DPIA TikTok

Gemeente Amsterdam - DPIA formulier

Pagina 44 van 84

Gemeente Amsterdam - DPIA formulier

Pagina 45 van 84

11. RISICO’S EN MAIATREGELEN 11.1.

Beschrijf en beoordeel de risico’s van de gegevensverwerking(en) voor de rechten en vrijheden van betrokkenen. • • •

Geef aan welke maatregelen kunnen worden getroffen om deze risico’s te voorkomen of te verminderen. Benoem ook wie de maatregelen gaat uitvoeren en op welke termijn dit gaat gebeuren. De proceseigenaar dient akkoord te geven op het uitvoeren van de maatregelen of (bij niet uitvoeren van een maatregel) expliciet het risico te accepteren. Zoals aan het begin van dit formulier uitgelegd, geeft een DPIA inzicht in de risico’s die de verwerking van persoonsgegevens oplevert voor de betrokkenen en de maatregelen die je als proceseigenaar moet nemen om die risico’s af te dekken. Op basis van de antwoorden bij de voorgaande onderdelen worden in onderstaande tabel de risico’s en mogelijke maatregelen op een rij gezet. De ernst van het risico wordt ingeschat aan de hand van de kans dat het risico zich daadwerkelijk zal voordoen en de impact van de mogelijke gevolgen op de betrokkenen.

Risico’s / negatieve gevolgen voor Classificatie risico (kans x impact) de privacy van betrokkenen Laag - gemiddeld - hoog De beoogde gegevensverwerkingen Hoog Restrisico na doorvoeren zijn gedeeltelijk onrechtmatig: maatregelen: Gemiddeld 1 Analyseren van social media – Engagement en reacties van jongeren kunnen gevoelige persoonsgegevens bevatten van minderjarigen – de gemeente heeft geen grondslag om deze persoonsgegevens te verwerken 2 Toestemming, verleend door acteurs, modellen of collega’s, voldoet niet aan alle AVG-eisen (o.a. niet specifiek)

Maatregelen

Actiehouder + termijn

1 W.b. het bekijken van content zijn er geen maatregelen mogelijk.

Rinske Wieman – alvorens start verwerking

2 Informeer de betrokkenen over deze tekortkomingen middels een privacyverklaring en duidelijke toestemmingsverklaring. Omschrijf daarbij dat een social media platform voor eigen doeleinden persoonsgegevens vaak verder verwerkt. Vermeld waar mogelijk in de privacyverklaring ook specifiek dat binnen de werkgever/werknemer relatie vrije toestemming zoveel als mogelijk wordt gewaarborgd. Maatregel dekt risico slechts gedeeltelijk af

Gemeente Amsterdam - DPIA formulier

Onduidelijkheid over verwerkingsverantwoordelijkheid vanwege ontbrekende afspraken tussen gemeente Amsterdam en TikTok, resulterend in (niet limitatief): •

•

•

Pagina 46 van 84

Hoog

Wegens het ontbreken van (opties tot) afspraken met TikTok zijn er op dit vlak geen maatregelen mogelijk.

n.v.t.

Gemiddeld Restrisico na doorvoeren maatregelen: Laag

Bestudeer TikTok’s privacy-settings aandachtig. Waar mogelijk: weiger toestemming voor bijvoorbeeld locatiegegevens of persoonlijke advertenties.

Rinske Wieman – alvorens start verwerking

Persoonsgegevens van betrokkenen kunnen, ook na verstrijken van bewaartermijn, bewaard blijven bij TikTok Rechten van betrokkenen kunnen niet allemaal volledig worden uitgevoerd door de gemeente Amsterdam Persoonsgegevens van betrokkenen worden doorgegeven naar landen zonder adequaat beschermingsniveau zonder passende waarborgen

Ambtenaren verliezen controle over hun persoonsgegevens wanneer zij TikTok gebruiken op de daarvoor aangewezen telefoon.

Leef afspraken na die voortvloeien uit protocol TikTok (moet worden

Gemeente Amsterdam - DPIA formulier

Pagina 47 van 84

opgesteld, zie volgende risico) om zo min mogelijk overige gegevens te delen met TikTok (zoals foto’s of contacten).

TikTok wordt breder ingezet en er wordt (geautomatiseerd) content doorzocht - eventueel vanuit andere directies of met andere TikTok accounts - dan initieel afgestemd en verwacht waardoor persoonsgegevens van jongeren in hoge(re) mate worden verwerkt.

Gemiddeld Restrisico na doorvoeren maatregelen: Laag

Maatregel dekt risico slechts gedeeltelijk af Er zijn gemeentelijke afspraken over het starten van social media kanalen – dit gebeurt altijd pas na toestemming van directie Communicatie. Leef deze na. Zorg ervoor dat wanneer er toch onverhoopt TikTok accounts worden aangemaakt vanuit de gemeente, directie communicatie hier de betreffende directie meteen op aanspreekt. Stel afspraken op, en kom ze na, wat betreft de inzet van het TikTok account (waarom richten we het in, wat willen ermee bereiken). Kijk hier specifiek naar de reacties en polls welke worden geplaatst en voorkom hierbij scopecreep. Voorkom dat de account wordt ingezet om te ‘gluren’ door dit expliciet te verbieden in deze afspraken. Maak daarnaast afspraken over het gebruik van de TikTok telefoon, die ingaat op ten minste: - Geen gebruik van werktelefoon of

Rinske Wieman – alvorens start verwerking

Gemeente Amsterdam - DPIA formulier

Pagina 48 van 84

Betrokkenen in content zijn niet goed geïnformeerd over verdere verwerking van hun gegevens – mogelijk door TikTok en hebben hier weinig controle op.

Hoog Restrisico na doorvoeren maatregelen: Gemiddeld

Polls en vragen – gepost door de gemeente Amsterdam – kunnen

Hoog Restrisico na doorvoeren

privé telefoon - Geen verder gebruik van het toestel voor overige doeleinden - Welke accounts mogen erop worden ingesteld - Hoe videobeelden op de telefoon belanden en hoe bewaartermijnen worden nageleefd (geen dubieuze diensten zoals WeTransfer) - Waar de telefoon wordt opgeborgen en wie deze mag gebruiken - Label de telefoon duidelijk als TikTok telefoon van de gemeente Amsterdam - Zorg voor een veilige toegangscode/versleuteling conform gemeentebeleid (vermoedelijk standaard het geval bij het aanvragen van telefoon) - Gebruik waar mogelijk een iPhone met isolatiemodus en geen Android toestel (ingewikkelder om verkeer buiten te houden) Maatregel dekt risico slechts gedeeltelijk af Informeer betrokkenen expliciet over dit risico en de beperkte grip hierop vanuit de gemeente Amsterdam. De controle van betrokkenen blijft echter ontbreken. Maatregel dekt risico slechts gedeeltelijk af Voorkom polls en vragen die gevoelige onderwerpen aansnijden of gevoelige

Rinske Wieman – alvorens start verwerking

Gemeente Amsterdam - DPIA formulier

Pagina 49 van 84

aanzetten tot reacties met gevoelige of bijzondere persoonsgegevens

maatregelen: Gemiddeld

Het bewaren, archiveren, verwijderen en raadplegen van gegevens (WOO) is lastig of niet na te leven

Hoog Restrisico na doorvoeren maatregelen: Laag

reacties uitlokken. Verwerk dit in je protocol (waarvoor gebruik je wel en niet de TikTok account). Realiseer je dat je bepaalde reacties niet kunt voorkomen. Maatregel dekt risico slechts gedeeltelijk af Werk specifiek uit waar welke gegevens (waaronder persoonsgegevens) aanwezig zijn en wanneer ze moeten worden verwijderd – en hoe dat dan gebeurt. Zorg voor een beheerde omgeving waarbinnen de archivering van gegevens binnen de verwerking plaatsvindt conform archiefwet en WOO. Deze omgeving bestaat nog niet, dus weet waar je aan begint en betrek hierbij zo snel mogelijk de adviseur informatiebeheer. Er is nu een bewaartermijn gedefinieerd, maar deze lijkt tegenstrijdig met AVG-beginselen als dataminimalisatie. Dit moet nauwkeuriger worden uitgezocht en nageleefd. Omdat het in de praktijk een handmatig en tijdrovend werk is om periodiek content op TikTok te verwijderen, zeker als alle WOO archiveringsvereisten hierbij worden

