Concept convenant 'Wij zijn Samen Nieuw-West'

CONVENANT Wij zijn Samen Nieuw-West ongelijk investeren in gelijke kansen voor en met bewoners

23 maart 2023

VERKLARING Wij zijn Samen Nieuw-West. Wij zijn overeengekomen: ●

Dat wij in het Nationaal Programma Samen Nieuw-West met elkaar de verbinding aangaan voor ten minste twintig jaar;

●

Dat wij ons aan de gezamenlijke waarden, ambities, opgaven, inzet en de gerichte, samenhangende aanpak verbinden die in dit convenant uiteen zijn gezet;

●

Dat wij -overheden, (maatschappelijke) organisaties, bedrijven en bewoners- als gelijkwaardige partners en bondgenoten samenwerken; Dat wij erkennen dat bewoners de hefboom van verandering zijn en dat wij samen en werkenderwijs moeten leren hoe wij het gelijkwaardig samenwerken tussen bewoners en organisaties vorm moeten geven;

●

Dat gelijke kansen ongelijke investeringen vragen en wij dus bereid zijn tot dat ongelijk investeren, waar de opgaven dat vereisen. In financiële zin, maar ook in de bereidheid ons beleid of de bestaande ordening der dingen (indien nodig fundamenteel) aan te passen;

●

Dat gelijke kansen ook vragen om ongelijk ontzien en dat wij ons er daarom aan committeren om Nieuw-West zo min mogelijk te belasten met zaken die de kwetsbaarheid van de omgeving verder kunnen vergroten;

●

Dat wij in ons denken en handelen altijd redeneren vanuit het perspectief dat de systeemwereld ten dienste staat van de leefwereld en niet andersom;

●

Dat wij inclusie nastreven, onder meer door de diversiteit die Nieuw-West kenmerkt te weerspiegelen in hoe wij onze organisaties en ons handelen inrichten;

●

Dat wij doorgaan tot we onze doelen hebben bereikt;

●

Dat dit convenant het startpunt is en bepaalt welke opgaven we langdurig op ons nemen, terwijl wij ook de inhoud van het convenant zelf eens in de zoveel jaar herijken;

●

Dat iedere vier jaar een geactualiseerd uitvoeringsprogramma wordt gemaakt en vastgesteld door de alliantie, inspelend op wat we hebben geleerd, wat de ontwikkelingen en wat de kansen zijn (ook in termen van beschikbare middelen); alles altijd gericht op de in ons convenant bepaalde waarden en opgaven;

●

Dat wij expliciet streven naar een groeiende alliantie en iedereen die onze (kern)waarden, opgaven en deze verklaring expliciet onderschrijft, zeer welkom is deel te nemen en bij te dragen aan Samen Nieuw-West;

●

Dat wij ons committeren aan het leveren van de benodigde inzet en (mens)kracht vanuit onze samenwerkende organisaties en netwerken;

●

Dat wij ons committeren aan de financiële uitgangspunten zoals die zijn opgenomen in de paragraaf ‘financiën’;

●

Dat wij ons eraan committeren en erop aanspreekbaar zijn dat wij de in dit convenant verwoorde waarden en de daaruit volgende opgaven/opdracht expliciet naleven en nastreven in ál onze (beleids-)keuzes en handelen, in de besteding van onze middelen en alle overige wijzen waarop wij aan die waarden kunnen bijdragen. Ons handelen in de breedte kan en zal na vandaag dus niet meer in tegenspraak zijn met de inhoud van dit convenant.

Convenant Alliantie Samen Nieuw-West 23 maart 2023

Nationaal Programma Samen Nieuw-West 2

PARTNERS Handtekeningen

Convenant Alliantie Samen Nieuw-West 23 maart 2023

Nationaal Programma Samen Nieuw-West 3

VOORWOORD Voor mij is het wezen van Amsterdam de belofte van vrijheid. De belofte dat je hier in Amsterdam je geluk kan najagen, dat je je lot in eigen hand kan nemen. Helaas wordt die belofte nog niet voor iedereen ingelost. Door de opeenstapeling van problemen in sommige wijken van onze stad krijgen teveel Amsterdammers, waaronder veel jonge stadgenoten, niet de kansen die zij verdienen. Ook in Nieuw-West, het jonge stadsdeel waar de toekomst van onze stad wordt gemaakt. De afgelopen jaren heb ik daar veel mensen gesproken en veel plekken bezocht. Van het Abdelhak Nouriplein in Geuzenveld tot de Jacob Geelbuurt in Slotervaart, overal hoorde ik bijzondere verhalen. Van veerkracht, van hoop en van liefde voor de eigen buurt en onze stad. Talloze buurt- en bewonersinitiatieven weten daar steeds weer in te spelen op nieuwe ontwikkelingen in de stad en vinden nieuwe manieren om hardnekkige problemen te lijf te gaan. Tegelijkertijd illustreert het bestaan ervan ook de noodzaak daartoe. Het feit dat het te boven komen van achterstand, (kans)armoede en tweedeling niet vanzelf gaat. En dat de traditionele antwoorden die van de overheid komen, niet voldoende hebben gewerkt. Daarom moeten die buurt- en bewonersinitiatieven altijd worden gezien, gehoord en versterkt.

Nieuw-West is (net als Zuidoost) als één van twintig gebieden opgenomen in het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid (NPLV). Gebieden waar hardnekkige achterstelling structurele problemen creëren die teveel bewoners in Nieuw-West al decennia in de greep houden. Met het Nationaal Programma Samen Nieuw-West willen we dit doorbreken. Overheden, maatschappelijke partijen en vooral de bewoners van Nieuw-West accepteren de bestaande situatie niet langer. Daarom maken we afspraken in een convenant. Op basis van gemeenschappelijke waarden formuleren we heldere opgaven. Een convenant waarin wij gezamenlijke waarden omarmen/onderschrijven die ons richting en koers geven. Als we blijven doen wat we deden, blijven we krijgen wat we kregen. Daarom zullen onze gezamenlijke oplossingen fundamenteel moeten afwijken van wat we ‘gewoon’ zijn te doen. In dit convenant staat hoe we dat willen doen. Ik ben ervan overtuigd dat we samen de belofte van vrijheid voor álle Amsterdammers dichterbij kunnen brengen. Want wij zijn Samen Nieuw-West. Femke Halsema Voorzitter van de alliantie Samen Nieuw-West Burgemeester van Amsterdam

Convenant Alliantie Samen Nieuw-West 23 maart 2023

Nationaal Programma Samen Nieuw-West 4

INHOUDSOPGAVE

VERKLARING

2

PARTNERS

2

VOORWOORD

4

INHOUDSOPGAVE

5

HISTORIE

6

INLEIDING

8

VAN WAARDEN NAAR OPGAVEN

12

EIGENAARSCHAP, INCLUSIE EN DEMOCRATIE

13

VEILIGHEID

16

WERK EN BESTAANSZEKERHEID

22

WONEN EN LEEFOMGEVING

26

KANSEN VOOR DE JEUGD

32

PROGRAMMAORGANISATIE

36

UITVOERINGSPROGRAMMA

37

FINANCIËLE UITGANGSPUNTEN

38

VOORTGANG EN MONITORING

40

BEGRIPPENLIJST

41

CIJFERS

42

BIJLAGE

49

Convenant Alliantie Samen Nieuw-West 23 maart 2023

Nationaal Programma Samen Nieuw-West 5

HISTORIE <algemene cijfers worden hierbij in kader toegevoegd, staan nu in cijfers>

Tussen 1950 en 1970 kregen 200.000 mensen een huis in Nieuw-West. Van Slotermeer (1952), Geuzenveld (vanaf 1953), Slotervaart (vanaf 1954), Overtoomse Veld (vanaf 1955) tot en met Osdorp (vanaf 1957). Het was wennen in de nieuwe wijken: alle bewoners voelden zich alsof zij emigreerden naar een nieuwe wereld. De meesten kwamen uit de ‘oude’ stad, vooral uit kleine, slechte woningen. Daarnaast kwamen bewoners uit andere delen van het land, aangetrokken door het vele werk dat voorhanden was in Amsterdam. Uitgevoerd volgens de moderne stedenbouwkundige principes van het Algemeen Uitbreidingsplan uit 1934 leek het wonen in de Westelijke Tuinsteden in niets op het wonen in de oude stad. Mensen waren trots op en blij met hun mooie nieuwe woningen Het credo van stedenbouwer Van Eesteren was ‘licht, lucht en ruimte’. Het dagelijks leven van mensen stond voor hem centraal. Doorgaand verkeer is gescheiden van wonen; aan doorgaande wegen staan winkels en zo min mogelijk woonhuizen. Ook had werk een belangrijke functie in het uitbreidingsplan. Van kantoren aan de hoofdwegen, naar lichte industrie op daarvoor aangewezen terreinen tot het zware werk in het Westelijk Havengebied. Tussen de ruim geplaatste huizenblokken lag veel groen en in de omgeving waren parken. De grote aantallen kinderen hadden hier eindeloos veel speelgelegenheid. De huizen zelf waren functioneel voor die tijd.

