Conceptverslag raadscommissie Algemene Zaken 24-11-2022.pdf

Gemeente Amsterdam Raadscommissie voor Algemene Zaken, Openbare Orde en Veiligheid, Juridische Zaken, Communicatie, Raadsaangelegenheden, Preventie Jeugdcriminaliteit, Vluchtelingen en Ongedocumenteerden, Handhaving en Toezicht

AZ

Raadscommissieverslag, 24 november 2022

Vergadering Vergaderdatum Verslag vast te stellen op:

CONCEPTVERSLAG

Openbare vergadering van de Raadscommissie Algemene Zaken in de raadszaal Donderdag 24 november 2022 van 13.30 tot 16.35 uur Donderdag 15 december 2022 Voorzitter: het lid Van der Veen Portefeuillehouders: burgemeester Halsema Commissiegriffier: de heer Willems Verslaglegging: mevrouw Van de Belt Aanwezige commissieleden: Abdi (PvdA), Alberts (SP), Bloemberg-Issa (PvdD), Bons (BIJ1), Ernsting (GroenLinks), Garmy (VOLT), Heinhuis (PvdA), Hofland (D66), Kabamba (Lijst Kabamba), Koyuncu (DENK), Krom (Partij voor de Dieren), Martens (VVD), Nadif (GroenLinks), Nanninga (JA21), Rooderkerk (D66), Wijnants (VVD) en Van Schijndel (FvD) Afwezige commissieleden: Ahmadi (BIJ1), Bentoumya (GroenLinks), Boomsma (CDA), Broersen (VOLT) en Khan (DENK) Overige aanwezigen: de heer De Beukelaer (OM), de heer Dutilh (commissieondersteuner), de heer Paauw (politie), de heer Van der Linde, de heer Vreeken (We connect you) en de heer De Lange Algemeen, 1 a. Opening De VOORZITTER opent de vergadering om 13.30 uur en heet iedereen welkom op deze raadscommissie Algemene Zaken. Er is een quorum. b. Mededelingen De VOORZITTER deelt mee dat er afgelopen dinsdagavond een expertmeeting bij de politie was, een mooie, inhoudelijke en op sommige momenten ook emotionele avond waarbij in gesprek werd gegaan met ervaringsdeskundigen, een journalist, iemand van de Nederlandse politiebond. c.

Vaststellen agenda Agendapunt 4 wordt gehamerd. Er is een actualiteit aangemeld over het beëindigen van de proef wapencontroles. De agenda wordt vastgesteld. d. Conceptverslag van de openbare raadsvergadering AZ van 3 november 2022 Het verslag van de openbare raadsvergadering AZ van 3 november 2022 wordt

1

Gemeente Amsterdam Concept raadscommissieverslag, 24 november 2022

AZ

ongewijzigd vastgesteld. e. Termijnagenda f. TKN-stukken Het lid NANNINGA agendeert graag TKN-stuk 1, afdoening van de accentmotie nr. 725 inzake het inclusiever maken van uniformen bij handhaving. Het lid ABDI agendeert graag TKN-stuk 5 over de toezegging over het gebruik van snus in relatie tot criminaliteit en combinatie met de beantwoording van de schriftelijke vragen over criminele uitbuiting. Misschien kunnen de wethouder Onderwijs en de wethouder Jongerenwerk aanschuiven bij de behandeling. g. Ingekomen stukken stadsdeelcommissies Inhoudelijk, 2 a. Opening inhoudelijk gedeelte b. Inspreekmoment publiek De heer VREEKEN meent dat de burgemeester goede ideeën heeft waaronder het preventief fouilleren, maar dan moet dat wel slimmer. In Amsterdam-Airport worden 50 miljoen mensen jaarlijks preventief gefouilleerd, dus het is normaal. Dat kan elders dan ook. Hij wil daar graag over meedenken. 70+’ers doen het goed. Van Gaal en Scherder willen Nederland graag aan het bewegen zetten. Obesitas dreigt, kost veel geld, maar is wel te voorkomen. Als Nederland straks wereldkampioen wordt, is het feest in Amsterdam. Wellicht wordt het volgende WK dan in Nederland georganiseerd, net als de Olympische Spelen. Gezien de angstcultuur die kennelijk op veel plaatsen heerst, adviseert hij de raadsleden eens informeel te gaan praten op diverse posities.

Veel mensen stellen zich toegankelijk op. Dat zou de burgemeester wat meer kunnen doen – al was het maar om het ‘bieren’ te voorkomen. De heer VAN DER LINDE wijst op een quote van een advocaat dat het niet naar waarheid verklaren in een processen-verbaal niet meer een incident is. Daarvoor moet meer aandacht komen. Dit gaat over liegende agenten. De Rijksrecherche onderzoekt nu de leugens in het proces-verbaal van een Rotterdamse agent die een kopstoot gaf. Agenten liegen en doen dat de hele dag – natuurlijk niet allemaal. Op basis van die processen-verbaal verbiedt de burgemeester demonstraties, stopt ze mensen in de aanpak top-600, top-400 en krijgen Amsterdammers bekeuringen of gaan ze de cel in. De gemeente wordt overspoeld door Wob-verzoeken, want Amsterdammers zijn het zat. De politie meent dat hiermee misbruik wordt gemaakt van recht, terwijl juist de politie steeds meer lak aan wetten heeft. De politie gaat nu de klachtenafhandeling onderzoeken rond het preventief fouilleren. Hij heeft persoonlijke ervaring met klachtenafhandeling bij de politie wat tot 2,5 jaar lang procederen leidde. Het hele debacle heeft al duizenden euro’s gekost. Dat verwijt hij de heer Paauw, die nu ook weer liegt over de taser die de politie nu mag inzetten. Als de gemeente klakkeloos achter de politie blijft staan, zal het antipolitiesentiment zich ook steeds meer richten op de gemeente.

Desgevraagd verduidelijkt de heer Van der Linde dat hij geen namen noemt van ambtenaren, maar de personen van de politie kan hij volgens hem wel noemen. Een oplossing zou het dragen van bodycams kunnen zijn. Die moeten dan wel continu

2

Gemeente Amsterdam Concept raadscommissieverslag, 24 november 2022

AZ

aanstaan en de beelden mogen niet binnen de politie worden bewaard. De VOORZITTER wijst de heer Van der Linde erop dat dit geen manier van doen is om zo over de aanwezige gasten in de raad te spreken. Mensen uitmaken voor leugenaar is geen manier van doen. De heer DE LANGE brengt in herinnering dat de inval van de Russen in Oekraïne begon toen de hardcore nazi’s bij de demonstraties op het Maidanplein in Kiev met krankzinnig geweld de oproerpolitie te lijf gingen waarbij verschillende agenten werden doodgeslagen. Als het gaat om de demonstraties in Amsterdam verbaast hij zich over de uitspraken van de burgemeester over nog betere bescherming. Het demonstratierecht is het afgelopen jaar met name op het Museumplein met voeten getreden. Het was daar volkomen vredelievend. Het enige geweld kwam van de ME die optrad. Groepen demonstranten werden herhaaldelijk ingesloten. 6 november zou de heer David Icke komen spreken op een vredesdemonstratie. Hij zou een holocaustontkenner zijn, een antisemiet. Bewijs daarvan heeft de heer De Lange niet kunnen vinden. De VOORZITTER bedankt de insprekers voor hun bijdrage. c.

Actualiteiten Actualiteit van de leden Abdi, Nadif, Hofland, Martens, Koyuncu, Bloemberg-Issa, Bons, Nanninga, Alberts, Garmy, Boomsma en Kabamba inzake ‘Beëindiging proef gerichte wapencontroles 2022’ Burgemeester HALSEMA licht namens de driehoek het incident toe op donderdag 3 november waarbij bevoegdheden werden overschreden tijdens een gerichte wapencontrole. De driehoek betreurt dit en maakt excuses aan diegenen die onterecht zijn gefouilleerd. De Amsterdamse politie hecht aan professioneel controleren en maakt daarin grote vorderingen. Correct handelen staat voorop. Het is ernstig als het dan toch een keer niet goed verloopt en het is essentieel dat duidelijk wordt wat er is gebeurd en wat de aanleiding was. De driehoek is zich er zeer bewust van dat gerichte wapencontroles gevoelig liggen. De veiligheidssituatie in Amsterdam, de grote hoeveelheid wapens op straat legitimeerden voor de driehoek de twee pilots en het grondige onderzoek om de effectiviteit van het middel te kunnen vaststellen. Daarbij zijn heldere voorwaarden gesteld: kleine gebieden, aselecte controles en te allen tijde etnisch profileren voorkomen. Op 11 november werd in een spoedoverleg unaniem vastgesteld dat de controles onmiddellijk moesten worden opgeschort en de week daarna is besloten de pilot gerichte wapencontroles te stoppen.

