Een-routekaart-voor-democratische-technologie

Actie 12: Breng impact investors bij elkaar om gericht democratische technologie te gaan ondersteunen

Om het gebruik van democratische technologie aan te jagen en te faciliteren zullen de eisen van het huidige inkoopbeleid en aanbestedingsregels moeten worden aangepast.Aanbestedingen kunnen bijvoorbeeld kleiner gemaakt worden, maar dit gaat ook om verantwoordingen en rapportage criteria, zoals de waarden waarop gestuurd en gemeten wordt.

Om democratische tech op te schalen zijn middelen nodig, waarbij impact investors een belangrijke bijdrage kunnen leveren. Het maatschappelijk middenveld zou deze in samenwerking met de gemeente, ondernemingen, en coördinatie met het incubator programma en het recent opgerichte Digital Autonomy Competence Centre, bij elkaar moeten brengen.

32

Een routekaart voor democratische technologie

Actie 13: Publiek-Civiele Partnerschapsstructuur Vestigen Reserveren publieke gelden voor gemeenschap gedreven tech oplossingen in domeinen zoals energie, mobiliteit en wonen ook in kader van weerbaarheid en autonomie. Gemeente ondersteunt met andere stakeholders o.a. crowdfunding campagnes voor democratische tech met publieke middelen. In Spanje gebeurt dit routineus in samenwerking met Goteo. Het behelst een crowdfunding platform waarbij de bijdragen vanuit de gemeenschap worden verdubbeld door gemeentes en door private grant funders. Dit zou een partnership kunnen zijn met het Democratic Tech Fund. Dit bottom-up georganiseerd democratisch tech fonds is in de maak, o.a. door Commons Network en Free Knowledge Institute, en Waag Futurelab.

Het Sovereign Tech Fund, van de Duitse overheid, investeert vanuit Duitsland wereldwijd in open softwarecomponenten die de basis vormen voor het concurrentievermogen en innovatievermogen van Europa. Ze richten zich op de onderliggende digitale infrastructuur, waardoor hun investeringen van toepassing zijn op vele sectoren en ten goede komen aan een breed scala aan gebruikers. Het fund selecteert pro-actief welke open source-projecten en -ontwikkelaars ze willen ondersteunen, om hiermee de publieke digitale infrastructuur maximaal te verstevigen.

33

5 Tijdslijn Implementatie Bouwstenen

FINANCIERING FINANCERING

GEDEELDE BASIS INFRASTRUCTUUR

ECOSYSTEEM ONTWIKKELING

EN KENNIS VAARDIGHEDEN ONTWIKKELEN

COLLECTIEVE DIENSTVERLENING

Fase 1 Doorontwikkelen fundament Waar vandaag mee begonnen kan worden Dienstverlener Digitale gemeenschapsgoederen Eerste pilot Verken in welke sector specifieke gedeelde service nodig zijn

Training en Academie Programma’s Creëren Gericht onderzoek businessmodellen, protocol infra en sustainability Internationale netwerken uitbouwen

Ontwikkel incubator programma voor democratische technologie

Vergroot zichtbaarheid en narratief in communicatie-activiteiten

Ontwikkeling assessment voor infrastructurele projecten Ontwikkel online kaart voor zichtbaarheid Investeren in gedeelde office en cloud-omgeving Verkennen aanpassing inkoopbeleid ten behoeve van democratische tech, weerbaarheid en de gemeenschapseconomie Breng impact investors bij elkaar om gericht democratische technologie te gaan ondersteunen 34

Een routekaart voor democratische technologie

Fase 2 Fase 3 Verbinden & opbouwen Komende 3 jaar

Doorontwikkelen en bestendigen stip op de horizon

Dienstverlener Digitale gemeenschapsgoederen in meerdere stadsdelen

In elke buurt of wijk een One Stop Shop Digitale gemeenschapsgoederen

Ontwikkel sectorspecifieke gedeelde services

In elke sector van de gemeenschapseconomie zijn relevante sector-specifieke services

Trainingen en Academie worden uitgerold, brede toegang in de stad Uitkomsten onderzoeken vertalen naar praktijk in ondernemen en beleid