Rinske Wieman – alvorens start verwerking

Gemeente Amsterdam - DPIA formulier

Specifieke content welke voor de gemeente interessant is – en wordt genoemd in de interne cockpit - is mogelijk herleidbaar naar personen

Pagina 50 van 84

Laag Restrisico na doorvoeren maatregelen: Geen restrisico

De verwerking is niet opgenomen in Laag het verwerkingsregister. Restrisico na doorvoeren maatregelen: Geen restrisico Akkoord proceseigenaar Maatregelen / acceptatie risico’s

Naam/functie: Rinske Wieman, Directeur Communicatie Datum: 02-09-2025 Handtekening:

afgewogen, blijft hier waarschijnlijk een restrisico bestaan. Maatregel dekt risico slechts gedeeltelijk af Het kan zijn dat een reactie of geluid op TikTok – bijvoorbeeld n.a.v. een poll – in de cockpit wordt teruggekoppeld. Het betreft dan echter pseudonieme of anonieme gegevens – het is dan niet of nauwelijks terug te herleiden naar personen. Maar met de inzet van TikTok is het een aandachtspunt om ook bij dat platform zoveel mogelijk de anonimiteit te waarborgen, wanneer de gemeente een geluid of signaal wil terugkoppelen in de cockpit. Verwerking opnemen in verwerkingsregister, onder de verwerking “Social Media”.

Toelichting

Rinske Wieman – alvorens start verwerking

Rinske Wieman – alvorens start verwerking

Gemeente Amsterdam - DPIA formulier

Pagina 51 van 84

FG advies DPIA TikTok versie 1.3 (01-08-2025) Advies De FG heeft kennisgenomen van de DPIA TikTok versie 1.3 en adviseert negatief op de voorgenomen verwerkingen zoals genoemd in de DPIA. Op 15 januari 2025 heeft de FG negatief advies gegeven op de voorgenomen verwerkingen zoals uitgewerkt in de DPIA versie 1.0 die op 10 december 2024 aan de FG was voorgelegd ter advies. De FG heeft op onderdelen de voorgenomen verwerkingen langs de beginselen van de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG), waaronder; rechtmatigheid, transparantie, dataminimalisatie en evenredigheidsbeginsel getoetst. Gebleken is dat voorgestelde maatregelen niet afdoende waren om de geadresseerde risico’s te mitigeren. Na het advies van de FG is de DPIA herijkt. De FG merkt op dat de herijkte DPIA heel helder is geschreven waarbij de doelen en de realisatie van de voorgenomen verwerkingen goed uiteen zijn gezet. Ook zijn de risico's ten aanzien van gegevensbescherming geïdentificeerd en welke maatregelen eventueel risico's kunnen mitigeren. FG is verheugd te vernemen dat een aantal van de volgende voorgenomen verwerkingen in de herijkte DPIA uit de scop e is gehaald vanwege de inbreuk op de persoonlijke levenssfeer van de betrokkenen: • zoeken op trefwoorden en tags om structureel te monitoren wat er speelt onder de doelgroep Amsterdamse jongeren.

• in uitzonderlijke situaties gegevens delen met de directie OOV.

Scope De voorgenomen verwerkingen in de herijkte DPIA zijn als volgt omschreven: 1 Delen van informatie/organische content. Posten van content op TikTok vanuit de gemeentelijke sociale media strategie voor jongeren tussen 14 en 18 jaar waarbij in de organische content gebruik kan worden gemaakt van modellen en of ambassadeurs (medewerkers of inwoners van Amsterdam). Hiervoor wordt toestemming gevraagd om de persoonsgegevens van de betreffende betrokkenen en beeldrechten te mogen geb ruiken voor de content op TikTok. Duidelijk is aangegeven dat er geen gebruik wordt gemaakt van gerichte advertenties. 2 Het gesprek aangaan met Amsterdamse jongeren. Dat wordt op de volgende wijze gedaan: • Engagement aanwakkeren met specifieke content gericht op jongeren, zoals polls of vragen die reacties uitvragen en reageren o p expliciete vragen aan de gemeente Amsterdam. Aangegeven wordt dat de reacties of antwoorden niet verder worden verwerkt en er ook niet op wordt gereageerd. Ook wordt er bewust gekozen om met polls of vragen geen gevoelige reacties uit te lokken. • Reageren op expliciete vragen (n.a.v. specifieke vragen richting de gemeente Amsterdam via een @mention).

Gemeente Amsterdam - DPIA formulier

•

Pagina 52 van 84

Een gesprek aangaan met jongeren – of reactie richting de jongere wanneer de gemeente een direct bericht krijgt. Er wordt niet proactief/ongevraagd van de directe berichten functionaliteit gebruik gemaakt.

De FG merkt op dat een aantal zaken binnen de gemeente goed zullen worden geregeld, die als verwerkingen aan de voorkant worden genoemd, voordat er wordt besloten om op TikTok te gaan. De risico’s met betrekking tot deze verwerkingen met de te treffen maatregelen zijn laag omdat de verwerkingen binnen de invloedsfeer van de gemeente plaatsvinden. Juist de verwerkingen die niet binnen de invloedsfeer van de gemeente plaatsvinden, die als verwerkingen aan de achterkant worden genoemd, bevatten hoge risico’s waartegen niet afdoende maatregelen kunnen worden getroffen. De reden daarvan is dat de verwerkingen bij TikTok plaatsvinden en de gemeente geen afspraken hierover met TikTok kan maken, waarbij de gemeente als gez amenlijke verwerkingsverantwoordelijke wordt aangemerkt. De hoge risico’s zijn deels te mitigeren met als resultaat dat het alsnog een gemiddeld risico oplevert.

Conclusie De FG komt na bestudering van de DPIA tot de conclusie dat het sociale media platform TikTok niet ingezet moet worden voor de voorgenomen verwerkingen aan de achterkant vanwege de hoge risico’s waartegen de te treffen maatregelen niet afdoende zijn en adviseert negatief. Dit is mede ingegeven door de rolverdeling waarover geen afspraken zijn te maken met TikTok.

Motivering van het advies FG Uit de DPIA blijkt dat er aan bepaalde eisen voor de verwerking die voortvloeien uit de AVG niet kan worden voldaan in het geval TikTok wordt ingezet voor de beoogde doelen. Zo is een deel van de verwerking onrechtmatig omdat TikTok zelf de persoonsgegevens die in de content zitten, gepost door de gemeente, verder verwerkt zonder dat de gemeente als verwerkingsverantwoordelijke zich daarover kan verantwoorden. Indien de gemeente, tegen het advies van de FG, alsnog kiest om TikTok in te zetten voor de voorgenomen verwerkingen en na het treffen van de voorgestelde maatregelen (rest)risico’s accepteert, adviseert de FG om binnen een bepaalde tijdspanne te evalueren/analyseren of het beoogde doel wordt gehaald en welke risico’s er met de voorgenomen verwerkingen nog optreden. Rechtmatigheid Voor het doel delen van informatie/organische content wordt de rechtvaardiging van de verwerking gevonden met een beroep op artikel 110 van de Grondwet (Gw). Het argument is het recht van de burger op informatie over het beleid van de overheid. De vraag is dan of het recht op informatie TikTok een geschikt medium maakt voor overheidscommunicatie in verband met het beoogd doel omdat dit medium buiten de invloedsfeer van de gemeente persoonsgegevens, waarvoor de gemeente verwerkingsverantwoordelijke is, verder verwerkt. Denk aan profilering.