De driehoek hecht eraan dat het politieonderzoek doet naar het eigen handelen en naar de ervaringen van de gefouilleerde personen en daaruit lessen trekt. Het onderzoek komt zodra het gereed is, naar de raad. Het lid ABDI heeft de proef gerichte wapencontroles nooit als doel op zich gezien. De talloze incidenten met wapens hebben de fractie altijd gemotiveerd geen enkel middel dat kan bijdragen aan de veiligheid, categorisch uit te sluiten. De fractie heeft zich hard gemaakt voor stevige voorwaarden om etnisch profileren tegen te gaan. Die heeft de driehoek overgenomen. Als de controles niet effectief zijn of als etnisch profileren niet te voorkomen is, zou de proef direct worden gestopt. Vertrouwen in het handelen van de overheid in tijden van polarisatie en toenemende spanningen is heel kostbaar. De veiligheidsgevoelens in de meest kwetsbare wijken nemen sterk af. Het is een zware plicht om te werken aan het kostbare vertrouwen om de stad veilig te houden. Preventief fouilleren is een zwaar instrument dat leunt op dat kostbare vertrouwen. De waarborgen rond de proef zijn nu geschonden en het kostbare vertrouwen heeft een deuk opgelopen. Dat is pijnlijk, vooral omdat de betroffen jongeren al zo weinig vertrouwen in de overheid

3

Gemeente Amsterdam Concept raadscommissieverslag, 24 november 2022

AZ

hadden. Agenten zijn uitgeweken naar compleet andere wijken. Er is zelfs gefouilleerd in een jongerencentrum. De PvdA is daardoor diep teleurgesteld. Ze steunt het besluit van de driehoek om de proef per direct te beëindigen. Wel is er grote behoefte aan meer informatie – ook om het geschonden vertrouwen te herstellen. De PvdA gaat zo snel mogelijk in gesprek met de driehoek om de wapens in de stad drastisch te verminderen en het veiligheidsgevoel van Amsterdammers te vergroten. Ze hoort graag wanneer het feitenrelaas naar de raad komt. Ze wil horen hoe dit heeft kunnen gebeuren en hoe het besluit überhaupt tot stand is gekomen. Hoe zit de driehoek het proces voor zich om het vertrouwen te herstellen, niet alleen bij het jongerencentrum maar ook in andere delen van de stad? Het lid NADIF is enorm geschrokken. Mensen moeten zich veilig voelen in de stad en vertrouwen hebben in de overheid. Hier is het tegenovergestelde bereikt. Het is goed dat er zo snel is gehandeld, dat de proef is opgeschort en gestopt. GroenLinks was absoluut geen voorstander van preventief fouilleren. Jongeren en jongerenwerkers zijn nu gefouilleerd. Dat was niet in het veiligheidsrisicogebied, zelfs niet in de buurt daarvan. Ze hoort graag wanneer het feitenrelaas beschikbaar is. De ervaringen van de mensen dienen onderdeel van het feitenrelaas uit te maken.

Er zijn nog andere momenten geweest waarop er buiten het gebied is gefouilleerd, ook in publiek toegankelijke ruimtes. Dat ziet ze ook graag terug in het feitenrelaas. GroenLinks wil graag horen hoe de gesprekken zijn verlopen na het incident en welke concrete acties de raad kan uitvoeren om de jongeren en andere betrokkenen te ondersteunen. Herstel van vertrouwen is hard nodig. Het is mooi dat er een gesprek kon worden gevoerd met de mensen uit het jongerencentrum. Dat zegt iets over de inzet van het jongerenwerk en van de gemeente. Daar is ze trots op. Ze hoort graag op welke manier de driehoek gaat werken aan het herstel van vertrouwen. De melding is niet via de politie gekomen maar via het DB naar de burgemeester. Dat vergt een toelichting. Deze actie heeft veel kapot gemaakt. Dat maakt het nodig dat er gevolgen aan gegeven worden. Dit had immers nooit mogen gebeuren. Het lid HOFLAND stelt dat een fouilleeractie iemand aantast in zijn lichamelijke integriteit. D66 wilde dit soort acties sowieso al niet. Nu hebben ze onbevoegd plaatsgevonden buiten een veiligheidsrisicogebied in een jongerencentrum. Dat is triest en dat had nooit mogen gebeuren. De jongeren zijn geschrokken. Hopelijk hebben ze allemaal gezien dat hun burgemeester heeft ingegrepen en dat ze zoiets nooit meer hoeven mee te maken.

Hij verzoekt de burgemeester de fouilleeracties uitgebreid toe te lichten en daarbij in te gaan op welk niveau in de organisatie deze actie vooraf, tijdens en achteraf bekend was. Hij is benieuwd wat de juridische status is van een onbevoegde fouilleeractie en hoe dat wordt gecompenseerd. De vraag is ook of er sprake was van etnisch profileren. Er waren allemaal waarborgen bedacht om etnisch profileren te voorkomen, maar daarvan is weinig overgebleven. Als hier ook nog sprake was van etnisch profileren, heeft deze proef alle nadelen gehad die ervan werden gevreesd. Alle inspanningen die de politie verricht om het vertrouwen van de burger te winnen, lopen dan een enorme deuk op. De vraag of er sprake is geweest van etnisch profileren dient expliciet te worden meegenomen in het onderzoek. In Amsterdam worden dit soort acties niet gepikt: hier eindigen deze fouilleeracties definitief. Het lid MARTENS was verbaasd over de brief dat de wapencontroles definitief werden stilgezet. Na jaren vergaderen over het middel wapencontroles werd het uiteindelijk mogelijk om naar de wens van de politie alle wapens van straat te halen. Het voorval in het jongerencentrum is natuurlijk niet goed te praten. Afspraak is afspraak en ook de politie heeft zich te houden aan de gemaakte afspraken en richtlijnen. Het Amsterdamse politiekorps en betrouwbaar en loyaal aan iedere Amsterdammer.

Wij weten niet precies wat er is voorgevallen. Ze wacht de feiten af alvorens ze met een mening komt over de vastgestelde proportionaliteit van het besluit. Er wordt nu een heel theater opgevoerd. Het lid HOFLAND geeft aan dat de brief van de driehoek kwam, niet alleen van de

4

Gemeente Amsterdam Concept raadscommissieverslag, 24 november 2022

AZ

burgemeester. Bij alle debatten over preventief fouilleren kwam de VVD altijd met de woorden dat de politie dit wilde. Nu wil de politie iets definitief stoppen en dan is het opeens wel een discussie waard. Die discrepantie krijgt hij graag uitgelegd. Het lid MARTENS heeft altijd gezegd dat preventief fouilleren nooit een doel op zich is en ook nooit iets wat de VVD te allen tijde wil blijven nastreven. Daarom durft ze op dit moment vraagtekens te plaatsen bij het middel. Als uit situaties blijkt dat die heel schrijnend en onomkeerbaar zijn, zullen die opnieuw een bespreking vergen. Misschien moeten de acties wel worden gestopt. Maar het woord ‘definitief’ roept vragen op. De raad weet niet precies wat er is voorgevallen – behalve wat in de brief stond. Ze is blij dat de acties on hold staan, want het gaat om een ernstig voorval. Ze zou op een later tijdstip opnieuw het debat willen voeren. Dan wil ze wel weten wanneer de burgemeester voor het eerst signalen ontving. Er wordt gesproken over verschillende incidenten. Was het allemaal op één dag, over welke periode ging dat en was er een eerder moment waarop de burgemeester naar de raad had kunnen komen? Wat heeft de burgemeester doen besluiten het woord ‘definitief’ te gebruiken? Tot slot is het goed dat dit debat zo snel werd aangevraagd.

