Concept convenant 'Wij zijn Samen Nieuw-West'

Bijvoorbeeld door het invoeren van uitdaagrecht6. Om mensen een goede startpositie op de arbeidsmarkt te bieden, moeten gegroeide achterstanden en misstanden, zoals schulden, worden weggewerkt. Daarbij is het overnemen van schulden een serieuze optie, zeker wanneer het alternatief alleen maar meer kost. Door het bestaan van een florerende lokale democratische economie en door het bestaan van de zekerheid van werk en inkomen, is het krijgen van schulden straks geen regel meer, maar een grote uitzondering. Een schuldenvrij Nieuw-West is het streven. [V. J] Naar een andere economie Een andere, meer duurzame economie veronderstelt dat we streven naar veel kortere (voedsel, handels- en productie-)ketens. Dat impliceert minder focus op globalisering en versterking van de lokale bedrijvigheid Dat betekent vanzelfsprekend niet dat we ons moeten beperken tot de economie van het stadsdeel. Voor een ‘andere economie’ in Nieuw-West is een goede samenhang met stad en regio van groot belang. De grotere economie is als een bloedsomloop, die zorgt voor voldoende toevoer zodat de lokale economie ook echt kan groeien Een sterke relatie met de (directe) omgeving is cruciaal voor toekomstige successen en biedt uitstekende 6 Bij het Uitdaagrecht (ook wel Right to Challenge genoemd) kunnen bewoners e.a. taken van overheden

overnemen als zij denken het slimmer, beter, goedkoper of anders te kunnen doen.

Convenant Alliantie Samen Nieuw-West 23 maart 2023

Nationaal Programma Samen Nieuw-West 24

kansen voor de lokale economie. Ruimte voor werkgelegenheid en focus op het economisch vestigingsklimaat voor duurzame bedrijven vormen hiervoor een belangrijke basis. In die (regionale) economie speelt het MKB een grote rol, naast werkgevers als Schiphol en bedrijven in de haven van Amsterdam. Daar is veel werkgelegenheid. Om dit te borgen en de mogelijkheden tot werk te vergroten moet er sprake zijn van een gelijkwaardige samenwerking tussen publieke en maatschappelijke partijen en het bedrijfsleven in de directe leefomgeving, alsook met relevante partijen van daarbuiten. Dit in nauwe samenspraak met de Amsterdamse werkgevers en relevante werknemersorganisaties. Bedrijven en werknemersorganisaties zullen tijdig en nauw worden betrokken bij de verschillende complexe vraagstukken en spelen daarmee een waardevolle rol in toekomstige oplossingsrichtingen. Door lange termijn samenwerkingen aan te gaan ontstaat de basis voor een sterk gecommitteerd bedrijfsleven in Nieuw-West en stelt het bedrijven in staat om gezamenlijk en in overleg met werknemersorganisaties, publieke instellingen en opleidingsinstituten te investeren in de lokale economie. Binnen de diverse opgaven wordt er een nadrukkelijke relatie gelegd met de kennis en kunde van het bedrijfsleven, zodat er voldoende ruimte ontstaat om nieuwe oplossingen te implementeren en de slagkracht aanzienlijk wordt vergroot.

Deze aanpak zal leiden tot aansprekende gebiedsgerichte innovaties. Het gevolg is een bloeiende lokale economie waar heel Nieuw-West van profiteert en trots op is. Banenplannen Naast werkloosheid is er ook een groot tekort aan arbeidspotentieel. Om werk toegankelijk en bereikbaar te maken wordt in samenwerking met het bedrijfsleven, werknemersorganisaties en opleidingsinstellingen geïnvesteerd in de connectie tussen jongeren en werkgevers in de (directe) omgeving. We gaan er gezamenlijk voor zorgen dat de kennismaking tussen deze groepen verder wordt vormgegeven en uiteindelijk op orde is. Het in kaart brengen van de behoefte van zowel werknemers als werkgevers moet ertoe leiden dat de nadruk komt te liggen bij educatie voor de banen van de toekomst, waaronder de energietransitie. Aangezien de behoefte aan goede arbeidskrachten niet af zal nemen wordt er gezamenlijk geïnvesteerd in de kwaliteiten van de bewoners van Nieuw-West, wat ertoe zal leiden dat het enorme potentieel optimaal kan worden benut. De noodzaak om de samenwerking tussen publieke, maatschappelijke en private partijen verder uit te breiden is hierbij groter dan ooit. Het regionale bedrijfsleven gaat zich voor haar inkoop – denk aan schoonmaak, groenvoorziening, catering, allerlei vormen van onderhoud en duurzame investeringen maar ook bijvoorbeeld ICT – meer richten op lokale inkoop in Nieuw-West.

De mate waarin het economisch systeem voorziet in de essentiële behoeften – dus de mate van bestaanszekerheid - kunnen wij omschrijven als brede welvaart. Daaraan meten wij de vooruitgang in Nieuw-West af. Wij toetsen het vestigingsbeleid en de samenwerking met het internationale bedrijfsleven op hun bijdrage vanaf nu dan ook aan de bestaanszekerheid van de bewoners.

Convenant Alliantie Samen Nieuw-West 23 maart 2023

Nationaal Programma Samen Nieuw-West 25

WONEN EN LEEFOMGEVING Een fijne plek hebben om te wonen en (samen) te leven Waardeperspectief Hoe zou het moeten zijn? Goede woonruimte is, als basisvoorwaarde om mee te doen in de maatschappij, normaal in Nieuw-West. Elke woning is er goed onderhouden, betaalbaar, duurzaam, groot genoeg en passend bij inkomen, levensfase en achtergrond van de bewoner(s). De woningvoorraad sluit aan bij de behoefte van de (toekomstige) bewoners. Dat betekent diversiteit en maatwerk; stedenbouwers en woningcorporaties bedenken en ontwikkelen steeds samen met bewoners passende woonruimte, waarbij leefomgeving en gevarieerde woningvoorraad elkaar versterken. Bewoners zijn er trots op dat zij in Nieuw-West wonen en kunnen blijven wonen. Er is ruimte voor mensen om naar een passende woning door te stromen in hun eigen wijk of buurt. Zij voelen zich veilig, thuis en leven er in gezonde omstandigheden. Wonen in Nieuw-West betekent wonen in een sociaal verbonden buurt waar iedereen welkom is, ongeacht inkomen, opleiding, leeftijd, samenstelling van het huishouden of geaardheid. De voorzieningen en de inrichting van de leefomgeving nodigen uit tot ontmoeting, spelen, bewegen, leren en werken. Bewoners voelen zich hierdoor gestimuleerd mee te doen, te groeien en hun leefwereld te vergroten.

Veilige en aantrekkelijke loop- en fietsroutes en een fijnmazig, betaalbaar en frequent openbaar vervoer, helpen hierbij. Analyse Cijfers wonen komen hierbij te staan (in een kader) Hoe is het? Dit perspectief staat voor te veel bewoners van Nieuw-West ver af van de realiteit. Hun huidige woonsituatie biedt niet de geborgenheid die nodig is om veilig op te kunnen groeien en zich te ontplooien. Met name in die wijken waarin het grootste deel van de woningvoorraad bestaat uit sociale huurwoningen, staat de veerkracht onder druk. De hoge concentratie van huishoudens in een kwetsbare situatie heeft in deze wijken een negatief effect op de leefbaarheid en veiligheid. Jongeren die hier opgroeien moeten gemiddeld genomen harder werken voor een goede toekomst, dan jongeren die opgroeien in een gemiddelde wijk binnen de ring 7. De alliantiepartners staan voor de uitdaging bewoners actief te betrekken bij planontwikkeling en buurtinitiatieven. Dit is soms lastig. Taalproblemen, een gebrek aan vertrouwen in de overheid en instanties, en het feit dat veel huishoudens in de 'overlevingsmodus’ staan, belemmeren het ontstaan van duurzame contacten met bewoners. “In de afgelopen zeventig jaar is er te weinig aandacht geweest voor het creëren van prettige buurten waar mensen elkaar tegenkomen. Juist in de ruimte tussen de gebouwen ontmoeten mensen elkaar en groeit een samenleving.