Gemeente Amsterdam - DPIA formulier

Pagina 53 van 84

Voor het doel analyseren van sociale media, verwerken van engagement en reacties van jongeren is er geen wettelijke grondslag gevonden. Bovendien blijft de risico bestaan dat de reacties van minderjarigen gevoelige persoonsgegevens kunnen bevatten waartegen niet afdoende maatregelen kunnen worden getroffen. Ook het verwerken van persoonsgegevens op basis van toestemming, verleend door acteurs, modellen of medewerkers voldoet niet aan alle AVG-eisen en blijft gedeeltelijk risico bestaan. Conclusie Het ontbreken van een rechtmatige grondslag is een hoog risico. De rechtmatigheid van een verwerking is één van de belangrijkste beginselen uit de AVG waaraan moet worden voldaan. Het ontbreken van een grondslag leidt daarom tot een negatief advies voor de verwerking. Rolverdeling Ook in de herijkte DPIA blijkt dat er geen duidelijke, afgebakende rolverdeling met betrekking tot de verwerkingsverantwoordelijkheid is tussen de gemeente Amsterdam en TikTok. De FG verwijst naar de motivering van het belang van de rolverdeling voor het vaststellen van de verwerkingsveranwoordelijkheid voor het uitoefenen van de rechten en het beschermien van de vrijheden van de betrokkenen naar het eerder gegeven FG-advies van 15 januari 2024. De FG beschouwt dit als een hoog risico.

Conclusie Nu er onduidelijkheid is over de rolverdeling en het ontbreken van afspraken tussen de partijen kan voor de betrokkenen onduidelijkheid ontstaan over het feit waar zij hun rechten kunnen uitoefenen. Dat betekent dat er niet voldoende rechtsbescherming kan worden geboden. De FG acht dit als een hoog risico en adviseert negatief. Profilering In de herijkte DPIA is aangegeven dat de gemeente Amsterdam binnen de aangegeven scope niet profileert, maar vaststaat dat het platform TikTok wel aan uitgebreide profilering doet. Omdat er sprake is van gezamenlijke verwerkingsverantwoordelijkheid kan gemeente Amsterdam aansprakelijk worden gesteld voor de risico’s die ontstaan voor betrokkenen ten gevolge van profilering. Hoe zou de gemeente Amsterdam bescherming kunnen bieden voor de nadelige gevolgen die kunnen ontstaan voor de jongeren (betrokkenen) als gevolg van profilering? Hierover zijn er geen afspraken tussen de partijen. Conclusie Nu er geen afspraken zijn over de rolverdeling en voor de betrokkenen niet duidelijk is waar zij hun rechten kunnen uitoefen acht de FG dit een groot risico voor de rechten en vrijheden van de betrokkenen en adviseert negatief.

Gemeente Amsterdam - DPIA formulier

Pagina 54 van 84

Transparantie Uit de herijkte DPIA komt duidelijk naar voren dat voor de voorgenomen verwerkingen de gemeente Amsterdam niet voldoende tran sparantie kan bieden richting betrokkenen. Transparantie is één van de beginselen uit de AVG waarvoor de verwerkingsverantwoordelijke informatieplicht heeft jegens de betrokkenen over het doel en de grondslag van de verwerking. Conclusie Nu de betrokkenen niet dan wel niet voldoende kunnen worden geïnformeerd over waar, hoe en voor welke doeleinden hun gegevens worden verwerkt, acht de FG dit een risico voor de rechten en vrijheden van de betrokkenen en adviseert negatief. Risico’s en maatregelen In de DPIA zijn verschillende risico's opgenomen die geclassificeerd zijn als hoog. Het ontbreken van een wettelijke grondslag voor doel 2 en onduidelijkheid over de rolverdeling, geen afspraken kunnen maken met TikTok blijven als hoog risico. Voor een aantal delen zijn de risico’s na het treffen van maatregelen gemiddeld of laag. Conclusie De FG adviseert om met de voorgenomen verwerking niet door te gaan nu juist de wettelijke grondslag ontbreekt en de rolverdeling onduidelijk is. De FG merkt op dat er in de herijkte DPIA een aantal hoge risico’s na het treffen van maatregelen gemiddeld dan wel laag scoort.

De FG acht de hiervoor genoemde de twee hoge risico’s, ontbreken wettelijke grondslag en onduidelijkheid rolverdeling, niet te accepteren risico’s. Indien de gemeente het belang van inzet van TikTok voor het realiseren van het beoogde doel groot acht en de risico’s wil accepteren adviseert de FG in dat geval binnen een bepaalde tijdsspanne te evalueren/analyseren of het beoogde doel via het medium TikTok te rechtvaardigen is ondanks de eerdergenoemde hoge risico’s.

Gemeente Amsterdam - DPIA formulier

Pagina 55 van 84

Bijlage 1: Advies gebruik TikTok Onderstaande tekst licht verder de behoefte toe om TikTok in te zetten vanuit gemeente Amsterdam c.q. directie communicatie. Voor de volledige tekst, zie bijlage 1. Advies gebruik TikTok Waarom TikTok? Om aan te geven waarom we adviseren TikTok in te zetten om jonge Amsterdammers en Weespers beter te bereiken, gaan we in op d e volgende 3 onderwerpen. 1. TikTok steeds belangrijker voor jongeren 2. TikTok als primaire bron en voorbeelden 3. Doelstellingen gebruik

1. TikTok steeds belangrijker voor jongeren De echte TikTok liefhebbers zijn jongeren, dus generatie Z (geboren 1995 -2010). In 2024 is de grootste leeftijdsgroep op dit platform 12-27-jarigen. Dit is een groep van 44% van alle TikTok gebruikers, 34% is tussen de 28-43 jaar. In Nederland zijn er momenteel zo'n 4 miljoen TikTok-gebruikers, laat het onderzoek van Frankwatching van januari 2025 zien. De grootste groep gebruikers op TikTok zijn jongeren tussen de 16 en 24 jaar. Deze doelgroep is dus zeer goed vertegenwoordigd op h et platform. Daarnaast is er een groeiend aantal gebruikers in de leeftijdsgroep 25-34 jaar.2) 2) Bron: Frankwatching (januari 2025).

Waar de gemeente hoog in de zoekresultaten op Google staat, is zij tegelijkertijd niet tot nauwelijks vindbaar op TikTok. Steeds meer TikTokkers gebruiken het platform als zoekmachine. Bijna 30% van de jongeren gebruikt TikTok dagelijks als zoekmachine. 3)

Gemeente Amsterdam - DPIA formulier

Pagina 56 van 84

Het gebruik door jongeren verschuift van entertainment naar infotainment. TikTok wordt tegenwoordig ook als primaire nieuwsbron gezien. De gewoonte van het gebruik van TikTok versnelt. De groei van Gen Z (geboren tussen 2001 en 2015) op het platform bevordert ook de groei van Gen Alpha (geboren tussen 2015-2030) als meekijkende en later actief gebruikende generatie. Om de Amsterdamse jongeren te bereiken moeten we zichtbaar zijn in hun online leefwereld. Uit onderzoek van YoungWorks 4) blijkt dat TikTok en Instagram het populairst zijn. 3) Bron: Fingerspitz (maart 2025). 4) Bron: Leefwereld van Amsterdamse tieners, adviesrapport YoungWorks (3 april 2025).

2.

TikTok als primaire bron en voorbeelden

De gemiddelde leeftijd per social mediakanaal is momenteel: Instagram 15-30 jaar, Facebook 40+, TikTok 15-30 jaar (met steeds jongere gebruikers), Snapchat 15-24 jaar, YouTube (12-27 jaar). Momenteel gebruiken we Facebook, YouTube, Instagram, Linkedin, Threads, Mastodon en incidenteel Reddit en Snapchat om Amsterdammers te bereiken. We richten ons voornamelijk op 18+. Een aantal van deze kanalen (waaronder Instagram, Youtube en Snapchat) willen we ook in zetten om de jonge Amsterdammers te bereiken. Daar willen we TikTok aan toevoegen. In jongerencommunicatie is TikTok steeds meer een primaire bron. Een kleine 80% van de jongeren houdt zich via sociale media op de hoogte van het wereldnieuws. Instagram (65 %), TikTok (40 %) en YouTube (27 %) zijn de meest geraadpleegde bronnen. 6) Na What’s app worden YouTube (84%, Instagram (84%), Snapchat (65%) en TikTok (60%) dagelijks het meest gebruikt onder de jongeren van 15- 35 jaar.7) Elk social media-kanaal kent een eigen (ander) gebruik.

