eindevaluatie-korte-wapenstok-buitengewone-opsporingsambtenaren-boas.pdf

6.1 Blijven dragen van de wapenstok Bijna alle ondervraagde boa’s die de korte wapenstok tijdens de proefperiode hebben gedragen, zouden deze willen blijven dragen (figuur 6.1). Daarvan wil het merendeel (95%) de wapenstok altijd dragen en drie procent alleen op specifieke tijdstippen of plaatsen. Figuur 6.1 Zou je een korte wapenstok willen blijven dragen tijdens je werk? (n=37, procenten) 95

0%

20% ja, altijd

40%

3 3

60%

ja, alleen op specifieke tijdstippen en/of plaatsen

80% nee

100%

weet ik niet, geen antwoord

Boa’s noemen verschillende redenen waarom ze de korte wapenstok willen blijven dragen tijdens hun werk. Allereerst noemen ze hun eigen veiligheid en de veiligheid van hun collega’s. Ze benadrukken dat hun werk plotseling onveilig kan worden en dat het belangrijk is om zichzelf te kunnen verdedigen als dat nodig is. Daarnaast geven boa’s aan dat de wapenstok een preventieve werking heeft. Alleen al het dragen van de wapenstok zorgt er volgens hen voor dat burgers anders op hen reageren. In situaties die dreigen te escaleren, merken ze bovendien dat het dreigen om de wapenstok te pakken vaak al een de-escalerend effect heeft. “Ons werk kan soms op onverwachte momenten onveilig worden, waardoor er geen tijdstippen aan gekoppeld kunnen worden. Zeker met een veranderende maatschappij, in de zin van, agressie denk ik dat het nodig is om de wapenstok vast te dragen.” – boa (enquête) “Omdat het zichtbaar afschrikt bij een van mijn aanhoudingen heb ik de wapenstok getrokken en je zag zichtbaar dat de verdachte schrok en een stap terug deed waar hij eerder de hele tijd op mijn collega af bleef lopen, mede hierdoor hebben wij de verdachte zonder verder geweld aan kunnen houden.” – boa (enquête)

27

6.2 Wapenstok voor alle boa’s in de buitendienst Het grootste deel (81%) van de ondervraagde boa’s geeft aan dat ze vinden dat alle boa’s in de buitendienst in Amsterdam een korte wapenstok zouden moeten krijgen (figuur 6.2). Een kleiner deel (8%) is het hier niet mee eens of niet mee oneens en vijf procent vindt niet dat alle boa’s een wapenstok zouden moeten krijgen. Figuur 6.2 Ik vind dat alle boa’s in de buitendienst in Amsterdam een korte wapenstok moeten krijgen (n=37, procenten) 68

0%

20%

14

40%

60%

8

80%

5

5

100%

helemaal mee eens

mee eens

niet mee eens, niet mee oneens

mee oneens

helemaal mee oneens

weet ik niet, geen antwoord

Redenen die de boa’s in de enquête benoemen waarom alle boa’s in de buitendienst een korte wapenstok zouden moeten krijgen zijn dat er steeds meer kans is dat je als boa met agressie en geweld te maken krijgt. De boa’s benoemen dat een wapenstok zorgt voor meer veiligheid van de boa’s en dat ze in hun werk op straat steeds meer ervaren dat burgers agressief en onvoorspelbaar gedrag vertonen. Het hebben van een wapenstok kan dan helpen bij het veilig uitvoeren van het werk van de boa. De boa’s benoemen ook dat de omstandigheden op straat die in het Centrum spelen ook in de rest van de stad spelen waardoor het goed is als de boa’s in de hele stad een korte wapenstok zouden krijgen. Tot slot benoemen de boa’s dat ze merken dat het dragen van een wapenstok ervoor zorgt dat burgers op een andere manier naar hen kijken en op hen reageren. “Ik vind in het huidige klimaat op straat dat elke boa een wapenstok bij zich hoort te dragen ter bescherming. Onze bevoegdheden worden steeds ruimer en we staan steeds meer in de voorfront van agressie en geweld. Dan willen wij niet enkel onze vuisten en mond hebben ter bescherming.” – boa (enquête) “In Amsterdam is vaak gevaar in elk stadsdeel.

