Evaluatie hoogwater fase 2 inzet crisisorganisatie 2 november 2023.pdf

Neem het maatgevend scenario ‘golf vanuit IJmuiden en NZK’ op in het calamiteitenbestrijdingsplan hoogwater op de boezem. 8 Stel een kaart/instructie op voor het openen en sluiten van het IJ-front en het ARK-front, inclusief de volgorde van openen/sluiten. 9 Maak samen met gemeente Amsterdam een lijst met eenduidige benamingen van assets bij AGV/Waternet en gemeente Amsterdam. Maak hierbij gebruik van het overzicht van de assets en verantwoordelijke beheerders (document Waternet). 10 Actualiseer de handleidingen voor het gebruik van de noodkeringen (actie gemeente Amsterdam). 11 Stel een instructie op voor de bediening van de deur Kortjeswantbrugkering. 12 Breng in kaart welke sluizen geschut kunnen worden en actualiseer het schutprotocol. Beschikbaarheid geschoold personeel 13 Zorg dat de inhoudelijke kennis van collega’s zo breed mogelijk in het team wordt overgedragen, bijvoorbeeld door het begeleiden/bijscholen van collega’s en het ontwikkelen van praktische instructies.

Conclusies, afspraken en acties uit bestuurlijk evaluatiegesprek 19 januari 2024 Onderstaand de conclusies, afspraken en acties voor zover deze niet al zijn opgenomen in de tabel crisisbeheersing. Nr. Conclusies, afspraken en acties Informatiemanagement (zie ook tabel crisisbeheersingsprocessen) 1 De formele informatielijnen tussen de crisisorganisaties van de veiligheidsregio’s en het waterschap volgens afspraak (blijven) gebruiken om te informeren en duiding te geven. 2 De informele communicatielijnen op bestuurlijk-strategisch niveau kunnen via de app of ook langs de meldkamer of calamiteitencoördinator plaatsvinden. Scenario’s/ risico’s 3 Brede bijeenkomst VRAA 12 februari over grotere scenario’s, deelname door interim SD van AGV

Evaluatie hoogwater 2 november 2023

33/40

4

Ambtelijke organisaties AGV, VRAA en RWS moeten aan de slag met het maken van een koppeling en overzicht van informatie van de mate van inundatie, kritische objecten, knelpunten en problemen bij dit soort calamiteiten en crisissen. Communicatie/ waterbewustzijn 5 De bewustwording van de kwetsbaarheid van ons watersysteem en wat er had kunnen gebeuren is niet breed bekend buiten de waterwereld. Bewoners van de Houthavens en woonboten waren zich niet bewust van risico’s. • Risicocommunicatie • Informatie-uitwisseling met partners in koude fase

Evaluatie hoogwater 2 november 2023

34/40

6.3

Verslag bestuurlijk evaluatiegesprek hoogwater 2 november 20239

Datum 31 januari 2024 Onderwerp Bestuurlijk evaluatiegesprek hoogwater Amsterdam 2 november 2023

1.

Doel bestuurlijke evaluatiegesprek

Vrijdag 19 januari 2024 heeft onze dijkgraaf Joyce Sylvester met Tjeerd van Rozendaal, hoofdingenieur-directeur (HID) Rijkswaterstaat West-Nederland Noord en Tijs van Lieshout, directeur Veiligheidsregio Amsterdam-Amstelland, een bestuurlijk evaluatiegesprek gehad over de hoogwatercalamiteit in Amsterdam van 2 november 2023. Wethouder Melanie van der Horst van gemeente Amsterdam was verhinderd. Voor ambtelijke ondersteuning en notulen waren twee collega’s vanuit het waterschap aanwezig. Het doel van het bestuurlijke evaluatiegesprek was kennismaken, terugblikken op de hoogwatersituatie, beelden en ervaringen delen en delen van wensen om de onderlinge afstemming bij een volgende calamiteit of dreiging ervan te verbeteren.

2.