Je thuis voelen en elkaar informeel ontmoeten op straat, versterkt het ‘netwerk van zwakke banden, het buurtgevoel, dat ontzettend belangrijk is voor het zelfredzaam vermogen van mensen.” -Ianthe Mantingh, architect uit: Floor Milokowski “Wij zijn de stad”

Wisselende beleidsperspectieven De afgelopen decennia hebben structurele desinvesteringen in het sociale huurbestand grote sporen nagelaten in Nieuw-West. Dit was het gevolg van een beleid gericht op het verkleinen van de sociale huursector en het stimuleren van marktwerking. Zo beperkte de verhuurdersheffing het eigen vermogen en daarmee de investeringsruimte van corporaties voor

7 Buurtscore Buurtanalysemodel

Van de twintig Amsterdamse buurten die het slechtst scoren in het buurtanalysemodel liggen er dertien in Nieuw-West en een op de grens Nieuw-West en West (van slechtst naar minder slecht: Buurt 5 Noord, Kolenkitbuurt Noord, Buurt 2, Wildeman, Slotermeer Zuid, Staalmanbuurt, Buurt 5 Zuid, Buurt 4 Oost, Johan Jongkindbuurt, Riekerhaven, Jacob Geelbuurt, Osdorp Midden Noord, Osdorp Midden Zuid, Buurt 3). In sociaal opzicht scoren al deze buurten slecht (van -35tot -22)

Convenant Alliantie Samen Nieuw-West 23 maart 2023

Nationaal Programma Samen Nieuw-West 26

renovatie en nieuwbouw. Het achterstallig onderhoud liep hierdoor op en de nieuwbouwproductie stokte. De landelijke beleidskeuze om de sociale huursector te beperken tot huisvesting van de laagste inkomens, statushouders en mensen uit maatschappelijke opvang of psychiatrische problematiek, zorgde voor een toenemende druk op de leefbaarheid in Nieuw-West. De overheid neemt inmiddels weer regie. Dit biedt corporaties kansen: op nieuwe bouwlocaties, meer aanbod in de middenhuur en ruimte voor een bredere taakopvatting. De sterkere sturing vanuit de overheid betekent ook strengere eisen als het gaat om verduurzaming en onzekerheden over bijvoorbeeld de huurprijsstelling. Corporaties ervaren door overheidssturing nog te weinig ruimte om de vrijkomende middelen na het afschaffen van de verhuurdersheffing naar eigen inzicht in kunnen zetten op het wegwerken van de noodzakelijke kwaliteitsachterstanden in de voorraad. Woningvoorraad Amsterdam bevindt zich in een wooncrisis. De wachttijd voor een sociale huurwoning kan oplopen tot dertien jaar. Ook de kwaliteit van de woningvoorraad vraagt aandacht. Veel naoorlogse woningen voldoen niet aan eisen op het gebied van duurzaamheid. De stijgende energielasten maken dat bewoners van deze woningen hun energierekening niet meer, of met moeite, kunnen betalen. Voor 2028 moeten corporaties van het rijk alle E,F en G labels hebben weggewerkt.

Nadat de met Parkstad ingezette vernieuwing kwam stil te liggen door de financiële crisis is door partijen in Nieuw-West via grootschalige vernieuwingsopgaven gestart om de komende jaren samen de kwaliteit en duurzaamheid van de woningvoorraad te verbeteren en realiseren zij extra woningaanbod door verdichting. De vernieuwingsopgave is echter wel afhankelijk van onze partners en besluitvormingsprocessen. We zien tot onze spijt dat juist daar waar we nu willen gaan versnellen, vertraging dreigt te ontstaan door een tekort aan personeel, juridische procedures en een stijging van de bouwkosten. “Mijn kleine broertje van elf woont al zijn hele leven in een bouwput en dat zal voorlopig zo blijven.” Fouad Lakbir, cultureel ondernemer

Mismatch in het woonprogramma We weten dat er in Nieuw-West veel grote woningen zijn in een relatief groene omgeving waarin mensen heerlijk wonen. Er zit echter vaak een mismatch zit tussen deze bestaande woningen en de huishoudens die de woningen bewonen. Een uitgebreide analyse hoe groot deze mismatch nu is, en wat er moet gebeuren om invulling te geven aan de geformuleerde waardestelling, wordt momenteel uitgevoerd. Op basis van ervaring van onze partners weten we echter dat er een mismatch is voor de volgende groepen: (1) grote gezinnen in een te kleine woning, (2) ouderen die niet passend wonen en (3) (een deel van de) thuiswonende jongeren tussen 18-27 jaar die door hun woonsituatie sterk worden belemmerd in hun ontwikkeling en essentiële beroepsgroepen (docenten, zorgpersoneel en politie). 1 Grote gezinnen in een te kleine woning Grote gezinnen met weinig bestedingsmogelijkheden zitten vaak hutje mutje in te kleine huizen8. Dit betekent dat er sprake is van <20m2 woonruimte per persoon. Dit zorgt in sommige gevallen voor een ongezond binnenklimaat door problemen als vocht en schimmel in de woningen. Deze woonsituatie zorgt ook voor stress en in sommige gevallen tot een onveilige situatie. Daarnaast heeft het nadelige effecten op de ontplooiingsmogelijkheden voor kinderen.

Huiswerk maken en studeren, je eigen veilige omgeving creëren; door allerlei belemmeringen is dit thuis lastig te realiseren. De verleidingen van de straat zijn ook hierdoor moeilijker te weerstaan.

8 In de scores van het buurtanalysemodel (2020) scoren twee buurten slecht op dit onderdeel

o

slecht (-5): 2 buurten Lodewijk van Deijssel, Dobbenbuurt

o

Gering: 2 buurten

o

Onvoldoende: 9

o

Matig: 5

Convenant Alliantie Samen Nieuw-West 23 maart 2023

Nationaal Programma Samen Nieuw-West 27

Convenant Alliantie Samen Nieuw-West 23 maart 2023

Nationaal Programma Samen Nieuw-West 28

2 Ouderen Het woningaanbod sluit vaak ook onvoldoende aan op de behoefte van ouderen. Zij zijn gehecht aan hun buurt en willen er blijven. Zij zijn bereid kleiner te gaan wonen, als de nieuwe woning voldoet aan hun behoeften. In bepaalde culturen is het bijvoorbeeld van belang om grote families te ontvangen, of een aparte keuken te hebben. Ook zijn de kosten, toewijzingsregels of beperkingen bij toeslagen vaak een belemmering om naar een beter passende woning te verhuizen. 3 Jongeren, jonge gezinnen en sociale stijgers Er zijn lange wachttijden voor sociale huurwoningen en de prijzen in de vrije sector stijgen zo hard dat de in het beleid beoogde doorstroming stokt. Vrijkomende woningen zijn voor bewoners met een middeninkomen niet betaalbaar en worden in toenemende mate bewoond door de groeiende groep ‘anywheres’ – internationaal georiënteerde, theoretisch opgeleide mensen zonder binding met een specifieke plek – aangetrokken door tijdelijke broedplaatsen en niet geïnteresseerd in de bestaande sociale verbanden. Omdat bewoners met essentiële beroepen in de zorg, bij de politie en in het onderwijs vaak niet in aanmerking komen voor sociale huur, verdwijnen zij uit Nieuw-West. Ook jongeren, jonge gezinnen en sociale stijgers uit Nieuw-West die graag in hun eigen woonomgeving willen blijven wonen, hebben in het stadsdeel weinig doorgroeimogelijkheden en verlaten het gebied.

