Eindevaluatierapport actieplan Veerkracht 2020-2022.pdf
Tekst van het document
Versie 3.0 16 mei 2023
Eindevaluatie Actieplan Veerkracht 16 mei 2023
Gemeente Amsterdam Eindevaluatie Actieplan Veerkracht
Versie 3.0 16 mei 2023
Inhoud 1 Samenvatting ......................................................................................................... 4 1.1 Infographic................................................................................................................................ 6 2 Inleiding ................................................................................................................. 8 2.1 Doel rapport ............................................................................................................................. 8 2.2 Actieplan Veerkracht ................................................................................................................ 8 2.3 Totstandkoming rapport........................................................................................................... 9 2.4 Leeswijzer ................................................................................................................................ 9 3 Bereik, kenmerken, klanttevredenheid, financiële evaluatie .....................................
10 3.1 Bereik ......................................................................................................................................10 3.2 Kenmerken ..............................................................................................................................10 3.3 Klanttevredenheid ...................................................................................................................12 3.4 Financiële evaluatie .................................................................................................................14 4 Actielijn 1: Dienstverlening richting werk ................................................................. 15 4.1 Inleiding ................................................................................................................................... 15 4.2 Aanpak .................................................................................................................................... 15 4.3 Resultaten ...............................................................................................................................16 4.4 Geleerde lessen .......................................................................................................................
17 4.5 Integraliteit met re-integratie instrumenten ............................................................................18 5 Actielijn 2: Ondernemersdienstverlening ................................................................. 19 5.1 Inleiding ...................................................................................................................................19 5.2 Aanpak ....................................................................................................................................19 5.3 Resultaten .............................................................................................................................. 20 5.4 Geleerde lessen ...................................................................................................................... 22 6 Actielijn 3: De-escalatie route ................................................................................. 23 6.1 Inleiding ...................................................................................................................................23 6.2 Aanpak ....................................................................................................................................23 6.3 Resultaten ..............................................................................................................................
24 6.4 Geleerde lessen ...................................................................................................................... 24 7 Actielijn 4: Toegang organiseren ............................................................................. 26 7.1 Aanpak.................................................................................................................................... 26 7.2 Resultaten .............................................................................................................................. 26 7.3 Geleerde lessen ........................................................................................................................ 27 8 Actielijn 5: Proces en organisatie............................................................................. 28 8.1 Aanpak ................................................................................................................................... 28 8.2 Resultaten .............................................................................................................................. 28
Gemeente Amsterdam Eindevaluatie Actieplan Veerkracht
Versie 3.0 16 mei 2023
9 Conclusie en aanbevelingen ................................................................................... 29 9.1 Algehele conclusie .................................................................................................................. 29 9.2 Aanbevelingen voor de toekomst ............................................................................................30 10
Bronvermelding............................................................................................. 32
Gemeente Amsterdam Eindevaluatie Actieplan Veerkracht
Versie 3.0 16 mei 2023
1 Samenvatting
De uitvoering van het actieplan Veerkracht (hierna Veerkracht) vond plaats tussen 2020 en 2022. Dit Amsterdamse actieplan was opgesteld met als doel om perspectief bieden aan zelfstandigen tijdens en na corona. Om hen te ondersteunen waren vijf actielijnen opgesteld: 1. Dienstverlening richting werk. In deze actielijn werden zelfstandigen begeleid richting (parttime)werk in loondienst. 2. Ondernemersdienstverlening. Deze vorm van dienstverlening versterkte de bedrijfsvoering en ondernemersvaardigheden van de ondernemers. 3. De-escalatie. Deze route richtte zich op het voorkomen of wegnemen van problematische schulden en/of geestelijke nood. 4. Toegang organiseren. Deze actielijn werd opgesteld om zeker te stellen dat de toegang tot de dienstverlening goed geregeld werd. 5. Proces en organisatie. Om de actielijnen te ondersteunen werden IT, informatievoorziening, processen en de programmaorganisatie optimaal ingericht. De doelstelling van het actieplan Veerkracht luidde: “Ervoor te zorgen dat zelfstandig ondernemers die financieel zijn getroffen door de coronacrisis weer perspectief en bestaanszekerheid krijgen. Dat zij in het eigen levensonderhoud kunnen voorzien, zonder te lijden onder (verborgen) armoede en schuldenproblematiek en dat zij een maximale bijdrage kunnen leveren aan het herstel van de Amsterdamse economie en werkgelegenheid.”.
Het actieplan bood perspectief en bestaanszekerheid aan zelfstandigen en heeft eraan bijgedragen dat een groot deel van haar deelnemers niet afhankelijk is geworden van de bijstand (inclusief het Bbz). Slechts 10% van de ondernemers die Veerkracht volgden ontvangen op dit moment een Bbz- of bijstandsuitkering. De belangrijkste eindresultaten en de lessen van Veerkracht zijn: - In totaal zijn 5.500 unieke ondernemers gesproken voor minimaal één intake- of adviesgesprek. De doelstelling van 3.000 is daarmee ruim behaald. - Ondernemers beoordelen Veerkracht gemiddeld met een 7. - Ondernemers geven aan dat de dienstverlening goed aansloot op hun behoeften en vinden de dienstverlening praktisch toepasbaar. - De positieve ervaring met de dienstverlening vanuit Veerkracht heeft drempelverlagend gewerkt. Zo geven ondernemers aan dat zij weer zouden aankloppen bij de gemeente als zij hulp nodig hebben. - Slechts 10% van de ondernemers die Veerkracht volgde, ontvangt op dit moment een Bbz- of bijstandsuitkering. - Ongeveer 1/3 van de deelnemers van Veerkracht bleek de mogelijkheden voor (parttime) werk in loondienst te willen onderzoeken. In totaal hebben 2.050 ondernemers gebruikgemaakt van de loondienstroute. Een derde van deze groep (36%) zijn uiteindelijk alsnog terug gegaan naar volledig ondernemerschap, omdat ze weer voldoende perspectief zagen.
Iets minder dan een derde van de groep (27%) vond fulltime of parttime werk in loondienst. Deze hybride vorm van ondernemen – ondernemerschap combineren met parttime werk – bleek een manier om inkomenszekerheid te krijgen zonder de onderneming op te hoeven geven. Daarom bieden we in 2023 ondernemers
4
Gemeente Amsterdam Eindevaluatie Actieplan Veerkracht
-
-
-
-
-
-
-
Versie 3.0 16 mei 2023
begeleiding richting parttime werk in combinatie met een Bbz-aanvraag. De nadruk komt daarbij te liggen op het vinden van banen in die sectoren waar grote tekorten zijn. In 2022 kwam 20% van de aanvragen voor om- en bijscholing bij het Regionaal Mobiliteitsteam vanuit Veerkracht. In totaal hebben ruim 2.600 ondernemers gebruikgemaakt van de dienstverlening in de ondernemersroute. Instrumenten van deze route als coaching of Het Fundament werden positief beoordeeld door ondernemers. Ook na Veerkracht kunnen ondernemers met een Bbz-uitkering of een inkomen tot 130% van het wettelijk sociaal minimum gebruikmaken van coaching en de workshop Gun Jezelf een Doorstartplan. Het samenwerkingsverband Oplus krijgt komend jaar verder gestalte. Dit geldt ook voor de adviespunten in Nieuw-west en Zuidoost. Ondernemers weten de gemeente beter te vinden bij schulden. In totaal hebben 1.975 ondernemers gebruikgemaakt van schuldhulpverlening. Het aantal meldingen is gestegen tijdens coronaperiode. Een proactieve benadering helpt hierbij. Sinds Veerkracht kunnen ondernemers zich ook digitaal melden voor schuldhulp. Door de grote toestroom in Tozo aanvragen en de prioriteit op deze inkomensvoorziening, ging de meeste capaciteit bij de afdeling hierheen. Inmiddels wordt weer een persoonlijk gesprek gevoerd met alle ondernemers die een Bbz-aanvraag doet.