Situatiebeeld en tijdlijn

In de vroege ochtend van 2 november 2023 wordt geconstateerd dat de waterstand op het Noordzeekanaal zeer snel stijgt: in drie uur tijd is het peil 30 cm gestegen. Vanwege de vele neerslag zijn de gemalen Zeeburg en IJmuiden al in werking gesteld om ruimte te maken op de boezem. De oorzaak van deze stijging blijken de spuikokers in het maal- en spuicomplex IJmuiden van Rijkswaterstaat (RWS). Deze spuikokers blijken in verband met een storing nog open te staan na de spui eerder in de nacht. Hierdoor stroomt heel snel heel veel zeewater het Noordzeekanaal op. Het boezemsysteem van waterschap Amstel, Gooi en Vecht staat in open verbinding met het Noordzeekanaal. Daardoor stijgen de boezempeilen in het AGV-gebied snel tot boven alarmpeil. Er wordt besloten de crisisorganisatie op te schalen naar fase 2 en de dijkgraaf te informeren. De dijkgraaf brengt de burgemeester en betrokken wethouder van Amsterdam direct daarvan op de hoogte. Rond half 8 in de ochtend lukt het RWS om de spuikokers weer te sluiten. Om de waterpeilen in de Amsterdamse grachten en Amstelland niet verder te laten stijgen en de situatie te stabiliseren, worden zowel het IJfront (sluizen/noodkeringen tussen het IJ en de Amsterdamse grachten) als het ARK-front (sluizen/noodkeringen tussen het Amsterdam-Rijnkanaal en Amstellandboezem) dichtgezet.

Gemaal Zeeburg wordt dan nog ingezet voor het verlagen van de waterstand in de Amstellandboezem en Amsterdam binnen de keringen. Het sluiten van het IJfront en het ARK-front is 20 jaar geleden voor het laatst uitgevoerd. De sluiting ervan heeft er voor gezorgd dat het waterpeil in de Amsterdamse grachten niet boven de –0,13 cm NAP is gekomen. De maatregelen hebben wel tot gevolg dat de scheepvaart tussen Amsterdam en het IJ is gestremd. Maar andere gevolgen, zoals het overstromen van wc's en water op straat, zijn voorkomen.

9

Het verslag in de bijlage is op enkele punten gewijzigd: zo zijn persoonsnamen van anderen dan de gesprekspartners verwijderd.

Evaluatie hoogwater 2 november 2023

35/40

Door de opmerkzaamheid en snelheid van medewerkers van AGV/Waternet is het op 2 november goed gegaan. Maar het had heel anders kunnen aflopen bij een dergelijke calamiteit. Er hadden zich keteneffecten kunnen voordoen, zoals uitval van elektriciteit en infrastructuur, grootschalige schade, plunderingen en infectieziekten. Met alle impact van dien.

3. Ervaringen HID RWS: mooi om te zien dat het netwerk van RWS en de waterschappen (Slim Watermanagement ARK-NZK) snel schakelt en professioneel is. Het netwerk heeft heel goed gefunctioneerd en we doen het echt samen (waterschappen en RWS). Het piket heeft goed gewerkt en we waren in control. RWS meent ook dat dankzij snel handelen van het waterschap een grote crisis is voorkomen. De spanning bij AGV over het sluiten van de sluizen heeft RWS duidelijk meegekregen. Directeur VRAA: de VRAA had eerder betrokken willen worden. De VRAA wist nu niet dat deze situatie speelde en dat de situatie zo precair was. Mogelijk is de verwarring ook gekomen door storm Ciarán, waarover veel meldingen binnenkwamen bij de meldkamer. Gemeente Amsterdam is wel direct op de hoogte gesteld en betrokken, maar de VRAA niet direct. Als het een echte crisis was geweest, was de VRAA te laat goed op de hoogte geweest van de precaire situatie. Als er bestuurlijke beslissingen moeten worden genomen, dan gaat daar de meeste tijd in zitten. Dit heeft te maken met mogelijk tegengestelde belangen, waar het bestuur zich over moet uitspreken. Het kost circa een uur tussen de bestuurlijke beslissing en het daadwerkelijk ondernemen van actie. De VRAA zal zich niet bemoeien met de interne waterhuishouding en heeft ook alle vertrouwen daarin, maar kan het waterschap wel ontlasten op bepaalde vlakken.

In de toekomst moeten we elkaar sneller weten te vinden. De dijkgraaf realiseert zich dat op het moment dat het visueel is, het niet alleen maar een waterschapsaangelegenheid is. Zij heeft de gemeente (burgemeester Halsema en wethouder van der Horst) informeel ingelicht. Het ging allemaal erg snel. Er was van uitgegaan dat de crisisorganisatie (ambtelijk niveau) de VRAA zou inlichten. Er is wel contact geweest, maar niet goed genoeg. Mogelijk was de meldkamer van de VRAA niet goed bereikbaar in verband met de storm of is dit bericht tussen wal en schip gevallen. Het moet eigenlijk van verschillende kanten komen: de VRAA moet het waterschap kunnen benaderen en andersom. Maar op zich zijn die lijnen al prima, de VRAA en het waterschap kennen elkaar, oefenen ook samen en zijn goede partners van elkaar.

