Eindrapport-mirt-onderzoek-amsterdam-bay-area-2022.pdf
Tekst van het document
alternatieven een waaier van woon-werkmilieus opgesteld.
ruimte voor een binnenmeer én een groen-blauw grid. In het
eerder);
Dit is gedaan in een stedenbouwkundig onderzoek en in lijn
alternatief met Uitbreiding hoofdspoor past een profiel met
De realisatie van de uitbreiding van het hoofdspoor via de
met het onderzoek naar de woningbehoefte in de Amsterdam
een hogere aandeel grondgebonden woningen, waardoor er
Hollandse Brug kent een langere doorlooptijd. Deze kan
Bay Area. Omdat deze samenhang per alternatief verschilt,
geen ruimte is voor een binnenmeer; voldoende groen kan
op zijn vroegst rond 2040 gereed zijn. Dit is ruim na het
verschilt ook de vulling van woon-werkmilieus per alternatief.
gegarandeerd worden door een uitgebreid groen-blauw grid
bereiken van het eerste kantelpunt.
De grootste contrasten tussen de alternatieven zijn te vinden
door de wijk en meer groen op privéterrein.
Uit inhoudelijke onderzoeken rond gebiedsontwikkeling,
in de deelgebieden Almere Pampus, Centraal Almere en rond
economie en bereikbaarheid volgt dat extra
de Flevolijn-knooppunten. In alle alternatieven wordt ervan
werkgelegenheid in Almere noodzakelijk is voor de
uitgegaan dat lopende plannen in het Noord-Hollandse deel
ontwikkeling van de Amsterdam Bay Area. Dit verbetert
(inclusief IJburg) en Almeerse deel van de Amsterdam Bay Area
de woon-werkbalans en robuustheid van de economie
volgens bestaande plannen worden gerealiseerd*.
•
•
van Almere en de Metropoolregio Amsterdam. En draagt bij aan een meer evenwichtiger pendel. Dit betekent dat werkgelegenheid op korte termijn aandacht vraagt, in ieder geval al vóór de ontwikkeling van Almere Pampus. Deze
* Het gaat hier om plannen in en grenzend aan de bestaande Almeerse wijken, Almere Poort, Nobelhorst, Oosterwold, Krijgsman Muiden, Weespersluis, IJburg fase II, Zeeburg en Sluisbuurt.
inzichten ondersteunen eerdere inzichten: beginnen met het doorontwikkelen van bestaande gebieden voordat nieuwe gebieden starten. •
Waaier woon-werkmilieus
Er moet op korte termijn worden gestart met het realiseren van natuur- en ecologische maatregelen in en om het Markermeer-IJmeer. Exclusief
Woon-werk
Woonlandschappen
Intense laagbouw
Compact suburbaan
Stadstuinen
Parkstad
Mixed-use
Stadsblokken
Innovatiecampus
Hoogbouw
Buurthub
EINDRAPPORT MIRT-ONDERZOEK AMSTERDAM BAY AREA 2020-2021 • FEBRUARI 2022
41
Alternatief IJmeermetro
De IJmeermetro vergroot het economisch potentieel van de
Alternatief Uitbreiding hoofdspoor
Het ruimtelijke onderzoek laat zien dat voor Almere Pampus,
Amsterdam Bay Area omdat de bereikbaarheid van banen
Het ruimtelijke onderzoek laat zien dat een passend woon-
de grootste woningbouwlocatie binnen de Amsterdam
toeneemt. Centraal Almere leent zich, in alle alternatieven,
werkprofiel in dit alternatief in lijn ligt met de bestaande wijken:
Bay Area, een accent op stedelijke milieus passend is
voor de ontwikkeling van talent, kennis en formele
de focus ligt met uitzondering van Centraal Almere en de
vanwege de snelle verbindingen. Hoge dichtheden kunnen
instituties op een campus voor onderwijs/bedrijfsleven in
ontwikkelingen rond de knooppunten van de Flevolijn meer
worden gecombineerd met groen. Daarnaast is er ruimte
Centraal Almere. De hogere stedelijkheid en mogelijkheid
op groenstedelijke woon-werkmilieus en appartementen in
voor compacte laagbouwmilieus, hetzij in beperktere
tot knooppuntontwikkeling rond de metrostations in dit
een bijzondere landschappelijke setting. Het meer suburbane
mate dan elders in Almere. Een verhouding van een kwart
alternatief maken Almere Pampus op de langere termijn
karakter kan als kwaliteit en tegenhanger van de andere
grondgebonden woningen en driekwart appartementen in
een geschikte locatie voor mogelijke verdere (innovatieve)
grote ontwikkelingen binnen de Metropoolregio Amsterdam,
Almere Pampus is opgenomen. De grondgebonden milieus
campusontwikkeling. De kust van Almere biedt kansen voor
zoals Havenstad en Zuidas, worden gezien. Compacte
passen bij de vraag naar betaalbare grondgebonden woningen
bedrijvigheid met een recreatief en nautisch profiel, inclusief
laagbouwmilieus in Almere Pampus hebben in dit alternatief
binnen de Metropoolregio Amsterdam. De hoogstedelijke
hotels.
in het ruimtegebruik de overhand met, in lijn met de Almeerse
ontwikkeling hangt direct samen met de IJmeermetro. Deze
traditie, veel ruimte voor zelfbouw en samenbouw.
leidt tot een verstedelijking met grote contrasten in Almere
Alternatief IJmeermetro+IJmeerweg
Pampus: een stadsdeel met hogere dichtheden rond de
Het ontwikkelde woon-werk profiel van dit alternatief kent
Voor Almere Pampus is uitgegaan van de helft
stations en met ‘intense laagbouwmilieus’ (zeer compacte
sterke gelijkenissen met het alternatief IJmeermetro. De
eengezinswoningen in suburbane woon-werkmilieus, het
rijtjes eengezinswoningen) op plekken die wat verder van de
bereikbaarheid van Almere Pampus via metro en IJmeerweg
grootste deel van de andere helft bestaat uit appartementen
OV-knooppunten af liggen.
bieden de condities om op een breed palet aan woon-werk
in stedelijke milieus. Passend bij Centraal Almere is een profiel
milieus in te zetten die zowel met auto als OV goed bereikbaar
dat zich vooral richt op de kwaliteit van wonen in en nabij
Bij Centraal Almere past een focus op kwaliteit van wonen in
zijn. In vergelijking met het alternatief IJmeermetro kent
de levendige binnenstad. De in dit alternatief opgenomen
en nabij de levendige binnenstad. Optimaal ontsloten met
dit alternatief minder hoogbouw en stadsblokken woon-
geïntensiveerde Flevolijn geeft Centraal Almere een snelle
de regio en specifiek met Amsterdam via de Flevolijn en de
werkmilieus. Dit omdat door de aanwezigheid van de
verbinding met de regio en specifiek met Amsterdam. De
IJmeermetro. Woonmilieus rond het station en binnenstad zijn
IJmeerweg de verwachting is dat het gebied meer (bewoners
Flevolijn maakt het ook mogelijk knooppunten bij het spoor te
sterk verstedelijkt, in de buurten daaromheen is meer ruimte
met) auto’s aantrekt, waardoor er meer vraag is naar minder
verdichten, met name rond station Almere Poort.
voor compacte laagbouwmilieus. De knooppunten van de
hoogstedelijke woonmilieus waarin ook plek is voor deze
Flevolijn laten in beperktere mate verdichtingsmogelijkheden
auto’s. Ook zijn er geen exclusieve en woonlandschap woon-
Vanwege het minder hoogstedelijke karakter in Almere
met stedelijke woonmilieus zien.
werkmilieus opgenomen. Daarentegen biedt dit alternatief
Pampus en ontbreken van een metrolijn, is de verwachting
wel meer ruimte voor het ontwikkelen van ‘intense laagbouw’
dat het economisch profiel meer in lijn ligt met het bestaande
woon-werkmilieus. Voor Almere Pampus is uitgegaan van een
profiel van Almere. Grote werkgelegenheidsmagneten en
verhouding van ruim een derde eengezinswoningen binnen
campusontwikkeling lijken in Almere Pampus minder voor de
de suburbane milieus en twee derde appartementen. Het
hand te liggen. De verwachting is dat de economisch impuls
economisch profiel is grotendeels gelijk aan het alternatief
zich met name concentreren in Centraal Almere en langs de
IJmeermetro.
knooppunten van de Flevolijn.