De klanttevredenheid rondom de de-escalatie nader onderzoek nodig. Verder leverde de dienstverlening opgezet om mentale ondersteuning te bieden aan ondernemers met schulden niet veel deelnemers op. Ook vraagt het lage aantal bezoekers van de adviespunten om een doorontwikkeling van deze punten. In de praktijk blijkt dat ondernemers vooral behoefte hadden en hebben aan ondersteuning bij het maken van de keuze voor al dan niet doorgaan met hun bedrijf. Ondernemers kunnen hiervoor een persoonlijk adviesgesprek krijgen bij de gemeente. De klant geeft zelf aan hoe en waar deze moet plaatsvinden: digitaal, op kantoor bij het ondernemersplein of bij een van de Ondernemersadviespunten in de Masterplangebieden. Voor ondernemers is het belangrijk om te blijven werken aan de eigen weerbaarheid en wendbaarheid (op de arbeidsmarkt). De gemeente wil de ondernemer hierbij faciliteren, waarbij de komende tijd de focus sterk komt te liggen op de Masterplangebieden en Noord. Ook met het huidige Bbz blijft de digitale aanvraagroute standaard en hebben we ervoor gezorgd dat aanvragers minder gegevens hoeven aan te leveren. We gebruiken de lessen uit Tozo, zoals (deels) automatisch toekennen van een Bbz-aanvraag of automatisch verstrekken van voorschotbedragen.
Veel van de lessen van Veerkracht zijn al opgenomen in de bedrijfsvoering, omdat Veerkracht iteratief is opgesteld. In het geval van een volgende (onvoorziene) crisis, dan kunnen de volgende aanbevelingen in acht genomen worden aan de afdeling: - Start de dienstverlening met een oriëntatiefase; - Besteed extra aandacht aan informatievoorziening; - Geef een vorm aan nazorg.
5
Gemeente Amsterdam Eindevaluatie Actieplan Veerkracht
Versie 3.0 16 mei 2023
1.1 Infographic
6
Gemeente Amsterdam Eindevaluatie Actieplan Veerkracht
Versie 3.0 16 mei 2023
infographi
7
Gemeente Amsterdam Eindevaluatie Actieplan Veerkracht
Versie 3.0 16 mei 2023
2 Inleiding
2.1 Doel rapport Dit document evalueert het actieplan Veerkracht dat eind 2022 is beëindigd. De eindevaluatie heeft de volgende doelen: 1) De lessen en inzichten gebruiken om de reguliere dienstverlening aan zelfstandigen binnen de gemeente verder te optimaliseren. 2) Onderzoeken hoe we de integrale aanpak bij het ondersteunen van zelfstandigen kunnen verbeteren. 3) De uitkomsten gebruiken bij een onverhoopte nieuwe crisis. We kijken terug naar de effectiviteit van de ingezette instrumenten en middelen vanuit het actieplan, zodat we in de toekomst goede keuzes kunnen maken, ook rekening houdend met het beschikbare budget en het effect hiervan. In november 2021 is een tussenevaluatie van het actieplan gepubliceerd. Het huidige rapport is de eindevaluatie.
2.2 Actieplan Veerkracht De gemeente Amsterdam heeft twee jaar lang het actieplan Veerkracht uitgevoerd met als doel de door corona financieel getroffen ondernemers weer perspectief en bestaanszekerheid te bieden. Naast financiële ondersteuning vanuit de Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (hierna: Tozo) en het Besluit bijstandverlening zelfstandigen (Bbz), boden we ondersteuning bij het vinden van werk in loondienst, bij het mogelijk verbeteren van de bedrijfsvoering en/of hulp bij oplopende schulden. Het actieplan Veerkracht was niet alleen bestemd voor Amsterdamse ondernemers die een Tozo of Bbz ontvingen, maar ook voor ondernemers die in een financiële crisis dreigden te belanden. Met Veerkracht hebben we daarom - naast de bestaande dienstverlening voor ondernemers - ingezet op om- en bijscholing, het vinden van een (parttime) baan en specialistische schuldhulpverlening voor ondernemers. Met dit actieplan wilde het college ervoor zorgen dat ondernemers weer in hun eigen levensonderhoud konden voorzien, zonder te lijden onder (verborgen) armoede en/of schuldenproblematiek. Tot slot poogde het actieplan een bijdrage te leveren aan het herstel van de Amsterdamse economie en werkgelegenheid. Om dit te bewerkstelligen zijn vijf actielijnen opgesteld: 1. Dienstverlening richting werk.
In deze actielijn werden zelfstandigen begeleid richting (parttime)werk in loondienst. 2. Ondernemersdienstverlening. Deze vorm van dienstverlening versterkte de bedrijfsvoering en ondernemersvaardigheden van de ondernemers. 3. De-escalatie route. Deze route richtte zich op het voorkomen of wegnemen van problematische schulden en/of geestelijke nood. 4. Toegang organiseren. Deze actielijn werd opgesteld om zeker te stellen dat de toegang tot de dienstverlening goed geregeld werd.
8
Gemeente Amsterdam Eindevaluatie Actieplan Veerkracht
Versie 3.0 16 mei 2023
5. Proces en organisatie. Om de actielijnen te ondersteunen werden IT, informatievoorziening, processen en de programmaorganisatie optimaal ingericht.
2.3 Totstandkoming rapport Voor dit eindevaluatierapport is een klanttevredenheidsonderzoek uitgevoerd. Daarvoor heeft het team Klantbeleving van Werk, Participatie en Inkomen in december van 2022 een enquête uitgestuurd naar ruim 860 ondernemers die ondersteuning vanuit Veerkracht hebben gekregen. Ongeveer 120 ondernemers hebben de enquête ingevuld (respons van 13%). Aanvullend heeft het team Onderzoek & Statistiek (hierna: O&S) verdiepende interviews gehouden. 54 Ondernemers stonden open voor deze interviews. In totaal hebben in de periode december 2022 tot februari 2023 21 ondernemers deelgenomen aan de interviews. Hiernaast is informatie uit verschillende bronnen gebruikt, zoals het tussenevaluatierapport van september 2021, het dashboard van Veerkracht en evaluaties die intern zijn opgesteld.
2.4 Leeswijzer Na deze inleiding volgt hoofdstuk 3 over het bereik, de kenmerken en klanttevredenheid van Veerkracht. Vervolgens worden in Hoofdstuk 4 t/m 8 de actielijnen besproken, welke resultaten behaald zijn en wat we geleerd hebben van de actielijn. De conclusie volgt in hoofdstuk 9.
9
Gemeente Amsterdam Eindevaluatie Actieplan Veerkracht
Versie 3.0 16 mei 2023
3 Bereik, kenmerken, klanttevredenheid, financiële evaluatie
3.1 Bereik In totaal zijn sinds de start van Veerkracht zo’n 5.500 unieke ondernemers gesproken voor minimaal één intake of adviesgesprek. De doelstelling van 3.000 unieke deelnemers is daarmee ruim behaald. De instroom van ondernemers fluctueerde over de maanden. De pieken in instroom zijn op momenten dat de ondernemers actief benaderd zijn met een uitvraag naar hun ondersteuningsbehoefte. In juli 2021 is een piek1 te zien wegens de uitvraag bij het aanvraagformulier van Tozo 5.
Instroom zelfstandigen Veerkracht per maand Tozo 3
1800
Tozo 4
Bbz light
Tozo 5
Bbz regulier
1600 1400 1200 1000 800 600 400 200
dec-22
okt-22
nov-22
sep-22
jul-22
aug-22
jun-22
apr-22
mei-22
mrt-22
jan-22
feb-22
dec-21
okt-21
nov-21
sep-21
jul-21
aug-21
jun-21
apr-21
mei-21
mrt-21
jan-21
feb-21
dec-20
nov-20
0
Instroom zelfstandigen Figuur 1. ‘Instroom zelfstandigen Veerkracht per maand’. Bron: Dashboard Veerkracht 2-1-2023.
3.2 Kenmerken Stadsdelen De ondernemers die gebruik maakten van Veerkracht zijn het vaakst woonachtig in de stadsdelen West en Nieuw-West, zie Figuur 2. Onbekend is of deze ondernemers ook ondernemen in hun eigen stadsdeel. 1
In de tussenevaluatie lijkt deze piek lager uit te vallen, dat komt omdat op dat moment nog niet alle intakes van juli verwerkt waren.