Volgers komen steeds minder op de gemeentelijke websites en andere social media terecht en ook minder op reguliere nieuwsbronnen. Wanneer een item, zeker met emotionele lading, mensen aanzet tot een reactie of tot verenigen, wordt de originele content vanaf TikTok via andere kanalen verspreid of wordt verwezen naar TikTok. Voorbeelden hiervan:

Gemeente Amsterdam - DPIA formulier

-

-

Pagina 57 van 84

Zorgmedewerkers kunnen de snelheid van des-/misinformatie niet bijbenen. Enerzijds omdat jongeren zichzelf diagnosticeren en verkeerde /geen hulp/ oplossingen zoeken. En anderzijds zorgbehandelaars overvragen omdat ze geholpen willen worden met een zelf gediagnosticeerde aandoening. Zorgverzekeraars VGZ en CZ hebben recentelijk de handen in een geslagen en gaan investeren in een TikTok-kanaal. Om zowel de enorme groei in zorgvragen aan de voorkant wat te minderen, als jongeren van de juiste informatie te kunnen voorzien en om zo desin formatie tegen te gaan. 8) Vapen wordt op TikTok glamourized (influencers en imago van vapen worden naar een zeer sexy lifestyle gebracht) en jongeren (v.a.12-13 jaar al) worden niet goed geïnformeerd over de nadelen en heftige consequenties wat betreft vapen). 9) We zetten Snapchat in voor campagnes, maar gezien hoe jongeren dat waarderen houden we dat beperkt. TikTok wordt veel meer ge bru

_____ 6) Bron: het Commissariaat voor de Media (CvdM) in het rapport Jongeren, Nieuws en social media (1 oktober 2024). 7) Bron: Het grote jongerenonderzoek 2025, Mediahuis (juli 2025). 8) Bron: De Telegraaf (7 maart 2025). 9) Bron: Jellinek, GGD werksessie (27 februari 2025).

Gemeente Amsterdam - DPIA formulier

Pagina 58 van 84

Bijlage 2: Ethische bijsluiter TikTok De ethische bijsluiter: gebruik TikTok door gemeente Amsterdam Datum: 17 juni 2024 Aanwezigen: [Digitale Ethiek Officer] (digitale ethiek officer), Medewerker directie communicatie, Medewerker directie communicatie, Medewerker directie communicatie, [Digitale Ethiek Officer], Medewerker directie communicatie, Medewerker directie communicatie, Medewerker directie communicatie Begeleider werksessie: Digitale Ethiek Officer Notulist: Medewerker directie communicatie Inleiding Dit document dient als ethische bijsluiter voor het gebruik van TikTok door de gemeente Amsterdam. Het biedt een overzicht van de doelstellingen, analyseert de morele kansen en risico's, en evalueert het gebruik van TikTok aan de hand van de TADA-waarden voor ethisch ontwikkelen. Over het project (doel/doelstelling): We willen aanwezig zijn op de plek waar jongeren zijn omdat: we desinformatie willen tegenspreken. we zichtbaar willen zijn als gemeente bij jongeren. we geloofwaardig willen zijn voor jongeren op een manier die ze zien en begrijpen.

Dit leidt tot de volgende vraag: Moeten we als gemeente Amsterdam actief zijn op het socialmediakanaal TikTok om dit te bereiken? De morele kans: Hoe draagt aanwezig zijn op TikTok bij aan de rechten en het welzijn van Amsterdam? Wat zijn redenen om het wel of niet te do en? We hebben vervolgens samen gekeken naar hoe het project zich verhoudt tot de 6 TADA -waarden voor ethisch ontwikkelen. Deze waarden zijn: 1. inclusief 2. menselijke maat 3. open en transparant 4. zeggenschap 5. legitiem en gecontroleerd 6. van iedereen voor iedereen Op basis van deze 6 waarden hebben we gezamenlijk dit diagram opgesteld:

Gemeente Amsterdam - DPIA formulier

Pagina 59 van 84

Waarde 1. Inclusief (goed) TikTok scoort goed op de waarde Inclusief omdat het de gemeente Amsterdam in staat stelt een breed en divers publiek te bereiken, vooral jongeren die moeilijk via andere kanalen te benaderen zijn. Met een groot percentage jongeren dat actief is op TikTok, biedt het platform een effectieve manier om verschillende demografische groepen te betrekken. Daarnaast kunnen kinderen en jongeren, die via traditionele communicatiekanalen vaak niet worden bereikt, hier wel effectief worden aangesproken. Ondanks zorgen over betrouwbaarheid en digitale kloof, biedt TikTok een unieke kans om inclusieve communicatie te bevorderen. Hierdoor kan de gemeente beter inspelen op de behoeften en interesses van een diverse groep jongeren. Waarde 2. Zeggenschap (voldoende) TikTok scoort voldoende op de waarde Zeggenschap omdat het jongeren een platform biedt om hun stem te laten horen en deel te nemen aan publieke discussies, wat hun betrokkenheid vergroot. De aanwezigheid van de gemeente op TikTok kan helpen om meer inzicht te krijgen in de interesses en zorgen van jongeren. Echter, de controle van TikTok over zichtbare content kan de zeggenschap beperken, doordat niet alle stemmen evenveel kans krijgen. Ook kan de noodzaak voor de gemeente om een account aan te maken beperkingen opleggen vanwege privacy- en veiligheidszorgen.

Ondanks deze beperkingen biedt TikTok voldoende mogelijkheden voor jongeren om invloed uit te oefenen. Waarde 3. Menselijke maat (onvoldoende) TikTok scoort onvoldoende op de waarde Open en Transparant omdat de zorgen over privacy en gegevensverwerking significant zijn, wat de openheid en betrouwbaarheid van de gemeente kan ondermijnen. Het gebruik van TikTok gaat in tegen de regels van de Rijksoverheid vanwege spionagegevoeligheid, wat de transparantie verder beperkt. Bovendien maakt de aard van het platform het moeilijk om volledig open te zijn over hoe informa tie wordt verzameld en gebruikt. Ondanks dat TikTok een toegankelijke manier biedt om met jongeren te communiceren, wegen deze privacy- en veiligheidszorgen zwaarder. Waarde 4. Legitiem en gecontroleerd (onvoldoende) Met opmerkingen [KJ1]: Ik mis hier het argument dat je als gemeente aan legitimiteit verliest wanneer je tegen de regels van de Rijskoverheid in op een platform gaat waar zoveel haken en ogen aan zitten, én omdat je dan het signaal afgeeft dat wij als gemeente achter het gebruik van TIktok staan. Met opmerkingen [Sd2R1]: aangepast/aangevuld. TikTok scoort onvoldoende op de waarde Legitiem en Gecontroleerd vanwege ernstige zorgen over de betrouwbaarheid en veiligheid van het platform.