Etage-portiekwoningen, bedoeld voor gezinnen, waar de man uit werken ging en de vrouw thuis bleef. De woningen waren in bezit van verschillende woningbouwverenigingen. De bewoners behoorden tot de ‘werkende stand’, van havenarbeiders tot onderwijzers. Na 1970 veranderde Nieuw-West langzaamaan van karakter. De kleine boompjes uit het begin werden groot, voor klinkers kwam asfalt, kinderen werden volwassen en trokken de buurt uit. Ook hun ouders begonnen te verhuizen. De woningnood was groot en velen trokken naar de overloopgebieden zoals Hoorn, Purmerend, Lelystad en Almere. De eerste bewoners maakten veelal plaats voor nieuwe emigranten, deze keer goeddeels afkomstig uit Marokko, Turkije, Suriname, Antillen. Inmiddels kent meer dan 50% van de bewoners in Nieuw-West een niet westerse achtergrond. Sociale verbanden werden door deze massale verhuisbewegingen uit elkaar getrokken. En ondertussen pasten de inmiddels verouderende woningen niet goed meer bij de nieuwe bewoners. Ook de stedenbouwkundige structuur (met functiescheiding) bevorderde de sociale samenhang niet. Aan het begin van deze eeuw werd een ingrijpende fysieke vernieuwing in gang gezet onder de titel Masterplan Parkstad. Uiteindelijk zijn in de afgelopen 20 jaar ruim 7000 woningen gesloopt, 10.000 woningen toegevoegd en vele duizenden opgeknapt. Door de financiële crisis rond 2010 stokte de vernieuwing.

Daardoor is minder dan de helft van de oorspronkelijke vernieuwing gerealiseerd. Ook al werd er ingrijpend gerenoveerd, gesloopt en (extra) gebouwd, dit bracht Nieuw-West niet de gewenste verbetering. Werkloosheid, armoede, discriminatie, (huiselijk) geweld en overlast namen snel toe. Terwijl de kwaliteit van de voorzieningen, zoals scholen, hulpverlening en werktoeleiding juist minder werd. Het lukte steeds meer kinderen niet om hun VMBO diploma te halen. En veel verouderde woningen bleven zoals ze waren. Rellen op het Allebéplein en radicalisering lieten de alarmbellen afgaan. Een sociaal offensief werd ingezet met de Koers Nieuw-West/Vogelaar-aanpak. Dit was van korte duur; mede door onvoldoende middelen en gebrek aan duurzame bestuurlijke aandacht kwam er rond 2012 een einde aan. Sindsdien heeft de sociale achteruitgang zich verder doorgezet. De toenemende overlast en (drugs) criminaliteit zijn daar uiting van. Tegelijkertijd zien we dat bewoners zich weerbaar gaan opstellen en hun eigen weg zoeken. Het geloof en vertrouwen in de overheid en andere instanties, zoals woningcorporaties, politie en jeugdhulpverlening neemt af. Recente nieuwbouw, met opnieuw veel koop- en duurdere huurwoningen, in combinatie met de ruimte en het vele groen die het stadsdeel nog altijd kenmerken, trekken nu weer andere nieuwe bewoners aan.

Dat zou moeten leiden tot gemengde levendige buurten, waar alle bewoners een goed leven kunnen leiden, maar het pakt niet zo uit. Eerste onderzoeken wijzen Convenant Alliantie Samen Nieuw-West 23 maart 2023

Nationaal Programma Samen Nieuw-West 6

uit dat weliswaar de gemiddelden voor Nieuw-West als geheel omhoog gaan, maar dat de bestaande bewoners er niet beter van worden en dat de verschillen tussen buurten groter zijn geworden. Zo bezien is Nieuw-West steeds verder afgeraakt van het beeld van een vriendelijke en harmonieuze parkstad-achtige omgeving en kennen we nu een stadsdeel vol dynamiek en spanningen1.

1 Deze korte geschiedenis is onder meer gebaseerd op teksten van het Van Eesteren Museum

Convenant Alliantie Samen Nieuw-West 23 maart 2023

Nationaal Programma Samen Nieuw-West 7

"Verandering komt tot stand doordat gewone mensen buitengewone dingen doen." -B. Obama

INLEIDING Wij zijn Samen Nieuw-West, Een groeiende alliantie van overheden, (maatschappelijke) organisaties, bedrijven en bewoners van Nieuw-West die zich committeren aan de gezamenlijke waarden, opgaven en koers die in dit document uiteengezet worden. Wij zijn geen exclusief gezelschap. Eenieder die zich na vandaag bij die koers wil aansluiten, is zeer welkom. Maar we gaan wel van start. Sterker nog: we zijn al gestart. Sinds 2021 werken we als alliantiepartners al samen aan een aantal ‘doorbraken’. Dat heeft al geleid tot mooie resultaten, zoals de jongerenwoningen ‘New Beginnings’, begeleiding van 50 gezinnen met jonge kinderen in de Jacob Geelbuurt en de ondersteuning van het programma Homebase. Het belangrijkste resultaat van deze fase is dát er (steeds effectiever) wordt samengewerkt. Samenwerking is namelijk een basisvoorwaarde voor verandering. We zijn dus begonnen, maar het moment is aangebroken voor een volgende fase. Dit convenant luidt die fase in. Nieuw-West heeft veel betrokken bewoners. Het stadsdeel is divers en kent een groot aantal netwerken, in alle soorten en maten. Allerlei organisaties hebben de afgelopen decennia veel in dit stadsdeel geïnvesteerd. De wil en de gedrevenheid zijn er om het voor iedereen beter te maken.

Een waardevolle basis waarop we, samenwerkend in het nationaal programma, de leefbaarheid, veiligheid, kansengelijkheid en welvaart nu écht naar een hoger niveau tillen. Op die basis vormen we deze alliantie. Een alliantie waar we allemaal deel van uitmaken en dat ook zo voelen. Samen zijn we meer dan de som der delen. Waarom dit convenant? ‘Als we doen wat we altijd deden, krijgen we wat we altijd kregen.’ Er zijn gebieden in Nederland waar de algehele inrichting van onze maatschappij onevenredig nadelig uitpakt. Dat leidt tot hardnekkige problematieken rondom armoede, ongelijkheid, onveiligheid, belemmering van de ontwikkeling van kinderen, verwaarlozing van woningen en leefomgeving, enzovoort. Problematieken die zichzelf en elkaar in stand houden. Ze zijn van een zodanige aard en omvang dat onze reguliere oplossingen niet voldoen en soms zelfs bijdragen aan het probleem. Ze kunnen alleen doorbroken worden wanneer we ze samen bij de wortel aanpakken. Daartoe moeten wij bereid zijn dingen systematisch anders te gaan doen dan we gewend zijn. Met dit convenant verklaren wij ons daartoe bereid, voor -op zijn minst- de komende twintig jaar. Twintig jaar is lang en dat vergt een solide basis, die steviger is dan we tot nog toe hadden. Daar is een verdiepingsslag voor nodig.

De afgelopen periode heeft ons namelijk geleerd dat we vaak denken dat we het wel ongeveer eens zijn over onze overkoepelende waarden en opgaven. Eenmaal van start blijkt echter dat de beelden soms behoorlijk uiteenlopen. In het begin is dat nog niet zo erg, maar naarmate je verder komt in het proces, ga je steeds verder uit elkaar lopen. Daarom herpakken wij ons met dit convenant op dat meest basale niveau.