10
Gemeente Amsterdam Eindevaluatie Actieplan Veerkracht
Versie 3.0 16 mei 2023
Aantal unieke deelnemers Veerkracht per stadsdeel 1200 1000 800 600 400 200 0
Aantal unieke klanten Figuur 2. ‘Aantal unieke deelnemers Veerkracht per stadsdeel’. Bron: Dashboard Veerkracht 2-1-2023.
Branches De sectoren die het meest vertegenwoordigd zijn onder de deelnemers van Veerkracht zijn de sectoren Cultuur, Dienstverlening, Taxi/vervoer en Horeca. Omdat deze trend verwacht was, zette Veerkracht extra in op de branches Cultuur en Taxi. Zo konden ondernemers in de cultuursector het programma Het Fundament volgen om hun ondernemersvaardigheden te ontwikkelen. Taxichauffeurs konden een traject volgen binnen de loondienstroute waarin zij bijvoorbeeld omgeschoold konden worden tot chauffeur voor inwoners die gebruik maken van vervoer via de Wet maatschappelijke ondersteuning.
Aantal unieke deelnemers Veerkracht per branche Cultuur Overig Dienstverlening Taxi / vervoer Horeca Detailhandel Bouw Verzorgend beroep Onbekend Ambacht ICT Groothandel Internet Administratief Import/export Markt Kinderopvang 0
200
400
600
800
1000
1200
Aantal unieke klanten Figuur 3. ‘Aantal unieke deelnemers Veerkracht per branche’. Bron: Dashboard Veerkracht 2-1-2023.
11
1400
Gemeente Amsterdam Eindevaluatie Actieplan Veerkracht
Versie 3.0 16 mei 2023
3.3 Klanttevredenheid De klanttevredenheid is gemeten in augustus 2021 en in december 2022. In deze onderzoeken beoordelen ondernemers Veerkracht gemiddeld met een 7,1. Zo vonden de ondernemers dat de dienstverlening goed aansloot op hun behoefte. In Figuur 4 is te zien dat 65% van de respondenten bij het onderzoek in december 2022 aangaf dat de hulp bij hen paste.
De medewerker heeft mij hulp gegeven die bij mij past
Figuur 4. ‘De medewerker heeft mij hulp gegeven die bij mij past’. Bron: Klanttevredenheidsonderzoek Programma Veerkracht februari 2023.
Ondernemers vinden dat de dienstverlening van Veerkracht van toegevoegde waarde is geweest. 10% van de respondenten geeft aan dat Veerkracht niet geholpen heeft. In Figuur 5 is te zien hoe Veerkracht de ondernemers geholpen heeft.
Hoe heeft de aanvullende dienstverlening geholpen? Eigen onderneming (beter) voorzetten
41%
(meer) Vertrouwen in eigen toekomst
32%
(meer) Vertrouwen toekomst onderneming
30%
Weer voor mijn eigen inkomen zorgen
28%
Hoe ik mijn werkend leven wil inrichten
22%
Welke banen in loondienst bij mij passen
19%
Hoe ik een baan in loondienst kan vinden
19%
Ondersteuning gemeente heeft niet geholpen
10%
Hoe ik schulden op kan lossen
10%
Anders, namelijk
8%
Hoe ik schulden kan voorkomen
6%
Weet ik niet, geen antwoord
5% 0%
5%
10% 15% 20% 25% 30% 35% 40% 45%
Figuur 5. ‘Hoe heeft de aanvullende dienstverlening geholpen?’. Respondenten konden meerdere antwoorden invullen waardoor de percentages een weergave zijn van het totaalaantal respondenten die het antwoord kozen. Bron: Klanttevredenheidsonderzoek Programma Veerkracht februari 2023.
12
Gemeente Amsterdam Eindevaluatie Actieplan Veerkracht
Versie 3.0 16 mei 2023
De meeste ondernemers hebben naar aanleiding van Veerkracht de bedrijfsvoering goed bekeken (33%) of aan hun ondernemingsplan gewerkt (32%). Verder hebben ondernemers Veerkracht toegepast door hun netwerk te vergroten, te solliciteren of zich te oriënteren op de arbeidsmarkt.
Wat heeft u met de aanvullende dienstverlening gedaan? Goed naar bedrijfsvoering gekeken
33%
Aan ondernemingsplan gewerkt
32%
Netwerk vergroot
30%
Solliciteren
29%
Oriënteren arbeidsmarkt en vacatures
28%
Klanten anders gaan benaderen
19%
(Ook) iets anders gedaan, namelijk
18%
Overzicht financiën gekregen
17%
Gestopt/ga stoppen bedrijf
13%
Plan van aanpak voor betalingsachterstanden
9%
Nog niets mee gedaan
2% 0%
5%
10%
15%
20%
25%
30%
35%
Figuur 6. ‘Wat heeft u met de aanvullende dienstverlening gedaan?’. Respondenten konden meerdere antwoorden invullen waardoor de percentages een weergave zijn van het totaalaantal respondenten die dit antwoord kozen. Bron: Klanttevredenheidsonderzoek Programma Veerkracht februari 2023.
Klanttevredenheid is ook gemeten met interviews in januari en februari 2023. De deelnemers van Veerkracht uiten zich ook hier positief over deze dienstverlening. De meeste ondernemers zouden nogmaals aankloppen bij de gemeente, mochten ze hulp nodig hebben. De ervaring met Veerkracht heeft voor velen de drempel hiervoor verlaagd. Een van de deelnemers geeft zelfs aan dat zijn of haar mening over de gemeente 180 graden gedraaid is. Zo noemen de deelnemers: “Ja, beter dan mijn verwachtingen. [..] Het beeld wat ik over de gemeente heb, dat associeer ik niet per se met een heel hoog inlevingsniveau. Dat was in dit geval dan wel zo”. “Voor mij voelde het allemaal als extra, als cadeautjes. Als dingen die me hebben geholpen uit dat zwarte gat waar ik in zat”. We zijn er trots op dat – in een periode waarin het vertrouwen in de overheid lijkt te zijn afgenomen – het programma Verkracht aan het vertrouwen juist overwegend positief lijkt te hebben bijgedragen. Uit de reacties van de respondenten lijkt hierbij vooral het inleven in de Amsterdammer en het bieden van passende dienstverlening, daarbij de grootste rol te hebben gespeeld.
13
Gemeente Amsterdam Eindevaluatie Actieplan Veerkracht
Versie 3.0 16 mei 2023
De dienstverlening hielp de ondernemer om niet stil te zitten tijdens corona. Uit de interviews bleek dat de meeste ondernemers na het volgen van Veerkracht vertrouwen hebben in de toekomst. Wel zijn er nog steeds zorgen, over de gevolgen van de oorlog in Oekraïne, zoals de energiecrisis en inflatie. Ondernemers die gezondheidsklachten hebben (m.n. long covid) maken zich zorgen over de tijd die nodig is om te herstellen. Daarom is het belangrijk dat de gemeente zich gericht blijft inzetten om de bestaanszekerheid van de (kwetsbare) ondernemers duurzaam te versterken. We doen dit door de lessen en inzichten die wij met Veerkracht en Tozo hebben opgedaan te gebruiken bij het optimaliseren van de reguliere dienstverlening aan zelfstandigen.
3.4 Financiële evaluatie Veerkracht heeft lagere lasten (€ o,5 miljoen) dan verwacht omdat relatief minder gebruik is gemaakt van de instrumenten van Veerkracht dan initieel begroot. Zie ook Tabel 1. Tabel 1. Overzicht van financiële lasten Veerkracht in miljoenen.
Actielijn
begroot
gerealiseerd
verschil
Programma algemeen
1,4
1,5
-0,1
Loondienst route
2,5
2,2
0,3
Onderneem vaardig route
2,4
2,0
0,5
De-escalatie route
0,8
0,9
-0,1
totaal
7,1
6,6
0,5
14
Gemeente Amsterdam Eindevaluatie Actieplan Veerkracht
Versie 3.0 16 mei 2023
4 Actielijn 1: Dienstverlening richting werk
4.1 Inleiding Ondernemers die door de coronacrisis hun inkomen zagen teruglopen, zochten naar een andere manier om inkomsten te genereren. Voor sommige ondernemers was het zoeken naar een baan in loondienst de meest logische route, omdat doorgaan met het bedrijf (op korte termijn) onvoldoende perspectief bood. Voor deze groep was binnen Veerkracht de aanpak ‘Switch’ ontwikkeld. Voor het eerst hebben we de doelgroep ondernemers dienstverlening geboden die zich richt op het vinden van een baan in loondienst. Dit hoofdstuk gaat in op de acties die zijn uitgevoerd om ondernemers richting loondienst te begeleiden, wat de resultaten van deze acties zijn geweest en wat we geleerd hebben tijdens het uitvoeren van deze route. Aan het eind van het hoofdstuk ligt de focus op de integraliteit van het instrumentarium met de rest van Werk Participatie en Inkomen (hierna: WPI).