Het gebruik van TikTok is in met de regels van de Rijksoverheid vanwege spionagegevoeligheid, wat de legitimiteit van de gemeente ondermijnt. Door tegen deze regels in te gaan, verliest de gemeente aan legitimiteit en geeft het het signaal af dat de veiligheid en regelgeving niet serieus worden genomen. Daarnaast maakt de controle van TikTok over zichtbare content het moeilijk om transparant en verantwoord te opereren. Door als gemeente actief te zijn op TikTok, lijkt het alsof we het gebruik van het platform ondersteunen, ondanks de vele problemen. Dit kan het vertro uwen van burgers in de gemeente schaden. Waarde 5. Open en transparant (onvoldoende) TikTok scoort onvoldoende op de waarde Open en transparant vanwege significante zorgen over privacy en gegevensverwerking, di e de openheid en betrouwbaarheid van de gemeente ondermijnen. Het platform gaat in tegen de regels van de Rijksoverheid vanwege spionagegevoeligheid, wat de transparantie verder beperkt. De aard van TikTok maakt het moeilijk om volledig open te zijn over hoe informatie wordt verzameld en gebruikt. Bovendien bepaalt TikTok wie wat ziet, wat niet alle jongeren dezelfde kans geeft om hun mening te uiten. Waarde 6. Van iedereen voor iedereen

Gemeente Amsterdam - DPIA formulier

Pagina 60 van 84

TikTok scoort onvoldoende op de waarde Van iedereen voor iedereen omdat niet alle jongeren toegang hebben tot het platform, wat de inclusiviteit belemmert. De digitale kloof zorgt ervoor dat jongeren uit lagere inkomensgroepen mogelijk buitengesloten worden. Daarnaast zijn er zorgen over de duurzaamheid van TikTok als socialmediakanaal. De afhankelijkheid van een commercieel platform conflicteert met het idee van een publiek goed dat toegankelijk is voor iedereen. Hierdoor kan de gemeente niet garanderen dat TikTok echt van en voor iedereen is. Op basis van het diagram en de uitwerking van de 6 waarden komen we tot de volgende conclusies: Redenen om wel aanwezig te Zijn op TikTok Waarde 1. Inclusief • TikTok stelt de gemeente in staat een breed en divers publiek te bereiken, vooral jongeren die moeilijk via andere kanalen te benaderen zijn. Als je beleid maakt voor jongeren is dat belangrijk. • Het platform biedt een effectieve manier om verschillende demografische groepen te betrekken, inclusief kinderen en jongeren die via traditionele communicatiekanalen vaak niet worden bereikt. Waarde 2. Zeggenschap • TikTok biedt jongeren een platform om hun stem te laten horen en deel te nemen aan publieke discussies, wat hun betrokkenheid vergroot. • De aanwezigheid van de gemeente op TikTok kan helpen om meer inzicht te krijgen in de interesses en zorgen van jongeren. Waarde 3.

Menselijke maat •

Hoewel er privacyzorgen zijn, biedt TikTok een toegankelijke manier om met jongeren te communiceren en hun behoeften te begri jpen.

Waarde 4. Open en transparant • Door aanwezig te zijn op TikTok kan de gemeente transparant communiceren met jongeren en hen informeren over gemeentelijke za ken en initiatieven. Waarde 5. Legitiem en gecontroleerd • Door deel te nemen aan TikTok kan de gemeente een gevoel van legitimiteit opbouwen bij jongeren, die het platform als een belangrijk communicatiemiddel zien. • Het biedt de mogelijkheid om trends en discussies onder jongeren tijdig te signaleren en hierop in te spelen. Waarde 6. Van iedereen voor iedereen • TikTok kan helpen om nieuwe, diverse doelgroepen (jongeren) te bereiken en weerstand te bieden tegen misinformatie.

Gemeente Amsterdam - DPIA formulier

Pagina 61 van 84

• Het gebruik van TikTok kan de reputatie van de gemeente onder jongeren verbeteren, aangezien het platform een belangrijke rol speelt in hun dagelijks leven. Redenen om niet aanwezig te Zijn op TikTok Waarde 1. Inclusief • De digitale kloof zorgt ervoor dat jongeren uit lagere inkomensgroepen mogelijk buitengesloten worden van het platform. • Niet alle jongeren hebben toegang tot TikTok, wat de inclusiviteit belemmert. Waarde 2. Zeggenschap • De controle van TikTok over zichtbare content kan de zeggenschap beperken, doordat niet alle stemmen evenveel kans krijgen. • De noodzaak voor een account en zorgen over privacy kunnen de betrokkenheid van jongeren verminderen. Waarde 3. Menselijke maat • TikTok gaat in tegen de regels van de Rijksoverheid vanwege spionagegevoeligheid, wat de betrouwbaarheid van de gemeente kan ondermijnen. • Privacy- en veiligheidszorgen wegen zwaarder dan de voordelen van toegankelijkheid. Waarde 4. Open en transparant • Het platform maakt het moeilijk om volledig open te zijn over hoe informatie wordt verzameld en gebruikt, wat de openheid en transparantie van de gemeente kan beperken. Waarde 5. Legitiem en gecontroleerd • De betrouwbaarheid en veiligheid van het platform roepen ernstige zorgen op, wat de legitimiteit van de gemeente kan ondermij nen. • De controle van TikTok over content maakt het moeilijk om verantwoord en transparant te opereren.

Waarde 6. Van iedereen voor iedereen • De afhankelijkheid van een commercieel platform conflicteert met het idee van een publiek goed dat toegankelijk is voor ieder een. • TikTok is het minst duurzame socialmediakanaal en er is veel fake news te vinden, wat de betrouwbaarheid schaadt. Conclusie en advies Samenvattend is ons gezamenlijke advies om als gemeente niet actief te zijn op TikTok, ondanks enkele eerdergenoemde voordelen. Privacyen veiligheidszorgen, evenals de naleving van overheidsregels, wegen zwaarder dan de voordelen. Dit betekent echter dat: • We jongeren die uitsluitend op TikTok actief zijn, niet kunnen bereiken.

Gemeente Amsterdam - DPIA formulier

• •

Pagina 62 van 84

De kloof tussen jongeren en de gemeente in sommige gevallen in stand blijft of zelfs groter wordt.

Gemeente Amsterdam - DPIA formulier

Pagina 63 van 84

Bijlage 3: Archiveren van overheidsinformatie op sociale media

Archiveren van overheidsinformatie op sociale media Onder overheidsinformatie verstaan we alle informatie die de overheid zelf maakt of van een ander ontvangt bij het uitvoeren van haar taken. Ongeacht bijvoorbeeld vorm, inhoud, status, of vindplaats. Bij het archiveren van overheidsinformatie op sociale media is het dus ook belangrijk dat deze informatie duurzaam toegankelijk is. Overheidsinformatie is duurzaam toegankelijk wanneer deze vindbaar, beschikbaar, leesbaar, interpreteerbaar, betrouwbaar en toekomstbestendig is. Deze module licht toe hoe je dit kan bereiken. ●

Aanpak

Het streefdoel is archivering by design. Maar door de afhankelijkheid van sociale-mediaplatformen kunnen overheidsorganisaties dit principe amper of niet toepassen voor overheidsinformatie op sociale media. Het is immers niet mogelijk om ontwerp- en beheerkeuzes te maken in de platformen zelf. Hoogstens de aanbevelingen bij gebruik te volgen. Dat alles verklaart de volgende aanpak conform het DUTO-raamwerk en de essentiële kenmerken. ●

Registreren – technieken

De eerste stap is de overheidsinformatie van sociale-media-platformen halen. Vanuit DUTO noemen we dat registreren van informatieobjecten. We bekijken de technieken die dit mogelijk maken. Hoe werken deze, hoe zit het met de uitvoerbaarheid en welke types informatieobjecten levert het op? ●

Bewaren – informatieobjecten

De registratie levert een informatieobject op dat alle overheidsinformatie op sociale media zou moeten omvatten. De volgende stap is dat informatieobject zodanig bewaren dat er gedurende de gehele levensduur geen onaanvaardbaar informatieverlies optreedt, de authenticiteit wordt gewaarborgd en de leesbaarheid is gegarandeerd. Het is dus belangrijk dat de essentiële kenmerken intact blijven. Deze zijn te verdelen in de volgende vijf categorieën: inhoud, context, vormelementen, gedrag, en structuur.

Gemeente Amsterdam - DPIA formulier

●

Pagina 64 van 84

Ter beschikking stellen – beheer en weergave

Volgende stap is het ter beschikking stellen van het informatieobject. Hoe kan je de informatieobjecten goed beheren en weergeven? Zijn er specifieke applicaties nodig of andere afhankelijkheden aanwezig die beschikbaarstelling bemoeilijken? Ook daarmee moet al op moment van registreren al rekening mee gehouden.

●

Vernietigen

Een laatste mogelijke stap is de vernietiging van overheidsinformatie op sociale media als dat zo is vastgelegd in een selectielijst. Voor het vernietigen van deze informatie bestaat (nog) geen reguliere inrichting. Het is daarom van belang om de waarde van informatie mee te neme n in het eigen oordeel. Kijk hiervoor ook naar het niveau van maatregelen wat toepasselijk is.