Dit heeft een nadelig effect op de sociale cohesie, gezien de binding van deze groepen met de buurt en andere bewoners. “Amsterdam is een segregatiemachine die iedereen met minder geld naar buiten duwt. Zie de Bijlmer (red. Nieuw-West) of Almere als het ware gezicht van Amsterdam, in plaats van de historische binnenstad.” - Floris Alkemade, architect rijksbouwmeester (2015-2021)

Openbare ruimte Een groot deel van Nieuw-West is ontworpen volgens het ‘tuinstad’ principe met veel (semi)openbaar groen. Dit groen wordt door bewoners over het algemeen goed gewaardeerd, maar nodigt niet uit om te verblijven, spelen, of elkaar te ontmoeten. Speelvoorzieningen zijn vaak niet goed onderhouden en er is bovengemiddeld veel vervuiling. Hierbij speelt mee dat in Nieuw-West veel openbare ruimte is, waardoor afval makkelijker kan gaan zwerven en de opgave voor reinigingsdiensten groot is. Daarnaast vormt hard rijdend verkeer en agressief verkeersgedrag een risico voor bewoners om zich te verplaatsen in de openbare ruimte. Gezonde leefomgeving De inrichting van het openbaar gebied heeft ook gevolgen voor de klimaatbestendigheid van Nieuw-West. Dit vraagt op dit moment ook om andere keuzes. In de Omgevingsvisie 2050 is een eerste aanzet gedaan, die moet verder worden geconcretiseerd. Daarnaast maakt een gevarieerd en passend aanbod van voorzieningen (scholen, winkels, cultuur, bedrijven, openbaar vervoer en sport) onderdeel uit van een gezonde leefomgeving. In Nieuw-West zien we dat de diversiteit van de voorzieningen beperkt is en afneemt. Zij sluiten vaak onvoldoende aan bij de behoeften van buurtbewoners. En een deel van de winkels lijkt te fungeren als dekmantel voor criminaliteit.

Hierdoor nemen de levendigheid en het aantal ‘ogen op straat’ af, wat nadelige effecten heeft op de leefbaarheid. De wereld van buurtbewoners wordt bovendien verkleind, in het bijzonder voor ouderen die zo moeilijker zelfstandig kunnen blijven wonen. Basale voorzieningen als een supermarkt, een apotheek en een arts op loopafstand zijn voor hen van vitaal belang. De grote concentratie fastfoodketen in Nieuw-West leidt tot een ongezonde voedselomgeving in dit stadsdeel waar obesitas en overgewicht een groot gezondheidsprobleem vormt. Verbonden Toegankelijke en betrouwbare infrastructurele verbinding is noodzakelijk om in contact te blijven met andere mensen, familie en vrienden, maar ook om op plaatsen te komen waar veel werkgelegenheid is, zoals op Schiphol en in de binnenstad. Om een opleiding te kunnen volgen of alleen al om een breder wereldbeeld te krijgen. Bewoners van Nieuw-West zijn slechts in beperkte mate verbonden met de rest van de stad, zowel letterlijk als figuurlijk. Het Osdorpplein is één van de stadscentra van Amsterdam, maar heeft nog lang niet die stedelijke aantrekkingskracht. Het openbaar vervoer speelt hierbij een cruciale rol. Maar ook de fiets en waar nodig de snorfiets, scooter of auto kunnen hierin voorzien. Vervoersarmoede versterkt de isolatie van Convenant Alliantie Samen Nieuw-West 23 maart 2023

Nationaal Programma Samen Nieuw-West 29

juist die groepen voor wie verbondenheid het hardst nodig is om in hun behoeften te kunnen voorzien of zich te kunnen ontwikkelen. Dit versterkt op onacceptabele wijze de tweedeling in de stad. Het heft in handen Een groeiende groep bewoners neemt ondanks de belemmeringen in beleid, regelgeving en financiering het heft in eigen hand om collectief bijvoorbeeld in buurtvoorzieningen en beheer van de openbare ruimte te voorzien. Op plaatsen waar bewoners worden betrokken bij inrichting of onderhoud, waar eigenaarschap over de openbare ruimte tot uiting komt, zien we mooie initiatieven ontstaan die niet alleen tot schonere straten leidden, maar ook tot sterke sociale netwerken. Opgaven Wat is er nodig? Intensief samenwerken We moeten in de buurten van Nieuw-West intensiever samenwerken vanuit integrale teams (gemeente, corporaties, wijkpartners en bewoners) om te zorgen dat we niet ieder afzonderlijk met hetzelfde bezig zijn of tegen elkaar in werken. (W, D, V) Bewoners centraal We zoeken naar andere vormen van contact met bewoners. (W.D) Bewoners moeten een centrale rol krijgen bij ontwerp, beheer, realisatie, onderhoud en renovatie van de woningen en de leefomgeving. (W,D,K,V) Strategisch beleid moet worden gestart vanuit samen met de bewoners geformuleerde opgaven en daarna pas wordt geïncorporeerd in de betrokken organisaties (W, D, E).

Bewoners, gemeente, corporaties en andere betrokken partijen bepalen gezamenlijk de programmatische inrichting met een fasering voor de komende twintig jaar. (W, D, B) We moeten bewonersinitiatieven die zaken als wonen, vervoer en voorzieningen in democratisch beheer zonder winstoogmerk organiseren, bijvoorbeeld in coöperatieven, maximaal faciliteren. Zo krijgen buurtgroepen en wijkcoöperaties het recht op eerste koop bij verkoop van maatschappelijk relevant vastgoed. (W, D, B) Woningvoorraad We onderzoeken binnen de alliantie welk woningaanbod wenselijk is om alle bewoners van Nieuw West de komende twintig jaar een passende woning in Nieuw-West te bieden. We willen daarbij in ieder geval onderzoeken hoe we onderstaande doelgroepen optimaal kunnen bedienen: 1. 2. 3. 4.

grote gezinnen in een te kleine woning thuiswonende jongeren tussen 18-27 jaar, ouderen die niet passend wonen, en essentiële beroepsgroepen (docenten, zorgpersoneel en politie). (J, W, D)

Hierbij kijken we niet alleen naar een passende woning, maar in het geval van jongeren en ouderen ook naar mogelijke (persoonlijke) ondersteuning. Bijvoorbeeld door wonen voor jongeren te koppelen aan een maatschappelijk ontwikkelingstraject. (J, W, D) Complexen moeten versneld, in beginsel door lokale bedrijven, verduurzaamd worden, zodat de kwaliteit van leven en de betaalbaarheid voor bewoners worden verhoogd. (W, E, D). Er moet een goede balans komen tussen dragers en vragers (bewoners die de gemeenschap dragen en bewoners die de gemeenschap nodig hebben) zowel op complex- als op buurtniveau. We moeten dit ook begeleiden en monitoren om balans te brengen en te houden. (W, V) Om te bepalen welke vormen van gemengd wonen geschikt zijn voor Nieuw-West, is het van belang best practices van verschillende vormen van gemengd wonen (zoals wooncoöperaties) te onderzoeken en toe te passen op basis van de behoeften van bewoners. (W,D) Het is belangrijk dat ook ontwikkelaars en beleggers zich in toenemende mate committeren aan Nieuw-West en de waarden zoals vastgelegd in dit convenant. Daar streven we actief naar in Convenant Alliantie Samen Nieuw-West 23 maart 2023

Nationaal Programma Samen Nieuw-West 30

het vervolgproces. Uitgangspunt is dat meeropbrengsten die volgen uit een opgaande markt zoveel mogelijk terecht komen bij de bewoners van Nieuw-West. (W) Koopwoningen moeten in principe gebruikt worden voor eigen bewoning. We moeten speculatie en aankoop van woningen als belegging ontmoedigen. Bijvoorbeeld door bij speculatie (een deel van) de meeropbrengst terug te laten vloeien naar de gemeenschap. (W) Aan buurten waar renovatie plaatsvindt, moeten waar mogelijk eerst nieuwbouwwoningen worden toegevoegd, zodat bewoners in hun buurt kunnen blijven wonen als hun woning wordt gerenoveerd. (W). We verbinden samen met de betrokken ontwikkelaars nieuwbouw en renovatie programmatisch met elkaar. Hierbij kijken we ook naar de herinrichting van het openbaar gebied. (W) Grondopbrengsten die de gemeente met de verkoop van de grond ten behoeve van nieuwbouw genereert, investeert de gemeente weer in de leefomgeving van Nieuw-West. (W) Gezonde leefomgeving Zowel het openbaar gebied als complexen moeten worden ingericht op een wijze die uitnodigt tot bewegen en bijdraagt aan sociale controle, (grotere én kleine) sociale netwerken, collectieve zelfredzaamheid, gevoel van eigenaarschap bij woning, complex of buurt. (W, V, D) In de directe omgeving van mensen zijn voldoende voorzieningen nodig, inclusief winkels die aansluiten bij de behoeften van deze mensen.