Ze roept de collega’s op wanneer er weer een incident van LHBTIQ+-geweld plaatsvindt, dezelfde krachttermen te gebruiken en met dezelfde snelheid een spoeddebat aan te vragen. Het lid KOYUNCU is in contact met de jongerenwerkers getreden. Het gesprek bleef hangen. Zichtbaar was dat ze waren geraakt door de fouilleeracties, maar ze lieten ook enorme kracht en wijsheid zien. Dat is nodig in deze situatie. De jongerenwerkers gaven aan helemaal geen contact te willen met de buitenwereld en ze willen geen media te woord staan of dat hun jongeren ermee worden geconfronteerd. Ze voelen zich verplicht aan de buurt om juist die belangen mee te nemen. Ze willen escalatie voorkomen. De fractie van DENK moest dit even laten bezinken. Het zijn diepgeraakte jongerenwerkers met hart voor hun jeugd. Dat verdient een heel groot compliment. Vanuit hun islamitische inspiratie konden ze de boel niet laten escaleren. Liever cijferen ze zichzelf weg en zetten ze het belang van de samenleving voorop. De jongerenwerkers waarderen het zeer dat de burgemeester haar oprechte excuses uitte. Daar sluit de fractie van DENK zich bij aan, net als bij het besluit om te stoppen met preventief fouilleren. Er moet nog veel duidelijk worden uit het politieonderzoek, maar dit jongerencentrum is kilometers verwijderd van het risicogebied.

Er is bovendien inpandig gecontroleerd in een centrum waar grotendeels jongeren van Turkse en Marokkaanse afkomst komen. De belangrijkste voorwaarden die de burgemeester en de raad hadden gesteld, zijn allemaal geschonden. Hij is benieuwd naar het gesprek tussen de burgemeester en de politie. De hele DENK-fractie was furieus. Het gaat ook om de relatie met de verschillende bevolkingsgroepen: discriminatie en racisme in de eigen organisatie en diversiteit bij de politie. Al die inspanningen worden terug in de tijd geworpen door deze onbevoegde fouilleeracties. Het stadsbestuur zal net als de politie zelf opnieuw moeten beginnen met het terugwinnen van het vertrouwen van de jongeren. Een fouilleeractie gebeurt altijd in teamverband. Het was dus niet een actie van een enkel individu. Kennelijk was er niet eentje die zei: dit mag niet. Er lijkt sprake te zijn van een veel groter probleem als een heel team de regels aan z’n laars lapt. Hij is benieuwd naar de consequenties voor de agenten in kwestie. De politie moet met een concreet plan komen om het vertrouwen terug te winnen. Hij ziet uit naar de maatregelen die komen. Uit onderzoek moet blijken om hoeveel onbevoegde controles het gaat. Het lijkt erop dat het niet eenmalig was. Agenten worden vooraf gebriefd over de wettelijke vereisten en over nadere afspraken. Dat maakt het helemaal onbegrijpelijk.

Hebben de agenten verkeerde instructie gekregen of hebben ze de correcte instructie genegeerd? Een extern onderzoek lijkt daarom verstandiger. Het lid KROM sluit zich aan bij de vragen van de voorgaande sprekers. Het is een ernstig voorval dat niet had mogen gebeuren. Het is funest voor het broze of zelfs niet aanwezige vertrouwen bij jongeren in deze wijk. Onbegrijpelijk dat agenten ver buiten het aangewezen gebied zo maar een buurtcentrum binnengaan om jongeren te fouilleren. Ze

5

Gemeente Amsterdam Concept raadscommissieverslag, 24 november 2022

AZ

wil echt weten hoe de agenten tot dit besluit zijn gekomen en waarom niemand zei dat dit niet conform de afspraak was. Wanneer is het onderzoek afgerond en komt dat naar de raad? Hoe gaat de politie het geschonden vertrouwen herstellen? De onderste steen moet boven komen. Het lid BONS doet een dringend appel tot reflectie op mogelijk discriminatoire handelingen van de politie bij haar beleid jegens burgers bij het preventief fouilleren. Het verbod op discriminatie is leidend voor alle vormen van overheidshandelen. Dat geldt toch in het bijzonder voor de politie met haar monopolie op het geweldsinstrument. BIJ1 Amsterdam is bezig met het elimineren van institutioneel racisme. Anti-discriminatie en antiracisme wordt in bestuurslagen bedacht, maar op de werkvloer moet worden toegezien op de naleving door strenge toetsingsnormen. Ze verzoekt het college dringend de nawerking van het koloniale verleden permanent bespreekbaar te maken en gebruik te maken van risicoanalyses op alle domeinen waar discriminatie en uitsluiting kunnen voorkomen uit institutioneel en structureel racisme. Eerder onderzoek heeft immers uitgewezen dat bij de politie, brandweer en verschillende loketten van gemeenten en maatschappelijke instellingen het risico op racisme bijzonder groot is. De politie is een bron van ongelijkheid, zo voelt 40% van alle Europeanen dat.

Het lid NANNINGA is benieuwd waar het lid Bons dat racisme vandaan haalt. Misschien weet zij meer dan andere leden van de raad. Het lid BONS heeft steeds de woorden ‘eventueel’ en ‘mogelijk’ gebruikt. Ze wil stilstaan bij de ontstane onrust in de gemeenschap van mensen van kleur over de handelingen van de politie en de overheid. Ze agendeert hierbij graag een debat over dit onderwerp in de raad. Na de film ‘De blauwe familie’ en de expertsessie deze week, weten de raadsleden dat de realiteit op de werkvloer vaak anders is dan de plannen en beleidsvoorstellen die gaan over diversiteit en inclusie. BIJ1 vindt het dan ook geen goed idee om de politie meer vrijheid te geven om repressieve middelen in te zetten. Er dient altijd eerst te worden getoetst aan bestaande Nederlandse wetten, maar ook Europese en VN-regelgeving over gelijkwaardigheid en discriminatie. Ze bereidt een motie voor om lacunes over de historische context van racisme en discriminatie en de doorwerking daarvan te bespreken in alle domeinen. Ze piept het onderwerp dus naar de komende raadsvergadering. Het lid NANNINGA constateert dat hier nu het zoveelste debat over preventief fouilleren wordt gevoerd. Er is jarenlang gepleit voor het rationele, het verstandige: een goed werkzaam middel dat nu definitief getorpedeerd is. Het lid NADIF hoort dat het middel effectief is. Ze is benieuwd waarop JA21 dat nu baseert.

Het lid NANNINGA heeft dat debat al heel vaak gevoerd. Termen als ‘verschrikkelijk’, ‘excuses aanbieden’, ‘er is mensen iets verschrikkelijks overkomen’, dat zijn kwalificaties die ze schromelijk overdreven vindt. Ze beluistert hier een wraakzucht tegen agenten. Het lid NADIF gaat ervanuit dat dit nooit had mogen gebeuren. Dan is het wel raar dat de reactie op het gebeuren schromelijk overdreven zou zijn. Dat is pas absurd. Het is heel terecht dat dit debat nu wordt gevoerd. Het lid NANNINGA geeft hiermee haar kwalificatie aan de woorden van de fracties aan de andere kant van de zaal. GroenLinks mag daar anders over denken. Het stoken en verdacht maken van de politie zonder feitenkennis over het voorval en ook een heel betoog over kolonialisme en racisme terwijl de raad nog niet eens weet wat hieraan ten grondslag ligt, dat is ook kwalijk voor het vertrouwen en dat is net zo goed polariserend. Stoppen dus. Het is goed dat er een onderzoek komt en als de resultaten er

6

Gemeente Amsterdam Concept raadscommissieverslag, 24 november 2022

AZ

liggen, is een debat weer op z’n plaats. Maar ze vindt het wel onbegrijpelijk dat de toch heldere instructies niet zijn opgevolgd. Niet een persoon, maar een heel team besluit iets te doen wat niet mag. Om dit middel definitief te stoppen zou toch eerst het onderzoek moeten worden afgewacht. Tot slot merkt ze op dat het niet nodig is om toestemming van de raad te hebben om preventief te fouilleren. De driehoek mag dat helemaal zelf beslissen. Om haar moverende redenen heeft de burgemeester ervoor gekozen de raad in dat besluit mee te nemen. Dat is een geste die in principe niet nodig is. Het lid KOYUNCU hoort dat zelfs mevrouw Nanninga de instructies kon begrijpen en dat ondanks die instructie het toch fout is gegaan. Dan gaat er toch wel iets goed mis en dan is stoppen een verstandige keuze. Het lid NANNINGA wijst erop dat er nog onderzoek gaande is. Dat maakt het gek om definitief te stoppen. Een pauzeknop zou helemaal logisch zijn. Het lid BONS heeft net een handreiking aan de politie gedaan om graag informatie uit te wisselen. Dat kan verruimend werken. Van JA21 hoort ze geen enkele positieve inbreng. Het lid NANNINGA vindt dat de raad zich achter het Amsterdamse politiekorps moet scharen, ook als er fouten worden gemaakt. Allemaal grote woorden als racisme zonder te weten wat er aan de hand is geweest, vindt zij verwerpelijk. Ze wil het onderzoek afwachten.

