Amsterdam, Midden- en Klein Bedrijf (MKB - Amsterdam), Vereniging Amsterdam City (VAC) en het bestuur van de Verenigde BIZ’en. Op de agenda staat bedrijfsafval en de gezamenlijke verantwoording voor een schone stad. Deze over­ leggen worden door alle partijen als waardevol beschouwd. Men stelt persoonlijk contact en ruimte voor overleg met de gemeente erg op prijs,

38

PIJLER

Samen met de stad

5

VOORTGANG

omdat onderwerpen op die manier effectiever besproken kunnen worden. Koninklijke Horeca Nederland geeft op haar website aan blij te zijn met de start van een structureel overleg over bedrijfsafval in Amsterdam. Ook de commerciële afvalinzamelaars hebben meerdere keren aangegeven prijs te stellen op structureel overleg om zaken gezamenlijk op te pakken. De inzet sluit ook aan op het burgerberaad advies ‘McVuilnis: ondernemers actief betrekken bij het schoonhouden van de stad’.

Activatieteams Ondernemers De activatieteams stimuleren ondernemers om verantwoordelijkheid te nemen voor een schone omgeving en bespreken vragen, belemmeringen en ideeën over afvalregels. In de Amsterdamse Poort leidde dit tot het gebruik van een inpandige afvalstraat, waardoor inzamelvoertuigen uit het voetgangersgebied zijn verdwenen. In 2025 zijn 1.597 ondernemers geïnformeerd over afvalregels, en 617 ontvingen een folder. Daarnaast is een

gedragsonderzoek uitgevoerd naar de houding van ondernemers en hun belemmeringen. De resultaten en vervolgacties worden in de volgende rapportage gedeeld.

Stadsdeel

Aantal adoptanten

Centrum

143

Nieuw-West

538

Containeradoptanten Amsterdam

Noord

400

Amsterdam heeft ruim 13.000 ondergrondse containers, waarvan meer dan 3.500 door bewoners zijn geadopteerd. In 2025 zijn er 556 adoptanten bijgekomen. Adoptanten helpen bij het schoon­ houden van de containerplek en dragen zo bij aan de leefbaarheid van de buurt. Zij melden afval naast de container direct bij de gemeente, wat prioriteit krijgt. In 2025 zijn activiteiten georganiseerd om adoptanten te waarderen, zoals een nieuwjaars­ bijeenkomst, een rondvaart en trainingen in omgaan met emotie en agressie.

Oost

922

Weesp

1

West

773

Zuid

469

Zuidoost

254

39

PIJLER

6

VOORTGANG

40

Voortgang pijler 6. Hoogwaardige verwerking

Het afval en de grondstoffen die we ophalen, laten we zo hoogwaardig en duurzaam mogelijk werken, met als doel om zo min mogelijk afval te verbranden. We werken op basis van overeenkomsten waarin we onder andere afspraken maken over duurzaamheid, social return, de kostprijs, en logistiek. We stimuleren innovatie bij afnemers door middel van marktconsultaties, inkoopprocedures en contractmanagement. Speciale aanpak luiers Het burgerberaad pleit, net zoals nu al in onder ander Arnhem en Nijmegen gebeurt, voor recycling van luiers en incontinentiemateriaal. Hiervoor is een landelijke regeling nodig in de vorm van een ‘Uitgebreide producentenverantwoordelijkheid’ (upv). Dat is zowel de wens van het burgerberaad als de inzet van de gemeente. Op dit moment wordt er door het Rijk gewerkt aan een upv op luiers. Het conceptontwerp van de upv op luiers is in 2025 gepresenteerd. De verwachting was dat de upv dit jaar in werking zou treden, maar met de val van het kabinet werd het besluit uitgesteld. Het besluit tot invoering van de upv op luiers wordt genomen door het kabinet Jetten, wanneer dit besluit genomen zal worden is op dit moment onduidelijk. De gemeente heeft eerder in Amsterdam een proef

gedaan met aparte inzameling van luiers. Op basis van die ervaring heeft het de voorkeur om luiers via nascheiding terug te winnen. Er is nog onvoldoende verwerkingscapaciteit voor luiers. Afval Energie Bedrijf (AEB) en Meerlanden zijn in gesprek om gezamenlijk een luierrecyclinginstallatie te realiseren. Gemeenten die al bronscheiding van luiers hebben, kiezen ondanks hoge kosten ervoor om inzameling in te voeren. Bij een upv gaan we ervanuit dat de producenten voor (een deel van) de kosten aan de lat staan en dat de kosten voor gemeenten zullen dalen.

Voedselvermaalsystemen in verschillende nieuwbouwprojecten De gemeente Amsterdam stopt met deelname aan het landelijke project voedselrestenvermaler.

Uit onderzoek blijkt dat het project niet haalbaar is. Er zijn juridische beperkingen; de benodigde vergunning kan niet worden verleend, omdat de proefopstelling niet voldoet aan de eisen. Daarbij komt dat het systeem duurder blijkt dan eerder verwacht. Door de juridische beperkingen is financiering niet verder onderzocht. In nieuw­ bouwprojecten blijft de gemeente gfe/t-afval (groente-, fruit- en etensresten) inzamelen via verzamelcontainers in de openbare ruimte. Dit is het huidige beleid.

Terugwinnen van grondstoffen uit nascheiding bij AEB Amsterdam Het burgerberaad was duidelijk: ecologische waarden moeten zwaarder wegen dan financiële belangen bij een eventuele verkoop van AEB aan een marktpartij. Na een uitvoerig proces heeft het college van B&W besloten om AEB te behouden. Het college heeft op 12 feb 2025 de gemeenteraad hierover geïnformeerd. Er komt een herijking van het Strategisch Plan van AEB dat dateert van eind 2023. AEB gaat in de tussentijd door met het verbeteren van de terugwinning van kunststoffen, drankenkartons en metalen uit restafval door optimalisatie van de huidige installatie.

41

Colofon

2 juni 2026 Fotografie Gemeente Amsterdam Vormgeving Vorm de Stad

Deze rapportage is een co-productie van Stadswerken en Afval en Grondstoffen. Het is de bijlage bij de halfjaarlijkse informatiebrief aan de Gemeenteraad. Om hen te informeren over de voortgang van de maatregelen voor een schone en afvalvrije stad.