Definitief verslag Raadscommissie Onderwijs, Zorg en Armoedebestrijding 22-05-2024

Die actie heeft geleid tot een half miljoen meer bezoekers aan de openbare bibliotheek. Het lid Runderkamp stelt voor om bibliotheekpassen uit te geven met beeltenissen van bijvoorbeeld Ajax-spelers en speelsters. Dat zal het lezen sexyer maken.

17

Gemeente Amsterdam Raadscommissie voor Onderwijs, Zorg en Armoedebestrijding

OZA

Definitief Raadscommissieverslag, 22 mei 2024

Het lid BILGIN vraagt zich bij deze plannen af, in tegenstelling tot vele andere plannen van dit college, hoe ze zo snel mogelijk kunnen worden uitgevoerd. Het stuk staat vol met goede ideeën. De bibliotheek is niet enkel een plek om boeken te lenen, maar is ook een huiskamer en een ontmoetingsplek. Mensen kunnen zich er op hun eigen manier ontwikkelen door te lezen, huiswerkbegeleiding, creatieve cursussen of culturele activiteiten. Dat maakt ook de wijk stabieler. De bibliotheek is niet los te zien van de koers van de OBA richting 2030. Er is tevens sprake van een financiële noodkreet. De slechte financiële situatie heeft gezorgd voor onrust in bijvoorbeeld Osdorp. In die wijk was in het verleden veel voor jongeren te doen. Dat is nu niet meer het geval door een gebrek aan financiële middelen bij de OBA. Partners moesten financieel bijspringen. Dat heeft er echter toe geleid dat ze zijn vertrokken. In Stadsdeel Nieuw-West zijn er geen activiteiten meer voor jongeren tussen 12 en 18 jaar. In de rest van de stad is er slechts nog hulp bij het huiswerk. Hoe kunnen de activiteiten voor jongeren worden teruggebracht? Daarbij moet aansluiting gezocht worden bij het Masterplan en het Nationaal Programma. De richtlijn is een bibliotheek voor iedere 30.000 inwoners. Maar daarbij moet ook worden gekeken naar de afstand met klein(ere) OBA’s in het centrum.

Ook moet er bij nieuwe gebiedsontwikkelingen al vroeg aandacht voor zijn en niet pas als alles al klaar is. Het lid Bilgin maakt zich zorgen over de financiën. Eerder was sprake van een bezuiniging van 1,5 miljoen euro per jaar. Die bezuiniging is uitgesteld, maar dat is vanaf 2027 maar voor een deel gedekt. Hij pleit dan ook voor structureel geld voor de nieuwe OBA’s met gratis toegang en ruimere openingstijden. Het lid HAIJEN deelt mee dat de onderwijsinspectie recent harde noten heeft gekraakt over de leesvaardigheid van de scholieren. Een op de drie vijftienjarigen zou onvoldoende leesvaardigheid hebben. Met die kennis presteren de formerende partijen het om met plannen te komen die lezen duurder maken. Amsterdam biedt met deze bibliothekenvisie tegengif tegen deze afbraakpolitiek. Het is weliswaar een druppel, maar een belangrijke druppel, op de gloeiende plaat. Kan de voorgestelde verhoging van het btwtarief nog roet in het eten gooien in het voorstel voor gratis lidmaatschappen? Het lid WIJMENGA woont in Betondorp. De bibliotheek bevindt zich (in plaats van een kerk) centraal op De Brink. Het is een belangrijke plek voor debat en dialoog. Een bibliotheek is belangrijk. Je kunt er laagdrempelig boeken lenen, studeren en advies inwinnen over allerlei overheidszaken. De voorliggende visie is een mooie mijlpaal.