Mensen hebben meer lak aan ons en met een wapenstok is dat minder.” – boa (enquête) Ook een deel van de geïnterviewde betrokkenen van de proefperiode geven in de interviews aan dat ze voorstander zijn dat alle boa’s in de buitendienst een korte wapenstok krijgen. Ze geven aan dat het niet meer werkbaar is dat de boa’s geen wapenstok hebben, gezien de ontwikkelingen in de maatschappij. Er wordt volgens de betrokkenen meer gevraagd van de boa’s omdat de politie minder capaciteit heeft. Hierdoor komen de boa’s in situaties terecht waarbij het dragen van een korte wapenstok kan helpen om de situatie te de-escaleren en de veiligheid van de boa’s te waarborgen. De betrokkenen geven aan dat met de uitbreiding van het takenpakket van de boa’s het ook belangrijk is dat hun uitrusting wordt uitgebreid, en de wapenstok is daar volgens hen een belangrijke stap in. “Dan moeten we niet vergeten om onze mensen goed uit te rusten om die taken veilig te kunnen uitvoeren. Tegelijkertijd ook een beetje af van de naïviteit dat als het moeilijk wordt we de politie bellen. Als je er middenin staat heb je weinig tijd om de politie te bellen.” – betrokkene proefperiode (interview)

28

“Dat zou ook betekenen dat je dit in de hele stad doet, want het klopt, daar is toerisme minder, maar daar zijn de problemen niet minder. Het veiligheidsgevoel is daar niet per se hoger dan hier.” – betrokkene proefperiode (interview) Ook geeft een betrokkene aan dat er na deze proefperiode kan worden geconcludeerd dat de boa’s verantwoord zijn omgegaan met de wapenstok. Deze is niet vaak gebruikt om daadwerkelijk te slaan. Het dragen zelf en het dreigen met de wapenstok heeft volgens de betrokkene al bijgedragen aan het veilig kunnen uitvoeren van het werk van de boa’s. “Ze hebben laten zien nu dat er op een goeie manier mee omgegaan kan worden, dat de korte wapenstok niet zomaar gebruikt wordt. Dus daarom ben ik wel voor. Want ik vind wel dat het bijdraagt aan het veiligheidsgevoel voor mensen, gewoon het dragen al. En het dreigen, dat was mijn ervaring toen ook al, dat heeft wel effect als je zo’n ding draagt, want dat ziet men toch.” – betrokkene proefperiode (interview) De boa’s die aangeven dat ze twijfelen of het niet eens zijn dat alle boa’s in de buitendienst een korte wapenstok krijgen, geven als reden dat in sommige stadsdelen weinig sprake is van agressie en geweld op straat. Hierdoor is het volgens hen niet nodig dat boa’s in alle stadsdelen een wapenstok krijgen.

Het is volgens de respondenten belangrijk dat er goed per stadsdeel wordt gekeken waar het nodig is om de boa’s uit te rusten met een wapenstok. “Ik vind dat er een risicoanalyse gemaakt moet worden in alle stadsdelen. Ik vind niet dat iedereen een wapenstok moet krijgen in de buitendienst. Bij THOR centrum MOET een wapenstok standaard worden.” – boa (enquête) Een betrokkene bij de proefperiode geeft in een interview aan dat die niet vindt dat de boa’s een wapenstok moeten krijgen omdat ze zich onveilig voelen. De betrokkene geeft aan dat het belangrijk is om goed te kijken waarom en of het nodig is dat de boa’s een wapenstok krijgen. “Het mag absoluut niet voortkomen dat de wapenstok wordt gegeven aan boa’s omdat ze bang zijn. De wapenstok is een geweldsbevoegdheid, die hoor je te geven aan mensen die kunnen aantonen dat de huidige vorm van hun geweldsbevoegdheid niet afdoende is voor de rest.” – betrokkene proefperiode (interview)