●

Advies: wees proactief

Sociale media archivering is een veld dat continu in beweging is. Sociale media platformen veranderen continu en dit geldt tevens voor hun voorwaarden. Een concreet voorbeeld hiervan is Twitter (X) waar na de overname door Elon Musk in 2022 veel veranderingen kwamen. Zo werd toegang met de API steeds beperkter. Ook werd beperkt hoeveel berichten je per dag kan zien. Dit heeft uiteraard ook effect op het archiveren. Oudere berichten bij grote accounts dreigen daardoor verloren te gaan. Het is daarom noodzakelijk om proactief aan de slag te gaan met sociale media archivering. Archiveer vroegtijdig om niet afhankelijk te zijn van veranderingen bij de sociale media platformen.

Gemeente Amsterdam - DPIA formulier

Pagina 65 van 84

● Overzicht en beoordeling ●

Overzicht

Technieken

Application Programming Interface (API)

Uitvoerbaarheid van techniek -

Archiveringsfunctie platform

+

Screen capturing

-

Web scraping/ harvesting/ crawling

+

Essentiële kenmerken van het informatieobject*

Uitvoerbaar heid van beheer

Uitvoerbaarheid van weergeven

Inhoud Context Vormelementen Gedrag Structuur Inhoud Context Vormelementen Gedrag Structuur Inhoud Context Vormelementen Gedrag Structuur Inhoud Context Vormelementen Gedrag Structuur

+

+

-

+

+

+

+

-

+ + + + + + + + + + + +

Gemeente Amsterdam - DPIA formulier

●

Pagina 66 van 84

Beoordeling

Duidelijk is dat geen van de technieken alles registreert wat je zou willen. Voor duurzaam toegankelijke overheidsinformatie op sociale media is het bijgevolg noodzakelijk om verschillende technieken toe te passen. Met als beste combinatie de archiveringsfunctie platform en web scraping/harvesting/crawling.

Gemeente Amsterdam - DPIA formulier

Pagina 67 van 84

● DUTO-raamwerk en essentiële kenmerken ●

DUTO-raamwerk

Het DUTO-raamwerk is een praktisch hulpmiddel om nog beter de passende maatregelen te bepalen waarmee je overheidsinformatie duurzaam toegankelijk kunt maken. Er zijn verschillende processen en functies gedefinieerd binnen het raamwerk. Degenen die expliciet van toepassing zijn op sociale media archivering worden in deze module benoemd.

●

Essentiële kenmerken

Bij het onderdeel Technieken is te zien dat elke techniek een andere output levert qua bestandsformaten. Dit heeft vervolgens ook effect op wat zich in het informatieobject bevindt. Niet elk bestandsformaat is namelijk geschikt om elk type informatie op te nemen op een wijze zonder informatieverlies. Zo zijn de formaten PDF/A en CSV niet geschikt om dynamische informatie zoals video’s weer te kunnen geven. Het is daarom van belang dat er voor een techniek wordt gekozen die de essentiële kenmerken intact houdt. Dit zijn de kenmerken die nodig zijn om het informatieobject goed te kunnen duiden in termen van authenticiteit, context, en functionaliteit. Volgens het Britse Joint Information Systems Committee (JISC) zijn essentiële kenmerken de ‘…kenmerken van een informatieobject die haar uiterlijk, gedrag (functionaliteit), kwaliteit en bruikbaarheid bepalen.’ Essentiële kenmerken zijn onder te brengen in vijf categorieën: ▪ Inhoud (content) o Het gaat hierbij om wat inhoud zoals de teksten of een emoji uitdrukken, niet om de vorm. ▪ Context (context) o Denk hierbij aan metagegevens. ▪ Vormelementen (appearance) o Denk hierbij aan kleur en lay-out. Gaat om het uiterlijk. ▪ Gedrag (behaviour) o Denk hierbij aan interactie en functionaliteit. Bijvoorbeeld een formulier wat je in kan vullen of een video die je kan afspelen. ▪ Structuur (structure)

Gemeente Amsterdam - DPIA formulier

o

Pagina 68 van 84

Denk hierbij aan meerdere typen content die een relatie hebben, zoals een repost met de originele post.

Door essentiële kenmerken te koppelen aan het proces Bewaren binnen het DUTO-raamwerk, kun je concreter afwegen waaraan het informatieobject moet voldoen. En dus ook de techniek die dit informatieobject oplevert.

●

Voorbeeld essentiële kenmerken

Om de toepassing van de essentiële kenmerken te verduidelijken, wordt dit hier aan de hand van een concreet voorbeeld toegelicht. Hieronder is een bericht van het Nationaal Archief te zien. Dit bericht is op Twitter (X) geplaatst op 27 september 2023. Het bericht bevat tekst, emoji’s, een externe link en een afbeelding.

Gemeente Amsterdam - DPIA formulier

Pagina 69 van 84

De rode lijn en blauwe lijn staan om alles heen. Het gaat hier om het volledige bericht. Rood staat voor inhoud. Hier gaat het om datgene dat de inhoud overbrengt, dus de tekst en afbeelding in dit geval. De blauwe lijn staat voor de vormelementen van de hele post, waar het gaat om wat het uitdrukt en dat dat goed weergegeven wordt door de computer en gezien kan worden door mensen. De groene lijn toont de elementen die context bieden, zoals wie het bericht geplaatst heeft (de gebruiker), wanneer (datum) en het bereik van de post van 1.5K (weergaven). Let wel, het gaat ook om metadata die je niet in de post zelf kan zien, zoals geolocatie. Ook hashtags kunnen context bieden, maar zijn geen onderdeel van dit voorbeeld.

Gemeente Amsterdam - DPIA formulier

Pagina 70 van 84

De gele lijn staat voor gedrag. Het gaat hier niet om wat je ziet, maar of datgene wat je ziet zich ook gedraagt zoals wordt verwacht. In dit voorbeeld zien we een afbeelding, maar als hier een video zou staan, zou het als video moeten afspelen. Ook de link valt onder gedrag, deze verwijst namelijk ergens naar. De oranje lijn staat voor structuur. Het gaat om de relatie tussen bepaalde elementen. In dit geval is de afbeelding onderdeel van de post. Dat noemen we embedded content, vandaar dat deze oranje lijn rond de afbeelding in de post staat.

Gemeente Amsterdam - DPIA formulier

Pagina 71 van 84

● Technieken Dit onderdeel licht de meest gebruikte technieken voor het registreren van informatieobjecten uit sociale media-platformen toe. Dat wordt in alfabetische volgorde gedaan. Daarbij is niet alleen aandacht voor de techniek zelf, maar ook hoe uitvoerbaar deze is en in welke vorm het zo gegenereerde informatieobject wordt opgeslagen.

●

Application Programming Interface (API)

De afkorting API staat voor Application Programming Interface. Een sociale media API is een stukje code dat het mogelijk maakt om sociale media platformen te integreren met apps en tools van anderen. In zekere zin is een API een communicatiemiddel. Verschillende programma’s gebruiken een API om met elkaar te ‘praten’ en data te delen. De API kan ook gebruikt worden om overheidsinformatie van sociale media platformen te halen. Door te verbinden met de API van een sociaal media platform, is het tevens mogelijk om (meta)data te verzamelen die eindgebruikers niet standaard te zien krijgen. Denk hierbij bijvoorbeeld aan: ▪ Geaggregeerde aantallen actieknoppen (likes) en reposts ▪ Metagegevens over de locatie ▪ Unieke identifiers voor elke post ●

Uitvoerbaarheid ▪ ▪ ▪ ▪

Sociale media platformen hebben de afgelopen jaren steeds meer de toegang tot de API gelimiteerd. Om toegang te krijgen moet je vaak betalen, maar zelfs dan kan er sprake zijn van restricties. Sociale media platformen geven geen inzicht in welke data wel en niet worden gedeeld via de API. Dat betekent dat de uitwisseling van data niet transparant is en de volledigheid, authenticiteit en integriteit niet verzekerd kan worden. Sociale media platformen veranderen regelmatig de API waardoor telkens een nieuwe tijdsinvestering nodig is om weer aan te sluiten op de meest recente versie van de API. De toegang tot en het gebruik van de API vraagt technische kennis.