Bijvoorbeeld een islamitisch verzorgingshuis of seniorencomplex (W,E). We creëren een gezonde omgeving rondom en in scholen, speeltuinen en andere plekken waar veel kinderen komen. (W, J) We benutten de beschikbare ruimte optimaal voor klimaatadaptieve maatregelen en het collectief opwekken van energie in democratisch beheer. (W,D,E) Verbonden Er moet meer verbinding komen tussen buurten en de rest van de stad door ingrepen in de infrastructuur en het openbaar gebied. Dat doen we door fysieke en mentale barrières weg te nemen, zodat bewoners zich letterlijk en figuurlijk verbonden voelen en zijn, met andere buurten in Nieuw-West én met de rest van de stad en vice versa. Ook vervoersarmoede mag geen belemmering meer zijn, dus dat moeten we actief bestrijden.

Convenant Alliantie Samen Nieuw-West 23 maart 2023

Nationaal Programma Samen Nieuw-West 31

KANSEN VOOR DE JEUGD Optimale ontwikkeling en perspectief voor de jeugd Waardeperspectief Hoe zou het moeten zijn? Kinderen en jongeren in Nieuw-West groeien op in liefdevolle aandacht en geborgenheid. Zij worden geboren in een veilige omgeving, waar zij een goede en gezonde start maken. Zij ontwikkelen zich optimaal, waarbij hun talent leidend is, zonder onevenredig gehinderd te worden door externe factoren. Optimale ontwikkeling is voor ieder mens eigen en persoonlijk, maar komt daarnaast ook in gemeenschappelijke zin tot uitdrukking. De vrijheid van mensen om vanuit een eigen bewustzijn samenwerkend met anderen een goed leven te kunnen leiden, geeft betekenis aan menselijke waarde. Optimale ontwikkeling is dus gericht op een waardig bestaan. Leren en ontwikkelen vindt altijd en overal plaats, het hele leven lang. Onze kinderen worden hierop voorbereid. Dat gebeurt in een context die zich kenmerkt door diversiteit, zowel in aanbod als in deelnemers en perspectieven. Hierdoor ontstaat samenhang tussen het individu en de maatschappij. De gehele gemeenschap -in formele en informele kringen- ondersteunt en stimuleert hen daarbij en zorgt voor de juiste sociale, emotionele, fysieke, culturele en mentale voorwaarden.

Onze kinderen ontwikkelen zich tot (jong)volwassenen met de vrijheid en de vaardigheden om, vanuit het eigen bewustzijn én in verbinding met anderen, een gelukkig en waardig bestaan op te bouwen. <kader> Jeugd is in deze context het overkoepelende begrip voor kinderen vanaf -9 maanden tot en met jongvolwassenen (23 jaar). In deze tekst gebruiken wij het woord kinderen en vragen de lezer om zich daarbij steeds te realiseren dat we de héle jeugd bedoelen, in welke leeftijd dan ook. <einde kader> Analyse Cijfers jeugd komen hierbij te staan (in een kader) zie nu einde document Hoe is het? Wie geboren wordt in Nieuw-West staat vaak voor onevenredig grote uitdagingen. De startpositie van kinderen verschilt enorm van leeftijdsgenoten in andere delen van de stad. Bij gelijk talent is het perspectief aanzienlijk minder hoopvol en kansrijk. Waar je wieg staat, je afkomst en de sociaal-economische status van het gezin waarin je opgroeit, hebben stuk voor stuk grote invloed op je perspectief en daarmee uiteindelijk op de aansluiting op de arbeidsmarkt en het volwassen leven. Toekomstige bestaanszekerheid is hierdoor allerminst zeker. En zo is de cirkel rond. Al decennia proberen we in Nieuw-West het verschil te maken. Er zijn goede voorbeelden waarbij dit lukt. Helaas hebben die vaak geen duurzame, positieve afloop. Tot frustratie van alle betrokkenen.

We komen tot de conclusie dat onze systemen en stelsels vastgelopen zijn in bureaucratie, versnippering, wantrouwen, marktwerking, efficiëntie- en rendementsdenken. Subsidies komen en gaan, onder steeds veranderende eisen, waardoor we in sectoren zoals sport, kunst & cultuur, onderwijs en jeugdhulp een dagtaak hebben aan het vinden van omwegen en mazen om te kunnen doen wat nodig is. Met alle gevolgen van dien voor onze jeugd; de bewoner van nu en de bewoner van de toekomst. ‘It takes a whole village, to raise a child’ is een regelmatig gehoorde uitspraak. Als we denken aan de toekomst van Nieuw-West, zou je kunnen zeggen dat het omgekeerde ook waar is: ‘We need all children to raise the village’. In potentie beschikt ook Nieuw-West over alles wat zo’n village behelst. Maar de village is niet voor iedereen volledig bereikbaar en toegankelijk. In de praktijk komt van die potentie dus weinig terecht. Hoe komt dat? Voorwaarden ontbreken Stress speelt een belangrijke rol in de neerwaartse spiraal waarin veel gezinnen zich bevinden. Of dit nu komt door armoede, onveiligheid, gebrekkige of onvoldoende passende huisvesting of andere oorzaken, stress vermindert ons vermogen om de regie te nemen over ons eigen leven. Dit slaat ongewild, maar keihard neer op de kansen die de jeugd heeft. Zij nemen bovendien de Convenant Alliantie Samen Nieuw-West 23 maart 2023

Nationaal Programma Samen Nieuw-West 32

stress in het gezin over, wat ook hun eigen ontwikkelvermogen direct beïnvloedt. Door stress is ook de omgeving minder beschikbaar, en kan hen niet de pedagogische sturing geven die zij nodig hebben. Segregerend systeem, gebrekkig perspectief De manier waarop ons systeem is ingericht werkt in zichzelf segregerend. Scholen zijn door allerlei ongewenste prikkels in het systeem vooral intern gericht. Ook buiten de schooltijd zijn de mogelijkheden voor ontwikkeling sterk afhankelijk van de context waarin kinderen opgroeien. Niet ieder kind heeft toegang tot voorzieningen zoals huiswerkbegeleiding, kinderopvang, sport, kunst- en cultuuraanbod. Het recht op toeslag, de stadspas en de ruimte in de eigen portemonnee worden zo onbedoeld een segregerend instrument in de ontwikkelkansen van kinderen en de mate waarin zij hun leeftijdsgenoten ontmoeten. Kinderen in Nieuw-West komen daardoor onvoldoende in aanraking met kunst en cultuur, sport en andere talent- en interessegebieden, verschillende beroepen, rolmodellen en voorbeelden. Het ontbreken van die brede kennis heeft niet alleen direct gevolgen voor prestaties in het onderwijs, maar hiermee ontbreekt ook de spiegel naar het eigen potentieel en de eigen interesse, die zo belangrijk is voor het vormen van perspectieven. Zowel van de eigen persoon, als van anderen in de wereld. Dit is bovendien een wederkerig gegeven.