4. Observaties en opmerkingen Enkele relevante observaties en opmerkingen die in het overleg genoemd zijn: • Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) is een onafhankelijk onderzoek gestart. RWS is hiervoor benaderd. Op 21 januari komt dit onderwerp ook indirect aan bod in een aflevering van Buitenhof, waar Mark Harbers ingaat op de kwetsbaarheid van het watersysteem in Nederland. Dat is wel een moment om boter bij de vis te vragen voor een robuuster gemaalen spuicomplex IJmuiden en (hoofd)watersysteem; • Voor RWS is nu de belangrijkste vraag hoe dit kon gebeuren: hoe kan het zijn dat er zoveel water naar binnen is gestroomd zonder dat we het hebben geconstateerd? • Spui- en maalcomplex IJmuiden is een kwetsbaar object. Maatregelen om een dergelijke calamiteit bij spuicomplex IJmuiden in de toekomst te voorkomen: • Per direct gaat elke keer als er wordt gespuid iemand vanuit de verkeerscentrale heen om een visuele controle uit te voeren. Indien er problemen zijn, worden de spuikokers direct gesloten. • Redundantie is niet mogelijk.

Evaluatie hoogwater 2 november 2023

36/40

•

• •

Eigenlijk moet maal- en spuicomplex IJmuiden een gelijke status (A) krijgen als de stormvloedkeringen. De VRAA heeft geen overstromingsscenario's (inundatiescenario's). Er zijn globale plaatjes van de mate van inundatie, maar niet heel gedetailleerde. Op basis van informatie die beschikbaar is, zou dit door de ambtelijke organisatie nog nader uitgewerkt kunnen worden in bruikbare kaarten.

5. Aandachtspunten De belasting van het watersysteem is de laatste jaren toegenomen en is steeds kwetsbaarder door de klimaatverandering met langere droge perioden, meer en heviger piekbuien en de zeespiegelstijging. We moeten steeds meer pompen. Zo zal bijvoorbeeld in IJmuiden in 2050 spuien niet meer mogelijk zijn en worden we volledig afhankelijk van pompen. De pompen zullen eerder verslijten en vaker onderhoud vragen. Dat laatste is minder makkelijk omdat de pompen vaker nodig zijn en niet zomaar uit roulatie kunnen worden genomen. Hier zijn we nog niet goed op georganiseerd. Daarnaast valt niet uit te sluiten dat het watersysteem in de toekomst bewust gesaboteerd gaat worden (door criminelen). Dit kan een maandenlange ontwrichting teweegbrengen. We moeten dus bewust actie ondernemen om de kritische delen van onze infrastructuur te beschermen. Aandachtspunt is waar het mandaat ligt voor de te nemen maatregelen ten tijde van zo’n calamiteit: bij het waterschap of eigenlijk hoger? Bij deze calamiteit is er veel overleg geweest tussen de verschillende waterschappen en RWS. De schades waren in dit geval niet zo nijpend dat er grote problemen zijn ontstaan. De waterschappen en RWS konden nu in onderling overleg zelf de maatregelen nemen.

Maar als er ook nog een piekbui was geweest, was er een probleem ontstaan en had er mogelijk wel een beslissing op hoger niveau genomen moeten worden in verband met de verschillende belangen. Bij een grootschalige calamiteit (crisis) zullen er zeker tegengestelde belangen zijn, waar complexe besluiten over genomen moeten worden. De vraag is dan ook waar de bestuurlijke verantwoordelijkheid ligt en wie welke beslissingen neemt. Er lopen een aantal evaluaties naar deze calamiteit, maar er kunnen wel al lessen getrokken worden: De bewustwording van de kwetsbaarheid van ons watersysteem en wat er had kunnen • gebeuren is niet breed bekend buiten de waterwereld. o Bewoners van de Houthavens en woonboten waren zich niet bewust van risico’s. Contact tussen crisispartners (waterbeheerders (RWO), VRAA, gemeente Amsterdam): • o We moeten elkaar proactief informeren. Dit gaat al goed binnen het Regionaal Wateroverlast Overleg (RWO), maar kan beter tussen waterschap-VRAA-gemeente Amsterdam; o Het waterschap kan meer duiding geven en de ernst van de situatie benadrukken. Communicatie naar buiten toe is verschillend per organisatie. Dit kan beter afgestemd • worden. Is het nuttig om over en weer tussen AGV en de VRAA een werkbezoek te organiseren? Dit lijkt nu niet nodig, maar kan in een later stadium altijd geïnitieerd worden als dat een keer gewenst is.