4.2 Aanpak
Adviseurs van het Werkgeversservicepunt, jobhunters en klantbegeleiders van Switch werkten samen om ondernemers te helpen in hun zoektocht naar een baan in loondienst. De klantbegeleiders van Switch hadden de knowhow van de doelgroep, veelal omdat het medewerkers waren met een achtergrond als zelfstandige. De route bood verschillende programma’s aan, zoals de training Arbeidsmarktverkenning, die doorgaans wordt ingezet voor mensen met een bijstandsuitkering. In deze training werden zelfstandigen begeleid bij hun zoektocht naar werk. Het programma Nieuwe Kansen in Werk was specifiek voor de doelgroep exondernemers. Het legde extra nadruk op de gevoelens die komen kijken bij het afscheid nemen van de eigen onderneming, omdat de zelfstandig ondernemer hier vaak een deel van de eigenwaarde aan ontleent. De route zette ook regionale dienstverlening in. Zo is de samenwerking met het Regionaal Werkcentrum verscherpt. Tevens konden ondernemers zich aanmelden op HalloWerk. Dit is een online platform voor werkzoekenden en werkgevers waar matching plaatsvindt op het gebied van vaardigheden in plaats van het CV. Ook is in samenwerking met het Regionale Mobiliteitsteam (hierna: RMT) bij- en omscholing ingezet om ondernemers duurzaam inkomenszekerheid te geven. De klantbegeleiders van Switch richtten deze omscholing vooral op sectoren waar tekorten waren.
Zo zijn bijvoorbeeld taxichauffeurs opgeleid tot chauffeurs voor inwoners die recht hebben op vervoer via de Wet maatschappelijke ondersteuning.
15
Gemeente Amsterdam Eindevaluatie Actieplan Veerkracht
Versie 3.0 16 mei 2023
In samenwerking met Duurzame Stad, Duurzame Banen zijn ondernemers aan de slag gegaan bij Banen met Toekomst. De klantbegeleiders wezen de ondernemers op overige dienstverlening, zoals het Trainingscentrum Werk van Werk Participatie en Inkomen. Of het platform House of Skills, waar werkzoekenden hun vaardigheden kunnen ontdekken en leren hoe ze deze in kunnen zetten in hun loopbaan.
4.3 Resultaten
In totaal hebben 2.050 ondernemers2 (31% van het totaal van Veerkracht) gebruik gemaakt van de dienstverlening van de loondienstroute. Dit betekent dat zij minimaal een intakegesprek hebben gehad. Een aanzienlijk gedeelte hiervan heeft daadwerkelijk een full- of parttime baan kunnen vinden, maar we hebben ook gezien dat veel deelnemers3 besloten na een intake of een langer traject volledig terug te gaan naar ondernemerschap, bijvoorbeeld omdat de economie weer aantrok. De hoofdredenen van uitstroom staan weergegeven in Figuur 4.
Hoofdredenen uitstroom loondienstroute in percentages Volledig terug naar ondernemerschap Fulltime of parttime werk in loondienst
13% 36%
17%
Uitstroom ZZP na inzet RMT-scholing
7% 27%
Doorstroom naar Participatiewet/NUG Overig
Figuur 7. ‘Hoofdredenen uitstroom loondienstroute in percentages per 11-2021’. Bron: Eigen administratie Switch 11-2021 t/m 12-2022.
Slechts 10% van de ondernemers die de loondienstroute in deze periode volgden, zijn ingestroomd in de Participatiewet. Dit betekent dat 90% van de deelnemers van Switch geen bijstandsuitkering heeft aangevraagd. In 2021 hebben bijna 150 ondernemers een omscholingsverzoek gedaan: 96 werden vanuit RMT-gelden betaald en ruim 50 nog in de voorloper hiervan (scholingsbudget Veerkracht). In 2022 zijn 252 ondernemers begeleid richting om- of bijscholing bij het
2
Informatie vanuit Dashboard Veerkracht d.d. 2-1-2023. Gegevens tussen 11-2021 en 12-2022. Bij gegevens voor deze periode was geen duidelijk en passend onderscheid gemaakt tussen de uitstroom redenen. 3
16
Gemeente Amsterdam Eindevaluatie Actieplan Veerkracht
Versie 3.0 16 mei 2023
RMT. Veerkracht deelnemers zorgden in 2022 voor bijna 20% van het aandeel scholingsaanvragen die door de gemeente zijn ingediend bij het RMT Groot-Amsterdam. De loondienstroute wordt door ondernemers gewaardeerd met een 7,1 op een schaal van 1 tot 10. Zij geven aan voornamelijk inzicht te hebben gekregen in welke banen in loondienst bij ze passen, hoe zij een baan in loondienst kunnen vinden en ze hebben (meer) vertrouwen in hun eigen toekomst. Ondernemers hebben de dienstverlening toegepast door zich te oriënteren op de arbeidsmarkt en vacatures, te solliciteren en hun netwerk te vergroten.
Zo zeiden ondernemers het volgende over de dienstverlening van de loondienstroute: “Door de tools van de arbeidsmarkt verkenning ben ik weer bewust geworden van mijn kwaliteiten en competenties. Hierdoor kan ik mezelf gemakkelijker oriënteren in functies en branches.” “Ik heb net JA gezegd op mijn nieuwe baan! Doordat zij naar me luisterden, goede vragen stelden en me bewust maakten van wat ik wil, kan en nodig heb (…) heb ik minder getwijfeld en ben ik veel doelbewuster op het vinden van een nieuwe werkplek af gegaan!” “Dat het daarna meteen afgelopen was, had ik niet verwacht. Ik had meer begeleiding verwacht.”
4.4 Geleerde lessen Hybride werken als uitkomst voor ondernemers die hun bedrijf niet willen opgeven. Tijdens de begeleiding is gebleken dat de meeste ondernemers hun onderneming willen behouden. De klantbegeleiders van Switch hebben ondernemers veelal begeleid in het proces waarin zij twijfelden tussen ondernemerschap en een baan in loondienst. Het bleek essentieel dat dit keuzeproces ondersteund werd door een begeleider met specifieke kennis van de situatie, zodat de ondernemers uiteindelijk een duurzame keuze konden maken. Een deel van de ondernemers koos uiteindelijk voor ‘hybride werken’: parttime werken in loondienst naast een eigen onderneming. Zo kregen de ondernemers inkomenszekerheid, zonder dat ze hun bedrijf – inclusief de eigenwaarden die daaraan wordt ontleend - hoefden op te geven. Denk bijvoorbeeld aan een zelfstandig beeldend kunstenaar met een sterk fluctuerend inkomen die de verkoop van kunstwerken aanvult met een parttimebaan. De uitdaging is om deze ondernemers te motiveren parttime te gaan werken in een functie die wellicht niet optimaal aansluit op hun “droombaan” maar wel de kosten in het levensonderhoud goeddeels dekt. De voormalig Switch klantbegeleiders kennen en begrijpen het perspectief van de hybride ondernemer. Ondernemers hebben behoefte aan het verkennen van opties in loondienst.
Voor de coronacrisis ondersteunde de afdeling zelfstandigen niet actief bij het vinden van een baan. Uit de ervaringen van Veerkracht blijkt dat ongeveer 31% van de ondernemers een (parttime) baan in loondienst overweegt. Op basis van deze lessen blijven in ieder geval in 2023 nog 3 voormalig Switch klantbegeleiders actief om ondernemers gericht te begeleiden richting loondienst. De nadruk zal daarbij meer komen te liggen op het hybride traject (bemiddelen richting parttime werk in combinatie met de eigen onderneming). Ze zullen daarbij bij voorkeur sturen op het vinden van banen in die sectoren waar grote tekorten zijn (zoals techniek/bouw,
17
Gemeente Amsterdam Eindevaluatie Actieplan Veerkracht
Versie 3.0 16 mei 2023
zorg, ICT en transport) met het oog op stabiel inkomen en duurzaam perspectief. Zo blijft in ieder geval voor 2023 aandacht voor zelfstandigen op zoek naar een baan in loondienst. In Q4 van 2022 wordt deze aanpak geëvalueerd.