Het lid ALBERTS hoorde dat ook het lid Nanninga niet met een kluitje in het riet wil worden gestuurd, maar tegelijkertijd wil ze het onderzoek afwachten. Dat kan ze niet rijmen. Het lid NANNINGA gaf aan te hopen niet met een kluitje in het riet te worden gestuurd. Het onderzoek loopt nog. De concrete vraag is toch hoe het kan dat zo veel mensen de fout ingaan. In voorkomende gevallen wordt nogal eens gezegd dat er nog onderzoek gaande is, maar wellicht kan er nu toch wel het een ander worden gedeeld. Het lid ALBERTS heeft goed gehoord dat er nog onderzoek wordt gedaan. De politie wilde dit middel heel graag inzetten. Dat maakt het onbegrijpelijk dat het zo buitengewoon onhandig is ingezet. Daarmee gooit de politie haar eigen glazen in. Het haalt het werken aan veiligheid in de stad onderuit. Dat betreurt ze heel erg. De politie doet ongelofelijk veel goed werk, maar dit is echt een enorme misser. Onbegrijpelijk. De SP is geen voorstander van preventief fouilleren of van gericht wapentoezicht. Dat is veelvuldig besproken in de raad. Ze is ook benieuwd hoe zo’n briefing gaat en hoe het kan dat het zo bezijden de bedoeling verloopt. Was er misschien een aanleiding om af te wijken? Fouilleren mag altijd als er een aanleiding is.

De woorden ‘stopt definitief’ vergen een uitleg: deze actie niet meer of in de toekomst helemaal nooit meer? Het lid GARMY vindt het duidelijk dat de politie haar eigen grens en de afspraak met de raad heeft overschreden. Die politieactie schaadt het vertrouwen in de overheid, de politie zelf en de samenleving. Fouilleren in een jongerencentrum is pijnlijk om te horen. Juist bij die groep is het vertrouwen in de overheid en in de politie veelal niet erg groot. Het is goed dat de politie haar excuses heeft aangeboden aan de jongeren. VOLT ondersteunt het besluit van de driehoek. Het is ook positief dat er onderzoek wordt gedaan naar wat er is misgegaan en wat de afwegingen van de politie waren. Het is wel lastig nu een inhoudelijk debat te voeren nu het onderzoek nog loopt. Hij wil graag weten wat er gebeurt met de verantwoordelijke opdrachtgevers van de actie tijdens het onderzoek? Wanneer is het onderzoek afgerond? Is het een intern onderzoek of kijkt er iemand van buiten de politie mee? De driehoek vindt de maatregel essentieel om wapengeweld in de stad te verminderen. Nu deze maatregel definitief is opgeschort, is het lid Garmy benieuwd naar de maatregelen die de politie in de toekomst

7

Gemeente Amsterdam Concept raadscommissieverslag, 24 november 2022

AZ

wil nemen om wapengeweld in de stad tegen te gaan. Tot slot hoort hij graag hoe ervoor kan worden gezorgd dat de politie zich houdt aan de grenzen die het stadsbestuur stelt. Het lid KABAMBA schaart zich achter de collega’s die kritisch zijn geweest en voorstander zijn van het beëindigen van dit soort proeven. Lijst Kabamba ziet ook graag een extern onderzoek. Het gaat niet alleen om een incident, het gaat om een generationeel leed, een structureel politiecultuurprobleem. De vraag is hoe de raad en hoe de politie ervoor zorgt met interventies te komen die werken. Natuurlijk moeten de feiten op tafel komen. Als die er zijn, zal het lid Kabamba daar nader op ingaan. Wat ze werkelijk wil, zijn mogelijkheden om tegen al deze problemen in te gaan zonder dat mensen als jongeren van bi-culturele afkomst en jongerenwerkers zich onveilig moeten voelen. Ze spreekt de hoop uit dat deze kritische geluiden serieus worden genomen en dat ze die terug kan zien in actie. Het lid VAN SCHIJNDEL meent dat het een geval van lokaalvredebreuk kan zijn als er geen huiszoekingsbevel lag. Dat is betreurenswaardig, maar waar gewerkt wordt, worden soms ook fouten gemaakt. Het gaat om een groep van twintig agenten. Is het peer pressure geweest die tot deze onbevoegde actie heeft geleid? Dat vindt hij interessant om te weten.

Burgemeester HALSEMA heeft goed gehoord dat het lid Koyuncu net als de leden Nadif en Abdi heel expliciet de jongerenwerkers in het jongerencentrum prees. Ook zij heeft met hen en de jongeren gepraat en was ook ontroerd door het enorme gevoel van verantwoordelijkheid in een situatie waarin zij in de eerste plaats slachtoffer zijn. De driehoek is zich er zeer van bewust dat ze in een situatie zijn gebracht waarin ze niet hadden mogen verkeren. Dat zij de verantwoordelijkheid op zich nemen voor de maatschappelijke vrede in de buurt is van belang. Het optreden van de wijkagent was van eenzelfde orde. Het zijn de wijkagenten naast de jongerenwerkers die dagelijks in de buurt aanwezig zijn en een sterke vertrouwensband hebben opgebouwd. Ook zij vinden deze situatie heel onwenselijk. Het Amsterdamse korps is betrouwbaar en loyaal. In het algemeen worden er vrij negatieve oordelen over het korps geveld, maar dat is niet op z’n plaats. Dat neemt niet weg dat het incident buitengewoon ernstig is. De leden Martens en Nanninga stelden de vraag waarom de proef definitief wordt gestopt. Als er sprake was geweest van een foutje van een individuele agent tijdens een fouilleeractie was dat betrokken bij de evaluatie en had dat een gewicht gegeven in het eindoordeel. Dit is geen foutje van een agent.

Dit is echt een ernstig incident: dit gaat om één wapencontrole, door één ploeg dus door meerdere agenten, buiten het veiligheidsgebied, niet aselect en dan ook nog binnen in een jongerencentrum. Die controle vond plaats op een aantal plekken in datzelfde gebied. Daarmee zijn de waarborgen met voeten getreden. Preventief fouilleren in z’n oude vorm is voor de burgemeester nooit een acceptabel instrument geweest. De driehoek wilde de proef doen op veel kleinere schaal met de verzekering van aselecte controles en in vooraf bekendgemaakte veiligheidsrisico-gebieden. Dat deed de driehoek uit eigen overtuiging. Dus als de pilot op enig moment zo misloopt, moet die worden beëindigd – en wel definitief. Er was immers sprake van een pilot die in een beperkte periode zou plaatsvinden met een beperkt aantal proeven op basis waarvan de driehoek zou concluderen of er überhaupt sprake van zou kunnen zijn dat er in de stad preventief gefouilleerd zou gaan worden. Over die evaluatie van de pilot zou met de raad een open gesprek worden gevoerd. Het is niet zo dat er al instemming was met preventief fouilleren wat nu ongedaan wordt gemaakt. Ook de driehoek zou kijken of dit effectief genoeg was, of het proportioneel genoeg was. Halverwege de pilot moet de driehoek vaststellen dat de waarborgen op deze avond zo ernstig zijn geschonden, dat daarmee de pilot wordt beëindigd.