Nederland zakt op het lijstje van leesvaardigheid steeds verder weg. Wat zou Amsterdam beter kunnen doen? Het CDA stelt een topconferentie voor over de vraag hoe kinderen en laaggeletterden weer aan het lezen kunnen worden geholpen. Het lid VON GERHARDT benadrukt dat ook de VVD lezen belangrijk vindt. Zeker in een stad als Amsterdam, omdat de taalvaardigheden op sommige plekken in de stad achterblijft. Hij is het dan ook niet eens met de voorgestelde btw-verhoging op boeken. Hij is blij met deze visie met een duidelijke focus op lezen en op kinderen aan het lezen krijgen. Hij ziet uit naar concrete acties en verdere ontwikkelingen die later wellicht bijsturing vereisen. Het lid Von Gerhardt heeft eerder zijn zorgen geuit over ongelijk investeren voor gelijke kansen. Daarmee sluit je sommige wijken uit. Zo zijn er wijken in Oost en West, maar ook op de Zuid-as, waar de scores achterblijven ten opzichte van andere wijken. Hij stelt dan ook voor om per wijk te kijken wat nodig is en niet per stadsdeel. Het is goed om de bibliotheek naar de scholen te brengen. Dat vraagt echter ook om goede instructies aan docenten. Ook zij moeten enthousiast gemaakt worden voor het lezen. Goed voorbeeld doet goed volgen. Verder moeten kinderen ook de vrijheid behouden om zelf boeken te kiezen. Dat maakt het voor hen leuker.

Dat kan ook met bijvoorbeeld een gastspreker die de kinderen kan enthousiasmeren. Het lid DE JONG deelt mee dat JA21 altijd tegen het verhogen van welk vorm van belastingen dan ook, is. De fractie is enthousiast over de visie, maar maakt zich zorgen

18

Gemeente Amsterdam Raadscommissie voor Onderwijs, Zorg en Armoedebestrijding

OZA

Definitief Raadscommissieverslag, 22 mei 2024

over de kosten van OBA Next. Dat kost veel geld en het is maar de vraag of dat gaat leiden tot extra leesvaardigheid. De financiering is nog niet rond, want er wordt gesproken over een ‘ambitie voor een meerjarenbegroting’. Het lid De Jong vraagt om een toelichting. Het lid HAIJEN vindt de cijfers over de staat van de leesvaardigheid alarmerend. Het is dan krom dat lezen juist duurder wordt gemaakt. Het lid DE JONG is ook tegen deze belastingmaatregel. Hij merkt daarbij op dat het lidmaatschap van de bibliotheek in Amsterdam juist gratis wordt gemaakt. Hij herhaalt zijn zorgen over de grote uitgave voor OBA Next. Het lid BOUALI is blij met de mooie ideeën, onder andere voor het bereiken van jongeren. Heeft de wethouder ook plannen om hen via social media te bereiken met bijvoorbeeld korte filmpjes over boeken die trendy zijn? Het lid KABAMBA prijst de goede ideeën. Zij vraagt naast aandacht voor schrijvers ook aandacht voor rappers en bijvoorbeeld zangers. Via hen kunnen kinderen kennismaken met de pracht van de Amsterdamse cultuur en muziek. Wethouder MOORMAN bedankt de commissie voor de vriendelijke woorden. Er wordt veel gesproken over de inzet van rolmodellen, maar de wethouder benadrukt dat ook de commissieleden rolmodellen zijn in de liefde voor het lezen.

Ook wethouder Moorman was verbaasd over de boete op boeken, zeker nu het met de leesvaardigheid in Nederland bedroevend is gesteld. Dat zou tot grote bezorgdheid moeten leiden bij de nieuwe regeringspartijen. In sommige andere landen is de btw op boeken veel lager en soms zelfs nul procent. Zij is blij met de bijdrage van de VVD-fractie in Amsterdam en hoopt dat de fractie het volhoudt om tegen de stroom in te gaan. De wethouder is inderdaad bezorgd over de SPUK-uitkering. Die wordt met tien procent gekort. Dat raakt onder andere ook de IDO, de voorlichting over de digitale wereld en bijvoorbeeld hulp bij de belastingaangifte of bij vragen aan de overheid. Het is verdrietig daarop dat daarop wordt bezuinigd. De wethouder prijst het voorstel van D66 over de verhalenprijs. Het voorstel wordt de komende week in het college besproken. Daarna volgt een reactie. IKC De Kikker werkt veel samen met de twee scholen in het gebouw. Samenwerking is ook de gedachte achter Liefde voor lezen met bijvoorbeeld de inzet van een leesconsulent en begeleiding van leraren bij hun advies aan kinderen over boeken. Aan het aanbod ligt het niet in Nederland. Daar moet op de juiste manier de vraag aan worden gekoppeld. Veel leraren lezen echter zelf ook niet meer. Het zou weer verplicht moeten worden op de PABO. Daarmee krijgen leraren een betere basis om kinderen te adviseren.