42 EINDRAPPORT MIRT-ONDERZOEK AMSTERDAM BAY AREA 2020-2021 • FEBRUARI 2022
Doorsnede woon-werkmilieus Alternatief IJmeermetro
Doorsnede woon-werkmilieus Alternatief IJmeermetro+IJmeerweg
Doorsnede woon-werkmilieus Alternatief Uitbreiding Hoofdspoor
EINDRAPPORT MIRT-ONDERZOEK AMSTERDAM BAY AREA 2020-2021 • FEBRUARI 2022
43
5.3 VERGELIJKING BEREIKBAARHEID In het bereikbaarheidsonderzoek is het oplossend vermogen
deze metroverbinding loopt van Almere Centrum, via Pampus,
Het alternatief IJmeermetro+IJmeerweg heeft dezelfde
van de drie alternatieven in beeld gebracht. Daarbij is gekeken
IJburg en vervolgens bij station Diemen Zuid aantakt op
eigenschappen als het alternatief IJmeermetro, plus een nieuwe
naar knelpunten, bereikbaarheid van banen en reistijden.
het bestaande Amsterdamse metronet om te eindigen bij
wegverbinding door het IJmeer. Deze 2x2 (100 km/h) autoweg
Uitgangspunt voor het alternatief IJmeermetro (en de metro
Isolatorweg. Dit vraagt aanpassingen in het Amsterdamse
loopt van knooppunt Diemen langs IJburg en Almere Pampus
in alternatief IJmeermetro+IJmeerweg) is een verbinding
metronetwerk (zie tekstkader). Als uitgangspunt voor parkeren
tot een nieuwe aansluiting op de Hogering.
door het IJmeer tussen Almere en Amsterdam voor metro
is een norm van 0,9 parkeerplaats per woning gebruikt.
en fiets. In het onderzoek is als uitgangpunt gehanteerd dat
MAATREGELEN AMSTERDAMSE METRONET
OV-EXPLOITATIE IJMEERLIJN In het MIRT-Onderzoek Amsterdam Bay Area is als uitgangspunt gehanteerd dat de IJmeermetro rijdt van Almere Centrum tot aan Isolatorweg in Amsterdam. De metrolijn doet vanaf Almere Centraal tot met Diemen-Zuid 8 haltes aan, inclusief twee nieuwe haltes in Almere Pampus en IJburg en de nieuwe halte Diemen Sniep. Na aansluiting op het Amsterdamse metronetwerk bij Diemen-Zuid loopt de IJmeerlijn verder via het bestaande metronet aan de Zuid- en Westkant van Amsterdam, eindigend op Isolatorweg. De IJmeermetro zorgt voor een nieuwe, hoogfrequente rechtstreekse openbaar vervoerverbinding tussen Amsterdam en Almere. De IJmeermetro heeft een operationele snelheid van 70 km/h en frequentie tot 20x/uur. Deze hoge frequentie is passend om toekomstige ontwikkelingen mogelijk te maken. Doordat de lijn rechtstreeks aantakt op het Amsterdamse metronet zullen veel reizigers van deze verbinding gebruik gaan maken. Het gaat op de doorsnede IJmeerverbinding om zo’n 84.000 reizigers per dag tussen Almere en Amsterdam. Ook vanuit IJburg zullen veel reizigers gebruik maken van de nieuwe metroverbinding. Vooral voor Almere Pampus en IJburg ontstaan er fors korte reistijden richting de Zuidas. De deur tot deur reistijd neemt hierdoor met ca. 18 minuten af.
Aansluiting van de IJmeerlijn op het Amsterdamse metronet vraagt om aanvullende maatregelen waarvoor aanvullend onderzoek in een eventuele Verkenningsfase nodig is. De maatregelen hangen samen met de wijze van aansluiting op – en toekomstige ontwikkeling van – het Amsterdamse metronet. Grofweg zijn er twee opties: 1. De IJmeerlijn sluit aan op het bestaande (vervlochten) metronet. Dat houdt in dat de IJmeerlijn wordt toegevoegd aan het huidige lijnvoering en dienstregeling. Aanpassingen die in dat geval nodig zijn betreffen het vergroten van de capaciteit van de bestaande metroinfrastructuur. Voorbeelden hiervan zijn de aanleg van extra sporen en/of het aanpassen van het beveiligingssysteem van de Amsterdamse Metro. 2. Het Amsterdamse metronet wordt ontvlochten om ruimte te maken voor de IJmeerlijn: metro’s vanuit Amstel rijden dan alleen nog richting Gein en niet langer richting Zuid. Daardoor vervalt de rechtstreekse verbinding tussen Amstel en Zuid en de lijn van Gaasperplas naar Van der Madeweg. Om de effecten daarvan te mitigeren zijn in de kostenraming twee aanvullende HOV-verbindingen opgenomen, die deze rechtstreekse verbindingen herstellen. Een keuze tussen beide opties vraagt nader onderzoek (zie ook desbetreffend tekstkader in hoofdstuk 8).
Voor beide opties geldt dat deze moeten worden beschouwd in samenhang met andere ontwikkelingen met impact op het metronetwerk, zoals het sluiten van de kleine ring en het doortrekken van de Noord/Zuidlijn.
Een deel van de reizigers komt uit het bestaande openbaar vervoer en kiest nu voor de IJmeermetro omdat deze aantrekkelijker is. Maar er worden ook ca. 25.000 nieuwe reizigers in het openbaar vervoer verwacht. Dagelijks worden er met een IJmeermetro 2,5 miljoen extra reizigerskilometers in het openbaar vervoer gemaakt.
Voor de kostenraming is nu uitgegaan van optie 2 ‘ontvlechten’, waarbij aanvullende maatregelen zijn genomen om de rechstreekse verbinding tussen Gaasperplas en Van der Madeweg en tussen Amstel en Zuid te herstellen. Hiervoor is een stelpost van € 350 mln. opgenomen. Daarnaast is rekening gehouden met de aanleg van extra opstelterreinen en werkplaatsvoorzieningen. Hiervoor is een bedrag van € 300 mln. als stelpost opgenomen.
De IJmeermetro ontlast het hoofdspoor en de IJtram, waar zonder aanvullende maatregelen knelpunten worden verwacht.
Eventuele inzet op het alternatief Uitbreiding hoofdspoor vraagt om beperkte aanvullende maatregelen.
44 EINDRAPPORT MIRT-ONDERZOEK AMSTERDAM BAY AREA 2020-2021 • FEBRUARI 2022
In het alternatief Uitbreiding hoofdspoor is gekozen om
spoorverdubbeling kunnen in dit alternatief tot zes extra
Om de mobiliteitseffecten en knelpunten in beeld te brengen
investeringen in de bestaande hoofdspoorcorridor Almere –
treinen (Sprinters) per uur, per richting over de Hollandse Brug
is gebruik gemaakt van het verkeersmodel VENOM 2018. Dit is
Amsterdam te onderzoeken: de ontwikkelstrategie zet zo veel
rijden en kunnen Intercity’s vlotter doorrijden. Almere Pampus
een gebruikelijk model in MIRT-Onderzoeken.
mogelijk in op het versterken van het bestaande hoofdspoor
wordt ontsloten met een HOV-verbinding via Almere Centraal
tussen Almere Oostvaarders en Duivendrecht. Door een
en Almere Poort.
Effect bereikbaarheid per alternatief ten opzichte van referentiescenario waarin 80k woningen worden gebouwd zonder investeringen in infrastructuur
Verschil in reistijd tussen alternatieven ten opzichte van reistijd in referentiescenario, bij 80k extra woningen in Almere, in minuten
REFERENTIE SCENARIO
IJMEERMETRO
IJMEERMETRO + IJMEERWEG
IJMEERMETRO
IJMEERMETRO + IJMEERWEG
UITBREIDING HOOFDSPOOR
BEREIKBAARHEID OV
UITBREIDING HOOFDSPOOR
++
++
+
Amsterdam IJburg • Amsterdam Zuidas
56
-18
-18
0
KNELPUNTEN OV
++
++
+
Amsterdam Centrum • Amsterdam IJburg
33
0
0
0
REISTIJDEN OV
++
++
0/+
Almere Pampus • Amsterdam Zuidas
74
-18
-18
-3
BEREIKBARE BANEN
++
++
0/+
Almere Pampus • Amsterdam Centrum
58
-5
-5
3
AANTAL OV-REIZIGERS
Almere Pampus • Amsterdam IJburg
67
-33
-33
0
++
++
+
BEREIKBAARHEID AUTO
0
+ en -
0
VOERTUIGVERLIESUREN (VVU’S)
0
0
0
KNELPUNTEN WEG
0
0/+
0
ONTLASTEN HOOFDSPOOR
+
+
+
++
++
+
?
?
0
REISTIJD OV
REISTIJD AUTO Amsterdam IJburg • Amsterdam Zuidas
42
0
9
0
Amsterdam Centrum • Amsterdam IJburg
28
0
0
0
Almere Pampus • Amsterdam Zuidas
59
-1
-7
-1
Almere Pampus • Amsterdam Centrum
67
0
-6
-1
ADAPTIVITEIT
Almere Pampus • Amsterdam IJburg
54
0
-20
-1
EFFECT AMSTERDAMS METRONET
Samenvatting effecten ++ positief effect + licht positief effect 0 geen/neutraal effect - negatief effect ? onduidelijk, meer onderzoek nodig EINDRAPPORT MIRT-ONDERZOEK AMSTERDAM BAY AREA 2020-2021 • FEBRUARI 2022
45
Effecten bereikbaarheid Alternatief IJmeermetro
of verlicht. Naast positieve effecten op het hoofdspoor ontlast
als gevolg hiervan grootschalige knelpunten op A1 en A6. De
De IJmeermetro draagt fors bij aan het verbeteren van
de IJmeermetro ook de IJtram en de HOV-bus tussen Almere en
IJmeermetro biedt een alternatief voor reizigers, maar lost
de OV-bereikbaarheid. De IJmeermetro creëert nieuwe
Amsterdam.
problemen op de weg niet op. Vrijgekomen ruimte op de weg
verbindingen tussen de ontwikkelgebieden in de Amsterdam
wordt weer opgevuld door latente vraag, waardoor er geen
Bay Area (Almere Centrum, Pampus en Amsterdam IJburg) en
Uitgangspunt in het MIRT-onderzoek is dat een
noemenswaardige afname is van het autoverkeer. De in dit
de economische centra van de Metropoolregio Amsterdam.
