Bosplan 2020-2030 Onderweg naar 100 jaar Amsterdamse Bos DEFINITIEF

4.4 We zetten in op meer vrijwilligers en bijzondere doelgroepen Uitgangspunt: Het Bos blijft een erkend leer-werkbedrijf en we blijven verschillende doelgroepen, zoals vrijwilligers, faciliteren. Vrijwilligers

Bijzondere doelgroepen

Al vele jaren kent het Bos actieve vrij-

Het Bos kent daarnaast een lange tra-

willigers. Het ‘Vogeleiland’ is een mooi

ditie van werken met mensen met een

voorbeeld van hoe vrijwilligers een stuk

afstand tot de arbeidsmarkt. We blijven

Bos hebben omgevormd tot een paradij-

nauw samenwerken met onder meer de

selijke Heemparktuin. Dit voorbeeld kan

afdeling Werk Participatie en Inkomen

navolging krijgen: concrete uitwerkingen

van Amsterdam en bieden plekken om

van de participatiesamenleving die de

via leerwerktrajecten en stages de kan-

metropool bijvoorbeeld met stadsland-

sen op de arbeidsmarkt te versterken.

bouw verrijken. Bovendien liggen er kansen om meer vrijwilligers in te zetten, bijvoorbeeld als gastheer of gastvrouw in de Boswinkel, als natuurgids en bij het geven van rondleidingen. Het bijhouden van verschillende flora- en faunasoorten door vrijwilligers krijgt meer aandacht.

De Bosorganisatie zorgt voor actieve professionele ondersteuning en begeleiding van collega’s uit het het Amsterdamse Banenplan en maakt waar nodig gebruik van externe vakscholing. Er liggen kansen om deze aanpak de komende jaren te verbreden en uit te breiden, bijvoorbeeld naar ‘beschut werk’. De geboden (leer- en werk)capaciteit in groenbeheer wordt nog niet volledig gebruikt.

Erkend leer- en werkbedrijf Het Amsterdamse Bos als erkend leer- en werkbedrijf is een ideale prikkelarme locatie om specifieke doelgroepen - in het bijzonder doelgroepen gelinkt aan de Participatiewet - te laten leren, werken, re-integreren en participeren. Ook inwoners met een taakstraf hebben een plek in het Bos. Het faciliteren hiervan is een belangrijke taak en heeft daarom ook een plek in de organisatie. Het Bos loopt voorop in de stad met het aanbieden van werkplekken aan mensen met een arbeids-beperking, die behoren tot de doelgroep van het Banenplan. Vijftien mensen hebben de afgelopen drie jaar een vaste aanstelling gekregen en zijn ook persoonlijk gegroeid, onder meer omdat ze gerichte groenopleidingen konden volgen. Het aanbod van de deelnemers is dynamisch en is afhankelijk van maatschappelijke ontwikkelingen. Zo hebben we recent ruimte gecreëerd voor nieuwkomers en voor mensen die behoefte hebben aan ‘beschut werk’. De inzet levert zowel voor de verschillende doelgroepen als voor het Bos rendement op. Het werk draagt bij aan talentontwikkeling, het vergroten van vaardigheden en betrokkenheid bij de groene omgeving. Specifiek voor het Bos betekent de inzet een schone, hele en veilige omgeving.

39

Benutten

Bekend

foto: Alphons Nieuwenhuis

5. Bekend

Uitgangspunt: De veelzijdigheid van het Bos is goed bekend in Amsterdam, Amstelveen en de regio. Het Amsterdamse Bos is een uniek

bezoeker komt steeds vaker voor ver-

stadsbos, dat door haar historie, ka-

schillende activiteiten en niet meer per

rakter, omvang en ligging een speciale

se voor één bepaalde activiteit.

plek heeft in het groen in en rond Amsterdam en Amstelveen. Het Bos biedt sport- en recreatiemogelijkheden en telt volgens de laatste peiling jaarlijks zes miljoen bezoeken. Het Bos is het best bezochte groene recreatiegebied in Noord-Holland. In peilingen geven Amsterdammers en Amstelveners het Bos afgerond gemiddeld een 8. Door de verwachte toename van het aantal inwoners in de metropoolregio en hun behoefte aan recreatie in het groen, neemt de populariteit van het Bos eerder toe dan af. Ondernemers worden graag geassocieerd met het Bos vanwege het sterke, positieve imago. De

40

De ambities bij dit thema: ƒ

We versterken de identiteit van het Bos als natuurgebied.

ƒ

We zijn zichtbaar, duidelijk en aanspreekbaar.

ƒ

We maken de diversiteit van het Bos beter zichtbaar.