De driehoek heeft geen enkele aanwijzing dat er tijdens andere controles fouten zijn gemaakt. Er is ook geen sprake van dat op andere avonden in andere delen van de stad wapencontroles hebben plaatsgevonden waarbij bevoegdheden werden overschreden. Maar tijdens deze wapencontrole is het misgegaan. Daarnaar wordt nu onderzoek gedaan. Het onderzoek is niet afgewacht, want het onderzoek kan gewoon niet uitwijzen dat het niet ernstig was. Het onderzoek dient om precies te kunnen begrijpen

8

Gemeente Amsterdam Concept raadscommissieverslag, 24 november 2022

AZ

hoe dit is gebeurd en waarom dit is gebeurd. Is er sprake van een acute dreiging van geweld, dan kan de driehoek kortstondig een veiligheidsrisicogebied aanwijzen waarbinnen wel kan worden gefouilleerd. Dat gaat over een andere bevoegdheid en die houdt geen verband met deze pilot die definitief ten einde komt. Er vindt niet voor niets een uitgebreid feitenonderzoek plaats. Niets is taboe; alles wordt onderzocht, ook de veronderstelling dat er sprake zou zijn van etnisch profileren. De aanname daaromtrent die de burgemeester in veel betogen hoorde, gaat echter te ver. Dat maakt immers deel uit van het feitenonderzoek. Dat weet de driehoek nu echt nog niet. Ze roept de raad op terughoudend te zijn met dergelijke conclusies totdat de feiten er liggen. Dus geen taboes, maar ook geen veronderstellingen. Gevraagd werd hoe het vertrouwen in de politie en de overheid wordt hersteld. De onmiddellijke reactie en ook de publieke reactie waarbij er volledige transparantie wordt betracht en volledige verantwoordelijkheid wordt genomen heeft ook de bedoeling dat vertrouwen te herstellen. Dat is heel belangrijk. Bij de reorganisatie van de politie zijn heel veel agenten teruggebracht naar de basisteams. Die werken dag in dag uit op straat aan het vertrouwen. Er worden stappen gezet in de representatie van het Amsterdamse korps.

Er zijn ook grote stappen gezet in het professioneel controleren. Elke agent weet daarvan. De burgemeester trekt het zich aan dat het lid Bons zegt dat in het Amsterdamse korps raciale grappen normaal worden gevonden. Dat is hier niet genormaliseerd. Dat wordt wél gecorrigeerd. De leiding en het middenmanagement geeft altijd het goede voorbeeld. Het lid BONS heeft willen zeggen dat de bovenlaag het misschien wel goed voor ogen heeft, maar dat het op de werkvloer anders uitpakt. Burgemeester HALSEMA benadrukt dat betamelijk, fatsoenlijk en menselijk gedrag altijd dient te worden voorgeleefd. In Amsterdam is dat het geval. Ze is veel op de werkvloer bij de politie, loopt mee met de wijkagenten en ze ziet de ongelofelijke betrokkenheid. Er zijn hier echt grote stappen gezet. Afgelopen week vond er in de Diamantbuurt een bijeenkomst plaats met de driehoek, een grote groep jongeren en het stadsdeel. Die bijeenkomsten waren door corona onderbroken, maar die worden de komende tijd weer voortgezet in alle wijken. Dat was destijds ook bedoeld om het vertrouwen te versterken. Vrijdags rond het middaguur werd de burgemeester geïnformeerd door de stadsdeelvoorzitter, waarop ze ogenblikkelijk contact opgenomen heeft met de politie. De politie was inmiddels al weer bij het jongerencentrum geweest en gesprekken hadden al plaatsgevonden.

’s Avonds om 19.00 uur vond een extra driehoek plaats, maar er was nog weinig informatie bekend. Wel is ervoor gekozen de proef onmiddellijk op te schorten. Een actie die op dat moment gaande was in een anders stadsdeel werd onmiddellijk stopgezet. Er was eerst zo veel mogelijk helderheid nodig voordat er een brief naar de raad kon worden geconcipieerd. De acties waren al opgeschort, dus die tijd tot woensdag kon de driehoek ook nemen. Het hele gebeuren is de directe verantwoordelijkheid van de burgemeester en die draagt ze ook. Natuurlijk was ze boos en dat gold voor de hele driehoek. De driehoek trekt hierin samen op en staat samen voor de effectiviteit – al of niet – van het middel met de waarborgen. De driehoek vindt het van groot belang dat er een uitgebreid feitenonderzoek wordt gedaan en dat daarbij de ervaringen van de jongeren worden meegewogen. Dat alles komt terug naar de raad. De politie zal zelf moeten nagaan of er gevolgen zijn voor de agenten. Dat is uiteraard sterk afhankelijk van de feiten. Op dit moment is er nog geen enkele aanwijzing dat er sprake was van kwade wil. Het is van groot belang dat de agenten op korte termijn hun verhaal bij de politie kunnen doen. Daar wordt het goed onderzocht. Het is namelijk voor de politie zelf ook heel belangrijk. Dat komt naar de raad.

Mocht dat onderzoek dan toch nog aanleiding geven voor andere vragen, dan is er voor de raad ruimte om een extern onderzoek te laten. Het is echt beter dat stapsgewijs te doen. Snelheid is nu namelijk geboden. Een groot korps dat onder grote druk opereert, zal nooit helemaal foutloos werken. Er kunnen dingen misgaan, maar fouten moeten wel onder ogen worden gezien en indien nodig

9

Gemeente Amsterdam Concept raadscommissieverslag, 24 november 2022

AZ

moeten daaraan consequenties worden verbonden. De raad mag ervan uitgaan dat de burgemeester structureel racisme en discriminatie op de werkvloer onderzoekt. Racistische incidenten worden altijd onderzocht. Daarbij gaat de politie professioneel en onbevooroordeeld te werk. Officier van Justitie DE BEUKELAER geeft aan dat in de driehoek veelal dezelfde vragen zijn gerezen. Als mensen onbevoegd zijn gefouilleerd, is het aan degene die het is overkomen. In z’n algemeenheid is het zo, als iemand door politieoptreden is benadeeld, dat er een klacht bij de politie kan worden ingediend. De politie neemt dit soort klachten zeer serieus. Iemand kan ook nog bij de Nationale ombudsman terecht, maar pas nadat er is geklaagd bij de politie en daarop geen bevredigende reactie op is gekomen. De driehoek heeft gezegd dat de actie onbevoegd was. Er speelt een aantal feitelijke verplichtingen: een veiligheidsrisicogebied, het OM geeft een last tot preventief fouilleren. Maar vervolgens is er buiten die last opgetreden. De driehoek heeft die bevoegdheid in dit geval versmald omdat er voorwaarden aan waren verbonden. Hij zou het niet onrechtmatig willen noemen. Uit het feitenonderzoek kunnen straks nadere conclusies worden getrokken. Hoofdcommissaris PAAUW herhaalt de woorden van spijt, betreuren en excuses.

Juist omdat het Amsterdamse korps in de afgelopen periode heel veel energie heeft gestoken in het herwinnen van vertrouwen, in professioneler worden en om de discussie over etnisch profileren op tafel te leggen. De documentaire De blauwe familie heeft het korps omarmd en het heeft aangegeven aan de feiten te willen werken. Dat is de afgelopen periode ingezet. Onlangs is de voortgang op professioneel controleren naar de raad gekomen. Het is mede daarom uitermate gevoelig dat het korps nu wordt geconfronteerd met dit gebeuren. Het vertrouwen in de politie is over het algemeen best goed, behalve in de pechwijken. Juist voor die jongeren met een migratieachtergrond zal het korps het hardst moeten werken om ze voor de politie te winnen ook omdat het in de toekomst de jongeren zijn die bij de politie komen werken. Die gerichte wapencontroles maakten deel uit van het instrumentarium waarvan de driehoek overtuigd was dat het een bijdrage kon leveren. De bedoeling was de veiligheid in de wijken te vergroten door de wapens van straat af te halen en tegelijkertijd het gevoel van veiligheid bij burgers te vergroten. Dat was namelijk een veel gehoorde vraag van ouders van kinderen en ook van jongerenwerkers. Gerichte wapencontroles werden veelal vergeleken met de preventieve fouilleeracties in het verleden.

Die hadden een negatieve context waarbij etnisch profileren als het ware zat ingebakken. Dat is het laatste wat de politie wil. Er zat altijd veel weerstand bij de raad rond die gerichte wapencontroles, maar er was en compromis gevonden met waarborgen zodat er een eerste en tweede pilot konden plaatsvinden. De hoofdcommissaris moet nu constateren dat het middel de kans liep te ingewikkeld te worden door de vele waarborgen. Snelle controles op de goede tijd en plek waren eigenlijk niet meer mogelijk. Het middel werd ‘bot’. En dan nu dit incident. Dat maakt dat de driehoek heeft moeten concluderen dat foutloos opereren niet meer te waarborgen is. Het onderzoek zal ook in de richting van de jongeren en het jongerencentrum gaan, op hun ervaringen. Hij heeft er geen enkel belang bij feiten te verdoezelen. De politie wil er namelijk zijn voor iedereen. Geloofwaardigheid kan alleen worden hersteld door openheid en transparantie. Mocht dat tot vragen of twijfel blijven leiden, dan kan altijd nog worden overgegaan tot een vervolgstap, maar het gaat nu om een onderzoek naar wat het oorspronkelijke plan was. Er zijn nu vijf veiligheidsrisicogebieden maar in het oorspronkelijke plan stonden er tien. Daar kan ook een misverstand zijn ontstaan. De last die de hoofdofficier noemde, is breder gesteld dan de uiteindelijke voorwaarden die daarbij zijn gekomen.