Gemeente Amsterdam - DPIA formulier

●

Pagina 72 van 84

Output

Deze techniek genereert gestructureerde, tekstuele data. Deze data is eenvoudig te analyseren en te verwerken met behulp van een computer. De gestructureerde data wordt vaak opgeslagen in bestandsformaten zoals JSON, XML, CSV of XLS(X).

●

Archiveringsfunctie platform

Sociale media platformen bieden gebruikers de mogelijkheid om de eigen informatie van het eigen sociale media account te exporteren en zo te archiveren. Eerst krijgt de gebruiker de mogelijkheid om ofwel alle soorten gegevens te downloaden, ofwel een selectie. Een afbakening in de tijd is daarentegen niet mogelijk. Na een keuze te hebben gemaakt dient de gebruiker een verzoek in bij het platform. De gebruiker kan vervolgens het ‘archief’ downloaden. Bij het gebruik van de archiveringsfunctie komt informatie van andere gebruikers, zoals opmerkingen en gedeelde berichten, niet mee. Of deze wordt geanonimiseerd. Ook (het aantal) reacties (via actieknoppen) wordt bij diverse platformen niet mee geëxporteerd en gearchiveerd ●

Uitvoerbaarheid •

• ●

Het gebruik van deze archiveringsfunctie vraagt geen grote tijdsinvestering. Het verwerken van de output op correcte wijze kost echter wel tijd. Sommige preserveringssystemen kunnen de gedownloade mappenstructuur niet in zijn geheel opnemen, dus daar een oplossing op maat voor gemaakt worden. Zie ook het praktijkvoorbeeld RAA. Het gebruik van deze archiveringsfunctie vraagt geen extra software of technische kennis. Output

Deze techniek genereert een ZIP-bestand. Dit ZIP-bestand bevat doorgaans een HTML-bestand dat dient als index. De gebruiker kan met behulp van deze HTML de informatie bekijken in een browser. Daarnaast kan het ZIP-bestand JavaScript-bestanden, afbeeldingen (zoals JPG), video’s (zoals MP4), en zelfs gestructureerde data (zoals CSV) bevatten.

●

Screen capturing

Gemeente Amsterdam - DPIA formulier

Pagina 73 van 84

Screen capturing is het opnemen van een scherm. Dit kan een statisch beeld zijn, zoals een screenshot, of een dynamische opname van activiteit op het scherm. Alles wat op het scherm te zien was tijdens het maken van de screen capture, wordt gearchiveerd. Dus als comments zijn geopend of bijbehorende (account)namen te zien zijn, zullen deze ook in het archief komen. Hoewel het uiterlijk van het platform deels behouden blijft, is het een beperkte weergave van het origineel. De interactie, zoals het openen van links of het afspelen van video’s, is met deze techniek niet meer mogelijk. ●

Uitvoerbaarheid ▪ ▪

●

Screen capturing is een tijdrovende techniek omdat deze grotendeels handmatig uitgevoerd moet worden. De gebruiker moet zelf alle functionaliteiten en inhoud (handmatig) selecteren. Screen capturing vraagt weinig technische kennis. Het is een laagdrempelige manier om informatie vast te leggen. Output

Deze techniek genereert een afbeelding (bijvoorbeeld een PNG- of JPEG-bestand), video (bijvoorbeeld MP4) of een PDF.

●

Web scraping/harvesting/crawling

●

Omschrijving

Bij webarchivering worden verschillende termen - web scraping, harvesting of crawling – door elkaar gebruikt voor het systematisch extraheren van delen van het web. Tijdens dit geautomatiseerde proces wordt een software agent, een web robot, of een script ingezet om de interactie tussen webservers en de mens na te bootsen en zo gegevens binnen te halen. De gearchiveerde webpagina’s worden getoond in een browser en maken doorgaans gebruik van (X)HTML. Ook sociale media kun je met deze techniek archiveren. Voor deze techniek geldt dat zowel de eigen informatie als informatie van andere gebruikers, zoals comments en likes, worden meegenomen. ●

Uitvoerbaarheid •

Deze techniek kun je zowel handmatig als geautomatiseerd toepassen.

Gemeente Amsterdam - DPIA formulier

• •

●

Pagina 74 van 84

Er zijn veel opensourcetools die door een actieve community van gebruikers worden onderhouden. Sommige tools vergen meer technische kennis, andere tools bieden een eenvoudig te gebruiken plug-in voor de browser. Zorg ervoor dat de keuze wordt gemaakt met het eigen kennisniveau in acht genomen. Output

Deze techniek genereert doorgaans output in de vorm van een WARC. Dit is een open bestandsformaat voor het archiveren van websites.

Gemeente Amsterdam - DPIA formulier

Pagina 75 van 84

● Informatieobjecten Dit onderdeel focust op de essentiële kenmerken van informatieobjecten op sociale media. Deze kenmerken zijn belangrijk voor de keuze voor een bepaalde techniek, omdat de gekozen techniek effect heeft op het informatieobject dat je registreert. Kenmerken behoren altijd tot een van deze vijf categorieën: inhoud, context, vormelementen, gedrag, en structuur. In de volgende onderdelen gaan we op elk van deze categorieën in. Met de volgende legenda voor beoordeling: Symbool Betekenis + Voldoet aan categorie Voldoet niet aan categorie ? Is afhankelijk van het sociale media platform

●

Inhoud

Dit is de inhoud van het informatieobject. Denk hierbij bijvoorbeeld aan tekst, emoji’s, afbeeldingen, en video’s die de primaire boodschap of informatie overbrengen. Bij een video gaat het als zodanig niet om hoe deze eruit ziet, maar om wat deze uitdrukt. ●

Inhoud en technieken

De onderstaande tabel verduidelijkt voor elke techniek of de inhoud wel of niet wordt binnengehaald. Techniek

Inhoud

API

+ tekst + reacties - afbeeldingen - video - emoji’s

Archiveringsfunctie platform

+ tekst + afbeeldingen

Gemeente Amsterdam - DPIA formulier

Pagina 76 van 84

+ video’s + emoji’s - reacties Screen capturing

+ afbeeldingen + emoji’s - tekst* - video’s** - reacties*

Web scraping/harvesting/crawling***

+ tekst + afbeeldingen + video’s + emoji’s + reacties

* Dit kan incompleet zijn omdat deze handmatig uitgeklapt moeten worden. Wees hier alert op tijdens het toepassen van deze techniek. ** Dit is veelal een statische screenshot, behalve als de video actief is gestart en meegenomen tijdens het toepassen van deze techniek. *** De volledigheid is afhankelijk van de instellingen van de tool die je gebruikt en de limieten van het platform.

●

Context

Context is de informatie die nodig is om te beschrijven hoe en wanneer de content is gemaakt en wat de intentie van die content was. De context van een informatieobject wordt vastgelegd in metagegevens. Denk bijvoorbeeld aan auteur, hashtags, geolocatie, datum en tijd van een post. Het aantal volgers en aantal weergaven zegt eveneens iets over de context van een account of post. Ook hoe en wanneer content is binnengehaald, kan worden vastgelegd in metagegevens. Dit wordt ook wel crawl of capture metadata genoemd.

Gemeente Amsterdam - DPIA formulier

●

Pagina 77 van 84

Context en technieken

De onderstaande tabel verduidelijkt voor elke techniek welke metagegevens worden aangeleverd. Techniek

Context

API*

+ auteur + hashtags + datum en tijd + geolocatie + aantal volgers + weergaven - crawl/capture metadata

Archiveringsfunctie platform

+ auteur + hashtags + datum en tijd + aantal volgers + weergaven ? geolocatie - crawl/capture metadata

Screen capturing

+ auteur + hashtags + datum en tijd ? weergaven - geolocatie - crawl/capture metadata

Web scraping/harvesting/crawling

+ auteur + hashtags + geolocatie + datum en tijd + weergaven

Gemeente Amsterdam - DPIA formulier

Pagina 78 van 84

+ crawl/capture metadata** * Is afhankelijk van de mogelijkheden die het platform biedt en wat je zelf aanvraagt. ** Is afhankelijk van de instellingen van de tools.