Kennis en kunde is wijdverspreid, uptake van democratische tech gaat snel

Internationale samenwerkingen aangaann Hub ontwikkelen Run incubator programma en breidt het uit Creëer translokale samenwerkingen op democratische tech

Ecosysteem is beter ontwikkeld. Gemeenschappen, bedrijven, financiers en klanten vinden elkaar. Ontwikkelingen gaan steeds meer vanzelf

Toepassing assessment voor infrastructurele projecten Interactieve kaart gemeenschapseconomie staat online

Een open interoperabele infrastructuur die de sociale economie dient

Gedeelde office en cloud-omgeving uitrollen

Overheid stimuleert samen met andere stakeholders democratisch tech, oa door ondersteuning funding campagnes voor democratische tech.

35

Publiek Civiele Partnership bestendigd

Ecosysteem van impact imvestors die democratiche tech mee ontwikkelen

6 Appendix I, Process en Methodologie Deze routekaart voor ‘Democratische technologie voor de gemeenschaps- en sociale economie in de stad’ is opgesteld over een periode van acht maanden, in nauwe samenwerking met een diverse groep betrokkenen uit de gemeenschapseconomie en sociale economie. De deelnemers vertegenwoordigden verschillende sectoren, achtergronden en rollen binnen het ecosysteem. Gedurende dit proces zijn twintig interviews afgenomen en zijn twee co-creatiesessies georganiseerd. In deze bijeenkomsten is gewerkt met uiteenlopende participatieve methoden, gericht op het ophalen van inzichten, waarden en ervaringen vanuit de praktijk. Methodologie Desk studie ´kwalitatieve document en website analyse. Diepte gesprekken met experts en practioners in Duitsland, Frankrijk en Spanje. Workshops: Twee co creatie workshops met verschillende stakeholders, eéén gericht op kernbehoeften , de ander op bouwstenen. Interviews: We hebben semi gestructureerde interviews afgenomen. Vervolgens hebben met coding een thematische analyse van de interviews gedaan.

Deelnemers interviews en workhshops Elizabeth Mc Fayden, VokumMokum Robin Pocornie, Verdedig Noord. Thijs van Spaandonk, Cooperatie 5711 Aukje van Bezeij, Zuiderlicht Pauline Westendorp, Oranje Energie Chaheed Checkar, Aanpak Noord, Gemeente Amsterdam Peter Hoogendijk, de Groene Hub, Marcel Meuldijk, de Groene Hub Lauri De Boer, Wij zijn deel -autodeelplatfom Rob van Hilten, Gemeente Amsterdam Toon Maassen, de Warren, de Ceuvel Mark Hillen, Social Enterprise Ellen Maassen, de Warren Teije ter Horst, Voedselpark Aman Walia, Groene Hub Danny Groenewegen, De Warren Tjeerd Haccou, Crowdbuilding Sergei Zihlin, E-commons Bart Krull, Amsterdam Economic Board Martijn de Waal, Lector Civic Interaction Design, HvA Iskander Smit, HvA Aik van Eemeren, Digitalisering, Gemeente Amsterdam Marc de Lange, WPI, Gemeente Amsterdam Nathalie van Loon, Democratisering, Gemeente Amsterdam Joel Dori, EZ, Gemeente Amsterdam Linea Bingel, EZ, Gemeente Amsterdam

36

Een routekaart voor democratische technologie

7 Appendix II, Voorbeelden van tools In dit deel worden voorbeelden en best practices van digitale tools besproken, ingedeeld in vijf categorieën: 1. generieke communicatie 2. deliberatie en samen beslissen 3. samenwerken 4. bedrijfsbeheer & bijdragen 5. bedrijfsspecifiek Daarnaast wordt er ingegaan op de toepassing van deze tools in de praktijk, via digitale

diensten die zijn ingericht volgens de principes van de gemeenschapseconomie. De best practices die zijn gekozen zijn tools die enerzijds voldoen aan de techbehoeften van gemeenschappen en veel gebruikt worden in deze context en anderzijds voldoen aan de kernprincipes voor democratische technologie (interoperabele en decentrale systemen, een democratische praktijk en gezamenlijk duurzaam beheer).