IJmeerverbinding voor 30-70% uit een tunnelverbinding
alternatief onderzochte oplossingsrichtingen bieden daarmee
Hierdoor groeit de bereikbaarheid van de regio: bewoners
bestaat. Effecten op de scheepvaart zijn daardoor beperkt. Daar
geen oplossing voor (toenemende) knelpunten op de A1 en A6.
van Almere kunnen direct gebruik maken van het fijnmazige
waar een brug ligt is er hinder voor de pleziervaart.
metronet van Amsterdam. Er worden hierdoor per dag zo’n
Door een investering in de IJmeermetro, komen de
30% meer OV-reizen tussen Almere en Amsterdam gemaakt
De woningbouwambities van de Metropoolregio
knooppunten langs het Amsterdamse metronet en de (nieuwe)
ten opzichte van referentie bij toename van 75.000 woningen
Amsterdam in combinatie met de grote scheve woon-
knooppunten in Almere dichter bij elkaar te liggen. Dit geeft
in Almere. Hiernaast wordt het OV-knelpunt op de Hollandse
werkverhouding Almere-Flevoland leiden tot knelpunten op
mogelijkheden voor een gedifferentieerde ontwikkeling van
Brug samen met een aantal andere spoorknelpunten opgelost
het hoofdwegennet. Binnen de Amsterdam Bay Area ontstaan
de knopen, waarbij ze elkaar gaan aanvullen. Denk hierbij aan
Bereikbaarheid banen met OV bij realisatie IJmeermetro.
Bereikbaarheid banen met auto bij realisatie IJmeerweg.
De blauwe blokken geven het effect van de IJmeermetro weer, de groene blokken het effect op overig OV. Door realisatie van de IJmeermetro zijn er kortere reistijden naar toplocaties, een toename van het aantal bereikbare
De rode blokken tonen het verschil in aantal bereikbare banen per auto. De figuur laat zien dat de autobereikbaarheid van Almere Pampus verbeterd, maar dat wegknelpunten ontstaan in Amsterdam
banen en meer ruimte op het hoofdspoor door het afvangen van reizigers.
en Diemen en het knelpunt op de A1 blijft.
46 EINDRAPPORT MIRT-ONDERZOEK AMSTERDAM BAY AREA 2020-2021 • FEBRUARI 2022
bepaalde werkgelegenheid of voorzieningen in Almere, die
Hoewel de IJmeerweg gunstige bereikbaarheidseffecten laat
Effecten bereikbaarheid Alternatief Uitbreiding hoofdspoor
op dit moment niet elders op de corridor aanwezig zijn en vice
zien voor Almere, pakt deze voor andere gebieden ongunstig
Een spoorverdubbeling tussen Almere Oostvaarders en
versa.
uit. De IJmeerwegverbinding leidt tot een toename van
Duivendrecht maakt het mogelijk met meer Sprinters te rijden
het autoverkeer op het hoofd- en onderliggend wegennet
tussen Almere en Amsterdam CS/Duivendrecht. De nieuwe
Effecten bereikbaarheid Alternatief IJmeermetro+IJmeerweg
in de directe omgeving aan de Noord-Hollandse zijde. Zo
spoorbediening zorgt voor verlichting van de spoorknelpunten.
neemt als gevolg van files de reistijd over de weg van IJburg
De knelpunten op het bus en tramnetwerk, zoals de IJtram en
Het alternatief IJmeermetro+IJmeerweg scoort op veel
naar de Zuidas toe met 9 minuten. Netto blijft het aantal
de HOV-bus Almere-Amsterdam Bijlmer, worden niet verlicht.
aspecten gelijk aan het alternatief IJmeermetro. De effecten
voertuigverliesuren (VVU’s) zo goed als gelijk. Daartegenover
De spoorverdubbeling zorgt voor een beperkte reistijdwinst
van de IJmeermetro gelden ook voor het alternatief
staat dat de investeringen in dit alternatief een stuk hoger
voor de Intercity’s (2 minuten). Maar er worden geen nieuwe
IJmeermetro+IJmeerweg. De bereikbaarheidseffecten van
liggen dan in het alternatief IJmeermetro (zie hoofdstuk
verbindingen geboden, waardoor de reistijdwinst minder is dan
de IJmeerweg op de wegbereikbaarheid laten een positieve
7). Ook leidt een IJmeerweg tot meer autoverkeer en meer
bij een IJmeermetro. Voor het Gooi neemt de bereikbaarheid af
en negatieve kant zien, maar bieden geen oplossing voor
autokilometers. De auto wordt meer gebruikt. Het alternatief
omdat voor deze reiziger een extra overstap nodig gaat zijn.
(toenemende) knelpunten op de A1 en A6.
IJmeermetro+IJmeerweg is het enige alternatief waar de CO2-emissie toeneemt, met 28 Kton CO2/jaar.
De impact op de wegproblemen is evenals de IJmeermetro beperkt, vanwege de latente vraag. Daarmee bieden in dit
Bereikbaarheid banen met OV bij realisatie Uitbreiding hoofdspoor. De groene blokken tonen de ontwikkeling van het aantal bereikbare banen met het OV. Het comfort en de capaciteit op het hoofdspoor nemen toen, het aantal bereikbare banen met het OV neemt met name toe langs het hoofdspoor.
alternatief onderzochte oplossingsrichtingen geen oplossing voor (toenemende) knelpunten op de A1 en A6. Omdat de spoorverdubbeling op de Hollandse Brug op dezelfde hoogte wordt aangelegd als de huidige brug is er geen effect op de scheepvaart.
EINDRAPPORT MIRT-ONDERZOEK AMSTERDAM BAY AREA 2020-2021 • FEBRUARI 2022
47
Wegknelpunten bij 20.000 (boven) en 80.000 (onder) woningen in Almere: De kaart toont de knelpunten op het hoofdwegennet bij respectievelijk 20.000 en 80.000 extra woningen in Almere in het geval er geen maatregelen worden getroffen. De verschillen bij 80.000 woningen in Almere met maatregelen zijn beperkt: bij de A9 (Gaasperdammerweg) en A1 tussen knooppunt Diemen en Watergraafsmeer wordt de IC-verhouding >0,9. Aan de hand van het gebruikte VENOM-model kunnen geen uitspraken gedaan worden over mogelijke knelpunten op het onderliggend wegennet. In een nadere uitwerking in de volgende fase kan een dynamisch model worden gebruikt dat hier inzicht in kan bieden.
5.4 VERGELIJKING NATUUR- EN ECOLOGISCHE EFFECTEN In de Amsterdam Bay Area kan op meerdere manieren in natuur worden geïnvesteerd, bijvoorbeeld door een natuurinclusieve gebiedsontwikkeling in Almere Pampus en door te investeren in natuurmaatregelen in het Markermeer/ IJmeer. Voor alle drie alternatieven is eenzelfde pakket met natuur- en ecologische maatregelen opgesteld dat bijdraagt aan het Toekomstbestendig Ecologisch Systeem (zie ook hoofdstuk 4.2). Dit betreft onder andere 250 ha helder water met waterplanten en 150 ha land-waterovergangen (moeras en plas-dras aansluitend op (kale) eilanden en luwtedammen). Deze maatregelen dragen bij aan de voedselbeschikbaarheid voor waterplanten-, mossel- en visetende vogels. Realisatie van achteroeververbindingen draagt ook bij aan ontwikkeling van land-waterovergangen van formaat. Andere TBES-maatregelen zijn gericht op het verbinden van het Markermeer-IJmeer met andere wateren, wat knelpunten in vismigratie kan oplossen en de voedselsituatie voor watervogels kan verbeteren. Bij de selectie van TBES-maatregelen is o.a. gekeken naar concrete en werkende maatregelen binnen de begrenzing en invloedsfeer van het plangebied van de Amsterdam Bay Area, maatregelen waar nog geen lopend project voor is en die passen bij de doelstelling van voedselbeschikbaarheid, verbeteren ecologische waterkwaliteit en het bevorderen van rust.
Ook is rekening gehouden met de 10 ecologische ontwikkelprincipes van het Panorama Markeermeer-IJmeer en de 10 Gouden Regels voor het IJsselmeergebied (Van Eesteren Leerstoel, Frits Palmboom). De precieze invulling en uitvoering van de TBES-maatregelen – zoals eiland of luwtedam, met of zonder bomen, hoog oplopend strand, of mosselbank met schelpen of rifballen, of ander substraat – is voor nader onderzoek en detaillering.