De VRAA geeft aan dat het waterschap de meest nabije organisatie is: 50% van de mogelijke calamiteiten heeft een relatie met water. Ook een werkbezoek van AGV aan de meldkamer van de VRAA lijkt niet heel veel meerwaarde te hebben omdat er al veel vervlechting tussen de organisaties zit. Met de samenwerking tussen AGV en de VRAA lijkt het dus wel goed te zitten. De HID geeft aan dat elke nieuwe RWS’er deze kennis moet opdoen. Op 12 februari is er een bijeenkomst van de VRAA waar in een halve dag grotere scenario’s worden doorgenomen (onder andere dit scenario). Hierbij wordt gekeken naar cascade effecten, wat er nodig is om te bestrijden, of er een gap zit, of we goed met elkaar geoefend zijn, of het mandaat goed ligt en wie de verschillende belanghebbenden zijn. Hierbij zitten onder andere de omgevingsdienst, politie,

Evaluatie hoogwater 2 november 2023

37/40

brandweer, gemeente, openbaar ministerie en defensie aan tafel. Standaard zit ook de secretaris directeur van AGV hierbij. De interim secretaris directeur AGV zal hierover geïnformeerd worden. RWS kan ook aansluiten. Het doel is elkaar leren kennen, sturing geven aan grote risico's en agenderen. Na de calamiteit is het stil geworden, met uitzondering van het artikel in het NRC. Om dit op te vangen hebben de dijkgraaf en een van de DB-leden een informeel bezoek gebracht aan de Houthavens om een luisterend oor te bieden aan de bewoners. Een volgende keer zou meer aandacht besteed kunnen worden aan nazorg voor burgers en hun beleving, angsten en vragen, bijvoorbeeld door middel van een bijeenkomst voor buurtbewoners. Nazorg is een standaard proces van gemeenten en veiligheidsregio’s. Het zou ook voor RWS goed zijn om dit op te pakken, zowel richting bewoners als professionals. Overwogen wordt alsnog een bijeenkomst te organiseren voor de bewoners. Er moet een slag gemaakt worden in de koppeling en het overzicht van informatie over kritische objecten, knelpunten en problemen bij dit soort calamiteiten en crises. Hiervoor moet de puzzel gelegd worden met informatie van het waterschap, de VRAA en RWS. Er moet gekeken worden waar de behoeftes en het ambitieniveau liggen. Doel zou dan zijn dat het voor de besluitvorming gebruikt kan worden.

De ambtelijke organisatie moet hiermee aan de slag gaan. 6. Acties/afspraken De volgende acties en afspraken zijn tijdens het overleg geformuleerd: • De VRAA heeft de behoefte om eerder en actiever benaderd te worden bij een dergelijke calamiteit. • De formele informatielijnen tussen de crisisorganisaties van de veiligheidsregio’s en het waterschap volgens afspraak (blijven) gebruiken om te informeren en duiding te geven. • De informele communicatielijnen op bestuurlijk-strategisch niveau kunnen via de app of ook langs de meldkamer of calamiteitencoördinator plaatsvinden. • Brede bijeenkomst VRAA 12 februari over grotere scenario’s: • Interim SD AGV uitnodigen om deel te nemen; • RWS kan/zal ook aansluiten. • Tjeerd Rozendaal zal per 1 april RWS verlaten; hij zal dit dossier actief overdragen aan zijn opvolger. • Nazorg, zowel voor de bewoners als professionals: overwegen om dat proces ook binnen RWS op te nemen. • Ambtelijke organisaties AGV, VRAA en RWS moeten aan de slag met het maken van een koppeling en overzicht van informatie van de mate van inundatie, kritische objecten, knelpunten en problemen bij dit soort calamiteiten en crisissen. • Het artikel in het Parool over schade door de extreme hoosbui wordt toegestuurd aan RWS en de VRAA (actie reeds voltooid). • Dit evaluatiegesprek was een goed initiatief van de dijkgraaf en is voor herhaling vatbaar.

Evaluatie hoogwater 2 november 2023

38/40

6.4

Crisisstructuur AGV/Waternet

Evaluatie hoogwater 2 november 2023

39/40

Evaluatie hoogwater 2 november 2023

40/40