Convenant Alliantie Samen Nieuw-West 23 maart 2023

Nationaal Programma Samen Nieuw-West 8

Werken vanuit de bedoeling Wij werken waardegestuurd en vanuit de bedoeling2. We maken expliciet waar we ten diepste met elkaar voor staan, wat nu eigenlijk de bedoeling is. De waarden die we omarmen en de opgaven waarvoor we ons daardoor gesteld zien (de werkelijkheid wijkt immers vaak nogal af van die waarden) zijn ons gezamenlijke vertrekpunt, maar óók de stip aan de horizon waarop we al die jaren moeten kunnen blijven koersen. Het mooie van waarden is namelijk dat ze altijd van toepassing blijven; een stip die we nooit helemaal zullen of zelfs kunnen bereiken en daarom (ironisch genoeg) altijd richtinggevend blijft. Ze bieden ons een vaste koers voor de echt lange termijn. Op basis van die koers maken wij vervolgens concrete uitvoeringsprogramma’s. We knippen het proces om te komen tot een totale programmering dus in tweeën. Het eerste deel is dit convenant. Het geldt voor de volledige looptijd van ons programma (twintig jaar), wat overigens niet betekent dat het niet aan verandering onderhevig zal zijn. We maken geen eenmalig of definitief ‘plan’, maar starten een proces om overkoepelende waarden en opgaven na te streven, terwijl we die op zichzelf eens in de zoveel tijd zullen herijken en waar nodig aanvullen of bijstellen. De wereld verandert immers doorlopend en doet dat in een steeds hoger tempo.

Het tweede deel landt in de uitvoeringsprogramma’s die wij op basis van dit convenant maken. Onze uitvoeringsprogramma’s hebben een looptijd van vier jaar. In een afbeelding vervat:

Wij committeren ons er voor tenminste twintig jaar aan te werken op een manier die op al deze niveaus tegelijk klopt en consistent is. De inhoud van dit convenant richt zich op de bovenste treden van deze ladder:

2 Wouter Hart 2012 - Werken Vanuit De Bedoeling (zie ook de bijlage)

Convenant Alliantie Samen Nieuw-West 23 maart 2023

Nationaal Programma Samen Nieuw-West 9

1 Waarden (hoe zou het moeten zijn)

2 Analyse bestaande situatie (hoe is het nu, wat is het verschil met 1 en wat zijn daarvan de oorzaken)

3 Opgaven (wat is nodig om van 2 naar 1 te komen)

Opdracht/programma Samen Nieuw-West (wat vraagt dit van ons)

Door op het ‘waarom’- en het ‘wat’-niveau écht scherp te stellen (in dit convenant), worden de opdracht die wij onszelf als alliantie geven en de daaruit voortvloeiende acties (het ‘hoe’ / het uitvoeringsprogramma) directer terug te herleiden tot hun overkoepelende bedoeling. Opzet en inhoud Hoe zijn wij tot de opzet en inhoud van dit convenant gekomen? Tijdens de laatste maanden van 2022 is in een reeks sessies intensief gesproken met honderden mensen, wonend of werkend in en voor Nieuw-West. Aan de hand van Waarderend Actieonderzoek (Appreciative Inquiry) is in kleine focusgroepen met elkaar benoemd wat de belangrijkste opgaven voor Nieuw-West zijn. Kenmerkend voor deze methode is dat het verder gaat dan het identificeren en oplossen van problemen. Die problemen ontstaan immers binnen de context van het huidige stelsel; de bestaande systemen en gewoonten. Sterker nog, in voorkomende gevallen worden ze er zelfs door veroorzaakt. Daarom gaan we verder dan denken in ‘bestaande oplossingen’ voor problemen, maar streven we naar echte innovatie. Voor innovatie is een ander proces nodig. Namelijk het onderzoeken van het diepere verlangen, het wenkend perspectief. We willen weten hoe een nieuwe, ideale werkelijkheid er uit zou zien en wat ervoor nodig is om die te realiseren.

Of, zoals door een deelnemer werd samengevat in één van de sessies: "We denken nu voorbij het vangnet, want dat zouden we niet eens nodig moeten hebben". We hebben de opgehaalde perspectieven opgedeeld in vijf hoofddomeinen: ● Eigenaarschap, inclusie en democratie: Van, voor, met en door bewoners ● Veiligheid: Je veilig en verbonden voelen ● Werk en bestaanszekerheid: Ongelijk investeren in gelijke kansen ● Wonen en leefomgeving: Een fijne plek hebben om te wonen en te leven ● Kansen voor de jeugd: Optimale ontwikkeling en perspectief voor de jeugd Er is nadrukkelijk geen sprake van een volgorde of hiërarchie. Al deze domeinen en hun elementen kennen een sterke samenhang en zijn allemaal onderling afhankelijk. In het leven van mensen is het een geheel. Het is onze leefwereld. E.e.a. leidt tot de volgende verbeelding:

Convenant Alliantie Samen Nieuw-West 23 maart 2023

Nationaal Programma Samen Nieuw-West 10

NB. Elk model is een beperkte weergave van de werkelijkheid. Wij beseffen dat er nog meer perspectieven en waarden bestaan die van belang zijn voor de bewoners van Nieuw-West. Ook thema’s als duurzaamheid, gezondheid, kunst en cultuur doen ertoe en doen mee in het geheel. Ze krijgen allemaal hun plek, hetzij als onderdeel van één van de opgave-domeinen, hetzij als rode draad. Maar wel steeds weer in het overkoepelende perspectief dat wij in dit convenant uiteenzetten. Wij vinden het namelijk van belang om focus aan te brengen. Op grond van alle analyses, het werk en de wijsheid van de opgaveteams, de vele gesprekken met bewoners en met onze alliantiepartners, zijn we gekomen tot de keuze voor deze vijf hoofddomeinen in al hun samenhang. Wetend dat er meer is, gaan we ons hierop richten.

Convenant Alliantie Samen Nieuw-West 23 maart 2023

Nationaal Programma Samen Nieuw-West 11

VAN WAARDEN NAAR OPGAVEN In de vele gesprekken om te komen tot dit document, hebben we een ‘waardeperspectief’ voor de lange termijn als uitgangspunt genomen; hoe vinden we dat democratie, veiligheid, wonen, leefomgeving, werk, bestaanszekerheid en opgroeien in Nieuw-West er uit zou moeten zien? Voor ieder domein hebben we dat beeld beschreven. Vanuit dit perspectief hebben we gekeken naar hoe het nu is. In deze analyse beschrijven we de oorzaken en de achtergronden van de problemen die we samen hebben geconstateerd. Tenslotte hebben we de opgaven benoemd die daaruit voortkomen; wat is er nodig? Hoe kunnen we vanuit de bestaande situatie koers zetten naar de gewenste toekomst? Met dit convenant onderkennen wij deze opgaven en onderschrijven wij onze gezamenlijke verantwoordelijkheid deze centraal te stellen in ons beleid, ons handelen en de inzet van onze middelen. Het geheel is dus een opdracht die wij als alliantie aan onszelf geven. Na deze inhoudelijke hoofdstukken gaan we kort in op het vervolg: de uitvoeringsprogramma’s en de organisatie daarvan en de financiële uitgangspunten, sturing en monitoring van het programma.

Convenant Alliantie Samen Nieuw-West 23 maart 2023

Nationaal Programma Samen Nieuw-West 12

EIGENAARSCHAP, INCLUSIE EN DEMOCRATIE Van, voor, met en door bewoners Waardeperspectief Hoe zou het moeten zijn? Nieuw-West maken wij samen. Bewoners hebben regie over hun leven, hun levensonderhoud en hun leefwereld. De kennis en inzet van overheden en maatschappelijke organisaties is daarbij dienend. Een gezond bedrijfsleven draagt bij aan voldoende werkgelegenheid. Bewoners, bedrijven, overheden en instanties dragen Nieuw-West samen en bepalen met elkaar de prioriteiten. Zij vormen samen een duidelijk beeld van wat nodig is voor een waardevol bestaan op korte en lange termijn: voldoende inkomen, werk, huisvesting, leefomgeving, veiligheid, zorg en gezondheid, welzijn, onderwijs enzovoort. Vertrouwen, wederkerigheid, transparantie en respect staan voorop in het maatschappelijk verkeer. Overheden, (maatschappelijke) organisaties, bedrijven en bewoners werken als gelijkwaardige partners samen, waarbij de leefwereld van bewoners voorop staat. Dit betekent dat wij in ons denken en handelen redeneren vanuit het perspectief dat de systeemwereld ten dienste staat van de leefwereld en niet andersom. Wij zijn ervan doordrongen dat onze grootste legitimatie ligt in het faciliteren van een zo groot en breed mogelijke opbrengst voor alle bewoners.