48 EINDRAPPORT MIRT-ONDERZOEK AMSTERDAM BAY AREA 2020-2021 • FEBRUARI 2022
Naast deze positieve impuls heeft de gebiedsontwikkeling
kan deze verstoring beperken. Daarnaast dient er buiten de
brug/tunnel (of: bij welke ontwerpuitgangspunten) een
en bijbehorende bereikbaarheidsoplossing ook negatieve
verstoringscontour nieuw rust- en foerageergebied te worden
IJmeerverbinding vergunbaar is in relatie tot effecten op de
effecten op de natuur (Natura2000 en Kaderrichtlijn Water)
aangelegd. Noch in de aanlegfase, noch in de gebruiksfase
natuur.
die op voorhand moeten worden gemitigeerd (voorkomen)
wordt verwacht dat de impact van de alternatieven groot
of - waar dat echt niet kan, gecompenseerd*. Als onderdeel van
genoeg is om wezenlijk effect te hebben op de Kaderrichtlijn
Bij mitigatie is het van belang dat de mitigerende maatregelen
de alternatievenstudie is daarom gekeken naar de effecten die
Water (KRW)-score. Mitigerende maatregelen zijn met name
‘functioneren’ voordat de te mitigeren effecten optreden.
de verschillende alternatieven kunnen hebben op de natuur en
afschermende maatregelen, gericht op tegengaan van geluid-,
Met uitzondering van directe bronmaatregelen (zoals
hoe deze gemitigeerd of gecompenseerd kunnen worden.
licht- en visuele verstoring. Daarnaast kan rust verkregen
geluidsschermen) dienen alle aan de IJmeerverbinding
worden door het zoneren van recreatie in het Markermeer-
gerelateerde mitigerende maatregelen gerealiseerd te zijn en
IJmeer.
te functioneren tegen de tijd dat de IJmeerverbinding wordt
Alle onderzochte alternatieven zullen impact hebben op natuur en ecologie en zonder mitigerende maatregelen
gerealiseerd.
zijn significante gevolgen voor de natuur en ecologie niet
De vergunbaarheid van de onderzochte alternatieven
uit te sluiten. Per alternatief zijn maatregelen uitgewerkt
voor de Amsterdam Bay Area verschilt, waarbij vooral de
Het wegverkeer in alle drie de alternatieven leidt tot een
om deze effecten te mitigeren. Hierbij wordt onderscheid
bereikbaarheidsvarianten verschillen laten zien. Woningbouw
geringe toename aan stikstofdepositie in verschillende Natura
gemaakt tussen brongerichte en effectgerichte maatregelen.
is in alle alternatieven waarschijnlijk vergunbaar door bij de
2000-gebieden. Deze toename moet extern gesaldeerd
Voor wat betreft de Natura 2000-doelstellingen zijn er
uitwerking van de gebiedsontwikkeling rekening te houden
worden. Vergunbaarheid op stikstof is niet van tevoren met
voornamelijk effecten op enkele soorten niet-broedvogels te
met de effecten op de ecologie van het Markermeer-IJmeer.
zekerheid vast te stellen, maar er bestaan mogelijkheden om
verwachten (kuifeend, brilduiker en nonnetje). Woningbouw
De vergunbaarheid van een marina, die is opgenomen in
te salderen en gezien de lange looptijd van de ontwikkeling
en recreatiefuncties (strand, boulevard en vooral een
alternatieven IJmeermetro en IJmeermetro+IJmeerweg,
is het aannemelijk dat een oplossing kan worden gevonden.
marina) leiden naar verwachting tot een toename van
is afhankelijk van uitwerking; in het alternatief Uitbreiding
In de alternatieven IJmeermetro en Uitbreiding hoofdspoor
verstoring van overwinterende watervogels, voornamelijk
hoofdspoor is geen marina voorzien. Het alternatief Uitbreiding
is er een afname van de emissies van CO2. In het alternatief
langs de Flevolandse kust. Een eventuele IJmeerbrug heeft
hoofdspoor, zonder verbinding door het IJmeer, is waarschijnlijk
IJmeermetro+IJmeerweg neemt de emissie toe vanwege
een verstorend effect op het rust- en foerageergebied
vergunbaar in combinatie met mitigerende maatregelen. In de
de toename van het autoverkeer: het vergt een aanzienlijk
van watervogels en er is sprake van barrièrewerking. Een
alternatieven IJmeermetro en IJmeermetro+IJmeerweg is als
bosareaal (2.800 ha Nederlands bos) om voldoende koolstof
aanzienlijk deel van de IJmeerverbinding ondertunnelen
uitgangspunt een IJmeerverbinding meegenomen die deels
vast te leggen om deze toename te compenseren.
uit een brug, deels uit een tunnel bestaat. Waarschijnlijk is een
*Amsterdam Bay Area is verantwoordelijk voor de wettelijk verplichte mitigatie van door het project veroorzaakte schade aan natuur en water. Het behalen van de wettelijke normen, waaraan op dit moment niet wordt voldaan, is géén directe verantwoordelijkheid van het project. Dit is een opgave waar SMIJ aan werkt. In de bestuursovereenkomst RRAAM (2013) is afgesproken dat naast verstedelijking en bereikbaarheid in ecologie in het Markermeer-IJmeer wordt geïnvesteerd. ABA levert hier een bijdrage aan door het integraal opnemen van TBES-maatregelen in de gebiedsontwikkeling.
aandeel van 30% brug in een IJmeerverbinding vergunbaar.
In deze fase van het onderzoek lag de focus op de ecologische
Een aandeel van 70% brug is dat waarschijnlijk niet omdat
effecten op het Markermeer-IJmeer en direct omgeving. In een
dan de impact van het brugdeel op vogels te groot is. Het
vervolg is nader onderzoek nodig naar de ecologische effecten
brugdeel behoeft bovendien geluid- en lichtafschermende
op land, zowel aan Noord-Hollandse als Flevolandse zijde.
maatregelen om verstoring zoveel mogelijk te voorkomen. In nadere uitwerking moet — in samenhang met ruimtelijke en landschappelijke inpassing en op basis van nader onderzoek naar de ecologische impact — blijken bij welke verhouding EINDRAPPORT MIRT-ONDERZOEK AMSTERDAM BAY AREA 2020-2021 • FEBRUARI 2022
49
Effecten natuur zonder mitigatie alternatief IJmeermetro
Effecten natuur met mitigatie alternatief IJmeermetro
50 EINDRAPPORT MIRT-ONDERZOEK AMSTERDAM BAY AREA 2020-2021 • FEBRUARI 2022
Effecten natuur zonder mitigatie alternatief IJmeermetro+IJmeerweg
Effecten natuur zonder mitigatie alternatief Uitbreiding hoofdspoor
Effecten natuur met mitigatie alternatief IJmeermetro+IJmeerweg
Effecten natuur met mitigatie alternatief Uitbreiding hoofdspoor
EINDRAPPORT MIRT-ONDERZOEK AMSTERDAM BAY AREA 2020-2021 • FEBRUARI 2022
51
5.5 VERGELIJKING UNESCOWERELDERFGOED Voor de vergunbaarheid van de alternatieven is ook de
een ontwerpopgave met aandacht voor inpassing, vorm en
mogelijke impact op het UNESCO-werelderfgoed van de
tracé van een IJmeerverbinding. Ook de mogelijke symbolische
Stelling van Amsterdam en de Nieuwe Hollandse Waterlinie van
waarde, uitstraling en beleefbaarheid van het landschap bij een
belang. Die is daarom voor de drie alternatieven onderzocht.
IJmeerverbinding moet daarbij in de afweging meegenomen
Belangrijkste conclusie is dat de ontwikkelingen binnen
worden. Voor de IJmeerweg geldt dat ook een mogelijk tracé
Amsterdam Bay Area de unieke waarden (Outstandig Unique
via de Diemerscheg vraagt om een zorgvuldige inpassing om
Values) van het werelderfgoed beïnvloeden.
de unieke waarden van Fort Diemerdam te behouden. Het alternatief Uitbreiding hoofdspoor kent aandachtspunten ten
De impact van de gebiedsontwikkeling op het werelderfgoed
aanzien van schaal en accessen.
is beperkt. Voor mobiliteit is in een quick scan gekeken naar welke aandachtspunten voor de vervolgfase de verschillende
De Amsterdam Bay Area verkeert in de unieke positie dat in het
verschijningsvormen van de infrastructuur en tracé hebben.
gebied twee landschappelijke werelderfgoederen liggen. Voor
Daaruit blijkt dat mobiliteit en de daarbij horende infrastructuur
alle drie alternatieven geldt dan ook dat de aanwezigheid van
naar verwachting impact hebben op de kernkwaliteiten van
het werelderfgoed een boost geeft aan de landschappelijke en
het werelderfgoed vanwege hun zichtbaarheid. Dit geldt met
recreatieve aantrekkelijkheid van de Amsterdam Bay Area. Door
name voor een mogelijke IJmeerverbinding met brug en/
het werelderfgoed beter beleefbaar en toegankelijk te maken
of een IJmeerweg. Een (gedeeltelijke) tunnel laat zichtlijnen
van het inundatielandschap, kunnen de erfgoedwaarden bij
(grotendeels) intact en zal daarom gemakkelijker in te passen
een groter publiek kenbaar gemaakt worden.
zijn. Bij een brug(deel) is het ontwerp essentieel. Dit leidt tot
OUTSTANDING UNIQUE VALUES WERELDERFGOED AMSTERDAM BAY AREA De Outstanding Unique Values van het werelderfgoed in de Amsterdam Bay Area zijn het strategisch landschap, de waterstaatkundige werken en de militaire versterkingen. Binnen Amsterdam Bay Area zijn de OUV onder andere te herkennen in de fortendriehoek van forteneiland Pampus en de kustbatterijen bij Durgerdam (Vuurtoreneiland) en Diemerdam, met deels nog intacte onderlinge zichtrelaties en de openheid van de watervlakte van de vroeger Zuiderzee (nu het IJmeer). En ook in de hoofdverdedigingslijn gevormd door de Vechtdijk, tussen de vestingsteden Muiden en Weesp, met aan de onveilige oostzijde de nog grotendeels open inundatiegebieden.