4.5 Integraliteit met re-integratie instrumenten De loondienstroute heeft bijgedragen aan integrale dienstverlening. Ondernemers hadden dankzij de inspanningen van Switch toegang tot instrumenten die veelal werden ingezet bij re-integratie van Amsterdammers met een reguliere bijstand. Zo hebben de ondernemers ook gebruikgemaakt van het Trainingscentrum Werk. Dit is het overkoepelend trainingsaanbod van de gemeente gericht op werk en re-integratie. Zoals sollicitatietrainingen of begeleiding bij het maken van een carrièreswitch. Niet alleen ondernemers hadden baat bij de dienstverlening van Switch. Ook is voor mensen uit de reguliere bijstand toegang tot meer vormen van dienstverlening gecreëerd. Zo konden zij aansluiten bij de bovengenoemde training Arbeidsmarktverkenning van Switch. Tijdens het Switch evenement op 10 november 2022 in de Tolhuistuin lieten naast ondernemers ook Amsterdammers in de bijstand zich informeren over de (om)scholingskansen van het RMT. Zo was Switch continu opzoek naar manieren om dienstverlening voor ondernemers toegankelijk te maken voor bijstandsgerechtigden en vice versa.
18
Gemeente Amsterdam Eindevaluatie Actieplan Veerkracht
Versie 3.0 16 mei 2023
5 Actielijn 2: Ondernemersdienstverlening
5.1 Inleiding Voor de coronacrisis bood de gemeente kosteloos coaching aan ondernemers die een Bbz uitkering ontvingen of minder dan 120% van het wettelijk sociaal minimum verdienden. De coaching hielp deze ondernemers om de bedrijfsvoering en ondernemersvaardigheden te verbeteren. Deze dienstverlening is vanuit Veerkracht opgeschaald en uitgebreid. Zo was deze tijdens Veerkracht toegankelijk voor alle Amsterdamse ondernemers met een ondersteuningsbehoefte die geraakt waren door de coronacrisis. Dit hoofdstuk omschrijft de acties die zijn uitgevoerd om de bedrijfsvoering en ondernemersvaardigheden van ondernemers te verbeteren, wat de resultaten van deze acties zijn en wat we geleerd hebben tijdens het uitvoeren van deze route.
5.2 Aanpak
Via een intake haalde de klantbegeleider de hulpvraag van de ondernemer naar boven en verwees deze vervolgens naar een van de onderstaande instrumenten. Ondernemers konden coaching krijgen om hun ondernemersvaardigheden of bedrijfsvoering te verbeteren. Zij konden een verkort traject van 6 weken of een verlengd traject van 5 maanden volgen. Verder konden zij (online) workshops volgen gericht op thema’s die ondernemers helpen bij hun bedrijfsvoering. Zoals financiën of marketing. Ondernemers konden verdere verdieping zoeken in een 1-op-1 werksessie. Dit is praktijkgerichte ondersteuning op thema's zoals: financiën, het maken van een doorstartplan of websitebouwen. De sessies zijn gericht op de behoefte van de ondernemer. We zijn gestart met Oplus, een Publiek Private Samenwerking (PPS) van gemeente Amsterdam, ROC van Amsterdam-Flevoland, Hogeschool van Amsterdam, ZZP Mokum en Stichting ZZP Nederland. De samenwerking had tot doel de ontwikkeling van ondernemende vaardigheden te stimuleren, zodat de wendbaarheid en weerbaarheid van ondernemers toenemen. Ondernemers in de kunst- en cultuursector die door corona onvoldoende inkomsten uit de onderneming konden genereren, konden Het Fundament volgen. Het Fundament is een programma waarin ondernemers binnen deze sector noodzakelijke ondernemersvaardigheden leren.
Deze doelgroep is gekozen omdat de culturele sector hard is getroffen door de coronacrisis en te maken kreeg met een sterke afname van opdrachten. De cultuursector was met 21,1% dan ook de grootste doelgroep van
19
Gemeente Amsterdam Eindevaluatie Actieplan Veerkracht
Versie 3.0 16 mei 2023
Veerkracht (zie Figuur 3). Het programma is uitgevoerd in samenwerking met Stichting Cultuur+Ondernemen.
5.3 Resultaten
In totaal hebben 2.614 ondernemers4 (39,4% van het totaal van Veerkracht) gebruik gemaakt van de dienstverlening van de ondernemersroute. Dit betekent dat zij minimaal een intakegesprek hebben gehad. Ondernemers scoren de ondernemersroute met een 7,3 op een schaal van 1 tot 10. In het klanttevredenheidsonderzoek geven zij aan voornamelijk geholpen te zijn met het (beter) voortzetten van hun eigen onderneming, dat zij weer voor hun eigen inkomen kunnen zorgen en dat zij (meer) vertrouwen in de eigen toekomst hebben gekregen. Zij hebben de dienstverlening toegepast door aan hun ondernemingsplan te werken, naar de bedrijfsvoering te kijken en het eigen netwerk te vergroten. De meeste ondernemers in deze route volgden coaching. In Figuur 8 is te zien hoe de ondernemers verdeeld waren over de instrumenten van de ondernemersroute.
Aantal ondernemers 4% 11%
Verkorte coaching (1.163) 44%
Verlengde coaching (480) Workshops (625)
23%
1-op-1 werksessies (298) Het Fundament (105) 18%
Figuur 8. ‘Verdeling van de ondernemers over de instrumenten van de ondernemersroute’. Bronnen: Dashboard Begeleidingsdiensten Coaching 27-12-2022 en administratie Het Fundament.
Ondernemers ontvingen een korte enquête tijdens of na het volgen van coaching, workshops en 1-op-1 werksessies. Dit leidde tot de volgende resultaten:
Tabel 2. ‘Beoordeling van ondernemers op de inhoud van de instrumenten en wat zij in de praktijk hebben gebracht’. Bron: Mentimeter 12-12-2022.
Type dienstverlening Verkorte coaching
4
Cijfer (1-5) In de praktijk gebracht 4,6 Marketing
Informatie van Dashboard Veerkracht d.d. 2-1-2023
20
Gemeente Amsterdam Eindevaluatie Actieplan Veerkracht
Versie 3.0 16 mei 2023
Verlengde coaching Workshops
4,7 4,3
1-op-1 Werksessies
4,8
Focus aanbrengen in het aannemen van projecten of het doel van de onderneming Verhogen zelfvertrouwen Zie ‘verkorte coaching’ Afhankelijk van thema Marketing: denken vanuit de klant Algemeen: website optimaliseren Algemeen: inzetten LinkedIn Afhankelijk van thema Algemeen: website optimaliseren
Onderstaand twee voorbeelden van inzichten die ondernemers in de praktijk gaan brengen na het volgen van de dienstverlening uit de Ondernemersroute: “This coaching was focused on marketing strategies. I have been given a series of suggestions by the coach on how to promote my business better which I have put in practice resulting in a growth of clients.” “Ik had er meer van verwacht. Op zich deed *de coach* het prima, maar wij waren niet de beste match. (…) Een coach moet ook luisteren, maar daar heb ik geen tijd voor. Ik zit hier gewoon om dingen te doen.”
De workshops worden positief beoordeeld met een 4,3 op een schaal van 1 tot 5. De geïnterviewden geven aan dat de een-op-een werksessies vooral hebben geholpen bij het stellen van persoonlijke doelen. Voor dit instrument geven de deelnemers een 4,8. De komende periode wil Oplus focussen op het goed ontsluiten, versterken en laagdrempelig maken van het bestaande aanbod van voornoemde partners. Gemeente Amsterdam en ROC van Amsterdam-Flevoland werken samen aan een gezamenlijk gedragen plan om Oplus verder te brengen.