7.1.1 Tools voor generieke communicatie Gemeenschappen bestaan in tegenstelling tot ondernemingen in de reguliere economie, waar vaak een duidelijke scheiding is tussen organisatie en klant, uit meerdere betrokken groepen: een kernteam dat de dagelijkse leiding neemt, actieve bijdragers, formele leden en een bredere kring van gebruikers of sympathisanten. Voor effectieve samenwerking tussen deze groepen is goede communicatie van belang. Elke groep heeft daarbij andere behoeften: het kernteam vraagt om directe afstemming, terwijl leden en gebruikers vooral gebaat zijn bij heldere informatie en de mogelijkheid om feedback te geven of mee te denken. The ‘trinity of communication tools’9: drie typen communicatiemiddelen die samen een solide basis vormen: 1. Realtime communicatie, zoals chat of videobellen 9. Volgens Enspiral-oprichters Richard Bartlett en Naty Lombardo volstaat vaak een eenduidige set communicatietools, mits deze goed gekozen en duidelijk georganiseerd zijn. Op basis van praktijkervaring concluderen ze dat er niet teveel kanalen moeten zijn, maar ook niet te weinig. De “The Trinity of Comms Tools” kun je downloaden van hun website: https://www.thehum.org/members/ resources 37

2. Asynchrone communicatie, zoals e-mail of fora 3. Statische informatie, zoals een wiki of gedeelde documenten Daarnaast kan een vierde categorie worden toegevoegd: 4. Publieke communicatie, zoals sociale media platforms om tekst, plaatjes en/of video’s te delen. Deze vierde categorie geeft de gemeenschap de mogelijkheid informatie breder te delen met mensen buiten de kern van de gemeenschap, zie Afbeelding 2. Afbeelding 2. Model van belangrijkste groepen in een gemeenschap in concentrische cirkels Leden/gebruikers, mede-eigenaars

Kernteam

Actieve bijdragers

Bredere groep van gebruikers en sympathisanten, potentiele laden

Tabel 2 REALTIME COMMUNICATIE, ZOALS CHAT OF VIDEOBELLEN Naam

Type

Beschrijving

matrix/Element

Chat

Een decentraal chat netwerk met 1-op-1 chats, groep chats en publieke (discussie)kanalen, incl. (video)belintegratie. Omdat matrix een open protocol is, bestaan er verschillende chat apps waar je mee kunt verbinden; de meest bekende is Element.io, die door de oprichters wordt ontwikkeld.

Signal

Chat

Een privacy-centric chat netwerk in beheer van de non-profit Signal Technology Foundation uit de VS. De software is open source en het netwerk is centraal.

Jitsi

Videobellen

Een online video conferentie platform voor kleine groepen.

BigBlue-Button

Videobellen

Een online video conferentie platform voor groepen tot 200 deelnemers. Wordt veel gebruikt door scholen en universiteiten.

Tabel 3 ASYNCHRONE COMMUNICATIE, ZOALS E-MAIL OF FORA Naam

Type

Beschrijving

GNU Mailman

Mailinglist

Discourse

Forum

Een online forumsoftware om gemakkelijk schaalbare gemeenschappen te hosten met praktische groepen voor discussie, documentatie en met gamificatie opties.

Wiki.js

Wiki

Wikisoftware welke veelgebruikt wordt voor interne organisatie en documentatie.

Een email discussiesysteem waar mensen zich online voor kunnen in- en uitschrijven met besloten en publieke discussiegroepen met een emailarchief.

Tabel 4 STATISCHE INFORMATIE, ZOALS EEN WIKI OF GEDEELDE DOCUMENTEN Naam

Type

Beschrijving

WordPress

Website

Veelgebruikte software voor het beheer van websites.

NextCloud

O.a. voor bestanden delen

Je eigen samenwerkplatform om bestanden, kalenders, contacten, taken etc. te beheren en te delen, chat functies, kanban borden. 38

Een routekaart voor democratische technologie

Tabel 5 PUBLIEKE COMMUNICATIE, ZOALS SOCIALE MEDIA OF PLATFORMS OM VIDEO’S TE DELEN DOCUMENTEN Naam

Type

Beschrijving

Mastodon

Sociale netwerken

Een sociaal netwerk voor microblogging, dat verbonden is met en deel uitmaakt van het grotere, decentrale Fediverse netwerk.