●

Vormelementen

Dit is de informatie die nodig is om het uiterlijk van het informatieobject correct weer te geven. Zijn alle vormelementen van het informatieobject binnengehaald? Dat omvat zowel de inline lay-out als de externe lay-out. Het is hierbij een wisselwerking tussen de computer en de mens. De computer moet kunnen begrijpen dat het bijvoorbeeld om een afbeelding of video gaat om dit correct weer te kunnen geven. Vervolgens moet de mens dit ook kunnen zien en kunnen identificeren als een afbeelding of video. Inline lay-out is de uitstraling van de inhoud van de pagina. Voorbeelden hiervan zijn: • Stijlelementen • Lijsten • Tabellen • Formulieren • Scalable vector graphics (SVG) • Client-side scriptinstructies, zoals pull-down menu’s, navigatiehulpmiddelen. Externe lay-out: dit omvat externe bestanden die de lay-out en designelementen van de pagina bepalen. Hoewel deze bestanden zich niet in de pagina bevinden, moeten ze wel worden meegenomen om het uiterlijk en lay-out te behouden. Voorbeelden hiervan zijn gelinkte objecten en bestanden die geïntegreerd zijn in de lay-out, zoals: • Afbeeldingen • Video • Audio • Server scripts • Cascading Style Sheets (CSS).

Gemeente Amsterdam - DPIA formulier

●

Pagina 79 van 84

Vormelementen en technieken

De onderstaande tabel verduidelijkt voor elke techniek of de inline en externe lay-out wordt meegenomen. Techniek

Vormelementen

API*

- Inline lay-out - Externe lay-out

Archiveringsfunctie platform**

+ inline lay-out + externe lay-out

Screen capturing***

+ inline lay-out + externe lay-out

Web scraping/harvesting/ crawling****

+ inline lay-out + externe lay-out

* URLs naar embedded content, zoals video’s worden wel binnen gehaald. Daardoor is het niet duidelijk dat het het om een video gaat. ** De index.html van diverse platformen, zoals bijvoorbeeld Facebook en Twitter (X), geeft geen authentieke weergave van het live platform. *** De output in een PDF en afbeelding (bijvoorbeeld PNG) is een statische weergave van het platform. Het uiterlijk van het platform en de diverse vormelementen komt mee, dit geldt ook bij de output in de vorm van een video waarbij een afspeel-symbool te zien is. **** Dit is afhankelijk van de instellingen van de tools die wordt gebruikt.

●

Gedrag

Dit verduidelijkt hoe content op sociale media interacteert met andere content zoals bijvoorbeeld hyperlinks. Bij de vorige categorie, vormelementen, werden ook formulieren genoemd. Waar het bij vormelementen gaat om hoe een formulier eruit ziet, gaat het bij de categorie gedrag erom dat deze ook nog steeds functioneert als een formulier.

Gemeente Amsterdam - DPIA formulier

●

Pagina 80 van 84

Gedrag en technieken

De onderstaande tabel verduidelijkt voor elke techniek of het gedrag van het platform wordt meegenomen. Techniek

Gedrag

API

Archiveringfunctie platform Screen capturing*

Web scraping/harvesting/ crawling

+

-

+

* Dit is afhankelijk van de output. Bij output in de bestandsformaten PDF en PNG/JPG komt het gedrag niet mee omdat dit een statische weergave is. Bij output in de vorm van een video (bijvoorbeeld MP4) kan gedrag wel meekomen indien deze is geactiveerd ten tijde van het toepassen van de techniek. Echter geeft dit nog steeds enkel een weergave van gedrag en interactie, maar niet het daadwerkelijke gedrag en interactie op het sociale media platform (je kan zelf nergens op klikken).

●

Structuur

Gemeente Amsterdam - DPIA formulier

Pagina 81 van 84

De categorie structuur doelt op de informatie die vereist is om de relatie tussen twee of meer typen content te kunnen duiden. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de relatie tussen een origineel bericht en een reactie op dit bericht (tweet en retweet) zowel als de relatie met embedded content. ●

Structuur en technieken

De onderstaande tabel verduidelijkt voor elke techniek hoe deze de structuur en de onderlinge relaties tussen verschillende typen content meeneemt in het informatieobject. Techniek API

Archiveringsfunctie platform* Screen capturing

Web scraping/harvesting/ crawling

Structuur

+

-

-

+

* De structuur (onderlinge relaties tussen verschillende types content) is onvolledig hier omdat informatie van derden bij deze techniek ontbreekt. Je krijgt enkel de eigen data.

Gemeente Amsterdam - DPIA formulier

Pagina 82 van 84

● Beheer en weergave In het onderdeel Technieken is aangetoond dat de methode die je gebruikt, van invloed is op het informatieobject dat wordt gecreëerd en in welk bestandsformaat dat terecht komt. Dat geldt ook voor de volgende stap, het beheren en weergeven van het informatieobject. In onderstaande tabel wordt voornamelijk gekeken naar de uitvoerbaarheid van deze twee aspecten. Met de volgende legenda voor beoordeling: Symbool Betekenis + Vergt weinig aandacht Vergt meer aandacht

Application Programming Interface (API) Archiveringsfunctie platform Screen capturing Web scraping/harvesting/crawling

Beheer

Weergave

+

+

+ +

+ + -

●

Toelichting

●

Application Programming Interface (API)

Beheer De output van de API vraagt weinig extra aandacht. De gestructureerde data kan eenvoudig in beheer genomen worden. Weergave Een JSON-bestand kun je in principe openen en bekijken met elk programma dat plain text kan lezen, zoals kladblok, Notepad of zelfs Word. Een CSV bestand - eigenlijk gestructureerde data in tabelvorm – kun je in principe openen met elke spreadsheetprogramma, zoals Excel.

Gemeente Amsterdam - DPIA formulier

●

Pagina 83 van 84

Archiveringsfunctie platform

Beheer Specifiek in het geval van Twitter (X) is ook bekend dat de links en afbeeldingen in de index HTML verwijzen naar het live web. Wanneer het account van het live web is verwijderd, of het platform offline zou zijn gehaald, werkt dat dus niet meer. Ook is er sprake van verkorte links (t.co). Bovendien zijn de afbeeldingen niet de oorspronkelijke, maar veel kleiner dan wat origineel online is gezet. Het is mogelijk om een verwerkingsslag over je Twitter archief te doen, om veel van bovenstaande zaken op te lossen. Voor het probleem van verwijzingen naar het live web, de verkorte links en de kleine afbeeldingen zijn oplossingen online te vinden. Dit is echter wel een extra bewerkingsslag die je zelf moet uitvoeren. Weergave De index HTML kan je openen en bekijken in een webbrowser. Dit toont de structuur van het platform, zoals de tijdlijn. Ook afbeeldingen, emoji’s en video’s worden weergegeven in de index, maar zijn dus tevens terug te vinden in afzonderlijke bestanden. ●

Screen capturing

Beheer De output van de screen capture vraagt weinig extra aandacht. Weergave De output zoals video’s (bijvoorbeeld MP4), afbeeldingen (bijvoorbeeld PNG), of tekst (PDF) kan je openen en bekijken zonder bijzondere applicaties. ●

Web scraping/harvesting/crawling

Beheer De output van het web scraping/harvesting/crawling vraagt weinig extra aandacht. Bij WARC is het handig om te checken of deze voldoet aan de standaard. Bekijk hiervoor ook de handreiking WARC-validatie. Weergave

Gemeente Amsterdam - DPIA formulier

Pagina 84 van 84

Een volledige WARC kan je alleen openen en bekijken met een speciale reader, zoals Webrecorder Player of OpenWayBack. De meeste preserveringsystemen hebben een dergelijke functie ingebouwd. Het is mogelijk om een WARC te openen in een tekst editor, maar dat toont alleen de binaire data.