Nieuw-West is een zeer divers stadsdeel waarin mensen uit verschillende culturen, met verschillende kleuren, religies, gender of geaardheid op een harmonieuze manier samenleven. Met onderling respect en in voortdurende dialoog en solidariteit. Deze diversiteit wordt weerspiegeld in alle lagen van de instituties van de alliantie. Nieuw-West is een wezenlijk democratische samenleving, gestoeld op drie elementen: 1. Bewoners zijn in staat te voorzien in hun essentiële behoeften, zijn in staat gezonde sociale relaties aan te gaan en hebben en voelen eigenaarschap over de kwaliteit van hun leven en leefomgeving. 2. Organisaties en bedrijven dragen hieraan bij. Zij geven ruim baan aan initiatieven van bewoners en ondersteunen het floreren van gemeenschappen. Nabije en toegewijde professionals in de uitvoering die de ruimte hebben om dienend te zijn aan de behoeften en belangen van bewoners, vervullen hierin een sleutelrol. 3. Diversiteit van bewoners is het uitgangspunt. Mensen kunnen in al hun verscheidenheid samenleven. Iedereen kan en mag meedoen. Diversiteit kleurt ook de machtsuitoefening. Eigenaarschap over het leven, samenleven en leefomgeving is breed gedeeld. Analyse Hoe is het? In een te groot deel van Nieuw-West zijn deze elementen onvoldoende aanwezig, wat leidt tot onvoldoende basis voor een wezenlijk democratische samenleving.

Dat heeft de volgende oorzaken: Regie en middelen In de afgelopen decennia heeft de rijksoverheid steeds meer overheidstaken overgedragen aan de gemeenten. Dat ging vaak samen met forse bezuinigingen en marktwerking. Zowel de taken als de bezuinigingen zijn ieder vanuit een eigen beleidsterrein (zoals wonen, werken, veiligheid, onderwijs, zorg en welzijn) georganiseerd. De problematiek in Nieuw-West is complex en gaat voorbij de grenzen van beleidsterreinen. Daarom werkt die sectorale aanpak niet.. De ingevoerde marktwerking verkleint de beleidsruimte van gemeenten nog verder. Daardoor sluit de gemeente met de uitvoering van haar taken niet (voldoende) aan bij wat er daadwerkelijk leeft en nodig is. Convenant Alliantie Samen Nieuw-West 23 maart 2023

Nationaal Programma Samen Nieuw-West 13

Met het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid zet de rijksoverheid vanaf 2021 in op langjarige samenwerking, een integrale benadering en investeringen in Nieuw-West en 19 andere gebieden in Nederland. Het Rijk wil daarmee bijdragen aan structurele en substantiële verbetering en herstel. Vertrouwen Bezuinigingen, privatisering van publieke diensten en de oprichting van uitvoeringsorganisaties met een specifieke taakstelling, hebben geleid tot een sterk verkokerde bureaucratie die gekarakteriseerd wordt door – niet altijd bewust – wantrouwen in burgers. Omgekeerd zijn veel bewoners gefrustreerd geraakt omdat meepraten niet heeft geleid tot zeggenschap over de belangrijke zaken in hun leven. Het meepraten gaat te vaak over relatief kleine dingen, terwijl zij juist in gesprek willen over meer fundamentele onderwerpen die hen bezighouden, zoals bestaanszekerheid. Tussen wal en schip In te veel buurten van Nieuw-West behoort de mate waarin mensen elkaar kennen, zich thuis voelen en saamhorigheid ervaren, tot de laagste van Amsterdam. Bewoners in dit soort buurten staan in de overlevingsstand; zij ervaren een stapeling van problemen en onzekerheid. Dit leidt tot eenzaamheid, polarisatie en onbegrip tussen mensen en (bevolkings)groepen. Zij kunnen maar in beperkte mate terugvallen op een netwerk in de omgeving.

Zij hebben veel vaker dan gemiddeld onvoldoende kennis van de Nederlandse taal en maatschappelijke organisatie om gebruik te maken van de democratische mogelijkheden die er wel zijn. Daarnaast is er een onbekend maar aanzienlijk aantal mensen dat niet wil of kan meedoen, omdat ze ongedocumenteerd zijn en ‘buiten beeld’ moeten blijven. Of omdat hun werk- en woonsituatie geen enkele zekerheid biedt. Dit geldt niet alleen voor de vele seizoensarbeiders uit OostEuropa, maar ook voor jongeren en studenten met kortlopende huurcontracten. Al te sterke instroom van meer welvarende, vaak theoretisch opgeleide bewoners in dure woningen (gentrificatie) kan die tegenstellingen nog groter maken. Uitsluiting Nieuw-West is een opvallend divers stadsdeel qua kleur, inkomen, leeftijd, etcetera. Het gevoel mee te kunnen en mogen doen is niet gelijkwaardig verdeeld over deze bewonersgroepen. Waar het gaat om inclusie moeten we constateren dat er sprake is van institutioneel racisme en van negatieve publiciteit over bewoners(groepen) en hun buurten. Zij worden en voelen zich uitgesloten op bijvoorbeeld de arbeidsmarkt, de woningmarkt en in het onderwijs. Kracht Tegelijkertijd is er in Nieuw-West ondanks de lage sociale cohesie bovengemiddeld veel sprake van informele, hulpverlenende contacten.

Sterke loyaliteit aan de wijk kan positieve krachten en eigenaarschap mobiliseren: de wens om iets voor de wijk en de gemeenschap te betekenen. In Nieuw-West zijn dan ook veel (migranten-) zelforganisaties en vrouwenorganisaties actief. Er ontstaan steeds meer netwerken van organisaties, die door de krachten te bundelen, gebruik kunnen maken van elkaars kwaliteiten en een serieuze rol kunnen gaan spelen in de ontwikkeling van de omgeving. Ze laten zien dat het kan en ze bieden hoop voor veel bewoners. Daarin moeten zij ondersteund worden, wat niet altijd voldoende gebeurt. Opgaven Wat is er nodig? Dat alle alliantiepartners samenwerken als bondgenoten en partners, dat wij ons kwetsbaar kunnen en durven opstellen en zoveel mogelijk wederkerigheid organiseren in inzet, capaciteiten en middelen. Op die manier overstijgen we verkokering en concurrentie. Dat wij erkennen dat bewoners de hefboom van verandering zijn, dat wij samen en werkenderwijs moeten leren hoe wij echt mede-eigenaarschap kunnen organiseren en hoe wij het gelijkwaardig samenwerken tussen bewoners en organisaties vorm moeten geven. Voor de systeemverandering die nodig is, moet iedere partner in de eigen organisaties en netwerken hindernissen en blokkades inventariseren en bespreekbaar maken.

Convenant Alliantie Samen Nieuw-West 23 maart 2023

Nationaal Programma Samen Nieuw-West 14

Democratie Bewoners moeten niet alleen regie hebben over de essentiële bestaansvoorwaarden, maar ook zeggenschap, eigenaarschap en verantwoordelijkheid (kunnen) hebben en ervaren voor en over de manier waarop hun behoeften, dromen en mogelijkheden worden gerealiseerd. In alles wat wij organiseren en doen moeten bewoners dus een (gelijkwaardige) stem, regie en daarmee ook verantwoordelijkheid hebben. Daarnaast moeten alle lagen van besluitvorming zo representatief en inclusief mogelijk zijn in termen van afkomst, kleur, religie, gender en geaardheid. [Wonen, J, V, Werk] Wij moeten de ondersteuningsstructuren en voorzieningen versterken die eigenaarschap van bewoners vergroten. Op die manier kunnen bewonerscollectieven, wijkcoöperaties en buurtplatforms een grotere rol spelen en partner zijn van overheden en maatschappelijke organisaties bij het maken en uitvoeren van plannen. Naast ondersteuning, ontwikkelen we passende manieren om inzet van bewoners te vergoeden. [Wonen, J, V, Werk] Eigenaarschap Wij vatten democratisering op als het ontwikkelen van (mede)eigenaarschap van bewoners en hun gemeenschappen. Dat is dus iets anders en gaat ook verder dan 'inspraak' of ‘draagvlak' creëren voor prioriteiten die vooraf door anderen zijn gesteld. Bewoners en bewonersorganisaties hebben dus een gelijkwaardige stem in alle activiteiten van Samen Nieuw-West.