Want als de een de ander niet kan ontmoeten, hebben beiden daar ‘last’ van. Gefragmenteerd, inefficiënt en grillig We ervaren enorme versnippering, belemmeringen in het systeem en stelsel, een hoge werkdruk en voelen ons daardoor vaak onmachtig en overvraagd. In de school landen veel van de gevolgen van de problemen in gezinnen. Geld dat beschikbaar is om ze aan te pakken, wordt ingezet binnen de schooltijd van gemiddeld 5 uur per dag in grofweg 37,5 weken per jaar. Een enorme hoeveelheid tijd buiten school, middelen en ruimte wordt hierdoor niet of slechts zeer beperkt benut, of is slechts voor enkele kinderen beschikbaar. Bovendien hangen voorzieningen aan elkaar van subsidies en regelingen. Vaak kortdurend, overlappend en uiterst grillig. Het zicht erop is zoek. Mensen hebben er een dagtaak aan om de eindjes aan elkaar te knopen en continuïteit te bieden in de interventies die zij ontwikkelen. Hierdoor gaat veel kennis, betekenisvolle opgedane ervaring, energie en vertrouwen verloren. Pygmalion effect De verwachtingen die we hebben van kinderen in Nieuw-West zijn lager dan van kinderen met hetzelfde talent in andere delen van de stad. Dat gaat niet alleen over onderwijs, of meer specifiek de schooladviezen. In de hele periode van opgroeien en daarna speelt de bias van mensen een cruciale rol in de kansen die onze jeugd krijgt.

De projectie van die lage verwachtingen op het kind werkt als een ‘selffulfilling prophecy’. In de pedagogiek beter bekend als het ‘Pygmalion effect’. Het gevolg is een negatief zelfbeeld, lage motivatie en minder leervermogen. Hierdoor voelen jongeren zich tweederangsburgers en keren zij zich af van de maatschappij. Zij hebben het gevoel niet te kunnen klimmen op de maatschappelijke ladder. Tekorten Tot slot bestaan juist in vitale sectoren, zoals het onderwijs, de kinderopvang en jeugdhulp, ernstige personeelstekorten. In Nieuw-West zijn die tekorten groter dan in de meeste andere delen van de stad. Terwijl juist hier, vanwege de complexe opgave, de allerbesten in hun talenten en vakgebieden nodig zijn. Schrijnende persoonlijke drama’s zijn hiervan een effect en een oceaan aan potentieel blijft onbenut. Ook de maatschappelijke kloven nemen hierdoor zienderogen toe. Opgaven Wat is er nodig? Voorwaarden op orde brengen (D, V, WB, WL) Voor ieder kind moet gelden dat het in een veilige en gezonde omgeving geboren wordt en opgroeit. In een fijn, veilig huis met voldoende ruimte, met rust en regelmaat in het gezin en voldoende financiële middelen om te voorzien in behoeften. En met emotioneel beschikbare opvoeders, liefdevolle aandacht, structuur en sturing. Gezinnen moeten zich gesteund weten door relaties met anderen.

Dit zal leiden tot een goede nachtrust en een zorgeloze jeugd. Natuurlijk zullen er tegenslagen zijn, maar die zijn leerzaam en overkomelijk. We moeten zorgen dat ondersteuning en oplossingen voorhanden zijn en eenvoudig vindbaar in het netwerk. Convenant Alliantie Samen Nieuw-West 23 maart 2023

Nationaal Programma Samen Nieuw-West 33

De jeugd stimuleren in de ontwikkeling (D, V, WB, WL) Een sluitend netwerk van professionele en informele actoren is nodig. De bedoeling daarvan is dat zoveel mogelijk kinderen die éne persoon tegenkomen die weet te raken, een kanteling teweeg brengt, de ogen opent, kan bijsturen en inspireren. Leraren, hulpverleners, pedagogisch medewerkers, talentbegeleiders en andere professionals moeten geëquipeerd, georiënteerd en gefaciliteerd worden om te doen wat nodig is. We zetten de ontwikkeling van kinderen centraal en zijn open over verschillende belangen. Verschillen in opvoeding mogen er natuurlijk nadrukkelijk zijn. Tegelijkertijd moet iedereen in Nieuw-West zich bewust zijn van de eigen rol en een constructieve bijdrage leveren aan het opgroeien van al onze kinderen. We ontwikkelen daarom een gemeenschappelijke pedagogiek van Nieuw-West. We hebben hoge verwachtingen van de jeugd. Wanneer iemand in het netwerk een betekenisvolle(re) rol kan spelen, wordt diegene naar voren geschoven en ondersteund. Wanneer die niet in beeld is, wordt het netwerk geactiveerd om diegene te identificeren en in te schakelen. Inhoudelijk moeten kinderen vanaf de jongste jaren gestimuleerd worden om te ontdekken en ontwikkelen. Ieder kind moet kunnen doen en doorontwikkelen waar het goed in is, waar interesse ligt en wat nodig is.

Dit vraagt continue aandacht van de omgeving om dat te signaleren, stimuleren, te faciliteren en uiteindelijk te eren. We willen successen stapelen, om de energie van succeservaring te benutten in het ontwikkelen van talenten. Perspectieven bieden en ontwikkelen (D, V, WB) Naar behoefte wordt ontwikkelaanbod gezocht of ontwikkeld. Daarvoor is het scherpe oog van de opvoeders, pedagogen en professionals nodig, om te signaleren wat het kind nodig heeft, om het kind te laten zien wat het nog niet ziet en hierin te stimuleren. Het oog van het kind is volop in ontwikkeling, maar wordt uiterst serieus genomen. Door de ogen van de maatschappij wordt zichtbaar welke perspectieven er (nog meer) mogelijk zijn. Kinderen worden daarin rondgeleid. De netwerken staan in nauwe verbinding met de arbeidsmarkt en sluiten hierop aan. Wat moeten we daarvoor in ieder geval doen? ● Zorgen voor een goede start. We brengen de voorwaarden op orde om in een gezonde, stressvrije omgeving geboren te worden en tijdens de eerste levensjaren op te groeien. Gedurende deze eerste jaren is formele en informele begeleiding voorhanden wanneer dat nodig of gewenst is. Wat nodig is signaleren we in de netwerken. ● Zorgen voor een sluitend netwerk rond het kind. We bepalen, samen met de opvoeders en (zodra dat kan) het kind zelf, wie daar minstens onderdeel van uit moet maken.

We geven de betrokkenen de ruimte en middelen om te doen wat nodig is. ● Ouders en/of verzorgers dragen een grote verantwoordelijkheid. Zij zijn een onmisbare partner en hebben een actieve rol. We moeten dus zorgen dat zij daarin gezien en gehoord worden en dat zij in staat gesteld worden om deze rol te vervullen. Waar nodig zorgen we voor begeleiding en ondersteuning. ● Organisatorische grenzen tussen onderwijs, kinderopvang, jeugdhulp, activiteitenaanbod en andere domeinen die betrokken zijn bij de ontwikkeling van kinderen actief laten vervagen. ● Een gemeenschappelijke pedagogiek in Nieuw-West ontwikkelen. ● Een aanbod van 12 uur per dag realiseren, waartoe ieder kind toegang heeft en waarin het voorzien wordt in gezonde voeding, beweging, breed aanbod, begeleiding en ontmoetingen met anderen. ● Waarborgen dat het aanbod van hoge kwaliteit is, veilig, betrouwbaar en dat sprake is van continuïteit en doorstroming. Aanbod ontstaat daarbij voor een belangrijk deel vanuit de behoefte van kinderen zelf. ● Zorgen dat we van elk kind weten dat het onbelemmerd kan leren en ontwikkelen en dat het zich hierin voldoende gesteund en gefaciliteerd weet.