52 EINDRAPPORT MIRT-ONDERZOEK AMSTERDAM BAY AREA 2020-2021 • FEBRUARI 2022
5.6 VERGELIJKING DUURZAAMHEID De Amsterdam Bay Area beschikt met Almere Pampus over
De hogere dichtheden binnen de alternatieven IJmeermetro
groen-blauwe netwerken en op blauw-groene daken. Voor de
een grote uitleglocatie, die letterlijk ruimte biedt om vanaf
en IJmeermetro+IJmeerweg, lenen zich goed voor grotere,
alternatieven IJmeermetro en IJmeermetro+IJmeerweg kan dit
de bodem duurzaam te ontwikkelen. Nieuwe gebieden
centrale warmte-koude opslag (WKO)-voorzieningen.
door het realiseren van een binnenmeer en een groen-blauw
worden bij realisatie klimaatadaptief, natuurinclusief,
In dezelfde alternatieven is een warmte- (en koude)net
grid. De waterkwaliteit van een binnenmeer in stedelijk gebied
energieneutraal en met circulaire maatregelen opgeleverd,
daarnaast goed toepasbaar. Omdat er compact gebouwd
is een aandachtspunt bij de verdere uitwerking. Omdat in het
bij bestaande gebieden wordt hiernaar toegewerkt. Het bij
wordt is het voorstelbaar dat op enkele plekken nog ruimte
alternatief Uitbreiding hoofdspoor vanwege het hoge aandeel
Almere passende economische profiel van Tech, Transitie en
is voor energieopwekking in de buitenruimte. Voor alle drie
eengezinswoningen en bijbehorend ruimtebeslag geen plek
Energie kan deze ontwikkeling versterken. De Amsterdam Bay
alternatieven geldt dat om energieneutraliteit te behalen
is voor een binnenmeer, moet het groen-blauwe grid in dit
kan op haar beurt ruimte bieden voor het experimenteren,
het noodzakelijk is naast lokale maatregelen, ook buiten het
alternatief breder en robuuster moet worden uitgevoerd.
piloten en implementeren van de kennis en kunde en het
plangebied extra ruimte te zoeken voor het opwekken van
Samen met de fijnmazige groenstructuur binnen de
benutten van het talent vanuit het Tech, Transitie en Energie
duurzame energie.
woonbuurten vormt het met de parken een krachtige structuur
onderwijs. Samen met het bedrijfsleven kan daarnaast ingezet
met de rest van de stad. Ook betekent dit waar mogelijk een
worden op een duurzame bouwimpuls. Per alternatief zijn
De klimaatopgave is het voorkomen van wateroverlast,
grotere waterbergingsopgave voor de woonbuurten zelf. De
duurzaamheidsmaatregelen voor vier thema’s in beeld
bodemdaling, droogte, hittestress en het borgen van
maatregelen voor klimaatadaptie bieden tevens mogelijkheden
gebracht: energietransitie, klimaatadaptatie, natuurinclusiviteit
waterveiligheid. Door klimaatadaptief te ontwikkelen kan
om natuurinclusiviteit te realiseren.
en circulariteit.
waterlast zowel mogelijk voorkomen worden, onder ander door hevige buien op privaatterrein op te vangen en vertraagd af
De exacte keuze voor maatregelen en oplossingen en
Voor nieuwe gebieden is duurzaamheid vanaf de start
te voeren, zoveel mogelijk natuurlijk afwatering in het gebied
de uitwerking daarvan (bijvoorbeeld ten aanzien van
geïntegreerd in de woon-werkmilieus en is voldoende
te organiseren en hemelwater vast te houden, in de bodem
warmtenetten, doelsoorten voor biodiversiteit etc.) volgt in
ruimte gereserveerd voor duurzaamheidsmaatregelen
te brengen en hergebruiken. De inrichting van het gebied
latere fases. Dan dienen ook de duurzaamheidsambities nader
in de uitgewerkte alternatieven. De alternatieven zijn
moet afgestemd zijn op verwachte grondwaterstanden en
uitgewerkt te worden.
voor alle duurzaamheidsthema’s doorgerekend wat
zoetwaterbeschikbaarheid. Ook wordt rekening gehouden
betreft ruimtebeslag. Hoofdconclusie is dat er in alle
met voldoende koele plekken en warmtewerende en koelende
alternatieven voldoende ruimte gereserveerd lijkt voor
gebouwen. Bij overstromingen moet vitale infrastructuur zo
duurzaamheidsmaatregelen. Met name op het gebied
worden aangelegd dat deze blijft werken.
van klimaatadaptatie en energie zijn de alternatieven onderscheidend. In alle alternatieven is in het kader van
Indicatieve berekeningen voor het gebied Almere Pampus
natuurinclusiviteit rekening gehouden met voldoende groen.
tonen aan dat niet alle type woon-werkmilieus (zie ook 5.4)
Ook is voor nieuwe te bouwen gebieden rekening gehouden
altijd voldoende klimaatbestendig en water-robuust zijn, met
met voldoende ruimte voor opslag en verwerking om circulair
name als het gaat om het voorkomen van wateroverlast. Extra
te kunnen bouwen.
benodigde berging is gevonden in bovenwijkse
EINDRAPPORT MIRT-ONDERZOEK AMSTERDAM BAY AREA 2020-2021 • FEBRUARI 2022
53
LANDSCHAPPELIJKE KWALITEITEN AMSTERDAM BAY AREA DIE BIJDRAGEN AAN EEN STERKE WOON-EN LEEFOMGEVING EN NATUUR De onderzoeken uit de alternatievenstudie ondersteunen dat de Amsterdam Bay Area onderstaande landschappelijke kwaliteiten heeft en kan versterken. Deze landschappelijke kwaliteiten dragen bij aan een sterke woon-en leefomgeving en natuur en zijn uitgelijnd met de 10 Gouden Regels voor het IJsselmeergebied (Van Eesteren-leerstoel, Frits Palmboom). VERSCHILLENDE KUSTEN • De Gooise en Amsterdamse kust als ‘pop-up-kust’ met eilanden en het cultuurhistorisch waardevolle open gebied rond Muiden. • De grillige Waterlandse kust als continuüm van land en water met vergezichten en een hoge natuurwaarde als uitloopgebied van de metropool. • De rationele rechtlijnige Flevokust met inpolderingsdijk als recreatielocatie.
LAKE DISTRICT De reeks van binnenmeren, met Weerwater, Noorderplassen en een nieuw binnenmeer in Almere Pampus, biedt kansen voor recreatie en vormt de basis voor unieke woonmilieus.
OUD EN NIEUW ERFGOED • De stelling van Amsterdam, de Hollande waterlinie (beide UNESCOwerelderfgoed) en de groenstructuren van Almere verdienen een zorgvuldige behandeling. • Een goede inpassing en vorm van de IJmeerverbinding die rekening houdt met de erfgoedwaarden is een cruciale opgave.
BINNENRING EN BUITENRING • De binnenring van het IJmeer als het blauwe hart van de MRA. Het IJmeer wordt omringd door achterland. • De buitenring heeft door nabijheid van het blauwe hart potentie voor het doorzetten van het open landschap, recreatie, natuur en stedelijke ontwikkeling
PARKENREEKS De ruimtelijke reeks van stadspark naar wijkpark naar stadsbos naar IJmeer kan verder worden versterkt door het verbeteren van routes en programmering.
METROPOLITAAN WATERPARK • Het water als centrale openbare ruimte tussen de verschillende steden rond het IJmeer. • Goed toegankelijk en geschikt voor de ‘beleving’ van het water en recreatie.
54 EINDRAPPORT MIRT-ONDERZOEK AMSTERDAM BAY AREA 2020-2021 • FEBRUARI 2022
Impressie mogelijk toekomstbeeld: Groen-blauw grid
EINDRAPPORT MIRT-ONDERZOEK AMSTERDAM BAY AREA 2020-2021 • FEBRUARI 2022
55
5.7 MAATREGELEN PER THEMA Voorbeelden van maatregelen per thema
WONEN
WERKEN
BEREIKBAARHEID
DUURZAAMHEID
RECREATIE
NATUUR, LANDSCHAP EN ECOLOGIE
+- 100.000 woningen, als volgt verdeeld over het plangebied:
+- 40.000 arbeidsplaatsen: als volgt verdeeld over het plangebied:
IJmeerverbinding (met of zonder auto) óf Hollandse brug
Energieneutraal • Warmte en koudenet • Elektranetten • Energieleverende gebouwen
Rondje IJmeer, fietssnelweg
Vernatting polders
Jachthaven Pampushout
Versterken groenstructuren
Recreatieve vaarroutes
Reclameren eilanden
Stadsstranden Pampus
Bosaanplanting
Golfbrekers/riffen
Opwaardering parkeren
Voet/fiets veerverbinding
Ontwikkeling hardhoutbos
Sportvoorzieningen
Stilte/luwtegebieden Verbeteren Pampushout
Almeerse zijde +- 75.000 woningen (tot 2050) Amsterdamse zijde +- 25.000 woningen (tot 2040)
Nieuwe stations/haltes Almeerse zijde +- 35.000 arbeidsplaatsen (tot 2050) Amsterdamse zijde +- 5.000 arbeidsplaatsen (tot 2040)
56 EINDRAPPORT MIRT-ONDERZOEK AMSTERDAM BAY AREA 2020-2021 • FEBRUARI 2022
Auto en fietsverbindingen • op het vastenland Busnetwerken Logistiek
Klimaatadaptief • Hoogteverschillen aanbrengen • Binnenmeer t.b.v. waterberging • Meerlaagse veiligheid
OV-Hubs met P+R
Natruurinclusief • Voedsel- en productiebos • Versterken groenstructuren
Smart mobility • Deelmobiliteit • Shuttleservice • IvRI’s fietsnetwerk • Automatische metro
Circulair • Circulaire beton- en houtketen • Circulaire infrastructuur • Waterfabriek • Afval- en waterscheiding
Ver(on)diepen IJmeer Extra maatregelen stikstof/CO2
6 . Haalbaarheidsonderzoek Nadere onderzoeksvraag bij de alternatieven is om de financiële en maatschappelijke haalbaarheid van de alternatieven in beeld te brengen. Dit hoofdstuk bevat de resultaten van het haalbaarheidsonderzoek.