PeerTube

Sociale netwerken

Een sociaal netwerk voor videoblogging en het delen van video’s, dat deel uitmaakt van het decentrale Fediverse netwerk.

7.1.2 Tools voor deliberatie en samen beslissen Een kernprincipe van de gemeenschapseconomie is dat leden samen beslissingen nemen over hun initiatief. Initiatieven werken vaak met het principe ‘één persoon, één stem’, soms uitgebreid met

sociocratische of decentrale modellen. De volgende tools worden vaak gebruikt voor het ondersteunen van dit proces met functies voor overleg, stemming en ledenbeheer.

Tabel 6 Naam

Samen beslissen

Type

Beschrijving

Loomio

Een online platform voor deliberatie en beslissingen voor groepen en gemeenschappen van ca. 10-1000 mensen. Ontwikkeld door Enspiral, een cooperatief netwerk uit Nieuw-Zeeland dat tools en methoden ontwikkelt voor decentralisatie en gemeenschapseconomie.

Decidim

Een online platform voor burgerparticipatie, m.n. voor deliberatie en collectief beslissingen nemen. Decidim wordt ontwikkeld door de Decidim Vereniging en een wereldwijde gemeenschap.

Consul Democracy

Een online platform voor burger participatie, m.n. voor deliberatie en collectief beslissingen nemen. Consul wordt ontwikkeld door de Stichting Consul en een wereldwijde gemeenschap.

Alkemio

39

Een online community platform voor kennisdeling, co-creatie, discussie en samenwerken aan een gedeelde missie. Alkemio wordt ontwikkeld door de steward owned Alkemio Stichting.

7.1.3 Tools voor samenwerken Om informatie te delen, taken te coördineren en data-afhankelijk zijn, kiezen gemeenschappen gezamenlijk aan doelen te werken, zijn digitale steeds vaker voor een open source platform samenwerkingstools onmisbaar. In plaats van wat past bij hun kernwaarden. commerciële platforms die vaak gesloten of

Tabel 7 Naam

Type

Beschrijving

NextCloud

Open source platform

Samenwerkplatform om bestanden, kalenders, contacten, taken, projecten etc. te beheren en te delen

WeKan

Samen taken organiseren

Kanban takenbeheer waarbij teams taken kunnen creëren, prioriteren, inplannen, bespreken en afronden

40

Een routekaart voor democratische technologie

7.1.4 Tools voor bedrijfsbeheer & inkomsten IIn de gemeenschapseconomie zijn vrijwillige bijdragen essentieel (denk bijvoorbeeld aan donaties bij gebruik van Signal en Mastodon), maar zonder degelijk financieel beheer blijft duurzame groei van het initiatief lastig. Een overzichtelijk en efficiënt systeem is dan nodig

om inkomsten, uitgaven en belastingen goed te regelen. Vooral bij groeiende initiatieven helpt een bedrijfsbeheersysteem om transacties zoals donaties en lidmaatschapsgelden automatisch en transparant te verwerken.

Tabel 8 Naam

Type

Open-Collective

Samen financieren

Een open platform waar gemeenschappen hun inkomsten en uitgaven transparant kunnen beheren. Is inmiddels een platform coop geworden.

LiberaPay

Samen financieren

Een open platform om donaties en lidmaatschapsgeld te beheren.

Odoo

Bedrijfsbeheer

Een compleet en krachtig bedrijfsbeheer software via het web ontwikkeld door Odoo S.A. en de wereldwijde community. Voor boekhouden, automatische incasso’s, belastingen, facturatie, onkosten declaraties, relatie- en personeelsbeheer, productie- en voorraadbeheer, etc.

Dolibarr

Bedrijfsbeheer

Een eenvoudig bedrijfsbeheersysteem voor boekhouden, relatiebeheer, ledenbeheer, voorraadbeheer, productie, declaraties, donaties, etc.

41

Beschrijving

7.1.5 Sectorspecifieke tools Sector-specifieke tools zijn ontworpen om in te spelen op de unieke behoeften en uitdagingen van sectoren, zoals energie en mobiliteit. Bijvoorbeeld, het softwareplatform Econobis ondersteunt coöperaties en gemeenschappen in de energiesector bij het

beheren van hun projecten en deelnemers. In de mobiliteitssector biedt The Mobility Factory een platform dat coöperaties helpt bij het organiseren van deelauto’s, fietsen of collectief vervoer.