[Wonen, J, V, Werk] Zeggenschap en eigenaarschap over inzet en middelen moeten we zo nabij mogelijk en zoveel mogelijk collectief beleggen. Dat organiseren wij via de alliantie en via micro-allianties op wijk/gebiedsniveau. Bijvoorbeeld het collectief beheer van lokale voorzieningen (zoals buurthuizen maar ook bijvoorbeeld bibliotheken, gezamenlijke tuinen, parken e.d.) en maatschappelijk vastgoed. [Wonen, J, V, Werk] Samen vormgeven van Nieuw-West, betekent ook dat iedereen vanuit zijn of haar expertise aan de opgave werkt door het delen van kennis, expertise en middelen. Dat vergt van ons allemaal dat wij met een open en eerlijke houding zoeken naar de beste oplossing die eigenbelang of organisatiebelang overstijgt. We werken toe naar een coöperatief model waar de alliantieleden deel van uitmaken, zodat middelen beschikbaar en ten dienste worden gesteld aan de opgaven en de teams/micro-allianties waarin bewoners, overheden, maatschappelijke organisaties en bedrijven daar samen aan werken. Zo ontstaat een geformaliseerde koppeling tussen de leefwereld en de systeemwereld. [Wonen, J, V, Werk] Buurt en nabijheid [Wonen, J, V, Werk] Het werkt beter wanneer professionals (van overheden, maatschappelijke organisaties en bedrijven) zoveel mogelijk aanschuiven bij het gesprek in de wijk, in plaats van de mensen uit te nodigen om naar de respectievelijke kantoren te komen.

Door te werken vanuit gemeenschappen (‘communities’), richten wij ons op het bouwen van relaties, solidariteit en gezamenlijkheid. We ondersteunen zo veel mogelijk (informele) ontmoetingsplekken in de buurt. Warme plekken met lage drempels waar bewoners gemakkelijk naartoe komen. Om dit te bereiken moeten organisaties, professionals én bewoners die een actieve relatie met de wijk of de buurt hebben, zich committeren aan het werken volgens de democratische principes. Dat betekent dat zij micro-allianties en eventueel ook wijkplatforms opzetten, waarin bewoners zelf onderwerpen kunnen agenderen. Het is in dit licht ook van belang dat institutionele (alliantie)partners ruimte in hun vastgoed ter beschikking willen stellen aan bewonersorganisaties. Bijvoorbeeld door die ruimte in collectief beheer te delen en toegankelijk te maken voor iedereen tegen voor hen betaalbare tarieven. Integraal werken ten bate van de leefwereld [Wonen, J, V, Werk] We beginnen bij vertrouwen in bewoners. Hun behoeften en dromen moeten het startpunt zijn van het werk van overheden en maatschappelijke organisaties. Die moeten ervoor zorgen dat hun eigen opdracht en hun eigen regels en afwegingen dit niet belemmeren. Vertrouwen betekent ook dat instanties kunnen loslaten en echte ruimte geven aan ideeën van bewoners; dat zij dingen ‘laten ontstaan’ in plaats van altijd vooraf te ‘willen weten’.

Convenant Alliantie Samen Nieuw-West 23 maart 2023

Nationaal Programma Samen Nieuw-West 15

Inclusie [Wonen, J, V, Werk] Het bestrijden van uitsluiting, discriminatie op kleur, gender, geaardheid, religie of afkomst en alle andere vormen van achterstelling, is absolute noodzaak. Wij zien de diversiteit van NieuwWest als een kracht waar we trots op zijn, maar zien ook de uitdagingen die het met zich meebrengt. Wij verplichten onszelf (op termijn) in alle lagen van onze organisaties representatief en herkenbaar te zijn. Dat betekent een personeelsbeleid dat verder gaat dan alleen een inspanningsverplichting, maar binnen een aantal jaar ook daadwerkelijk resultaten laat zien. Inclusie is overigens niet iets van alleen overheden of maatschappelijke instituties. Juist op wijkniveau moeten we bouwen aan inclusieve gemeenschappen waarin de onderlinge solidariteit en sociale verbondenheid de scheidslijnen op het terrein van gender, kleur, afkomst, religie of geaardheid overstijgen. Inclusie betekent ook dat wij actief werken aan de emancipatie van groepen in de samenleving die om allerlei redenen achterblijven. Emancipatie, volledige ontplooiing van ieder individu, is meer dan alleen een principe, het moet actief worden ondersteund en bevochten.

Nieuwe democratische instrumenten We denken na over nieuwe democratische instrumenten en sluiten tegelijkertijd aan bij bestaande manieren om ook andere groepen bewoners bij besluitvorming te betrekken, zoals een burgerpanel van gelote bewoners uit Nieuw-West, buurtplatformrecht, buurtbudgetten of referenda.

Convenant Alliantie Samen Nieuw-West 23 maart 2023

Nationaal Programma Samen Nieuw-West 16

VEILIGHEID Je veilig en verbonden voelen Waardeperspectief Hoe zou het moeten zijn? In Nieuw-West zijn bewoners en bezoekers veilig. Iedereen kan er dus veilig zijn, leven en opgroeien, zowel binnenshuis als daarbuiten. Veiligheid is hier een fundament waar iedereen elke dag aan bijdraagt. Bewoners voelen zich beschermd en geborgen, voelen zich verbonden en veerkrachtig, vrij en verdraagzaam. De ervaring van veiligheid is persoonlijk, het hangt af van het eigen gevoel, de waarneming van de wereld en wat we meemaken of hebben meegemaakt. Hoewel de ervaring persoonlijk is, is die gebaseerd op collectieve normen die we met elkaar creëren. Die normen dragen we uit en we reageren adequaat op afwijking daarvan. In Nieuw-West voelen we ons ook veilig. Wanneer we op straat lopen, in onze eigen woonomgeving, maar ook digitaal. We voelen ons dus niet alleen persoonlijk veilig, maar kunnen ook vertrouwen hebben in onze omgeving. We kunnen daarbij rekenen op een integere overheid en goed toegeruste instanties. Zij houden zowel objectieve als onzichtbare onveiligheid in de gaten en grijpen in als dat nodig is. Onveiligheid bestrijden en veiligheid creëren zijn twee kanten van dezelfde medaille. Wanneer we ons veilig voelen en veilig zijn, kunnen we ons hechten aan onze (sociale) omgeving en voelen we ons verbonden.

We zijn vaker in staat om oog te hebben voor anderen en om met tegenslagen om te gaan in onze leefwereld, ook online. Dat we ons veilig voelen is een samenspel van veel factoren, zoals een veilige samenleving waar ook instituties aan bijdragen, een veilige thuisbasis met warmte en zorg, een fijne omgeving om in op te groeien en je te ontplooien, een solide sociaal-economische basis en mentale en fysieke gezondheid. Datzelfde samenspel van factoren geldt ook voor onveilig gedrag. Er zijn vaak allerlei aanleidingen waarom personen dit gedrag laten zien, zoals een onveilige thuissituatie, traumatische ervaringen (in de jeugd) en zorgen op het gebied van financiën. Veiligheid is dus een fundament dat we samen creëren, om op te bouwen en om de verbinding met onze sociale omgeving aan te gaan. Het is geen eindtoestand waarin men zich kan bevinden. Er is altijd een verlangen naar veiligheid. De waarborg van ‘altijd veilig zijn’ kan echter nooit worden gegeven. Daarbij is het gevoel van veiligheid een zeer persoonlijke ervaring en geen constante. Analyse

(Cijfers veiligheid komen hierbij te staan (in een kader) zie nu einde document)

Hoe is het? Veilig zijn is geen vanzelfsprekendheid Ondanks alle inspanningen slagen we er niet in te voorkomen dat er te veel jongeren in de criminaliteit terechtkomen en dat criminele verbanden actief en effectief zijn in wijken. Criminaliteit blijft helaas een sterk merk. Het is ons nog niet gelukt om verharding tegen te gaan en we zien het aantal wapendragende jongeren toenemen. Ook op hogere leeftijd beginnen criminele carrières of gaan criminele carrières door. Er is veel wantrouwen, naar elkaar, naar instanties en of het wel goed komt met het eigen leven. Er is sprake van een onveiligheidsgevoel in veel wijken, onder veel bewoners, ondernemers, professionals en mensen die hun nek uitsteken. Daarmee doen we in NieuwWest onze eigen leefomgeving en toekomst geweld aan. En dat accepteren we niet langer. Het is geen optie om niets te doen, we zullen dit met elkaar moeten doorbreken. Veiligheid over grenzen heen De context van Nieuw West is niet los te zien van Amsterdam en de (internationale) wereld. De internationale criminaliteit, zoals de internationale drugshandel, heeft ook zijn effecten in Amsterdam en daarmee ook Nieuw West. Amsterdam is een marktplaats voor nationale en internationale drugshandel. Amsterdamse criminelen spelen een belangrijke rol bij de Convenant Alliantie Samen Nieuw-West 23 maart 2023

Nationaal Programma Samen Nieuw-West 17

organisatie van internationale distributie en in de financiële stromen die daarmee worden gegenereerd3. Daarbij is de boven en de onderwereld met elkaar verweven. Drugshandel en allerhande criminele activiteiten die deze activiteit mogelijk maken, zoals handel, stelen van motorvoertuigen, opslag van geld, wapens en drugs, zien we terug in Amsterdam Nieuw-West. Polarisatie In Nieuw-West is het verlangen naar (meer) verbinding met elkaar groot. Dit blijkt ook uit het grote aantal initiatieven om met elkaar dingen te ontplooien. Maar in een te groot deel van het gebied is er ook sprake van polarisatie. Polarisatie tussen bewoners onderling, tussen communities, maar ook tussen bewoners en instanties. Het maakt dat individuen en groepen zich terugtrekken en dat we van elkaar verwijderd raken. Het gevoel dat instanties en bedrijven meer zonder bewoners doen dan voor en met hen, voedt wantrouwen. Het effect is dat meer mensen de collectieve normen overschrijden. Schaamtecultuur is hierin een katalysator. Er is veel sprake van angst en geslotenheid naar elkaar, waardoor de norm is het juist niet te vertellen als het niet goed gaat in je eigen leven. Criminaliteit biedt een alternatief sociaal verband Waarden als verbondenheid, geborgenheid en bestaanszekerheid (factoren die hierboven zijn benoemd als bijdragend aan het gevoel van veiligheid) gelden vaak ook in criminele verbanden.