De wethouder begrijpt de vraag over het meten van succes, maar benadrukt dat het gaat om de eerste visie in 105 jaar. De OBA had wel al een visie. Die heeft de afgelopen jaren uitstekend gewerkt. Maar het is belangrijk dat ook de gemeente een visie heeft. In 2025 volgt de uitvoeringsagenda. Die wordt afgestemd met de stadsdelen. De situatie in IJburg is bekend. Dat heeft onder andere te maken met de groei van de wijk. De wijk is nu toe aan een volwaardige bibliotheek. Die zal in 2025 of 2026 gerealiseerd zijn. De wethouder begrijpt de rol van bekende mensen bij het stimuleren van lezen, zeker als je het van hen niet verwacht. Ook BookTok zet kinderen aan het lezen. De OBA werkt ook regelmatig met lokale bekendheden; de wethouder bezoekt samen met bekende Nederlanders scholen. In Nieuw-West is veel contact met organisaties die met jongeren werken. Zij hebben een plek binnen de OBA. De situatie is er nu, na de ongeregeldheden, tot rust gekomen. Jongeren kunnen een pasje aanvragen worden daarmee betrokken bij de bibliotheek. Het lid BILGIN ziet uit naar ook ander soorten activiteiten dan alleen maar op het gebied van cultuur en huiswerk, bijvoorbeeld iets met computers. Het aanbod moet veel breder.

19

Gemeente Amsterdam Raadscommissie voor Onderwijs, Zorg en Armoedebestrijding

OZA

Definitief Raadscommissieverslag, 22 mei 2024

Wethouder MOORMAN beaamt dat dat belangrijk is. Het programma Leve de bibliotheek gaat primair om het lezen, maar ook over de digitale wereld en bijvoorbeeld ontmoeting. Die zaken zijn dan ook nadrukkelijk onderdeel van het programma. Er wordt met organisaties gesproken om er ruimte voor te maken. Zij beaamt dat er in Oost een te beperkt aanbod is. Ze benadrukt dat zaken als bereikbaarheid, toegankelijkheid en ook de samenstelling van de buurt belangrijk zijn. Zij deelt tot slot mee dat de kosten tot 2030 gedekt zijn. Het lid DE JONG merkt op dat de bouwkosten in deze tijd oplopen. Hij wil weten of het college een maximum stelt aan onverwachte extra kosten. Wethouder MOORMAN gaat ervan uit dat het project binnen het budget wordt gerealiseerd. Eerder is al gesproken over mogelijke aanpassingen bijvoorbeeld het beperken van het aantal vierkante meters. Het is aan de gemeenteraad om daar een besluit over te nemen. Door de kosten mee te nemen in de meerjarenbegroting, wordt het project op een andere manier gefinancierd; niet met een jaarlijkse subsidie maar met een vierjaarlijkse subsidie. Daarmee krijgt de OBA mogelijkheden verder vooruit te plannen. Het lid DE JONG merkt op dat een deel van de kosten is gedekt door eenmalige bedragen van het Rijk. Wethouder MOORMAN kan daar nu nog niets over zeggen, gezien de onzekerheid over de rijksbijdrage en de SPUK-uitkering.

Het gemeentelijke deel van de financiering is gedekt. Het lid BILGIN wil weten of het aanbod van activiteiten voor jongeren ook zonder grote bijdrage van de partners kan worden uitgebreid. Wethouder MOORMAN legt uit dat die zaken (met financiering vanuit de gemeente) tegen een redelijk maatschappelijk tarief in de plannen zijn opgenomen. Bibliotheken zijn bij inkoop van boeken vrijgesteld van btw. Dat is niet het geval bij abonnementen. Verder hebben sommige scholen een eigen boekencollectie. Die worden wel geconfronteerd met de verhoging van de btw. Dat geldt overigens ook voor schoolboeken. De wethouder hoopt dat de VVD van Amsterdam de revolutie aanvoert. Het lid HAIJEN gaat ervan uit dat de kosten voor het gratis verstrekken van bibliotheekpassen gedekt is. Door de verhoging van de btw moet daar nu geld bij. Daar moet nog dekking voor worden gezocht. Wethouder MOORMAN beaamt dat. Zij hoopt op wijsheid bij de coalitiepartijen. Zij had dit voorstel niet voorzien. Het college zal dan een nieuw voorstel aan de raad moeten voorleggen. De wethouder is blij met de bijdrage van het CDA die sprak over de bibliotheek in het centrum van Betondorp als de sociaaldemocratische kerk. Het CDA heeft eerder gevraagd om een conferentie over mobieltjes in de klas. Die heeft tot goede inzichten geleid. Nu vraagt het CDA weer om een conferentie.