Convenant Alliantie Samen Nieuw-West 23 maart 2023

Nationaal Programma Samen Nieuw-West 34

Wat hebben we hiervoor nodig? Dat we netwerken in beeld brengen en blinde vlekken zoeken. Dat we hiaten in netwerken oplossen en er structureel netwerkonderhoud plaatsvindt, zowel inhoudelijk als organisatorisch. Daarvoor organiseren we regelmatig bijeenkomsten die in het teken staan van de gemeenschappelijke pedagogiek, het aanbod, de kwaliteit en de uitvoering. We werken de uitkomsten van deze bijeenkomsten uit in de praktijk. Daarin worden knelpunten zichtbaar gemaakt, aangepakt en opgelost. We zien de kansen niet alleen, maar zetten ze ook om in de praktijk. Dat we lokale ontmoetingsplaatsen inrichten als kloppend hart van de netwerken. Deze logische vindplaatsen, waar kinderen en/of hun gezinnen graag en vaak komen, worden ingericht en toegerust om deze functie te vervullen. In personele zin, in competenties, ondersteuning, faciliteiten en in fysieke ruimte. Deze plekken worden in nauwe verbinding gebracht met de micro-allianties. Dat we technologische infrastructuur ontwikkelen die ons helpt om al het voorgaande zoveel mogelijk te ondersteunen. Waar we (administratief) werk uit handen kunnen nemen, worden taken hierin ondergebracht. Denk aan: het organiseren van geldstromen, toegang tot activiteiten regelen, communicatie en uitwisseling van informatie, registratie en verantwoording, enzovoort. Dit maakt ook de vraag en het aanbod zichtbaar. Dat we volhouden.

We moeten ontwikkelingen verduurzamen. Lange termijn perspectief bieden aan organisaties en praktijken die slagen in de gewenste verbeteringen. Maar ook wanneer niet direct effect zichtbaar en meetbaar is, moeten we de kans bieden om vol te houden en te leren hoe de praktijk verbeterd kan worden. In veel goede praktijkvoorbeelden is ‘vertrouwen’ een doorslaggevende factor. En werken aan vertrouwen vergt nu eenmaal tijd en bereidheid om het einddoel voor ogen te houden. Daar horen ook scherpe keuzes bij. De ontwikkelingen waar we écht in geloven kunnen rekenen op onze ondersteuning en lange adem. Tot slot: We zullen vele hordes tegenkomen. Wat we te doen hebben, is telkens deze hordes benoemen en aangaan. Onderzoeken wat nodig is om ze weg te nemen en dat waar te maken. Daarnaast onderzoeken we wat werkt, welke (on-)gewenste neveneffecten hiermee gepaard gaan en welk vervolg nodig is. Er zijn louter twee uitkomsten: we slagen, of we leren iets waardoor we alsnog slagen. Zo ontstaat een ontwikkeling die in zichzelf een dienend voorbeeld is van leren en ontwikkelen in Nieuw-West.

Convenant Alliantie Samen Nieuw-West 23 maart 2023

Nationaal Programma Samen Nieuw-West 35

PROGRAMMAORGANISATIE De alliantie De alliantie Samen Nieuw-West (‘De’ alliantie) is het gehele, zich uitbreidende collectief van partijen dat de waarden, uitgangspunten en opgaven onderschrijft zoals die zijn verwoord in dit convenant. Dit collectief organiseert zich langs vijf onderling samenwerkende opgaveteams. De alliantie als geheel komt zo’n tweemaal per jaar bijeen in brede werkconferenties, met name om de samenhang en onderlinge verbindingen verder te bestendigen. De conferenties worden zodanig laagdrempelig georganiseerd dat ook deze uitnodigen tot deelname door ‘gewone mensen’ en dragen zodoende wederom bij aan bewonerbetrokkenheid. Het alliantiebestuur Het alliantiebestuur (AB) is het, vanuit deze (brede) alliantie vooruitgeschoven gremium dat de dagelijks bestuurlijke leiding heeft over het proces en zodoende fungeert als opdrachtgever van de programmadirecteur. Er wordt gezamenlijk gemonitord en onderling verantwoording afgelegd op voortgang. Het AB besluit over voorstellen vanuit de opgaveteams en stuurt op de (financiële) middelen die de alliantiepartners gezamenlijk beschikbaar stellen / hebben voor het Nationaal Programma. Dit AB, dat frequent (maandelijks) bijéén komt, wordt voorgezeten door de burgemeester van Amsterdam die daartoe wordt voorbereid en ondersteund door de programmadirecteur.

Het bestaat verder uit: de vijf voorzitters van de opgaveteams, de coördinerend wethouder van de gemeente, de stadsdeelvoorzitter van Nieuw-West, de Rijksvertegenwoordiger en een betrokken wetenschapper. De wetenschapper die het AB versterkt, maakt logischerwijs ook deel uit van de nog te vormen denktank en draait telkens een periode lang mee, om na een tijd ook weer plaats te maken voor een ander. Op deze manier verzekert het AB zich van continue externe reflectie vanuit wisselend (wetenschappelijk) perspectief. Bewonerbetrokkenheid bij het AB kan bijvoorbeeld worden georganiseerd door drie van de twaalf ‘zetels’ vrij te maken voor bewoners. Het opgaveteam eigenaarschap, inclusie & democratie zal hier een advies op voorbereiden. De opgaveteams De opgaveteams vormen de inhoudelijke en tactisch-operationele kern van Samen NieuwWest. Ze dragen de primaire verantwoordelijkheid voor de inhoud per domein, alsmede in het organiseren en bewaken van de samenhang tussen die domeinen. Zij hebben een grote rol gespeeld in het vullen van dit convenant (o.a. via de werksessies). Hun volgende rol zal zijn om de opgaven in dit convenant door te vertalen in een eerste uitvoeringsprogramma. Als dat eenmaal is opgeleverd, nemen zij die uitvoering ook ter hand.

Daarnaast houden ze een blijvende verantwoordelijkheid in het continu doorontwikkelen van de aanpak via doorlopende maatschappelijke analyse (de wereld verandert immers onophoudelijk) en het ontwikkelen van daarbij horende nieuwe inzichten / ideeën / instrumenten. Bestuurders/directeuren, bewoners en professionals werken samen in deze teams. Sowieso is het creëren en organiseren van betrokkenheid en draagvlak één van de kerntaken van de opgaveteams.

Convenant Alliantie Samen Nieuw-West 23 maart 2023

Nationaal Programma Samen Nieuw-West 36

UITVOERINGSPROGRAMMA Wordt nog ingevuld In het nog op te stellen uitvoeringsprogramma worden de opgaven voor de komende vier jaar geconcretiseerd, inclusief streefwaarden t.a.v. de te realiseren doelen.

Convenant Alliantie Samen Nieuw-West 23 maart 2023

Nationaal Programma Samen Nieuw-West 37

FINANCIËLE UITGANGSPUNTEN Om de hardnekkige problematieken waarvoor wij ons gesteld zien bij de wortel aan te pakken, is langdurig investeren nodig. Het vraagt bovendien dat wij onze middelen anders inzetten dan we tot nu toe deden. Dat betekent dat we ons committeren aan een aantal uitgangspunten: Ongelijk investeren in gelijke kansen Wij onderkennen expliciet dat het scheppen van gelijke kansen voor alle bewoners in NieuwWest, vraagt dat we ongelijk investeren. We verklaren daartoe bereid te zijn en spreken mede in dat kader af maximaal transparant naar elkaar te zijn aangaande onze financiën, waar die aan Nieuw-West raken. Verder onderkennen wij dat inzet van middelen uiteenvalt in twee componenten, namelijk reguliere middelen en specifieke programma-middelen. Inzet van reguliere geldstromen her(in)richten Het Nationaal Programma Samen Nieuw-West is bedoeld om grote en structurele bewegingen in gang te zetten. Dat kan alleen wanneer inzet van reguliere geldstromen en andere middelen gaandeweg her(in)gericht wordt ten bate van de waarden en opgaven die wij overeen zijn gekomen. Het programma staat niet op zichzelf; het leidt ons gedurende de looptijd naar fundamentele koerswijzigingen die wij steeds in onze eigen, reguliere operatie opnemen. Vliegwielmiddelen Tegelijkertijd zullen veel van deze veranderingen voorafgegaan (moeten) worden door leren en ontdekken.