Jongeren voelen zich hiertoe aangetrokken en door gebrek aan perspectief ervaren zij dit te vaak als een goed alternatief voor de eigen leefsituatie. Eenmaal in die wereld gezogen, komen zij terecht in een hardere realiteit van angst en nooit helemaal veilig zijn. Een weg terug wordt snel moeilijker en moeilijker. Wat bijdraagt aan het ‘blijven hangen’ in de criminaliteit, is het ontbreken van perspectief om een andere keuze te maken en daar de (mentale) ondersteuning bij te krijgen uit de eigen omgeving en van professionals. Passende consequenties De mate waarin men passende consequenties ervaart van ongewenst gedrag zijn laag. Dit gaat hand in hand met de beschikbaarheid en bemensing bij hulpdiensten. Ook interventies achter de voordeur laten lang op zich wachten. Met als gevolg dat mensen weinig vertrouwen hebben om hulp te zoeken of bereid zijn om meldingen te doen, wat interventies uiteraard bemoeilijkt Dat is ernstig gezien het leed van de slachtoffers én het feit dat geweld achter de voordeur een van de grootste voorspellers is voor crimineel gedrag later.Daarbij geldt ook dat er niet altijd perspectief is dat motiveert om iets anders te willen en te doen. Gebrek aan zichtbare en gedragen normen Wij stellen als samenleving gedragsnormen en verbinden daar acties aan die maken dat deze normen zichtbaar zijn, blijven en worden nageleefd.

Gebrek aan zichtbare en gedragen normen in combinatie met een gebrek aan vertrouwen in en verbinding met de leefomgeving, veroorzaakt een neerwaartse spiraal. Mensen vertrouwen niet meer op de aanwezigheid van elkaar en van instanties op het moment dat er iets aan de hand is. Het ‘er zijn’, staat onder druk. Dit geldt voor de fysieke, maar ook voor de online omgeving. Opgaven Wat is er nodig? Veiligheid creëren we samen Om toch een optimaal gevoel van veiligheid te creëren kunnen we met elkaar een aantal randvoorwaarden organiseren. Dat we met aandacht snelle zorg en hulp bieden daar waar het nodig is en dat we adequaat en zorgvuldig acteren op onveilige situaties. Veiligheid maken we samen. Dat maakt dat de bewoner, de ondernemer, instanties en professionals van NieuwWest geen consument zijn, maar mede creëerder. Uiteraard is iedereen dat vanuit zijn/haar eigen kunnen, taak en rol. Veiligheid creëren beperkt zich ook niet tot het ‘probleem’ gebied. Samen maken we Nieuw-West en zijn gezamenlijk verantwoordelijk voor een gedragen systeem van normen en waarden voor heel Nieuw-West. We weten dat mensen zich veiliger voelen wanneer zij met elkaar verbonden zijn. Dan nemen de veerkracht en verdraagzaamheid toe en kunnen we als individu, community en wijk ook 3 Pieter Tops en Jan Tromp, De Achterkant van Amsterdam, juni 2019

Convenant Alliantie Samen Nieuw-West 23 maart 2023

Nationaal Programma Samen Nieuw-West 18

omgaan met tegenslagen, zonder dat dit meteen ons gevoel van onveiligheid drastisch aantast. Dit gevoel kan voor iedereen anders zijn. Toch hebben we collectieve normen nodig. Dat kan alleen als we die met elkaar creëren en dragen. Als we onveiligheid ervaren is er ruimte nodig om onze ervaringen en eventuele trauma’s te verwerken. Dat betekent ook dat we snel, nabij en adequaat moeten handelen bij signalen van onveiligheid of bij normoverschrijdend gedrag. Dat de keuze voor crimineel gedrag onaantrekkelijk is en dat de keuze om uit de criminaliteit te stappen altijd mogelijk moet zijn. Het is de bedoeling dat we in Nieuw-West veilig over straat kunnen, wie of wat we ook zijn. Dat wij ons niet alleen persoonlijk veilig voelen, maar er op mogen vertrouwen dat ook de ander zorgdraagt voor onze veiligheid en een veilige leefomgeving, omdat we daar beide mee verbonden zijn. Daarbij zijn het creëren van veiligheid en het acteren op onveiligheid twee kanten van dezelfde medaille, die ieder een andere focus en actie vragen. Hieruit volgen drie hoofdopgaven: 1. Verbondenheid, veerkracht en verdraagzaamheid van en tussen mensen, communities, wijken en instanties herstellen, ontwikkelen en waarderen. De neerwaartse spiraal van een gedragen norm wordt omgebouwd naar een opwaartse. 2.

Criminele gedragingen en de kans om in de criminaliteit te raken drastisch verminderen en tegelijkertijd de mogelijkheid bieden om uit de criminaliteit te stappen. Dat zorgt voor de motivatie om te kunnen kiezen voor een andere manier van leven. 3. Adequaat, proportioneel en zorgvuldig met elkaar reageren op onveilige situaties, nu en in de toekomst. Deze opgaven hebben we hieronder verder uitgewerkt. Verbondenheid, veerkracht en verdraagzaamheid Een veilige plek Allereerst moeten we zorgen dat ieder huis in Nieuw-West een veilige plek achter de voordeur is. 4 Daarnaast realiseren we voldoende veilige plekken in de wijken, nabij en toegankelijk voor iedereen. Deze veilige plekken worden gesmeed door netwerken van bewoners, ondernemers en experts. Dit kan een ‘derde familie’5-gevoel geven, wat heel belangrijk is om veiligheid en perspectief te voelen. Netwerken organiseren wordt een aparte interventie in het sociale, zorgen veiligheidsdomein. (W,J, D,B). Omgaan met tegenslag en trauma Om verbonden, veerkrachtig en verdraagzaam te zijn, moeten we kunnen omgaan met eigen triggers en ervaringen en eventuele trauma’s kunnen verwerken. Dit vraagt erkenning dat, naast die individuele verwerking, het ook van belang is als collectief, community of wijk trauma’s te laten helen. Traumaverwerking moet dan ook snel en dichtbij worden georganiseerd.

Zo wordt het verhaal van Nieuw-West geschreven naar de toekomst, waarin nieuwe (positieve) ervaringen de centrale plek innemen. Openheid en betrouwbaarheid We zorgen dat onze houding en communicatie open en betrouwbaar zijn. Dat wekt vertrouwen en draagt bij aan hoe we met elkaar willen omgaan. Het blijkt dat zowel bewoners als instanties liever ‘nee’ horen wanneer iets niet kan (met uitleg waarom) dan dat er geen communicatie is. Na een ingrijpende gebeurtenis in een community of wijk, moeten we direct met elkaar (bewoners, ondernemers, professionals) in gesprek. Daarbij maken we ruimte voor interculturele communicatie en richten we aandacht op (omgaan met) triggers en (het ontstaan van) trauma’s en schaamte. (D, Wonen, J, W)

4 De eerder geformuleerde doorbraak ‘doorbreken van geweld achter de voordeur’ blijft bestaan 5 Jan Dirk de Jong 2022

Convenant Alliantie Samen Nieuw-West 23 maart 2023

Nationaal Programma Samen Nieuw-West 19

Crimineel gedrag en herstelgericht werken Actief doorbreken van criminele context Met ‘criminele context’ bedoelen we intergenerationele criminaliteit, netwerken en carrières. Daarbij gaat het ook om het voorkomen ervan. Het is nodig (en al gaande) dat we nieuwe methodes ontwikkelen om contextgericht en systeemgericht hechte, in zichzelf versterkende, destructieve (criminele) verbanden te doorbreken. Dat vraagt een actieve combinatie van veiligheidsinstrumentarium, zorg, welzijn, wonen, samen met bewoners en ondernemers. Zowel criminele paden dwarsbomen als het bieden van kansen zijn hier onderdeel van. Een wenkend perspectief is hierbij essentieel. We onderzoeken of in dit verband lokale veiligheid- en zorgverbanden vormgegeven kunnen worden, gebruikmakend van de ervaring die er nu al is in de stad. Ons uitgangspunt hierbij is dat we integraal werken verder ontwikkelen tot een werkwijze waarin professionals zich écht tussen alle organisaties kunnen bewegen en organiseren. Waar nodig moeten we hiervoor ook ruimte maken in wet- en (privacy)regelgeving. De criminele context beperkt zich niet tot de offline-wereld. Ook de online-wereld van NieuwWest (en daarbuiten) is een leefgebied, in nog steeds toenemende mate.