EINDRAPPORT MIRT-ONDERZOEK AMSTERDAM BAY AREA 2020-2021 • FEBRUARI 2022
57
6.1 INLEIDING EN UITGANGSPUNTEN De alternatieven zijn onderzocht op financiële en
indexering, kostenstijging etc. Bij de IJmeerverbinding is in
maatschappelijke haalbaarheid. Daarbij stonden vier
de kostenberekeningen uitgegaan van een bandbreedte van
onderzoeksvragen centraal:
30% brug en 70% tunnel. Nadere uitwerking moet duiden
1. Welke investeringen vinden er plaats in het gebied?
welke verhouding qua inpasbaarheid en vergunbaarheid
2. Welke investeringen maken geen deel uit voor de
minimaal noodzakelijk is. In de uitgevoerde integrale MKBA op
grondexploitatie en moeten (dus) nog worden afgedekt?
hoofdlijnen is uitgegaan van de kosten van de verhouding 70%
3. Welke bekostigingsmogelijkheden zijn er om het tekort te
tunnel en 30% brug: een tunnel kent hogere investeringskosten
dekken? 4. Wat is de maatschappelijke haalbaarheid van de
dan een brug, veiligheidshalve is gerekend met het grootste aandeel tunnel.
verschillende alternatieven? Voor de aansluiting op het Amsterdamse metronetwerk is Voor de berekeningen zijn in alle alternatieven telkens dezelfde
uitgegaan van een aantal aanvullende maatregelen, die een
uitgangspunten gehanteerd: programma en fasering conform
eventuele achteruitgang van bestaande metroreizigers moet
de verschillende ontwikkelalternatieven en er is gerekend
compenseren.
met dezelfde financiële uitgangspunten ten aanzien van
Alternatief IJmeermetro: uitgangspunt IJmeermetro voor haalbaarheidsonderzoeken
58 EINDRAPPORT MIRT-ONDERZOEK AMSTERDAM BAY AREA 2020-2021 • FEBRUARI 2022
Alternatief IJmeermetro+IJmeerweg: uitgangspunt IJmeermetro+IJmeerweg voor haalbaarheidsonderzoeken
6.2 ANTWOORD VRAAG 1: WELKE INVESTERINGEN VINDEN ER PLAATS IN HET GEBIED? Startpunt van dit onderzoek is het opstellen van een (SSK)
De bereikbaarheidskosten in alternatief Uitbreiding hoofdspoor
raming van alle kosten. In deze ramingen zijn per alternatief
zijn een resultaat van een complexe inpassing van de
alle investeringskosten meegenomen die samenhangen
spooruitbreiding in bestaand stedelijk gebied, inclusief de
met het bouwprogramma, duurzaamheidsmaatregelen,
kunstwerken (bruggen en tunnels) die daarbij nodig zijn; zie
bereikbaarheidsmaatregelen, natuurontwikkeling en recreatie.
hiervoor de kaart Uitbreiding hoofdspoor in 6.1.
IJmeermetro IJmeermetro + IJmeerweg Uitbreiding Hoofdspoor
tie ea cr Re
sc h e n a p, e c nat o l uu og r ie
d ei rh
La
nd
ur Du
aa
respectievelijk € 330 miljoen en € 318 miljoen dalen.
ik b
toe. Resultante is dat de totaalkosten bij alternatief 1 en 2
W on we e n rk en en
*Dit is de mediaan van de kostenraming. Er bestaat een kans van 50 % op onder- of overschrijding van dit bedrag.
re
maatregelen (onderdeel landschap, natuur en ecologie) nemen
id
hoofdinfrastructuur, maar de kosten van mitigerende
he
IJmeerverbinding (i.p.v. 70%) dalen de kosten van de
tunnel van de IJmeerverbinding bij alternatief 1 en 2.
Be
2021 en incl. BTW en opslagen, bij P50*, uitgaande van 70%
M€ 8.000 M€ 7.000 M€ 6.000 M€ 5.000 M€ 4.000 M€ 3.000 M€ 2.000 M€ 1.000 M€ -
am
Indien wordt uitgegaan van 30% tunnel van de
za
Dat resulteert in onderstaand overzicht van kosten. Deze kosten zijn weergegeven in miljoenen Euro’s reële waarde, prijspeil
kostenraming (SSK) per thema bij 30%-brug – 70% tunnel. Reële waarden in miljoen Euro, incl. BTW, prijspeil 2021
Uitbreiding hoofdspoor: uitgangspunt Uitbreiding hoofdspoor voor haalbaarheidsonderzoeken
Kostenraming (SSK) per alternatief, per thema en totaal. Reële waarden in miljoen Euro, incl. BTW, prijspeil 2021
IJMEERMETRO
IJMEERMETRO + IJMEERWEG
UITBREIDING HOOFDSPOOR
WONEN EN WERKEN
M€ 1.312
M€ 1.341
M€ 1.370
DUURZAAMHEID
M€ 614
M€ 682
M€ 619
BEREIKBAARHEID
M€ 5.222
M€ 7.104
M€ 6.402
LANDSCHAP, NATUUR EN ECOLOGIE
M€ 354
M€ 557
M€ 347
RECREATIE
M€ 150
M€ 150
M€ 150
TOTAAL
M€ 7.653
M€ 9.834
M€ 8.888
EINDRAPPORT MIRT-ONDERZOEK AMSTERDAM BAY AREA 2020-2021 • FEBRUARI 2022
59
INVESTERINGEN IN NATUUR, RECREATIE EN DUURZAAMHEID
De kosten die bovenstaand thematisch zijn ingedeeld zijn
In het gebied vinden forse investeringen plaats in landschap, natuur, recreatie en duurzaamheid. Deze investeringen bedragen bij alternatief IJmeermetro in totaal € 1.128 miljoen. Onderstaand een overzicht van deze investeringen.
•
vervolgens toegedeeld aan de onderdelen: Grond. Dit betreft alle kosten die zijn opgenomen in de grondexploitaties en worden gedekt door grondopbrengsten. Het gaat met name om kosten rond wonen en werken, duurzaamheid en deels van landschap, natuur en ecologie en recreatie.
Kostenraming (SSK) in natuur, recreatie en duurzaamheid in alternatief IJmeermetro. Reële waarden in miljoen Euro, incl. BTW, prijspeil 2021 ONDERDEEL
•
Bereikbaarheid. Dit betreft kosten die samenhangen met bereikbaarheid. Het gaat met name om kosten van infrastructuur, maatregelen samenhangende met
INVESTERING
de inpassing van de IJmeerlijn op het Amsterdamse
DUURZAAMHEID
624
metronet (bij alternatief 1 en 2), circulaire maatregelen
Energienetraal Klimaatadaptief Natuurinclusief Circulair bereikbaarheid Circulair gebied
286 21 4 194 119
samenhangend met bereikbaarheid, mitigerende en
LANDSCHAP, NATUUR EN ECOLOGIE
353
Toekomstbestending Ecologisch Systeem (€ 247 mln.) en
In/om IJmeer In/rond Almere Mitigerend bereikbaarheid Stikstof
247 10 81 15
recreatieve maatregelen in en om het IJmeer (€ 99 mln.).
RECREATIE
151
Grond worden gedekt door de grondopbrengsten in de
Pampus In/om IJmeer
52 99
grondexploitatie.
TOTAAL
1.128
60 EINDRAPPORT MIRT-ONDERZOEK AMSTERDAM BAY AREA 2020-2021 • FEBRUARI 2022
compenserende ecologische maatregelen. •
Ecologie en recreatie IJmeer. Het betreft de kosten van maatregelen op het vlak van natuur die bijdragen aan het
De investeringen rond Bereikbaarheid en Natuur en recreatie IJmeer moeten nog worden gedekt. De investeringen rond
6.3 ANTWOORD VRAAG 2: WELKE INVESTERINGEN MOETEN NOG WORDEN AFGEDEKT? De onderstaande tabel geeft de nog te dekken investeringen
De te dekken kosten rond bereikbaarheid zijn gestegen
rond Bereikbaarheid en Natuur en recreatie in reële waarde en
ten opzichte van de raming van vorig jaar. De kosten bij
in Netto Contante Waarden (NCW). De reële waarden geven
alternatieven 1 en 2 zijn gestegen door een extra halte op
inzicht in de benodigde investeringen, waarbij is gecorrigeerd
de IJmeerlijn, een groter aandeel tunnel in verband met
voor prijsinflatie. NCW ontstaan door de huidige waarde
de vergunbaarheid, maatregelen rond de aanpassing van
van kosten (en opbrengsten) uit te rekenen, met behulp
het Amsterdamse metronet en uitgebreidere mitigerende
van een discontovoet. Bij infrastructurele projecten is het
maatregelen. De kosten van alternatief 3 zijn gestegen door
gebruikelijk om met reële waarden te rekenen; bij integrale
een ander tracé, hogere inpassingskosten en kosten van
gebiedsontwikkeling rekenen we met NCW. Ook bij eerdere
mitigerende maatregelen in verband met de vergunbaarheid.
besluitvorming zijn bedragen altijd in NCW gepresenteerd.