6.3 Aanpassingen aan de wapenstok Tot slot is er aan de boa’s gevraagd of ze verbeteringen of aanpassingen zouden willen zien in het dragen, bevestigen of opbergen van de korte wapenstok. Het meest genoemde punt vanuit de boa’s is dat er een betere houder voor de wapenstok moet komen. De houder die ze nu hadden, zorgde ervoor dat de wapenstok los zat. Hierdoor kon de wapenstok losraken en moesten de houders soms met plakband en elastiek worden vastgezet. Dit wordt ook onderschreven door de geïnterviewde betrokkenen bij de proefperiode in de interviews. Een betrokkene stelt dat er verschillende draagmiddelen voor de korte wapenstok zijn en geeft als suggestie dat er voor de boa’s een uniforme houder wordt gekozen. “In het begin was de houder erg stroef en bij het inleveren van de wapenstok juist weer erg ruim. Hierdoor is zelfs een collega zijn wapenstok verloren, ik denk dat dit niet de bedoeling is.” – boa (enquête)

29

“Waar we iedere keer mee zaten is: die houder, die werkt niet goed. Omdat het materiaal niet goed is want het zijn oude wapenstokken. Dat zou verbeterd moeten worden.” – betrokkene proefperiode (interview) Ook benoemen een paar boa’s dat ze graag de uitschuifbare wapenstok zouden willen zoals die van de politie. Ze geven daarbij aan dat die handiger is in het gebruik en dat deze dreigender en professioneler overkomt. Een geïnterviewde betrokkene van de proefperiode geeft aan dat de wapenstok die de politie gebruikt veel krachtiger is en dus meer schade kan aanrichten dan de wapenstok die de boa’s nu hebben. Deze betrokkene zou dan ook afraden om de boa’s en de politie eenzelfde wapenstok te geven. “Wil je professioneel overkomen is het echt nodig om voor dezelfde bewapening te gaan als de politie en alle andere instellingen, dus de uitschuifbare wapenstok en niet de afgekeurde van de politie.” – boa (enquête) “De wapenstok van politie, het kan een gruwelijk wapen zijn, ook al wordt hij niet veel gebruikt. Gevoelsmatig zou ik de nieuwe wapenstok niet snel aanraden voor de boa-wereld.” – betrokkene proefperiode (interview)

30

Literatuurlijst Onderzoek en Statistiek. (2022). Amsterdamse boa’s over de korte wapenstok. Opgehaald van https://onderzoek.amsterdam.nl/publicatie/amsterdamse-boas-over-de-kortewapenstok Onderzoek en Statistiek. (2025). Resultaten tussenmeting korte wapenstok. Opgehaald van https://raadzaam.amsterdam.nl/document?url=https:%2F%2Fapi.notubiz.nl%2Fdocu ment%2F15701682%2F1

31

Bijlagen Bijlage 1. Vragenlijst eindevaluatie

32

3

4

5

Bijlage 2. Topiclijst interviews eindevaluatie korte wapenstok Introductie en kennismaking • Voor de evaluatie van de proefperiode van de korte wapenstok doen we een enquête onder de boa’s en interviews met betrokkenen die voor en gedurende de proefperiode van de korte wapenstok een prominente rol hebben gespeeld. • Deelname is niet verplicht. Als u een vraag niet wilt beantwoorden dan mag dat. Als u wilt stoppen dan mag dat ook. U mag u ook nog later terugtrekken uit het onderzoek, dat kan tot het rapport klaar is. Dit kan u bij ons melden. • In de rapportage verwerken we de uitspraken anoniem: geen namen of teams • Er zijn geen foute of goede antwoorden, het gaat om jouw mening en ervaringen. • We maken een opname van het gesprek. Die gebruiken we alleen voor het uitwerken van het gesprek. Na afloop van de analyse verwijderen we de opname. We leggen geen gespreksverslagen terug. • Akkoord van de deelnemers. • We hebben 1 uur voor het gesprek. • Verwachte rapportage: eind maart 2026. • Overig sommige onderwerpen die we in het gesprek behandelen zal u misschien minder weten, dan kunnen we daar sneller doorheen of die onderdelen overslaan. • •

Naam + bij welke organisatie bent u werkzaam? Op wat voor manier bent u betrokken (geweest) bij de proef met de korte wapenstok?