De waardering voor Het Fundament is als volgt: Deelnemers beoordelen het programma met een 4,3 op een schaal van 1 tot 5. Het Fundament is een specifiek, branchegericht programma. De ondernemers in de kunst- en cultuursector geven aan dat zij zich hierdoor begrepen voelen tijdens het programma. Het Fundament heeft met name geleid tot zelfreflectie en het aanleren van bedrijfsmatige onderwerpen zoals facturering. Uit de eigen evaluatie van Het Fundament blijkt dat het programma voor 91% van de respondenten in een enquête onder deelnemers geleid heeft tot meer inkomen. Voor 41% van de respondenten leidde het zelfs tot een inkomensverhoging van meer dan 30%. De ondernemers geven aan na het volgen van Het Fundament hogere tarieven te hanteren en/of hun klantenbestand te hebben uitgebreid. Ook hebben ze effectiever gebruik gemaakt van hun netwerk. Verder onderneemt 32% van de respondenten nu hybride. Verder is opvallend dat er van de in totaal 105 deelnemers aan de vijf programma’s, er niemand is afgevallen gedurende de looptijd van het programma.
21
Gemeente Amsterdam Eindevaluatie Actieplan Veerkracht
Versie 3.0 16 mei 2023
Een deelnemer van het Fundament omschrijft het programma als volgt: “Ongelofelijk mooie cursus. De intensiteit van deze cursus ligt erg hoog. Zo mooi om veel aanvullende informatie te krijgen over deze verschillende onderwerpen. Goede en sterke verschillende sprekers.”
5.4 Geleerde lessen Ondernemers zijn zeer te spreken over het aanbod van de ondernemersroute. De ondernemers zijn zeer te spreken over de coaching, workshops en werksessies. Slechts een gering aantal ondernemers noemt verbeterpunten. De trend hierin is dat zij graag meer sessies of meer verdieping zouden willen. Meer aandacht voor de keuze voor ondernemerschap. De ondernemersroute is opgezet om de vaardigheden van ondernemers te ontwikkelen. In de praktijk bleek dat ondernemers vooral behoefte hadden aan ondersteuning in het maken van de keuze al dan niet door te gaan met hun bedrijf. Daarom ontwikkelde de ondernemersroute zich ook richting scholing en financiële onderdelen van de bedrijfsvoering (zoals Gun Jezelf een Doorstartplan). De workshop Gun jezelf een Doorstartplan wordt nog steeds aangeboden en goed afgenomen. Deze dienstverlening helpt de kwetsbare ondernemers bij het bepalen hoe ze genoeg inkomsten kunnen genereren en wordt als laagdrempelig ervaren, onder meer door de manier van (zelfstandig) inschrijven, de mogelijkheid buiten werktijd deel te nemen en het gedigitaliseerde aanbod. We onderzoeken de mogelijkheid om deze workshop door te ontwikkelen naar een interactieve e-learning, zodat deze op ieder moment te raadplegen is voor de Amsterdammers. Uiteraard blijft ook dan mogelijk om verdieping te vinden in een een-op-een werksessie of via coaching.
Een leven lang leren en ontwikkelen is ook voor ondernemers van belang. Niet alle ondernemers blijven investeren in het ontwikkelen van hun ondernemersvaardigheden. Zij worden gehinderd door een gebrek aan mogelijkheden, tijd, structuur, middelen en een gevoel van urgentie. Dit terwijl de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt snel gaan en het voor ondernemers belangrijk is om te blijven werken aan de eigen flexibiliteit en wendbaarheid (op de arbeidsmarkt). Corona heeft dit probleem nog duidelijker aan de oppervlakte gebracht. Hoe groter de ondernemersvaardigheden, hoe flexibeler gereageerd wordt op tegenslag. Daarom kan het inzetten voor ontwikkelen van ondernemersvaardigheden preventief werken. Voor de gemeente ligt een opgave de voorzieningen hiervoor te faciliteren. De vraag naar de voorzieningen, inclusief fysieke locaties, voor het ontwikkelen van deze vaardigheden toegespitst op de ambities van de (lokale) deelnemers wordt de komende tijd doorontwikkeld, waarbij de focus sterk komt te liggen op de Masterplangebieden en Noord. Het aanbod van de ondernemersroute was dankzij digitalisering toegankelijk. Alle workshops werden online aangeboden. Ondernemers konden zichzelf aanmelden, ook voor workshops die buiten werktijd werden gegeven. Hierdoor was de dienstverlening laagdrempelig en kon deze doorgezet worden tijdens de lockdowns.
22
Gemeente Amsterdam Eindevaluatie Actieplan Veerkracht
Versie 3.0 16 mei 2023
6 Actielijn 3: De-escalatie route
6.1 Inleiding De de-escalatie route richtte zich op het voorkomen of wegnemen van problematische schulden en/of geestelijke nood. Ondernemers die hiermee te maken hebben werden met voorrang geïdentificeerd en geholpen. De acties die vooraf voor de route waren geformuleerd richtten zich op het intensiveren van de begeleiding en aandacht voor geestelijke nood. Dit hoofdstuk omschrijft de acties die zijn uitgevoerd om problematische schulden en/of geestelijke nood te voorkomen of weg te nemen, wat de resultaten van deze acties zijn geweest en wat we geleerd hebben tijdens het uitvoeren van deze route.
6.2 Aanpak
Zoals verwacht leidde de coronacrisis tot een toename van schuldenproblematiek bij ondernemers. Daarom is de capaciteit voor het bieden van schuldhulpverlening opgeschaald. Verder zijn er vanuit elke buurtteamorganisatie twee dedicated schuldhulpverleners beschikbaar gesteld voor het ondersteunen van ondernemers. Tussen de ketenpartners zijn samenwerkingsafspraken gemaakt. De gemeente, de buurtteamorganisaties en de gespecialiseerde schuldhulpverleningsbureaus hebben oplossingen voor knelpunten in het ketenproces bedacht, werkafspraken opgesteld en vastgesteld. Ondernemers konden coaching ontvangen bij het (tijdig) beëindigen van hun bedrijf om een toename van de schulden te voorkomen. De gemeente heeft proactief ondernemers op de hoogte gesteld van landelijke initiatieven en programma’s, het aanbod van schuldhulpverlening en van minimaregelingen. Samen met de GGD is aanbod voor laagdrempelige mentale ondersteuning ontwikkeld. Dit aanbod bestond uit het platform Amsterdam Mentaal Gezond - Thrive en een telefonische hulplijn. Het platform biedt ondernemers ondersteuning en tools waarmee zij hun mentale gezondheid kunnen vergroten. De telefonische hulplijn is in samenwerking met Prezens en Arkin Preventie opgezet. Ondernemers kregen via deze hulplijn drie gratis gesprekken aangeboden. Indien nodig kon er n.a.v. deze gesprekken een warme overdracht plaatsvinden naar de GGZ.
Verder is een routekaart ontwikkeld waar medewerkers kunnen zien welke mentale ondersteuning het best past bij de ondernemer. Naast de schuldhulpverlening bood deze route Ondersteuning bij Boekhouding en Budgetcoaching. Met name deze eerste ondersteuning was van belang, omdat veel ondernemers ondersteuning nodig hebben bij de boekhouding van hun bedrijf. In totaal
23
Gemeente Amsterdam Eindevaluatie Actieplan Veerkracht
Versie 3.0 16 mei 2023
hebben 89 ondernemers Ondersteuning bij Boekhouding en 9 ondernemers Budgetcoaching ontvangen.
6.3 Resultaten
Ondernemers weten de gemeente beter te vinden bij schulden. Dankzij proactieve telefonische benadering en preventieve inzet zijn er uiteindelijk meer meldingen tot schuldhulp gekomen. In totaal ontvingen 1.9755 ondernemers ondersteuning van schuldhulpverlening (29,7% van het totale bereik van Veerkracht). De gemeente bood voor Veerkracht al schuldhulpverlening aan ondernemers. De gemeente kon destijds pas ondersteuning bieden wanneer er sprake was van problematische schulden. Tijdens Veerkracht heeft de dienstverlening, naast de curatieve hulpverlening, een meer preventief karakter gekregen, waardoor ook ondernemers die dreigen in de schulden te komen geholpen werden. De ondernemers scoren de de-escalatieroute gemiddeld met een 6,4. De onderzoekers merken op dat de spreiding tussen de antwoorden erg groot is. Ondernemers waren of erg ontevreden met de dienstverlening of erg tevreden. Aan de interviews die zijn gehouden om de klanttevredenheid te toetsen deden maar 2 ondernemers mee.