Immers, als we precies wisten wat er nodig is en wat werkt, hadden we het allang gedaan. Dit betekent dat we ons met elkaar óók committeren aan het beschikbaar stellen van middelen die specifiek daarvoor ingezet kunnen worden. Autonome programma-middelen dus, die wij beschikbaar stellen voor de nodige experimenten, innovatie(ve projecten), leerprocessen, etc. Voor deze middelen geldt dat ze bedoeld zijn om grotere en structurele bewegingen te helpen in gang zetten; niet om ze permanent te financieren. Het zijn ‘vliegwielmiddelen’. Ze zijn in principe tijdelijk en dienen op termijn over te gaan in financiering vanuit (heringerichte) reguliere middelen. Blijvende bijdragen vanuit deze vliegwielmiddelen zijn hooguit denkbaar wanneer daar een permanent en significant multiplier-effect tegenover staat. Deze afspraak is essentieel om te voorkomen dat het nationaal programma verwordt tot het zoveelste ‘potje’ waarin verweesde projecten kunnen worden ondergebracht (de bekende projectencarrousel). Wij letten er met elkaar scherp op dat dit niet gebeurt. Bijdragen aan het programma; regulier en autonoom We committeren ons er dus aan het programma expliciet op te nemen in onze strategische koersen en daar ook middelen aan te verbinden.

Deels reguliere middelen die wij herinrichten in de geest van de opgaven, deels middelen die autonoom te besteden zijn ten bate van het programma, als vliegwiel. De gemeente heeft dit principe inmiddels gestand gedaan door het (toen nog zogenoemde) ‘Masterplan Nieuw-West’ expliciet op te nemen in haar coalitieakkoord, inclusief een bijbehorende financiële reserve. Dit is een bepalende stap die wij in de nabije toekomst allemaal (naar draagkracht) zullen zetten. Aanspreekbaar zijn Over inzet van onze reguliere middelen in Nieuw-West gaan wij zelf, maar zijn wij onderling nadrukkelijk aanspreekbaar. Het kan na ondertekening van dit convenant immers niet meer zo zijn dat wij nog handelen in tegenspraak met de overeengekomen waarden en opgaven. We committeren ons eraan en leven na dat alles wat wij doen i.r.t. Nieuw-West, in samenhang en overeenstemming is met de brede opgave. Samen verantwoordelijk Over de inzet van die autonome programma-/vliegwielmiddelen, beslissen wij ook echt samen. In overkoepelende zin doen wij dat door hierover afspraken te maken in onze uitvoeringsprogramma’s, die telkens in de alliantie worden vastgesteld. Gaande het proces doen wij dat door over voorstellen vanuit onze opgaveteams te besluiten in het alliantiebestuur (AB).

Heldere afspraken In de praktijk zal het waarschijnlijk vaak voorkomen dat het uitvoeringsprogramma, dan wel een autonoom voorstel, deels een beroep doet op specifieke programma-middelen en deels op de inzet van reguliere middelen van één of meer alliantiepartners. Wij zorgen er telkens met elkaar Convenant Alliantie Samen Nieuw-West 23 maart 2023

Nationaal Programma Samen Nieuw-West 38

voor dat hierover heldere afspraken zijn gemaakt, welke wij ook duidelijk vastleggen. Ook bewaken wij gezamenlijk de proportionaliteit van onze afzonderlijke en gezamenlijke inzet. De waarden, opgaven en bedoeling, vormen daarbij evenwel altijd het uitgangspunt en dus niet onze afzonderlijke (organisatie)belangen. Wat wij in dit convenant afspreken, is leidend voor alles wat we doen in Nieuw-West. Rijksmiddelen Aanvragen die wij indienen om middelen aan te trekken vanuit het Rijk (immers ook een alliantiepartner), worden altijd actief getoetst aan en moeten congruent zijn met het Nationaal Programma Samen Nieuw-West. Dit geldt dus (uiteraard) voor aanvragen die wij gezamenlijk doen, maar óók voor aanvragen die wij los van elkaar doen. Omgekeerd bewaakt het Rijk als alliantiepartner eveneens zelf deze ‘hygiene’. Immers (samenvattend geparafraseerde passages uit het NPLV): Met het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid investeren verschillende ministeries gezamenlijk om de stapeling van problemen aan te pakken. Bovendien neemt het Rijk de inspanningsverplichting op zich om samen met de allianties na te gaan of herprioriteren / herrichten van overige relevante rijksmiddelen, op basis van de gezamenlijk gestelde doelen aan de orde zou moeten zijn.

Convenant Alliantie Samen Nieuw-West 23 maart 2023

Nationaal Programma Samen Nieuw-West 39

VOORTGANG EN MONITORING Sturen op waarden9 Wij willen sturen op waarden en daarbij hoort waardevol verantwoorden. Gegevens, feiten en cijfers maken daar onderdeel van uit. Leefbaarheidsgegevens voor een wijk, zoals verzameld door BZK en door de stedelijke onderzoeksbureaus, geven globaal inzicht in die leefbaarheid. De Brede Welvaartsmonitor geeft dit inzicht voor de (sociale) staat van het land. Het is echter zaak om op basis van dit soort leefbaarheids- en welzijnsmonitoring het juiste gesprek te voeren, daar de juiste vormen van actie onderzoek en verhalende methoden aan toe te voegen en daar de daadwerkelijke beleving van bewoners (en dus die bewoners als zodanig) volop bij te betrekken. Hun ervaringen en (gepercipieerde) welzijn, dienen de kern te vormen Als alliantie willen wij langs de vragen in onderstaande volgorde doorpraten over de vormgeving van onderlinge afspraken, sturing en monitoring: 1. Vanuit welke waarden willen bewoners en organisaties in Nieuw-West de komende twintig jaar hun samenleving vormgeven en beleven? 2. Wat zijn wezenlijke kenmerken van deze gewenste samenleving en welke (kiemen) zijn daar nu al van aanwezig? 3. Welke maatschappelijke opgaven zijn het belangrijkst om deze waarden gestalte te geven en deze gewenste toekomst mogelijk te maken? 4.

Wat is nodig om deze opgaven tot resultaten te brengen en wat vraagt dat van wie? Welke inspanningen zijn nodig, in de zin van inhoudelijke resultaatgebieden, van processen, van samenwerkings (allianties) en van (context)sturing / leiding? 5. Wat is het verhaal van Nieuw-West dat iedere dag verteld wil worden? 6. Welke daaruit volgende concrete stappen en feitelijke acties, interventies, prestaties zijn nu/de komende vier jaar nodig? 7. Welke (systemische) vernieuwingen worden de komende vier jaar in gang gezet om de toekomst vorm te geven? 8. Welke data, actie-onderzoeken, leersessies en verhalen zijn in het licht van al het bovenstaande geschikt om te monitoren of we op de goede weg zijn? Wij zijn momenteel in gesprek met diverse wetenschappers en andere denkers op dit terrein om hier een weg in te vinden. Monitoren is op zichzelf ook weer een leer- en reflectieproces. De te ontwikkelen relevante narratieven moeten de uitkomst zijn van gezamenlijk reflecteren en ook steeds weer de bijstelling van de koers voor de daaropvolgende periode bepalen. Uitsluitend varen op simpele, ‘harde’ indicatoren, biedt -zeker voor de langere termijn- te weinig ruimte voor een doelzoekende aanpak.