Hoe organiseren we daarin dezelfde functies als in de ‘reguliere’ wereld, zoals zorg, hulp, veiligheid en ogen en oren? (J, W, D, W) Doorbreken van fysieke wijkstructuren die criminaliteit faciliteren Fysieke ruimte kan grensoverschrijdend gedrag stimuleren, zoals een gunstige ligging van woningen en garages voor criminele activiteiten, straten die uitnodigen tot te hard rijden of het overslaan van drugs. Daarom moeten we de inrichting van de fysieke ruimte waar mogelijk aanpassen. Niet alleen om criminaliteit te ontmoedigen, maar meer nog om te zorgen dat de leefomgeving, bewoning en bedrijvigheid juist bijdragen aan het gevoel van verbondenheid en dat we de collectieve normen hierin herkennen. (Wonen) Herstelgericht werken, dichtbij en snel Herstelgericht werken moet niet beperkt zijn tot de justitiële keten, maar worden gedragen door de gehele samenleving. Communities en partners in de wijken, zoals ondernemers, spelen hierin een actieve rol. We moeten nieuwe netwerken in de wijk organiseren, die cohesie versterken en medemenselijkheid bevorderen. Niet vanuit risicoperspectief (‘je bent potentieel dader of slachtoffer’), maar door deze professionals ‘slimmer’ te maken, met kennis om bij eerste signalen (bijvoorbeeld kwetsuren en fracturen) de juiste aandacht en zorg te kunnen bieden.

Uitgangspunt hierbij is dat professionals zelf bepalen wat de juiste zorg en aandacht is en de ruimte hebben om die te bieden. Een voorbeeld hiervan is om het netwerk van ‘credible messengers’ in Nieuw-West te versterken en te vergroten. Iedere dag kun je een andere keuze maken. Met dit motto moeten we het verlangen naar criminaliteit ombuigen naar een andere toekomst. We gaan nieuwe methodes (gebaseerd op ervaring) gebruiken, waarbij snel en dichtbij gehandeld wordt bij eerste signalen van (forensische) zorg, (on)veiligheid en welzijn. Experts, professionals en informele partijen en personen werken samen in teams vanuit eenzelfde perspectief en gelijkwaardigheid, zijn multiinzetbaar en gelijkwaardig. Herstelgericht werken moet ook in gevangenissen het uitgangspunt zijn. Om participatie en een menswaardige bijdrage van gedetineerden mogelijk te maken, moeten we samenwerking opbouwen met bedrijven, scholen en instituties. (J, D, W) Adequaat, proportioneel en zorgvuldig reageren Schaarste van personeel is de komende jaren aan de orde Om er te kunnen zijn, voorzien, doorzien en acteren op onveiligheid is bemensing in het veiligheidsdomein nodig. Ongelijk investeren in bemensing van politie, OM, handhaving & BOA’s, rechtbank, reclassering, raad voor de kinderbescherming enzovoort, zal noodzakelijk zijn.

Professionals in het domein van veiligheid (en zorg) zijn hard nodig om de boel op orde te krijgen en al helemaal om de structurele weg omhoog te vinden. Tegelijkertijd moet er worden verbreed. Dat vraagt een andere kijk op capaciteit, inzet en wie wat, wanneer en hoe kan bijdragen. Welke andere groepen en personen kunnen mede dragers zijn in Nieuw-West? Zijn de momenten die capaciteit vragen te spreiden? Is de manier waarop Convenant Alliantie Samen Nieuw-West 23 maart 2023

Nationaal Programma Samen Nieuw-West 20

we handelen wel de meest slimme? Kunnen we daar winst in behalen? Er is speciaal aandacht voor waar bewoners eigenaar willen en kunnen zijn van (deel)oplossingen. Structurele innovatie We ontwikkelen een expertgroep (denken en doen) op het gebied van nieuwe technologie en veiligheid voor de komende twintig jaar, met mensen (capaciteit) om dit te implementeren. Deze groep richt zich op nieuwe thema’s die in de toekomst gaan spelen en effect hebben op onze veiligheid, zoals ID fraude en online criminaliteit.

Convenant Alliantie Samen Nieuw-West 23 maart 2023

Nationaal Programma Samen Nieuw-West 21

WERK EN BESTAANSZEKERHEID Een democratische economie Waardeperspectief Hoe zou het moeten zijn? Nieuw-West kent een democratische economie, waarin de belangen, behoeften, wensen en dromen van bewoners voorop staan. Zo veel mogelijk eigenaarschap van die bewoners en hun gemeenschappen over alle noodzakelijke (sociale, fysieke, economische, financiële en maatschappelijke) middelen zorgt voor een rechtvaardige verdeling van welvaart en welzijn. Wederkerigheid, solidariteit en samenwerking staan centraal. Dit draagt bij aan bestaanszekerheid voor iedereen - in de eerste plaats werk en voldoende inkomen - en maakt dat alle mensen kunnen voorzien in de basisbehoeften om een waardig en zinvol leven te leiden. Voorbeelden van die basisbehoeften zijn: zorg, water, energie, voedsel, onderwijs, huisvesting, publieke ruimte, openbaar vervoer en infrastructuur. Maar ook minder tastbare behoeften, zoals mentale gezondheid, leven in plaats van overleven en grip op het eigen leven. In deze democratische economie is de burger niet alleen consument, maar ook medewerker, werkgever of producent. Werk heeft meer waarde dan alleen het materieel inkomen; het draagt bij aan persoonlijke ontwikkeling en individuele eigenwaarde, maar ook aan de gemeenschap. Werk loont in Nieuw-West.

Door goed werk kunnen mensen voorzien in de essentiële behoeften, een zinvol bestaan opbouwen en sociale relaties aangaan. Werk is in dit verband een breder begrip dan ‘betaald’ werk. Werkgevers voelen zich verbonden met de omgeving en nemen daarin hun verantwoordelijkheid. Het is voor bedrijven aantrekkelijk te investeren in dit gebied omdat het zoveel potentieel heeft. Analyse Cijfers werk & bestaanszekerheid komen hierbij te staan (in een kader) zie nu einde document Hoe is het? Nieuw-West ligt tussen de grootschalige bedrijvigheid van het Westelijk Havengebied / Westpoort, Schiphol en de Zuidas in en kent ook zelf vele bedrijven en instellingen die werk bieden. Er wonen tienduizenden werkende mensen en vele duizenden die willen en kunnen werken, maar niettemin geen werk hebben. Zeker onder jonge mensen bestaat een ongekende geest van ondernemerschap. Global city Amsterdam is een 'global city’. Haar economie is wereldwijd vertakt en verankerd. Dat genereert grote rendementen. Helaas komt dat geld niet in gelijke mate ten goede aan alle Amsterdammers en heeft het bovendien veel negatieve effecten zoals hoge huizenprijzen en klimaatschade. Grote groepen kunnen niet deelnemen en niet meeprofiteren. De ongelijkheid groeit in de stad.