De Stichting lezen en schrijven organiseert twee keer per jaar een conferentie over dit onderwerp. De wethouder stelt voor om alle krachten daarop te richten en zegt toe de kennis die daar wordt gedeeld tot zich te nemen. Het lid WIJMENGA wil weten of de conferentie nationaal is of internationaal. Wethouder MOORMAN zal daar naar vragen en kondigt aan de suggestie mee te nemen. Zij deelt mee dat er veel wordt vergeleken tussen de verschillende landen op het gebied van leesvaardigheid. Zo is de leesvaardigheid in Ierland plotseling omhoog gegaan. Ook vanuit Estland worden goede ontwikkelingen gemeld. De wethouder beaamt dat het belangrijk is om artiesten bij dit onderwerp te betrekken. Concrete acties worden opgenomen in de uitvoeringsagenda.

20

Gemeente Amsterdam Raadscommissie voor Onderwijs, Zorg en Armoedebestrijding

OZA

Definitief Raadscommissieverslag, 22 mei 2024

Het lid VON GERHARDT herhaalt zijn opmerking over de wijken versus de stadsdelen. Kan dat in de toekomst niet op een betere manier worden ingericht? Dus eerst kijken waar het het hardst nodig is en daar aan de slag gaan. Wethouder MOORMAN snapt die opmerking. Het is de bedoeling dat op alle plekken de liefde voor lezen wordt gestimuleerd, maar je moet ergens beginnen. De uitwerking van Liefde voor Lezen wordt in de zomer van 2024 voorgelegd aan de raad. De VOORZITTER stelt vast dat het onderwerp voldoende is besproken. Het lid Kabamba wil het onderwerp in de raad bespreken.

10. Raadsbrief Schriftelijke reactie wethouder Armoedebestrijding op het advies van de kinderraad over het thema armoede (VN2024-005679) Het lid WEHKAMP merkt op dat met de nieuwe landelijke regeling Amsterdam minder schoolontbijten kan verzorgen. Hoe gaat de gemeente dat oplossen? Het lid BOUALI wil weten welke specifieke maatregelen de gemeente samen met scholen en ouders kan nemen om pesten tegen te gaan, zodat kinderen die in armoede leven beter beschermd worden tegen pesten en uitsluiten. Het lid KABAMBA wil weten op welke manier de ouders worden geïnformeerd dat hun kinderen via de huisarts en de consultatiebureau eten kunnen krijgen op school. Wethouder MOORMAN deelt mee dat de gemeente een miljoen euro per jaar beschikbaar heeft voor schoolontbijten. Daar kan de gemeente veertig scholen mee bedienen. De landelijke regeling heeft een grote impact. De wethouder blij met de waardevolle adviezen van de Kinderraad onder andere over pesten en uitsluiten als gevolg van armoede en over schoolontbijten en schoollunches. Het is beter om dat voor de hele school te regelen in plaats voor enkele kinderen. Daarmee voorkom je dat kinderen worden gestigmatiseerd. Scholen zijn wettelijk verplicht om een pestprotocol op te stellen en moeten pesten zoveel mogelijk tegengaan.

De wethouder deelt mee dat het Rode Kruis en het Jeugdeducatiefonds geen informatie met de gemeente delen in verband met privacy. Deze organisaties zorgen voor goede informatie aan de ouders. Het lid VON GERHARDT wil weten of er in dit kader ook samenwerkingen worden overwogen met bijvoorbeeld bakkers, restaurants en supermarkten om zo voedselverspilling tegen te gaan. Wethouder MOORMAN legt uit dat op dat gebied veel particuliere initiatieven zijn. Zij merkt daarbij op dat acties als deze ten koste gaan van de voedselbanken. De VOORZITTER stelt vast dat het onderwerp voldoende is behandeld. Het hoeft niet verder te worden besproken in de raadsvergadering.

Sluiting De VOORZITTER bedankt iedereen voor inbreng en belangstelling en sluit de vergadering om 12.00 uur. De volgende vergadering is op woensdag 19 juni 2024.

21