Investeringen in bereikbaarheid en natuur en recreatie per alternatief. Reële en Netto Contante Waarden in miljoen Euro, incl. BTW, prijspeil 2021
IJMEERMETRO
IJMEERMETRO + IJMEERWEG
UITBREIDING HOOFDSPOOR
5.156-5.486 (*)
7.315-7.633 (*)
6.649
345
345
345
4.036-4.292 (*)
5.732-5.974 (*)
5.204
284
284
284
REËLE WAARDEN Bereikbaarheid Natuur en recreatie NETTO CONTANTE WAARDEN Bereikbaarheid Natuur en recreatie (*) range 30%-70% tunnel
EINDRAPPORT MIRT-ONDERZOEK AMSTERDAM BAY AREA 2020-2021 • FEBRUARI 2022
61
GRONDOPBRENGSTEN In de grondexploitatie zijn alle kosten en opbrengsten opgenomen die te maken hebben met de gebiedsontwikkeling. Opbrengsten van ‘bestaande’ ontwikkelingen en plannen, waarover reeds besluitvorming door Raden geeft plaats gevonden, zijn niet meegenomen in de grondexploitatie. De grondexploitatie verschilt per deelgebied en kent overall een positief resultaat. De plus bij een IJmeerverbinding is
groter dan bij het alternatief Uitbreiding hoofdspoor door hogere grondopbrengsten. Onderzocht kan worden of deze plus op de grondexploitaties kan worden ingezet ter bekostiging van de investeringen. Daarvoor staan de grondeigenaren aan de lat. Het Rijksvastgoedbedrijf (RVB) is grondeigenaar van Almere Pampus. In 2013 is al een afspraak gemaakt dat het RVB de grondopbrengsten samenhangende
Grondexploitatiekosten en -opbrengsten per alternatief. Netto contante waarden, GREX-kosten en opbrengsten excl. BTW, bovenregionale investeringen incl. BTW en opslagen, prijspeil 2021.
GREX-KOSTEN EN OPBRENGSTEN Opbrengsten Amsterdam Kosten Amsterdam
IJMEERMETRO
IJMEERMETRO + IJMEERWEG
UITBREIDING HOOFDSPOOR
69.000.000 4.000.000
69.000.000 4.000.000
5.000.000 4.000.000
SALDO AMSTERDAM
65.000.000
65.000.000
1.000.000
Opbrengsten Almere Centrum Kosten Almere Centrum
209.000.000 57.000.000
228.000.000 57.000.000
190.000.000 57.000.000
SALDO ALMERE CENTRUM
152.000.000
171.000.000
133.000.000
Opbrengsten Almere Overig Kosten Almere Overig
70.000.000 73.000.000
70.000.000 73.000.000
79.000.000 80.000.000
SALDO ALMERE OVERIG
(3.000.000)
(3.000.000)
(1.000.000)
Opbrengsten Almere Pampus Kosten Almere Pampus
1.309.000.000 683.000.000
1.546.000.000 709.000.000
1.087.000.000 736.000.000
SALDO ALMERE PAMPUS
625.000.000
837.000.000
351.000.000
Opbrengsten tussengebied Kosten tussengebied
15.000.000 4.000.000
15.000.000 4.000.000
15.000.000 (2.000.000)
SALDO TUSSENGEBIED
12.000.000
12.000.000
16.000.000
TOTALE DELTA
850.000.000
1.081.000.000
501.000.000
GREX-kosten en opbrengen exclusief BTW, bovenregionale investeringen inclusief BTW + opslagen
62 EINDRAPPORT MIRT-ONDERZOEK AMSTERDAM BAY AREA 2020-2021 • FEBRUARI 2022
met 8.000 woningen stort in het Verstedelijkingsfonds Almere. Over de mogelijke inzet van de overige grondopbrengsten op Pampus moeten nog nadere afspraken worden gemaakt. De andere publieke gronden zijn veelal in handen van gemeenten. De gemeenten geven aan de grondopbrengsten deels nodig te hebben nodig om de stedelijke voorzieningen op peil te brengen. In de volgende paragraaf doen we een voorstel voor welk deel kan worden gebruikt voor alternatieve bekostiging.
SURPLUS OP DE OV-EXPLOITATIE IJMEERLIJN Het surplus op de OV-exploitatie kan mogelijk deels worden ingezet ter bekostiging van de nog ongedekte investeringen. Niet het geheel kan worden ingezet, omdat hieruit ook andere investeringen rond onder andere materieel moeten worden betaald. In de volgende paragraaf wordt nader ingegaan op de alternatieve bekostiging.
Over de periode 2035-2060 kent de IJmeerlijn een plus op de OV-exploitatie. De onderstaande figuur geeft inzicht in de exploitatieopbrengsten- en kosten van de IJmeerlijn. Het surplus op de OV-exploitatie wordt berekend aan de hand van de exploitatieopbrengsten en -kosten, waarbij de kosten van beheer en onderhoud in mindering worden gebracht evenals niet gewenste substitutie effecten. De substitutie effecten betreffen het verplaatsen van vervoersstromen van andere lijnen (trein, bus, tram en metro) naar de IJmeerlijn.
Ontwikkeling exploitatie IJmeerverbinding in Alternatief IJmeermetro. Netto contante waarden incl. BTW, prijspeil 2021 Exploitatieopbrengsten IJmeerlijn Exploitatiekosten IJmeerlijn (excl. B&O infra) Totaal saldo IJmeerlijn € 300.000.000 € 250.000.000 € 200.000.000 € 150.000.000 € 100.000.000 € 50.000.000
2060
2059
2058
2057
2056
2055
2054
2053
2052
2051
2050
2049
2048
2047
2046
2045
2044
2042
2043
2041
2040
2039
2038
2037
2036
2035
€0 -€ 50.000.000
EINDRAPPORT MIRT-ONDERZOEK AMSTERDAM BAY AREA 2020-2021 • FEBRUARI 2022
63
6.4 ANTWOORD VRAAG 3: WELKE BEKOSTIGINGSMOGELIJKHEDEN ZIJN ER OM HET TEKORT AF TE DEKKEN? Een deel van de investeringskosten is nog niet gedekt. Er is
In het geval van de OV-exploitatie is dat 75% en is gerekend
De opbrengsten van alternatieve bekostiging zijn substantieel.
onderzoek verricht naar mogelijke dekkingsbronnen voor die
met de opbrengsten in de periode van 2035-2060. In twee
Combineren van opties kan, maar aandachtspunt is wel het
investeringen. Daarbij zijn drie invalshoeken onderzocht:
afzonderlijke kaders (zie vorige pagina’s) is nadere informatie
stapelen van lasten waarbij partijen via meerdere instrumenten
1. Alternatieve bekostiging
opgenomen over de grondexploitatie en de financiën rond de
om een bijdrage wordt gevraagd waardoor de lasten te
2. Bekostiging uit fondsen en subsidies
OV-exploitatie.
hoog kunnen worden. Voor alle alternatieven geldt dat er
3. Particuliere bekostiging vanuit natuurorganisaties
uitvoerbaarheidsvragen spelen, bijvoorbeeld met betrekking Naast deze voor de hand liggende bekostigingsopties zijn
tot wet- en regelgeving, het profijtbeginsel, doelmatigheid
Ad 1: Alternatieve bekostiging
ook alternatieven in beeld gebracht zoals opbrengsten uit de
of draagvlak. Voor alle opties geldt dat bestuurlijke afspraken
Ten aanzien van bekostiging is in eerste instantie gekeken
WOZ en opbrengsten uit parkeergeld. Daarnaast is onderzocht
nodig zijn. Vooralsnog lijkt het bestuurlijk haalbaar om
naar het surplus uit de grondexploitatie en de OV-exploitatie
of aanvullende inkomsten kunnen worden gegenereerd
investeringen te dekken uit het saldo van de grondexploitatie
(in alternatieven met een IJmeerverbinding). In beide
ter dekking van de investeringen, door het invoeren van
en het exploitatiesaldo van de IJmeerlijn. Andere opties liggen
gevallen kan het surplus niet geheel worden aangemerkt als
cordonheffing en/of tariefdifferentiatie van het OV via een
gevoeliger.
potentiële bron voor alternatieve bekostiging. In het geval
IJmeerverbinding. Dat resulteert in onderstaande tabel met
van de grondexploitatie is 50% van het surplus opgenomen.
alternatieve bekostigingsopties.
Ad 2: Fondsen en subsidies Om te onderzoeken welke bekostigingsmogelijkheden er zijn vanuit fondsen en subsidies is een subsidiescan uitgevoerd. Ten aanzien van bekostiging uit fondsen en
Potentie alternatieve bekostiging per alternatief. Netto contante waarden, incl. BTW, prijspeil 2021
subsidies is gekeken naar middelen vanuit het Rijk, de EU en provincies en regio. Beschikbare Rijkssubsidies richten zich vooral op natuur, water en ondersteunende infrastructuur/ mobiliteit. Al met al vallen directe Rijkssubsidiemogelijkheden
IJMEERMETRO
IJMEERMETRO + IJMEERWEG
UITBREIDING HOOFDSPOOR
Grondopbrengsten • privaat
50 mln
50 mln
50 mln
Grondopbrengsten • publiek
425 mln
541 mln
251 mln
Accres
100 mln
100 mln
99 mln
OZB
45 mln
45 mln
39 mln
Ingezetenenheffing
50 mln
50 mln
45 mln
Cordonheffing • toeg.angswegen
1.015 mln
1.087 mln
1.090 mln
Cordonheffing - A-wegen
1.085 mln
1.087 mln
1.086 mln
Surplus exploitatie OV (lJmeer)
634 mln
623 mln
-
Tariefdifferentiatie OV (lJmeer)
174 mln
173 mln
-
Parkeeropbrengsten (Almere Centrum en Pampus en Amsterdam)
148 mln
148 mln
148 mln
INSTRUMENT
64 EINDRAPPORT MIRT-ONDERZOEK AMSTERDAM BAY AREA 2020-2021 • FEBRUARI 2022
bescheiden uit in vergelijking tot de investeringsagenda voor de Amsterdam Bay Area, het gaat om een ordegrootte van € 7-12 mln. tot 2030. Vanuit Rijksfondsen en -programma’s zijn het Infrastructuurfonds (vanaf 2022 het Mobiliteitsfonds) en het Nationaal Groeifonds het meest aangewezen, met de kanttekening dat het groeifonds een strenge selectie kent en dat er op de korte termijn weinig ruimte is in de fondsen. De Programmatische Aanpak Grote Wateren (PAGW) en het Deltafonds (onderdeel Deltaprogramma, o.a. gericht op een robuust zoetwatervoorziening) kunnen respectievelijk enkele miljoenen tot wellicht honderd(en) miljoen(en) opleveren.