Onderzocht moet worden of dat heeft geleid tot een correcte instructie en of de briefing conform de waarborgen was. Als tien agenten allemaal dezelfde instructie krijgen, hebben ze allemaal hetzelfde beeld van wat ze daar moeten gaan doen. Daar zou mogelijk ook een verklaring kunnen zitten en dat is echt iets anders dan kwade opzet. Er kan ook een wijziging in de bemensing zijn geweest. Dat zijn allemaal zaken die moeten worden onderzocht.

10

Gemeente Amsterdam Concept raadscommissieverslag, 24 november 2022

AZ

Desgevraagd verduidelijkt de hoofdcommissaris dat uiteraard niet dezelfde agenten bij het jongerencentrum zijn langs geweest om te horen hoe het daar nu ging. Om het onderzoek compleet te maken wil hij ook de belevingskant meenemen. Dat gebeurt uiteraard op een manier die de mensen het best uitkomt. Maatregelen tegen mensen binnen de politie zijn aan de orde wanneer er indicaties zijn voor plichtsverzuim, grove nalatigheid, opzet en dat soort zaken, maar die aanwijzingen heeft hij nu nog niet. Dat moet deel uitmaken van het onderzoek. Er is de politie alles aan gegeven juist in deze kwetsbare wijk het contact met de jongeren te herstellen. Hij is heel blij met de houding die de jongeren en de jongerenwerkers nu hebben gekozen. Juist daarom wil hij met hen in gesprek over hoe de politie het vertrouwen kan herstellen. Bij een onderzoek staan snelheid maar ook zorgvuldigheid voorop. Hopelijk is het onderzoek voor 1 januari rond. Gelet op de externe en interne omvang is dat ambitieus, maar gezien de ernst van de situatie en de vragen van de raad is ervoor gekozen dit zo te doen. Tweede termijn: Het lid KOYUNCU hoort dat er geen taboes zijn en geen onderschatting volgens de burgemeester. Juist een extern onderzoek zou helpen bij het terugwinnen van het vertrouwen, want dat laat zien dat er niets te verbergen is.

Agenten die het jongerencentrum bezoeken om de jongeren te bevragen, dat lijkt hem contraproductief. De toezegging om na het eerste onderzoek alsnog om een extern onderzoek te laten uitvoeren noteert hij. Toch geeft hij de burgemeester in overweging al in dit stadium een externe partij bij het onderzoek te betrekken. Het lid WIJNANTS vindt het optreden van de driehoek buitengewoon vertrouwenwekkend. Het is heel goed dat die zo serieus met deze casus omgaat. Dat geeft de VVD vertrouwen. Het probleem, de reden waarom deze pilot ooit is begonnen, is natuurlijk niet weg. Het wapenbezit op straat was ook een reden waarom de moeders in Zuidoost om dit middel vroegen. In dat licht vindt hij de eerdere vraag van het lid Hofland naar de juridische status problematisch. Dat lijkt immers voor te sorteren op stappen richting de agenten. Het onderzoek moet eerst worden afgewacht en de politie dient maximaal de ruimte te krijgen om te achterhalen wat er precies is gebeurd. Het is nog niet aan de orde om vervolging van agenten nu aan bod te laten komen. Het lid HOFLAND wil dat die juridische status onderdeel wordt van het feitenonderzoek. Hij heeft op geen enkele manier een voorbode willen nemen op die juridische status. Het lid WIJNANTS vindt het goed dat de heer Hofland dit herhaalt, want het zou jammer zijn als die suggestie boven de markt blijft zweven.

Het lid NADIF verduidelijkt dat de partijen die tegen preventief fouilleren zijn, maar dat betekent niet dat ze niets willen doen tegen wapengeweld. Het veiligheidsplan staat voor de komende raad geagendeerd. Het lid WIJNANTS beaamt dat daar zeker geen valse tegenstelling zit. Het lid HOFLAND vindt het een slechte kant van dit debat dat een partij hem eerst beschuldigt van theater, vervolgens de suggestie opwerpt alsof hier juridische kwalificaties worden gegeven die nog helemaal niet zijn gegeven en dan ook nog eens een valse tegenstelling opwerpt. Hij bedankt de driehoek voor de heldere beantwoording voor zover die nu mogelijk was. Het optreden van de driehoek na het incident en hier in het debat wekt absoluut veel vertrouwen dat het vervolg zorgvuldig gaat plaatsvinden. Het lid ALBERTS ziet heel veel goede dingen in de beantwoording. Ze hoopt dat in het onderzoek wordt meegenomen of er een aanleiding was om van de regels af te

11

Gemeente Amsterdam Concept raadscommissieverslag, 24 november 2022

AZ

wijken. Het kan immers ook zo zijn dat zich iets heeft voorgedaan waardoor de politie dit moest gaan doen. Burgemeester HALSEMA realiseert zich terdege dat deze kwestie voor emoties zorgt. Het is heel mooi dat de raad alle oordelen even opschort totdat er meer duidelijkheid is. Ze heeft goed gehoord dat er juist geen definitieve kwalificaties worden gegeven, maar dat de raad afwacht. Dat stelt ze zeer op prijs. De herhaalde vraag naar een extern onderzoek of naar een gematigde variant om een externe aan het onderzoek toe te voegen, moet de burgemeester afraden. Voor de interne hygiëne bij de politie is het goed en noodzakelijk als men zelfonderzoek doet. De hele raad is daarbij. Als het onderzoek te veel vragen oproept en de raad het gevoel heeft dat zaken onvoldoende grondig zijn onderzocht, kan er alsnog een externe fase volgen. In het kader van de professionaliteit van het korps vindt de burgemeester het goed dat ook dat onderzoek professioneel wordt gedaan. Natuurlijk zullen geen agenten in uniform het jongerencentrum bezoeken. Toen zij zelf samen met de wijkagent in uniform het jongerencentrum bezocht, werden zij buitengewoon hartelijk ontvangen – wellicht omdat hij daar bekend is. Het klopt dat het probleem niet weg is en de driehoek is zich daar zeer van bewust.

In de richting van het lid Alberts kan ze nu al aangeven dat er geen directe aanleiding was om de jongeren in het jongerencentrum te fouilleren. De VOORZITTER concludeert dat hiermee dit punt voldoende is besproken. BIJ1 piept dit onderwerp naar de raad. Overigens is de expertmeeting terug te kijken op de website. d. Rondvraag Het lid KROM wijst op het te laat publiceren van de evenementenvergunningen. In 2019 heeft de Partij voor de Dieren al gevraagd om een overzicht omdat er toen ook al problemen waren met het tijdig publiceren. Corona, personeelstekort en de hoeveelheid vergunningen zouden het probleem vormen, maar dit was vóór corona al een probleem. Ze wil graag weten wanneer de evaluatie komt en wat de gemeente in de tussentijd kan doen om de problemen voor de burgers op te lossen. Burgemeester HALSEMA beaamt dat er te vaak dingen misgaan bij de vergunningverlening. Zij is daarvoor eindverantwoordelijk, maar het is gemandateerd aan de stadsdelen. In het eerstvolgende overleg met de stadsdeelvoorzitters stelt ze dit indringend aan de orde. Het moet gewoon beter. Ze kan niet aangeven wanneer de evaluatie naar de raad komt, maar dat moet voor het eind van het jaar lukken.