Voorbereiding en planning van de proefperiode ▪ Checkvraag: Was u betrokken bij de voorbereiding en planning van de proefperiode van de korte wapenstok in stadsdeel Centrum die van start ging op 1 januari 2024? Nee, door naar volgende vragenblok ▪ Hoe heeft u de voorbereiding en planning van de proefperiode met de korte wapenstok ervaren? ▪ Wat ging er volgens u goed in de voorbereiding, en wat had beter gekund? ▪ In hoeverre voelde u zich goed geïnformeerd en voorbereid voordat de proef van start ging? Afstemming en informatiedeling met betrokken partijen ▪ Met welke betrokken partijen werd er gedurende de proefperiode afgestemd en hoe verliep dat? (zoals politie, gemeente, leidinggevenden, collega’s)? ▪ Was er volgens u voldoende terugkoppeling over ervaringen tijdens de proefperiode? ▪ Op welke manier had de informatievoorziening en communicatie tijdens de proefperiode volgens u beter gekund? ▪ Bent u voldoende op de hoogte gehouden over de voortgang van de proefperiode? (zoals resultaten van de tussentijdse evaluatie, of beoordelingen van de direct toezichthouder na gebruik van de korte wapenstok).

Scholing en training Checkvraag: Heeft u zicht op hoe de boa’s (aanvullend) werden getraind en opgeleid voor de inzet van de korte wapenstok? Nee, door naar volgende vragenblok ▪ Wat is uw beeld hiervan? o Wat ging goed? o Wat kan beter (ook in de toekomst bij eventuele verlenging)? o In hoeverre heeft u het idee dat de training voldoende was om goed voorbereid de proefperiode in te gaan?

6

Ervaringen vanuit de teamleiders [dit blokje alleen aan teamleiders stellen] ▪ Hoe heeft de veiligheidsbeleving van boa’s zich ontwikkeld in de periode? ▪ Wat zijn volgens u de voordelen en de nadelen van de korte wapenstok voor boa’s? Registratie en meldingsdiscipline tijdens de proefperiode ▪ Hoe werd het registreren van incidenten of het gebruik van de korte wapenstok geregeld? o Hoe verloopt de registratie of opvolging na een incident? o In hoeverre werd er consequent en zorgvuldig geregistreerd? o Heeft u verder nog opmerkingen, over de manier waarop gebruik van de wapenstok geregistreerd moest worden? ▪ In hoeverre heeft u het idee dat de registratieprocedure en het registratiesysteem duidelijk zijn voor boa’s? ▪ Welke factoren maakten het registreren makkelijk of juist lastig? o Zijn er volgens u belemmeringen of knelpunten bij het registreren van het gebruik van de korte wapenstok (bijv.

bij waarschuwen, dreigen, porren of slaan)? o In hoeverre verwacht je dat voorvallen wel of niet geregistreerd werden? Waarom? Wat zijn daarvoor mogelijke redenen? ▪ Geven de verzamelde data volgens u voldoende informatie om daaruit conclusies te kunnen trekken over proportioneel en juist gebruik van de korte wapenstok? ▪ Wat zou er kunnen worden verbeterd aan de registratieprocedure? o Heeft u verder nog suggesties voor de registratie van het gebruik van de korte wapenstok? Nazorg ▪ Checkvraag: Heeft u zicht op de nazorg voor boa’s na het gebruikt van de korte wapenstok? Nee, door naar volgende vragenblok ▪ Kunt u beschrijven hoe de nazorg voor boa’s verliep na een situatie waarbij een boa de korte wapenstok heeft gebruikt voor porren of slaan, dan wel waarschuwen of dreigen? ▪ Welke vormen van ondersteuning werden geboden? ▪ Welke verbeteringen ziet u in de nazorg na het gebruik van de korte wapenstok? Reflectie en verbeterpunten algemeen ▪ Wat zijn volgens u de belangrijkste lessen of verbeterpunten uit de proefperiode met de korte wapenstok? ▪ Welke aanbevelingen zou u meegeven voor een eventuele vervolgperiode of landelijke invoering? ▪ Heeft u nog suggesties over de wapenstok zelf (bijv. bevestiging?) Afsluiting: ▪ Willen jullie nog iets kwijt wat niet aan bod is gekomen? Bedankt!

7