EU-subsidies zijn vooral te vinden in de hoek van natuur,
Meest kansrijke bekostingingsopties
ecologie, landschap en duurzaamheid. Mogelijke financiering
Het meest kansrijk is om te kijken naar bekostigingsopties
bedraagt ordegrootte € 10-20 mln.
waarbij sprake is van grote bedragen en waarvan het realistisch is om te veronderstellen dat Amsterdam Bay Area er aanspraak
De financiële middelen van de provincies Noord-Holland en
op kan maken. Alle opties overziend lijkt de meest kansrijke
Flevoland en de vervoerregio Amsterdam zijn ten opzichte
strategie om te onderzoeken of nationale fondsen tot de
van EU en Rijk beperkt. Subsidieregelingen zijn veelal beperkt
benodigde bedragen aangevuld (‘gematcht’) kunnen worden
tot maximaal € 0,5 tot € 1 mln. per jaar. Meer middelen
uit een combinatie van regionale fondsen en alternatieve
zitten er in de grotere infrafondsen: de Investeringsagenda
bekostiging uit grondopbrengsten en het surplus uit de
van de Vervoerregio Amsterdam (€ 1 mrd.), het Integraal
OV-exploitatie.
meerjarenprogramma infrastructuur van de provincie NoordHolland1 (€ 486 mln.) en het Provinciaal Meerjarenprogramma Infrastructuur van de provincie Flevoland (€ 135 mln.). Andere, enigszins substantiële fondsen en programma’s zijn het Fonds verstedelijking Almere / Almere 2.0 en het Economisch Herstelen Duurzaamheidsfonds van de provincie Noord-Holland. Voor Amsterdam Bay Area zou een eventuele bekostiging vanuit regionale fondsen kunnen oplopen tot maximaal €200 mln. Daarbij past wel de opmerking dat €80 mln. daarvan
Overzicht bekostigingsopties Deltafonds PAGW Infrastructuur/mobiliteitsfonds Woningbouwimpuls Nationaal Groeifonds (*) Regeerakkoord - verstedelijking
NATIONALE FONDSEN
Economisch herstel/duurzaamheidsfonds PNH Fonds verstedelijking Almere Investeringsagenda Mobiliteit VRA
REGIONALE FONDSEN
2.0; dit geld is al gelabeld voor Almere en kan ook voor andere Almeerse projecten worden ingezet. Voor het Integraal Meerjarenprogramma Infrastructuur 2021-2028 PNH geldt dat deze middelen alleen betrekking kunnen hebben op de NoordHollandse zijde van de Amsterdam Bay Area.
Ad 3: Private financiering door groenpartijen
Publieke grondopbrengsten Private grondopbrengsten Surplus OV-exploitatie
ALTERNATIEVE BEKOSTIGING
MATCHING
betrekking heeft op het Fonds Verstedelijking Almere/Almere
Ten aanzien van bekostiging vanuit private financiering voor natuur en ecologie zijn de verwachte bijdragen beperkt.
Zicht op 75% bekostiging
Een bijdrage vanuit de Nationale Postcode Loterij en het
Deze bovenstaande opties kunnen door Rijk en regio nader
Droomfonds kan mogelijk oplopen tot € 15-20 mln., en vraagt
worden uitgewerkt om de komen tot afspraken rond de
om een overtuigende bijdrage van de Amsterdam Bay Area aan
bekostiging. Om een MIRT-Verkenning te starten is zicht nodig
het ecologisch systeem en de duurzaamheidtransities.
op 75% van de bekostiging.
EINDRAPPORT MIRT-ONDERZOEK AMSTERDAM BAY AREA 2020-2021 • FEBRUARI 2022
65
6.5 ANTWOORD VRAAG 4: WAT IS DE MAATSCHAPPELIJKE HAALBAARHEID??
Eindtabel integrale MKBA op hoofdlijnen Amsterdam Bay Area, effecten. Netto contante waarden in miljoen Euro, incl. BTW, prijspeil 2021
IJMEERMETRO
IJMEERMETRO + IJMEERWEG
UITBREIDING HOOFDSPOOR
Woningen
39.771
39.771
39.206
Arbeidsplaatsen
34.949
34.949
35.130
Naast de financiële kosten en baten zijn ook de integrale maatschappelijke kosten en baten (MKBA) in beeld gebracht
RUIMTELIJK PROGRAMMA (EXTRA T.O.V. NULALTERNATIEF)
aan de hand van een integrale MKBA op hoofdlijnen voor ieder
Binnen ABA
ontwikkelalternatief. Conclusies vanuit deze MKBA: • •
Het ontwikkelalternatief IJmeermetro scoort 1,21 en is
GEBIEDSONTWIKKELING
daarmee maatschappelijk haalbaar
Financieel
Ontwikkelalternatief IJmeermetro+IJmeerweg scoort 0,9. De maatschappelijke kosten zijn marginaal groter dan de baten.
•
Maatschappelijk
Ontwikkelalternatief Uitbreiding hoofdspoor scoort 0,5. Dat
€ 3.499
-€ 1.025
-€ 1.064
Opbrengsten GREX
€ 1.385
€ 1.440
€ 1.503
Agglomeratie
€ 3.079
€ 3.079
€ 3.024
Consumentensurplus
€ 97
€ 97
€ 12
€ 47
€ 47
€ 24
Klimaatadaptief
€ 126 /+
€ 126 /+
€0
Natuurinclusief
0/+
0/+
0/+
BEREIKBAARHEIDSEFFECTEN VERDICHTING EN INVESTERINGEN INFRASTRUCTUUR
-€ 1.323
-€ 4.547
-€ 8.717
Financieel
Eenmalige investeringen
-€ 4.317
-€ 5.909
-€ 5.235
B&O
-€ 3.734
-€ 5.310
-€ 4.528
Verwervingskosten bereikbaarheid
-€ 105
-€ 105
-€ 176
Mitigerende maatregelen
-€ 20
-€ 20
€0
heeft op de bereikbaarheid (dit alternatief voegt vooral hoog.
€ 3.764
-€ 991
Woongenot nw. bewoners (vastgoedwaarde)
komt met name doordat dit alternatief een minimaal effect comfort toe). Bovendien zijn de benodigde investeringen
€ 3.743 Kosten GREX
De onderbouwing van deze eindscores ziet er als volgt uit (zie tabel op deze en volgende pagina).
Directe maatschappelijke effecten
Compenserende maatregelen
-€ 63
-€ 239
-€ 82
B&O mitigerend en compenserend
-€ 74
-€ 232
-€ 74
Investeringen duurzaamheid
-€ 155
-€ 213
-€ 156
B&O duurzaamheid
-€ 137
-€ 188
-€ 138
OV-exploitatie kosten
-€ 1.322
-€ 1.322
-€ 251
OV-exploitatie opbrengsten
€ 4.487
€ 4.415
€ 427
Vermeden investeringen elders
PM
PM
PM
Auto reistijden
+/-
€ 784 +/-
+/-
Auto betrouwbaarheid
+/-
€ 196 +/-
+/-
Auto reiskosten
+/-?
€ 22 +/-
+/-
OV reistijden
€ 2.219
€ 2.216
€3
OV reiskosten
€ 403
€ 406
-€ 7
OV comfort
€ 1.130
€ 1.148
€ 1.327
++
++
++
Opties aanvullend mobiliteitsbeleid 66 EINDRAPPORT MIRT-ONDERZOEK AMSTERDAM BAY AREA 2020-2021 • FEBRUARI 2022
(vervolg tabel vorige pagina) De overzichtstabel is ingedeeld naar de alternatieven én naar IJMEERMETRO
IJMEERMETRO + IJMEERWEG
UITBREIDING HOOFDSPOOR
de drie investeringsposten zoals benoemd in paragraaf 6.2. Wat opvalt ten aanzien van deze posten is: •
BEREIKBAARHEIDSEFFECTEN VERDICHTING EN INVESTERINGEN INFRASTRUCTUUR
De gebiedsontwikkeling kent in alle drie de alternatieven
Lucht
€3
-€ 112
€ 10
een positieve MKBA. Dit positieve effect is groter in de
Klimaat
€6
-€ 212
€ 19
varianten met een IJmeerverbinding, vanwege de hogere
Geluid
€2
-€ 54
€5
grondopbrengsten.
Verkeersveiligheid
-€ 171
-€ 655