Zo zeggen ondernemers het volgende over schuldhulpverlening: “Bij mijn schuldhulpverlening ben ik uitzonderlijk goed en constructief geholpen door de gemeente. Daar ben ik tot op heden nog steeds zeer tevreden over.” “Schuldhulp viel na 1 gesprek weg. Niks aan gehad.”
6.4 Geleerde lessen Schuldhulpverlening is essentieel in een crisissituatie; een proactieve benadering werkt. Bij een crisis is het risico op problematische schulden bij ondernemers groter. Dat zien we niet alleen bij de coronacrisis, maar ook bij de huidige energiecrisis. Daarom is het essentieel om de schuldhulpverlening rondom ondernemers goed in te richten. Veerkracht leert ons dat het niet alleen gaat om de hulpverlening zodra er schulden zijn, maar ook het bieden van preventieve hulp. Het proactief en tijdig informeren van ondernemers met financiële problemen werkt: veel ondernemers die eerst aangaven geen hulp te willen, zijn later alsnog teruggekomen voor schuldhulpverlening. Hierbij is een persoonlijke aanpak wenselijk om de drempel te verlagen. Samenwerking met de keten is essentieel. Ondernemers die financiële problemen hebben kunnen bij verschillende partijen zich melden of hulp zoeken. Snelle en goede doorverwijzingen zijn belangrijk om te voorkomen dat de ondernemer afhaakt. De verbeterde samenwerking met de buurtteam organisaties en
5
Informatie vanuit Dashboard Veerkracht d.d. 2-1-2023
24
Gemeente Amsterdam Eindevaluatie Actieplan Veerkracht
Versie 3.0 16 mei 2023
schuldhulpverleningsbureaus blijft merkbaar in de schuldhulpverlening. De afstemming zorgt voor betere hulpverlening voor de Amsterdamse ondernemer. De samenwerking met de GGD leverde minder op dan verwacht. Verder heeft de samenwerking met de GGD niet veel deelnemers opgeleverd. Zo blijkt uit een terugkoppeling van de GGD dat de hulplijn nauwelijks gebeld is. In de begeleiding van ondernemers is het belangrijk dat de schuldhulpverleners bij signalen van eventuele mentale problematiek de juiste hulp weten in te schakelen. Hiervoor is de routekaart ontwikkeld. Klanttevredenheid rondom schuldhulpverlening vraagt om verdieping van de resultaten. De de-escalatieroute scoorde het laagst van de drie routes. De respons voor de interviews voor Veerkracht was voor de de-escalatieroute helaas te laag om conclusies te kunnen trekken. Daarom volgt dit jaar een klanttevredenheidsonderzoek dat zich richt op de schuldhulpverlening voor ondernemers om verder te onderzoeken hoe we de dienstverlening kunnen verbeteren. De ondernemer kan laagdrempelig om hulp bij schulden vragen. Ondernemers kunnen nog steeds digitaal aangeven dat zij hulp nodig hebben bij schulden, waarnaar de gemeente direct contact met hen opneemt.
25
Gemeente Amsterdam Eindevaluatie Actieplan Veerkracht
Versie 3.0 16 mei 2023
7 Actielijn 4: Toegang organiseren
Om de ondernemers met een hulpvraag te bereiken is het belangrijk dat de toegang tot de dienstverlening goed wordt georganiseerd. Hiervoor stonden het platform/website Onderneemvaardig, triage en Ondernemersadviespunten op de agenda. Dit hoofdstuk beschrijft welke acties hiervoor zijn uitgevoerd en wat de resultaten zijn.
7.1 Aanpak
Het digitale platform Onderneemvaardig biedt een overzicht van instrumenten passend bij de toekomst die ondernemers voor ogen hebben. Zo konden ondernemers zich via het platform inschrijven voor de dienstverlening van de ondernemersroute. In 2021 heeft het platform 9.269 nieuwe bezoekers gehad en 3.032 terugkerende bezoekers. In 2022 heeft het platform Onderneemvaardig 5.441 nieuwe bezoekers gehad en 1.439 terugkerende bezoekers. De afdeling Ondersteuning Ondernemers van de gemeente, heeft over de periode van Veerkracht pilots van Adviespunten voor Ondernemers geopend in verschillende stadsdelen van Amsterdam. Deze Adviespunten waren bedoeld om laagdrempelige dienstverlening voor de ondernemers te realiseren. De adviespunten zijn in Zuidoost, Nieuw-west, West, Zuid en Oost gerealiseerd.
7.2 Resultaten
De dienstverlening van Veerkracht was dankzij het platform en de adviespunten laagdrempelig toegankelijk. Voorafgaand aan Veerkracht werd d.m.v. een gesprek inzicht verkregen in de profielen van de ondernemers en op basis hiervan werd de ondernemer doorgestuurd naar de meest passende dienstverlening. Een aanvraag voor inkomensregeling kon pas worden aangevraagd nadat een klantbegeleider van de gemeente was gesproken. Het plan was om deze gesprekken, oftewel de triage, door te ontwikkelen. Gedurende de coronacrisis is echter gebleken dat een groot deel van de doelgroep zelfstandig ondernemers een hoge mate van zelfredzaamheid heeft en in de meeste gevallen digitaal vaardig is. Veel zelfstandigen kunnen op basis van gepubliceerde informatie zelf inschatten welke ondersteuning zij nodig hebben – bijvoorbeeld financieel of coaching – en willen graag zelf de benodigde informatie kunnen raadplegen en daarin een afweging maken. Er is daarom ingezet op het informeren van zelfstandigen (bijv. via Onderneemvaardig, mailings en belacties), zodat zij zelf rechtstreeks de juiste dienstverlening in kunnen schakelen.
26
Gemeente Amsterdam Eindevaluatie Actieplan Veerkracht
Versie 3.0 16 mei 2023
De adviespunten zijn minder goed bezocht dan verwacht. Op 25 oktober 2022 is gemeten dat sinds de start in februari 2021 en augustus 2021 in totaal 79 hulpvragen via de adviespunten zijn binnengekomen. De doelgroep lijkt er de voorkeur aan te geven hulpvragen via een andere weg te kunnen stellen, bijvoorbeeld telefonisch of via beeldbellen. In samenspraak met de betrokken stadsdelen zijn de adviespunten in Oost, West en Zuid daarom inmiddels gesloten. Het is nog te vroeg om de adviespunten te evalueren. De lockdowns hebben namelijk mogelijk ook een rol gespeeld in het beperkte bezoekersaantal op locatie.
7.3 Geleerde lessen Niet elke ondernemer is bereikt. Bij de start van de coronacrisis is de keuze gemaakt om iedereen financiële zekerheid te geven. Hierdoor is de beschikbare capaciteit voornamelijk ingezet op het afhandelen van Tozo en Bbzlight aanvragen. In mindere mate werd het gesprek over de persoonlijke situatie van de ondernemer gevoerd, wanneer deze een Tozo aanvraag indiende. Als een ondernemer zelf aangaf dat hij/zij een hulpvraag had volgde een intakegesprek met een klantbegeleider. Echter, ondernemers die denken geen hulp nodig te hebben, of geen hulp durven te vragen, worden op deze manier niet bereikt. Terwijl deze ondernemers mogelijk wel hulp nodig hebben. Inmiddels is het aantal Bbz-aanvragen weer op een beheersbaar niveau. Hierdoor kunnen de klantbegeleiders de ondernemers weer allemaal spreken. Ook is de mogelijkheid van een integraal adviesgesprek weer ingesteld en krijgen zelfstandigen bij een Bbz-aanvraag een intake- gevolgd door een eventueel toekomstgesprek. Digitale aanpassingen zorgen voor laagdrempelige dienstverlening. Dankzij de geleerde lessen op het gebied van digitale vaardigheid en het meer centraal stellen van het vertrouwen in de Amsterdammer, is het proces van het indienen van een Bbz aanvraag aangepast.