Het lid ALBERTS memoreert de motie over het bevrijdingsfestival in het Westerpark waarbij de motie het college opdraagt het meerjarenplan van het Amsterdams Comité 4 en 5 mei voor de jaren 2023, 2024 en 2025 voor te leggen aan de gemeenteraad – voor de zomer van 2022. De motie vraagt ook bepaalde organisaties zoals Het Vrije Westen een bijdrage te laten ontvangen. Ze hoort graag hoe het met de uitvoering van de motie staat. Burgemeester HALSEMA verzekert dat het meerjarenplan eraan komt. De afdeling Externe betrekkingen heeft de informatie binnen van het Comité en die zal komende maand, dus voor het kerstreces, worden aangeleverd bij de raad met excuses dat dit laat is. Financiën 3 Kennisnemen van de Najaarsnota 2022, vaststellen van de begrotingsmutaties en

12

Gemeente Amsterdam Concept raadscommissieverslag, 24 november 2022

AZ

de taakveldenraming behorende bij de Najaarsnota 2022 en vaststellen van enkele afzonderlijke besluiten verband houdend met de Najaarsnota 2022 (VN2022-036002) Het lid KROM leest dat er lagere lasten waren bij het wijksteunpunt Wallen en de Aanpak binnenstad, namelijk 1,2 miljoen euro. Dat vergt een toelichting. Burgemeester HALSEMA verduidelijkt dat het wijksteunpunt is vertraagd als gevolg van funderingsherstel. Naar verwachting zal het steunpunt rond de zomer van 2023 opengaan. Daardoor schuiven de geraamde kosten voor de inrichting grotendeels door naar 2023. Die kosten en de bijbehorende onttrekking uit de reserve is daarom teruggedraaid net als de kosten die betrekking hebben op het restant van de bijdrage aan de aankoop van project X. Dat traject duurde langer dan verwacht. De VOORZITTER concludeert dat hiermee dit punt voldoende is besproken. 4 Begrotingswijziging 2023 Gemeente Amsterdam (VN2022-037314) Dit punt is gehamerd. Openbare Orde en Veiligheid 5 Zaken die door de politie terzijde worden geschoven waaronder mogelijk meldingen van verkrachting en seksueel geweld (VN2022-037437) Het lid ROODERKERK heeft eerder schriftelijke vragen gesteld over zaken die bij de politie blijven liggen. Dat las ze in de beantwoording maar ze kreeg ook signalen bij werkbezoeken aan vrouwenorganisaties. Het zou te wijten zijn aan personeelstekorten.

Zorgen heeft ze over de meldingen van aangiftes van seksuele misdrijven en grensoverschrijdend gedrag. Er bestaat een grote discrepantie tussen het aantal meldingen en het aantal aangiftes van verkrachting. De redenen hiervoor zijn divers. Soms gaat het om mogelijk gebrek aan bewijs van zo’n strafbaar feit. De zedenrechercheur wordt pas bij aangifte ingeschakeld. Bij een melding heeft een slachtoffer te maken met de dienstdoende agent. Ze is benieuwd in hoeverre agenten worden getraind op dit specifieke onderwerp en de bijbehorende sensitiviteit. De Inspectie van J&V oordeelde eerder dat er vaak onbewust wordt ontmoedigd om aangifte te doen. Mensen zijn soms bang om aangifte te doen omdat ze een melding bij Veilig Thuis vrezen waardoor hun kinderen worden weggehaald. Er kunnen ook culturele barrières zijn. Er zijn wel organisaties die zich ontfermen over vrouwen om hen te begeleiden richting de politie, maar dit vraagt wel heel veel van dit soort organisaties. Ze hoort graag of er voldoende zedenrechercheurs zijn om de aangiftes op te pakken. Een jaar geleden was daar immers een tekort. In de vorige commissievergadering sprak de heer Holla over een bedenkperiode tussen melding en aangifte, ooit ingesteld om te voorkomen dat er valse aangiftes werden gedaan.

Ze wil weten hoe lang de bedenkperiode gemiddeld is en of een slachtoffer van zo’n bedenkperiode kan afzien als ze heel beslist aangifte wil doen. Worden slachtoffers aangemoedigd om van die bedenktijd gebruik te maken? Wat doet de politie als duidelijk wordt dat er vanuit strafrechtelijk perspectief niets kan worden gedaan? Slachtoffers worden gewezen op slachtofferhulp en het Centrum seksueel geweld, maar mevrouw Rooderkerk wil weten of ze ook op een andere manier worden geholpen. Bij 40% van de zaken die vroegtijdig worden beëindigd – maar waarbij dus al wel aangifte is gedaan – blijkt dat niet-strafrechtelijke afdoening effectiever is. Ze is benieuwd of herstelbemiddeling ook als optie wordt besproken ook als er geen aangifte is gedaan. Bij de begroting is haar voorstel aangenomen om 2.000 euro te investeren in vergroting van de bekendheid Meldpunt Centrum seksueel geweld en 400.000 euro voor het verbeteren van voorlichting, zodat jongeren weten wat wel of geen goed gedrag is. Slachtoffers weten niet altijd waar ze terecht kunnen voor hulp en het Meldpunt kan de

13

Gemeente Amsterdam Concept raadscommissieverslag, 24 november 2022

AZ

slachtoffers koppelen aan de juiste deskundige. Snelheid is belangrijk om grotere schade te beperken. Ze oppert dat de politie bij een melding automatisch doorverwijst naar het Centrum seksueel geweld. De bekendheid van dit centrum moet echt worden vergroot. Als het gaat om de ondersteuning van slachtoffers van seksueel geweld is vertrouwen essentieel. Het is aan de raad, aan de agent, aan de rechercheur en aan de hulpverlener om ervoor te zorgen dat het slachtoffer het gevoel krijgt dat iedereen er is om te helpen. Dat moet het uitgangspunt zijn van elke interactie met zo’n slachtoffer. Het lid NADIF benadrukt de cultuursensitiviteit. Veel gesprekken met jongerenwerkers en met vrouwen die zich bezighouden met jonge meiden die slachtoffer zijn van seksueel geweld of afpersing geven aan dat de meiden heel bang zijn om naar de politie of naar het Centrum seksueel geweld te bellen. De druk binnen hun gemeenschap om daar juist niets over te zeggen is immers heel groot. De politie en het Centrum moeten zich daarvan bewust zijn. Burgemeester HALSEMA geeft aan dat er op dit moment geen zaken bij de zedenpolitie liggen die wegens capaciteitsgebrek niet worden opgepakt. In Amsterdam zijn 4 zedenrechercheurs in opleiding en er zijn 37 gecertificeerde zedenrechercheurs. De discrepantie tussen het grote aantal meldingen en aangiftes, is inderdaad groot. Daar is een aantal redenen voor.

Soms willen slachtoffers geen aangifte doen om persoonlijke redenen. Soms lijkt een strafrechtelijk onderzoek heel weinig kansrijk omdat er bijvoorbeeld geen bekende dader is of als er gebrek aan bewijs is. Incest, grooming en andere zedenmeldingen zorgen voor veel angst en schaamte, waardoor er moeite is om die stap te zetten. Slachtoffers die zich melden bij de zedenpolitie krijgen op zeer korte termijn een informatief gesprek met twee zedenrechercheurs, niet alleen bij aangifte maar ook bij een melding. De zedenpolitie legt de mogelijkheden uit in en buiten het strafrecht. De bedenktijd is een mogelijkheid, maar geenszins een verplichting. Wel moet een slachtoffer de juiste afweging kunnen maken en daarbij kan bedenktijd helpen. Het is maatwerk en het wordt per casus bekeken. Slachtoffers worden altijd gewezen op ondersteuning door Slachtofferhulp en het Centrum seksueel geweld. Dat geldt ook voor de gemeente. Natuurlijk is aangifte doen van groot belang, maar er wordt altijd op dat hulpaanbod gewezen. Wil of durft een slachtoffer geen aangifte te doen, dan kunnen het OM en de politie per geval besluiten ambtshalve tot strafrechtelijke vervolging over te gaan. Daarin worden de belangen van het slachtoffer wel meegewogen. Vanzelfsprekend is men bekend met herstelbemiddeling. Daarbij wordt het contact begeleid tussen direct betrokkenen na een ingrijpende gebeurtenis.