Deze tweedeling uit zich ook in een ruimtelijke scheiding: tussen de rijke delen van de stad en stadsdelen als Nieuw-West, en ook binnen Nieuw-West. Daar toont zich de achterkant van het wereldwijde economische systeem. Groeiende ongelijkheid In Nieuw-West concentreert zich een groeiende groep bewoners die niet mee kan komen. Vaak (maar niet alleen) mensen van kleur en met een migratieachtergrond. Mensen zonder vaste banen of met meerdere laagbetaalde banen, mensen die werken in de informele economie, seizoensarbeiders uit bijvoorbeeld Oost-Europa, en ongedocumenteerden uit bijvoorbeeld de Filipijnen of Brazilië die werken in de schoonmaak. Nieuw-West kent relatief veel werkende armen en een fenomeen als energiearmoede is een groeiend probleem. Bovendien is er hoge werkloosheid, een hoog aandeel minimahuishoudens en een hoog aandeel zzp’ers met werkonzekerheid. Deze ongelijkheid werkt door naar volgende generaties. Armoede reproduceert en versterkt zichzelf door generaties heen. De afgelopen decennia zijn de verschillen in kansen en uitkomsten tussen mensen vergroot. Kinderen uit Nieuw-West betreden vaker de arbeidsmarkt met een korte en/of praktijkopleiding en hebben een lagere werk- en bestaanszekerheid dan theoretisch opgeleiden.

Convenant Alliantie Samen Nieuw-West 23 maart 2023

Nationaal Programma Samen Nieuw-West 22

Talent Er bestaat een mismatch tussen het grote arbeidspotentieel in Nieuw-West en wat werkgevers vragen of wat de economie nodig heeft. Er is veel ‘verborgen arbeidspotentieel’ dat de tekorten in de vitale sectoren van de economie zou kunnen verkleinen. De aansluiting van jongeren zowel praktisch als theoretisch geschoolden - op de arbeidsmarkt en stages kan beter. Door institutioneel racisme komen veel bewoners in Nieuw-West minder goed aan een baan. Dit alles neemt niet weg dat er veel ‘ondernemend talent’ is in Nieuw-West. Er is grote weerbaarheid, creativiteit en veerkracht, mede door het opgroeien zonder ‘zeven vinkjes’. Maar de barrières om dit tot bloei te laten komen zijn groot; gebrek aan netwerk, discriminatie, de juiste opleiding, en financieringsmogelijkheden spelen daarbij een rol. Bovendien is werk vaak niet lonend door armoedeval en lage minimumlonen. Andere economie Kortom; de huidige ‘global economy’ draagt onvoldoende bij aan de bestaanszekerheid en ontwikkelingskansen van grote groepen bewoners in Nieuw-West. Het is de hoogste tijd om in Nieuw-West een radicaal andere economie te ontwikkelen, die beter weet te profiteren van de economische rendementen in de stad en de regio, en te zorgen dat alle bewoners in NieuwWest zinvol aan het werk zijn.

Opgaven Wat is er nodig? Bestaanszekerheid voor iedereen [D, V, J, Wonen] Het bieden van bestaanszekerheid is onze hoofdopgave. Dat vraagt om sociaaleconomische structuren die passen bij de behoeften, dromen en belangen van alle bewoners van NieuwWest en die zoveel mogelijk gezamenlijk eigenaarschap van bewoners behelzen. Deze democratische economie, onder meer gebaseerd op de principes van Community Wealth Building, maakt het mogelijk dat alle bewoners in Nieuw-West in 2040 aan het werk zijn in voldoende betaalde banen en dat kinderen in dat perspectief opgroeien. Bestaanszekerheid betekent ook ervoor zorgen dat werk loont: alle alliantiepartners streven ernaar iedereen ruim voldoende te betalen voor arbeid en inzet, zodat zij hiermee boven het bestaansminimum kunnen uitkomen. [Wonen, J, V, D] Essentiële sectoren centraal [Wonen, J] Bedrijven, maatschappelijke organisaties en overheden moeten zich hierbij meer laten leiden door de behoeften van de bewoners. Wanneer zij de lokale economie dienen en stimuleren, komen deze economische activiteiten ten goede aan de bewoners. Dat betekent ook dat de essentiële of vitale sectoren van de economie –die voorzien in de basisbehoeften van bewoners– voorrang moeten krijgen.

We geven het werk in de essentiële of ‘vitale beroepen’ in deze vorm van lokale economie dus prioriteit door verhoging van de financiële en immateriële waardering (zoals status), voorrang in de toewijzing van woningen en de voorrang in wet- en regelgeving, zoals investeringsbeleid van zowel overheden als maatschappelijke instituties. Werk in de huishouding, informele zorg, vrijwilligerswerk en andere niet financieel beloonde activiteiten die van groot nut zijn voor de gemeenschap, moet waardering krijgen en een passende vorm van beloning. Meerwaarde landt in leefwereld [Wonen, D] Wij streven naar het vergroten van gemeenschappelijke welvaart in Nieuw-West. Een zo groot mogelijk deel van de in het gebied gegenereerde economische meerwaarde moet ook weer landen in de leefwereld. Dat betekent dat wij dus zoveel mogelijk lokaal gaan inkopen en wij dat uitgangspunt elke keer dat er nieuwe (raam)contracten worden afgesloten, expliciet naleven. Bij voorkeur in werknemers- of wijkcoöperatieven. Wij helpen de opzet van zulke coöperatieven en faciliteren door het beschikbaar stellen van betaalbaar vastgoed, expertise en financiering/krediet. We experimenteren met bestaande en nieuwe manieren om de lokale circulatie van geld te stimuleren en conditioneren. Zo versterken we de lokale economie en vergroten we de sociale samenhang.

Wij zetten op wijk- of gebiedsniveau ‘micro-allianties’ op van publieke en maatschappelijke organisaties, bedrijven en bewoners(organisaties) die zich actief committeren aan het Convenant Alliantie Samen Nieuw-West 23 maart 2023

Nationaal Programma Samen Nieuw-West 23

betreffende gebied. In deze netwerken, waarin de behoeften van de bewoners centraal staan, organiseren wij de voortgang in de opgaven. [Wonen, J, V, D] Nabijheid en begeleiding [Wonen, J, V, D.] Wij moeten zorgen dat werk zoveel mogelijk beschikbaar is in de nabijheid (in de wijk) voor wie dat nodig heeft. Bovendien kunnen alle bewoners goede (één op één) werkbegeleiding krijgen, zonder daarbij last te hebben van de verkokering in de instituties. We stimuleren het opzetten van wijkbedrijven en leerwerkbedrijven. Werkgevers moeten bereid zijn om hun werk nabij en met begeleiding aan te bieden. Coöperatieven bouwen [Wonen, J, V, D] Wij moeten actief bouwen aan werknemers- en wijkcoöperatieven. Enerzijds door behoeften bij grote ‘ankerinstituties’ te inventariseren, anderzijds door te investeren en juridische, administratieve en andersoortige expertise te leveren. Ook brengen we potentiële medewerkers bij elkaar en bieden de benodigde opleidingen. Waar nodig en technisch/juridisch mogelijk passen we regelgeving aan, al dan niet via de mogelijkheid van het NPLV om daar tijdelijk mee te experimenteren. De alliantiepartners moeten actief ondersteunen bij het opzetten van coöperatieve buurtbedrijven. Bijvoorbeeld door hun vastgoed, administratieve ondersteuning, expertise en menskracht ter beschikking te stellen via de micro-allianties en door leer-/werkplekken aan te bieden.

Bewoners moeten zelf de mogelijkheden krijgen en gestimuleerd en ondersteund worden om hun eigen (coöperatieve) bedrijven op te zetten en in Nieuw-West een netwerk van bedrijven op te zetten die voorzien in de essentiële behoeften. Denk aan supermarkt, zorgcoöperatie (bijvoorbeeld: thuiszorg/informele zorg, ouderenzorg), kinderopvang, jongerenwerk, energiecoöperatie, lokale voedselproductie, circulaire hubs, duurzaamheidsbanen (isolatie van huizen), groenbeheer, locatiebeheer, transport. Bestaande (grote) bedrijven en instellingen verklaren zich bereid om langjarige contracten met deze bewonersbedrijven aan te gaan. Leefwereld centraal [Wonen, J, V, D]W, In het organiseren van en functioneren in deze economie zijn de gemeente en andere (semi)publieke instituties, ondernemers en bedrijven in de eerste plaats ‘facilitators’ die bovenstaande opgaven kunnen en willen helpen bereiken. Het is nodig dat zij de kerndoelen van hun organisaties met deze focus verbreden en er trots op zijn dat zij bijdragen aan de lokale bestaanszekerheid, aan werk, ontwikkeling en geluk van de bewoners in Nieuw-West. Overheden moeten bewoners en bewonerscollectieven zo veel mogelijk betrekken en waar mogelijk samenwerken bij het uitvoeren van de publieke taken. Dat vraagt een lobby voor een andere inrichting van beleid en regelgeving, bijvoorbeeld rond aanbestedingen.