Inmiddels kunnen Amsterdamse ondernemers zelf bepalen of zij een hulpvraag met een medewerker willen bespreken of dat zij rechtstreeks een digitale (of schriftelijke) Bbz aanvraag doen. Voor corona kon dat pas na een intake met een medewerker van de gemeente. Ook de mogelijkheid om te beeldbellen is inmiddels standaard opgenomen in het dienstverleningsconcept waarbij de ondernemer kan aangeven waar zijn voorkeur naar uitgaat. De adviespunten worden doorontwikkeld naar een ondernemers hub. Voor de adviespunten in Nieuw-west en Zuidoost is gekozen deze vooralsnog open te houden en deze door te ontwikkelen naar een ondernemers hub, passend bij de ambities uit de Masterplannen. Ook in het kader van de Aanpak Noord worden dergelijke plannen nu verder uitgewerkt.
27
Gemeente Amsterdam Eindevaluatie Actieplan Veerkracht
Versie 3.0 16 mei 2023
8 Actielijn 5: Proces en organisatie
Om de actielijnen te ondersteunen dienen IT, informatievoorziening, processen en de programmaorganisatie optimaal ingericht te zijn. Dit hoofdstuk gaat in op de acties die in dit kader zijn opgezet en de behaalde resultaten.
8.1 Aanpak
Een verdeelstation is in gebruik genomen om ondernemers die contact wilden met een medewerker automatisch te verdelen in een apart bestand. Dit systeem werkte goed, zo is 30% van de ondernemers die coaching hebben ontvangen binnengekomen via het verdeelstation. Ook de proceskaart van Veerkracht was in gebruik. Op deze wijze waren de klantbegeleiders op de hoogte van het beschikbare aanbod, de toelatingseisen en het aanmeldingsproces. Het dashboard van Veerkracht is ingericht. Hierin was te lezen hoeveel unieke deelnemers begeleid zijn, welke vorm van dienstverlening zij ontvangen, hoeveel ondernemers uitstromen, etc.
8.2 Resultaten
Deze actielijn zorgt indirect voor een betere dienstverlening voor de ondernemer.
28
Gemeente Amsterdam Eindevaluatie Actieplan Veerkracht
Versie 3.0 16 mei 2023
9 Conclusie en aanbevelingen
9.1 Algehele conclusie Ondernemers zijn positief over Veerkracht en zijn geholpen in hun bestaanszekerheid. De conclusie is dat Veerkracht overwegend positief is beoordeeld door de Amsterdamse zelfstandigen. Zij beoordelen het programma gemiddeld met een 7. Afgaande op wat zij zelf aangeven bood Veerkracht voldoende perspectief en bestaanszekerheid aan zelfstandigen, wat er mede aan heeft bijgedragen dat 90% van haar deelnemers niet afhankelijk is geworden van de bijstand (inclusief het Bbz). Zelfstandigen geven aan dat zij dankzij Veerkracht hun eigen onderneming (beter) kunnen voortzetten en dat zij (meer) vertrouwen hebben in de eigen toekomst en in de toekomst van hun onderneming. Wij zien zo aanwijzingen dat de initiële doelstellingen van het programma zijn behaald. Dankzij Veerkracht weten ondernemers de gemeente beter te vinden. Ondernemers weten de afdeling nu beter te vinden. Dit is te zien in de aantallen bij schuldhulpverlening (zie Figuur 9). Verder bleek dit uit de interviews gehouden bij het klanttevredenheidsonderzoek in maart 2023. Ondernemers gaven daarbij aan dat zij dankzij hun ervaringen met Veerkracht weer bij de gemeente aan zouden kloppen als zij hulp nodig hebben. Ook wordt verwacht dat de instroom in Bbz dit jaar met 30-40% verhoogt ten opzichte van 2019. Dit is gebaseerd op de trend van de afgelopen maanden.
Door de Tozo uitkering en de Veerkracht dienstverlening, lijken meer ondernemers dan voorheen de weg naar het gemeentelijk ondernemersloket te vinden. Daarmee bereikt en helpt de gemeente meer ondernemers dan daarvoor. Dankzij de iteratieve insteek van Veerkracht werd de dienstverlening aangepast waar nodig. De enorme piek in aanvragen en blijvende onzekerheid vanuit het Rijk over de verschillende financiële regelingen, zorgen voor een enorme druk op de gemeente. Met als drukste periode april 2022 van 656 Tozo aanvragen in één week. Ondanks deze grote druk op het bieden van inkomenszekerheid, kon met Veerkracht veel meer ondersteuning en dienstverlening worden geboden aan een aanzienlijk aantal Amsterdamse ondernemers (90%, zie Figuur 5). De kracht zit onder meer in de iteratieve insteek van het programma, waardoor signalen snel werden opgevangen en de dienstverlening werd aangepast waar nodig. De coronacrisis is voorbij maar veel ondernemers blijven onzeker over de toekomst van hun bedrijf. De coronacrisis heeft de kwetsbare positie van veel Nederlandse zelfstandigen en arbeidskrachten met flexibele contracten extra zichtbaar gemaakt. Toch stijgt het aantal ondernemingen in Nederland weer; in het eerste kwartaal van 2023 was maar liefst 70 procent van alle bedrijven een eenmanszaak6. Veel ondernemers blijven echter onzeker over de toekomst van hun onderneming. 6
https://www.cbs.nl/nl-nl/visualisaties/dashboard-economie/bedrijven#A-U
29
Gemeente Amsterdam Eindevaluatie Actieplan Veerkracht
Versie 3.0 16 mei 2023
Oorzaken hiervoor zijn onder meer de hoge energiekosten, de gevolgen van de oorlog in Oekraïne en de gestegen personeelstekorten op de arbeidsmarkt. Vooral in de horeca, detailhandel, cultuur en sport & recreatie hebben ondernemers vaker te maken met deze oorzaken en ook nog steeds met de gevolgen van de coronacrisis. Daarom wil het college zich gericht blijven inzetten om de bestaanszekerheid van de (kwetsbare) ondernemers duurzaam te versterken. Andere vormen van dienstverlening van Veerkracht worden doorontwikkeld. Uit de resultaten van Veerkracht werden een aantal verbeterpunten zichtbaar. Zo dient de klanttevredenheid van schuldhulpverlening aan ondernemers nader onderzocht te worden. Het aantal deelnemers aan het onderzoek was te laag om conclusies hierover te trekken. In 2023 wordt dit onderzoek uitgevoerd om de dienstverlening te verbeteren. Verder leverde de dienstverlening opgezet omtrent mentale ondersteuning niet veel deelnemers op. Ook de ondernemers adviespunten werden minder bezocht dan verwacht. Deze worden doorontwikkeld naar ondernemer hubs. Verder gaven ondernemers in de klanttevredenheidsonderzoeken aan behoefte te hebben aan meer nazorg. Dit laatste wordt verder besproken in de aanbevelingen.
9.2 Aanbevelingen voor de toekomst Start de dienstverlening met een oriëntatiefase. Door de aanhoudende onzekerheid die verband hield met de ontwikkelingen en de aanpak van het coronavirus, is de zelfstandig ondernemer lange tijd zoekende geweest. Ondernemers probeerden in eerste instantie hun eigen onderneming te behouden, maar hebben daarna ook overwogen om in loondienst te gaan werken, waarna zij opnieuw kozen voor volledig of hybride zelfstandig ondernemen. De doelgroep wordt gekenmerkt door denken in verschillende kansen en wil dit onderzoeken. In het geval van een (onverwachte) crisis dan is het van belang om rekening te houden met dit kenmerk en daar de begeleiding vanuit de gemeente incrementeel op in te richten. Om de ondernemers te helpen bij het maken van keuzes kan een oriëntatiefase worden ingezet als voorstadium voor de dienstverlening. Hierin ontvangen ondernemers meer algemene informatie over de dienstverlening, zoals nu wordt gedaan in het adviesgesprek. Ook wordt in dit onderdeel duidelijk gemaakt wat zij kunnen verwachten. Zowel van de dienstverlening van de gemeente als wat de consequenties zijn bij het stoppen met het bedrijf. De tweede fase betreft intensieve, individuele begeleiding van de ondernemers richting werk. Ondernemers die besluiten door te gaan met de eigen onderneming kunnen hun bedrijf versterken in de ondernemersroute of deescalatieroute.