Als een slachtoffer bij de zedenpolitie aangeeft hiervoor open te staan, draagt de zedenpolitie de zaak voor aan Perspectief herstelbemiddeling. De burgemeester kent de verhalen ook dat mensen geen aangifte doen uit angst dat Veilig Thuis wordt ingeschakeld die vervolgens de kinderen uit huis plaatst. Kinderen kunnen getuige zijn geweest van huiselijk geweld en dan is het terecht dat Veilig Thuis daarin een rol speelt. Tegelijkertijd moet het niet zo zijn dat een moeder vreest haar kinderen kwijt te raken en daarom maar geen aangifte doet. Veilig Thuis is zich hier zeer van bewust. Daar wordt wel extra zorg aan besteed. De zorg voor aandacht voor cultuursensitiviteit is zeer terecht. Dat maakt meisjes extra kwetsbaar na seksueel geweld. Binnenkort komt de driehoek bij elkaar om apart te praten over seksueel geweld en huiselijk geweld. Als deze vormen van geweld verminderen, verwacht de burgemeester dat er ook minder geweld op straat komt. Er bestaat namelijk vaak een relatie tussen daders die thuis en op straat gewelddadig zijn. De opbrengst van dat gesprek deelt ze met de raad. De VOORZITTER concludeert dat hiermee dit punt voldoende is besproken. 6 Gebruik van rapport over drillrap-gerelateerd geweld ten behoeve van online inzet openbare ordebevoegdheden en bijbehorende privacy risico´s (VN2022-037413) Het lid HOFLAND ziet het dilemma dat de burgemeester de openbare orde moet

14

Gemeente Amsterdam Concept raadscommissieverslag, 24 november 2022

AZ

handhaven maar dat haar bevoegdheden stammen uit de tijd dat er nog geen onlinewereld was. Veel schendingen vinden nu juist in die onlinewereld plaats. De Privacywet en de Grondwet mogen niet worden geschonden. Dat vraagt om een zorgvuldige zoektocht. De burgemeester wil een proef doen naar een online gebiedsverbod. Dat krijgt hij graag uitgebreider toegelicht. Het lid ABDI is groot voorstander van deze proef en ziet ook een meerwaarde als de burgemeester in staat is bestuursrechtelijk online te kunnen optreden tegen online georganiseerde verstoringen. Het is van groot belang dat de gemeente Amsterdam verkent in hoeverre ze gemeentelijke bevoegdheden in de APV zou kunnen opnemen en waar de juridische grenzen liggen om de openbare orde te handhaven. Het is een taak van de wetgever om de burgemeester indien gewenst die aanvullende bevoegdheden te geven. De huidige minister van J&V legt dat juist bij de gemeente neer. Ze hoort graag wat de gemeente Amsterdam verstaat onder een online gebiedsverbod en in hoeverre de gemeente op grond van de APV preventief kan optreden tegen online aanjagende ordeverstoringen. Wellicht kan de raad de onderliggende juridische verkenning ontvangen. Ze is ook benieuwd in hoeverre sociale media met bestuursrechtelijke mogelijkheden kunnen worden aangesproken op opruiende berichten op het internet.

Het lid NADIF wijst op het onderzoek “Juridische grenzen en kansen bij openbare ordehandhaving.” De gemeente die daaraan hebben deelgenomen, lopen tegen dezelfde problemen op. De minister geeft aan dat ze het kunnen uitproberen, maar de wet geeft daar geen ruimte toe. Er wordt specifiek gekeken naar de Gemeentewet en mogelijke wijzigingen in de APV, maar dat is onvoldoende. Het is goed dat er van alles wordt uitgeprobeerd, maar het is wel zaak ervoor te zorgen dat er geen fouten worden gemaakt en dat de privacy wordt gewaarborgd. Ze ziet graag concreter hoe dat in z’n werk gaat. Andere gemeenten zijn hier al mee aan de slag dus gemeenten kunnen ook van elkaar leren. Het lid GARMY leest dat de burgemeester een gesprek gaat voeren met social media platforms. Hij is benieuwd hoe de burgemeester denkt het verschil te kunnen maken in dit soort gesprekken en of hierin wordt samengewerkt met bijvoorbeeld andere gemeenten, het kabinet, de Europese Unie. VOLT is voorstander van de proef met online gebiedsverboden. In de huidige tijd is dat broodnodig. Gewacht wordt nu op een geschikte zaak. Daar krijgt hij graag een voorbeeld van. Ook wil hij weten tot hoe lang de gemeente wacht gezien de urgentie hiervan. Het lid KABAMBA onderschrijft de vragen van de collega’s.

De burgemeester voert gesprekken met socialemediaplatforms en ze hoort graag of er ook een dergelijk gesprek staat geagendeerd met drillrap-gerelateerde ouders, jongerenwerkers, drillrappers en drillrap-gerelateerde outlets? Het lid WIJNANTS sluit zich aan bij de opmerkingen van het lid Abdi en Nadif. Hij wil wel oppassen met de proeven nu. Het is maar goed dat de gemeente niet online preventief kan fouilleren. De VVD vindt dit een goed plan, maar er zijn wel waarborgen nodig. Wellicht kan de burgemeester ingaan op wat er precies wordt gedaan. Burgemeester HALSEMA beaamt dat hiermee een volledig onbekend terrein wordt betreden waarbij het nog maar de vraag is of het bij de rechter stand zal houden. In Utrecht is onlangs een online gebiedsverbod opgelegd aan een jongen van 17 jaar die oproep tot rellen. De APV vormde daarvoor de juridische basis. In de bezwaarprocedure werd geoordeeld dat dit online gebiedsverbod onrechtmatig was en daarna heeft de burgemeester het weer ingetrokken. De juridische verkenning in Amsterdam heeft opgeleverd dat een online gebiedsverbod de grootste kans van slagen heeft op basis de bevoegdheden van de burgemeester via de Gemeentewet. Verschillende ministeries werken aan al enige tijd aan verdere verheldering van het juridisch kader. De minister van

15

Gemeente Amsterdam Concept raadscommissieverslag, 24 november 2022

AZ

J&V komt samen met de staatssecretaris met een brief. Hopelijk biedt die dan meer duidelijkheid. De minister wacht eigenlijk met wetgeving totdat helder is hoe de rechter hierover oordeelt. Een online gebiedsverbod is natuurlijk niet zaligmakend. Andere personen onder andere accounts of op andere platforms kunnen nog wel uitingen gedaan. De informatie is niet zomaar weg. Het is dus een beperkt middel, maar de ordening van het digitale domein moet nu eenmaal ergens beginnen. Het kan gaan om een bevel om bepaalde content van Instagram te verwijderen of om tijdelijk niets te publiceren op de drie bekende mediaplatforms. De precieze invulling van een dergelijk geval is afhankelijk van de casus. Toezicht op het gebiedsverbod ligt bij de politie, net als de handhaving. Dat betekent dat de politie online monitort of iemand zich aan het bevel houdt. Er heeft zich nog geen geschikte zaak voorgedaan, maar er zijn al wel de nodige voorbereidingen getroffen om alle informatie op een rij te zetten als het gaat om de invloed van de online berichten op de offline openbare ruimte. Zo’n gebiedsverbod is niet beperkt tot drillrappers of rappers, maar dat kan veel breder worden ingezet, bijvoorbeeld als het gaat om oproepen tot geweld of openbare ordeverstoringen. Mocht de rechter de gemeente terugfluiten, dan wendt ze zich tot de rechter. Er wordt nauw samengewerkt met het OM.

Het klopt dat er in maart 2023 een ambtswoninggesprek plaatsvindt met de verschillende social mediaplatforms. Dat wordt overal gedaan en heeft niet het gewenste effect. Maar misschien lukt het Amsterdam wel door haar overtuigingskracht. Het lid BONS maakt de burgemeester attent op de high level commissie op hatecrime. In die commissie is samen met ngo’s en de internetproviders al best een slag geslagen. Daar is wellicht ook informatie te halen. Burgemeester HALSEMA kent de commissie en ze zal zeker gebruik maken van de kennis daar. Ambtelijk vinden er al geruime tijd allerlei gesprekken plaats met drillrappers en hun ouders, ook met muziekproducenten en zenders. Muziek is echter het probleem niet en ook drillrap is het probleem niet. Het gaat veelal om uitingen van buitengewoon moeilijke omstandigheden waarin jongeren verkeren. De gemeente komt pas in actie als gangsters drillrap misbruiken om misdrijven te plegen. Dat is een dunne lijn, maar onder het mom van drillrap wordt er soms geadverteerd voor hele zware misdrijven. Dat kan de gemeente niet laten passeren. Ze ontvangt het onderzoek waarover het lid Nadif beschikt, graag. Er wordt zo veel mogelijk samenwerking met andere gemeenten gezocht, te beginnen in de G4. Op dit moment is er geen casus en dan is een juridische verkenning lastig. De privacy moet namelijk ook worden bewaakt.