9 uit de notitie ‘Sturen op waarden, waardegestuurd verantwoorden’ van Samir Bashara en Willem van

Spijker, 20 december 2022

Convenant Alliantie Samen Nieuw-West 23 maart 2023

Nationaal Programma Samen Nieuw-West 40

BEGRIPPENLIJST Invoegen obv input gesprekken februari (maximaal 2 pagina’s)

Convenant Alliantie Samen Nieuw-West 23 maart 2023

Nationaal Programma Samen Nieuw-West 41

CIJFERS (komen per domein bij Analyse (Hoe is het)) Kerncijfers (via Buurt in Beeld, grotendeels obv OIS cijfers)

NW

Amsterdam

bewoners

161.388

881.933

Woningen

71.951

456.996

huishoudens

77.107

476.008

0-17

20%

16%

18-64

68%

71%

65+

13%

13%

30%

43%

Leeftijdsopbouw (2022)

Migratieachtergrond (2022)

Geen

Convenant Alliantie Samen Nieuw-West 23 maart 2023

Nationaal Programma Samen Nieuw-West 42

Westers

16%

20%

Niet-westers

54%

37%

18,1%

16%

Sociaal economisch

Minimahuishoudens (2019)

Werkloosheid % van 7% beroepsbevolking (2020)

5%

Geregistreerde werkloosheid (2020)

10,4%

9,8%

Gemiddeld besteedbaar huishoudinkomen

€ 38.200

€ 43.400

Vroeg er op af (schuldhulpverlening) (2019)

3,1%

2,7%

Bijstand (2021)

6,8%

6,1%

Lage SES (2020)

37%

30%

Meest kwetsbare bewoners (2020)

14%

12%

Convenant Alliantie Samen Nieuw-West 23 maart 2023

Nationaal Programma Samen Nieuw-West 43

Jongeren

0-17 (2022) 0-26 (2022)

20% 36%

16% 32%

Advies havo/vwo (2019)

38,8%

51,3%

Minimajongeren (2020)

18,5% (n=5560)

16,6%

Startkwalificatie 18-22 jarigen (2020)

61,5%

66,3%

Eenoudergezin

ca 1/5

aantal scholen

35 PO scholen 15 SO 8 VO

VVE

72% VVE (waarvan 38% indic.)

10-jarigen overgewicht/obesitas

29% (2019)

Gezondheid

(Zeer) gezond (2020)

Convenant Alliantie Samen Nieuw-West 23 maart 2023

73%

79%

Nationaal Programma Samen Nieuw-West 44

Overgewicht of obesitas (2020)

51%

39%

38%

29%

Tevredenheid met eigen 6,8 buurt (2021)

7,6

Verwachte 6,6 buurtontwikkeling (2021)

7,2

Woningbezetting (2022)

2,24

1,91

Sociale cohesie (2020)

5,2

5,7

Veiligheid

Wel eens onveilig in de buurt (2020)

Wonen

Duurzaamheid

Woningen naar energielabel (2022) Convenant Alliantie Samen Nieuw-West 23 maart 2023

Nationaal Programma Samen Nieuw-West 45

A/B

40%

29%

C/D

20%

24%

E/F

6%

10%

Onbekend

33%

36%

Niet-geïsoleerde woningen (2021)

7%

11%

Groen (2021)

7,1

6,9

Speelvoorzieningen (2021)

6,6

6,7

Schoon straten en stoepen (2020)

5,8

6,3

Onderhoud straten en stoepen (2021)

6,3

6,7

Openbare ruimte

Verkeer

Convenant Alliantie Samen Nieuw-West 23 maart 2023

Nationaal Programma Samen Nieuw-West 46

Overlast te hard rijden (2020)

32%

20%

Overlast parkeerproblemen (2020)

51%

39%

Voldoet aan beweegnorm (2020 NB CORONA!!)

47%

57%

1x per week of vaker sporten (2021 NB CORONA!!)

66%

70%

Culturele participatie (2020 NB CORONA)

26%

35%

Cultuurvoorzieningen / 1.000 bewoners

0,4

1,2

Sport

Kunst en cultuur

Convenant Alliantie Samen Nieuw-West 23 maart 2023

Nationaal Programma Samen Nieuw-West 47

Convenant Alliantie Samen Nieuw-West 23 maart 2023

Nationaal Programma Samen Nieuw-West 48

BIJLAGE Toelichting werken vanuit de bedoeling (bijlage) Er is een bibliotheek aan vakliteratuur waaruit we kunnen kiezen, maar de benadering van Wouter Hart’s Werken Vanuit De Bedoeling vat de essentie van wat wij voor ogen hebben helder en praktisch samen. Wij committeren ons op dit moment dan ook aan deze benadering, welke in de verdere uitwerking van onze opgaven in praktische uitvoeringsprogramma’s, centraal zal komen te staan. In een korte presentatie voor de VNG zette Hart ongeveer twee jaar geleden bondig zijn visie uiteen. Hij legt uit dat als we écht anders willen gaan werken, wat meer en meer het uitgangspunt van beleid en programma’s vormt, we dat alleen kunnen waarmaken met daadwerkelijke aandacht voor de menselijke maat, ruimte te maken voor wat er in de praktijk gevraagd wordt en steeds in samenspraak te wegen wat ‘het goede’ is. Dit ‘opgavegericht werken’, wat in feite op hetzelfde neerkomt als zijn werken vanuit de bedoeling, klinkt wellicht eenvoudig en makkelijk gezegd / opgeschreven, maar is des te moeilijker werkelijk gedaan, want… (tekst hier en daar iets ingekort) “(…) we zijn gewend vraagstukken op te knippen in losse delen en vanuit allerlei interne ordeningen te kijken naar wat er in de buitenwereld speelt en nodig is. Dat doen we vaak zeker ook wel klantgericht, maar dan wel vanuit al bestaande oplossingen en bijbehorende financieringscriteria.

(…) En daarbij lijkt het soms bovenal de bedoeling om vooral rechtmatig te werken, of doelmatigheid te zien vanuit een (te) smalle scope, waardoor soms de vraag wat er buiten wérkelijk gevraagd wordt en de vraag of we daar doeltréffend aan bijdragen, uit het beeld verdwijnen. Met onze nieuwe rol draaien wij die denkrichting als het ware om. De doeltreffendheid staat centraal en dáár begint het denken. Wat is er werkelijk nodig wanneer we door de ogen van de ander kijken naar wat zij zien en wat hen drijft. Want daar ligt vaak de sleutel tot de passende en duurzame oplossing die echt helpt. Wat is er in de omgeving voor handen om dat voor elkaar te krijgen en welke afwegingen spelen daarbij een rol? Want werken vanuit de bedoeling is natuurlijk iets anders dan werken vanuit jouw bedoeling, of mijn bedoeling. Juist de afweging van perspectieven en belangen, is wat ons werk zo betekenisvol en boeiend maakt. In die weging gaat het natuurlijk niet alleen om de doeltreffendheid. Rechtmatigheid, privacy of het efficiënt inrichten van processen spelen nog steeds een belangrijke rol. Maar ze zijn nooit absoluut en nooit het startpunt van het denken. We hebben immers geleerd dat een te grote focus op rechtmatigheid via het werken met te strakke regels, leidt tot onrechtvaardigheid voor wie daar niet in past.

En dat een eindeloze focus op efficiency binnen domeinen juist leidt tot verspilling in het grotere geheel. Als we de beweging goed willen lezen (…) goed willen vertalen, dan vraagt dat om een heel andere denk- en werkwijze. Met wat dat betekent voor de professionals die van ‘uitvoerders’ nu ‘wegers’ worden; voor de P&C-cycli en inkoopcontracten die de opgave moeten volgen en niet de organisatorische ordening; voor het samenspel met bewoners en ondernemers, en met de politiek; rondom de wijze van verantwoording maar ook het onderdrukken van de risico-regel-reflex als het een keer mis gaat. (…)”

Convenant Alliantie Samen Nieuw-West 23 maart 2023

Nationaal Programma Samen Nieuw-West 49