Tabel 9 Naam

Beschrijving

Econobis

Econobis is een open source softwareplatform dat coöperaties en gemeenschappen in de energiesector helpt bij het beheren van projecten, deelnemers en financiële processen.

CoopCycle

CoopCycle is een open, gedecentraliseerd platform voor fietskoeriersdiensten. Het stelt lokale coöperaties in staat om hun eigen bezorgdiensten te beheren, met tools voor orderbeheer, routeplanning, koerierbeheer en facturatie.

The Mobility Factory

TMF is een Europees coöperatief platform dat lokale gemeenschappen ondersteunt bij het organiseren van gedeelde elektrische mobiliteit.

Open Food Network

Open Food Network is een open source e-commerceplatform dat lokale voedselproducenten, coöperaties en gemeenschappen in staat stelt om hun producten online te verkopen.

42

Een routekaart voor democratische technologie

7.2 Digitale diensten volgens de principes van de gemeenschapseconomie In de meeste gevallen zijn bovengenoemde voorbeelden en best practices van tools open source en lokaal te hosten. Dit hosten kan worden gedaan via collectieve, democratisch georganiseerde diensten die passen binnen de logica van de gemeenschapseconomie: niet alleen is de technologie open, ook het eigenaarschap en bestuur zijn gedeeld. Deze platformen zijn publiek, transparant en gedragen door hun gebruikersgemeenschap. Hieronder volgen enkele inspirerende voorbeelden. Voorbeelden van coöperatieve, digitale platformdiensten Framasoft Een Frans digitaal ecosysteem dat sinds 2001 software vrij toegankelijk maakt. Framasoft biedt tientallen diensten, zoals Framadate (datumprikker), PeerTube (videohosting, onderdeel van het Fediverse) en Mobilizon (evenementenplanning). Gebruikers dragen bij via donaties en het netwerk wordt ondersteund door lokale ethische hosters, de zogeheten ‘Chatons’. Disroot Een stichting in Amsterdam die privacygerichte diensten aanbiedt zoals mail, chat, Nextcloud, Cryptpad en federatieve netwerken. Volledig open source, reclamevrij en afhankelijk van donaties en vrijwilligers uit de gemeenschap.

43

CommonsCloud Een coöperatieve cloud uit Barcelona, opgezet door het Free Knowledge Institute. Commonscloud biedt onder andere Nextcloud, Dolibarr, Discourse en Zimbra. Gebruikers zijn lid en beheren hun eigen groepen en diensten. De coöperatie telt zo’n honderd organisaties en enkele duizenden gebruikers. meet.coop Een coöperatieve videodienst gebaseerd op BigBlueButton. Opgezet in 2020 door drie coöperaties, draait op duurzame energie en wordt beheerd door leden in Quebec en Engeland. Gebruikt door honderden organisaties. Social.coop Een coöperatieve Mastodon-server binnen het Fediverse. Leden beslissen samen over het beleid, werken in sociocratische werkgroepen en kunnen compensatie krijgen voor hun inzet. Ondersteund met tools als Loomio, Matrix en een gedeelde wiki.

7.3 Voorbeelden van gedeelde basis infrastructuur Het Beckn Protocol

Het Matrix protocol

De Beckn-protocolstandaard biedt een krachtig alternatief voor gesloten platformmodellen. Het stelt verschillende apps en aanbieders in staat om digitaal met elkaar te communiceren op een open, transparante en interoperabele manier — zonder afhankelijk te zijn van Big Tech-platforms. Denk aan Beckn als een soort “publieke digitale snelweg” waarop lokale ondernemers, overheden en burgers zelf controle kunnen uitoefenen over hun digitale transacties. In India vormt het de basis van het publieke handelsnetwerk ONDC, dat laat zien hoe technologie ook in dienst van het algemeen belang kan staan.

Matrix is een open, gedecentraliseerde standaard voor realtime communicatie, een beetje zoals e-mail, maar dan voor chat, spraak, video en data uitwisseling tussen diensten. Het is bedoeld om gebruikers volledige controle te geven over hun communicatie, zonder afhankelijkheid van één aanbieder.

44

Een routekaart voor democratische technologie

45