5.1 We versterken de identiteit van het Bos als natuurgebied Uit bezoekersonderzoek en de partici-

schiedenis, de relevantie (voor een ge-

patie voor het Bosplan blijkt dat mensen

zond en actief leven) en de activiteiten.

het Bos vooral bezoeken vanwege de

Velen kennen nog het Boschplan, zoals

natuur en het buiten zijn. Die publie-

het bij de aanleg heette. Maar dat zegt

ke waarde als groengebied mag nog

niet alles over wat het Bos nu is en de

prominenter in de etalage. Een aange-

opgave voor de toekomst.

scherpte merkstrategie, brandbook en uitnodigende huisstijl vormen de basis waarmee het Bos naar buiten treedt.

Met een heldere, herkenbare en onderscheidende positionering kunnen we bezoekers, ondernemers en partners

Een sterke eenduidige identiteit ver-

aan het Bos binden. Het geeft daarnaast

groot de herkenbaarheid. Het ‘merk’

handen en voeten aan de communicatie

Amsterdamse Bos wordt bepaald door

en marketing van het Bos.

een combinatie van de ontstaansge-

5.2 We zijn zichtbaar, duidelijk en aanspreekbaar De Boswinkel is de ontvangstplek en belangrijkste informatiebalie van het Bos. . Medewerkers en ondernemers staan bezoekers vriendelijk te woord en verwijzen hen zo nodig naar de juiste informatie. De eigen website en Facebook brengen nieuws en weetjes. Facebook ondersteunt in online gesprekken de klantcontacten. Op Instagram is het na-

tuurschoon van het Bos te bewonderen. De Boswachterij is het gezicht van het Bos naar buiten, het aanspreekpunt voor bezoekers, begeleider van excursies en de handhaver. Met een handhavingsprogramma investeren we in de kwaliteit van toezicht en handhaving. Voor handhaving en een prettige om-

41

42

gang van bezoekers onderling is het van belang dat bezoekers van het Bos op de hoogte zijn van de huisregels van het Bos. Medewerkers en ondernemers staan bezoekers vriendelijk te woord en verwijzen hen zo nodig naar de juiste informatie. De eigen website en Facebook brengen nieuws en weetjes. Facebook ondersteunt in online gesprekken de klantcontacten. Op Instagram is het natuurschoon van het Bos te bewonderen. Drukte kan spanningen tussen bezoekersgroepen vergroten. Online programma’s en periodieke bezoekersonderzoeken helpen bij het in kaart brengen daarvan en de wijze waarop het Bos daar mee kan omgaan. In de digitale enquête voor het Bosplan is bijvoorbeeld gevraagd naar maatregelen om (toekomstige) drukte te reguleren. De volgende drie maatregelen werden het meest gekozen: minder auto’s en scooters, minder BBQ-mogelijkheden en een onderscheid tussen wandel- en fietspaden. Met kleine ingrepen proberen we het gedrag van bezoekers te beïnvloeden. Het beter bekend maken van de huisregels wordt campagnematig ondersteund.

5.3 We maken de diversiteit van het Bos beter zichtbaar Omdat veel bezoekers het Bos meerdere keren per jaar bezoeken, komt in de publiekscontacten en de (marketing)communicatie de nadruk te liggen op de veelzijdigheid van het groene aanbod. Zo heeft de bezoeker handelingsperspectief en keuzes en worden de bezoekers verspreid. De resultaten uit de bezoekersonderzoeken en de ervaringen en ideeën van de Bosondernemers worden verwerkt in het evenementenbeleid, (natuur)educatie en de programmering. Zo blijft deze groen, aantrekkelijk en divers. De verrassende veelzijdigheid van het Bos staat als onderdeel van de publieke waarde in de kijker. Door gebruik te maken van een mix van marketingcommunicatiemiddelen weten bestaande en nieuwe doelgroepen wat er allemaal te vinden en beleven is aan natuur en activiteiten. Dit alles draagt, meer dan voorheen,

foto: Marijke Mooy

bij aan spreiding van bezoekers.

43

6. Kaders

Het Bos beheren en waken over de kwaliteit staat soms op gespannen voet met het faciliteren van het gebruik van het Bos. Er kan spanning zijn tussen het belang van flora en fauna en dat van de bezoeker of ondernemer. We maken beleidskaders waaraan we nieuwe ontwikkelingen, ondernemingen en evenementen toetsen (zie 6.2). Daarnaast geldt de algemene wet- en regelgeving (zie bijlage 3). De gebiedszonering vormt de basis voor onze toetsing. De zonering is gebaseerd op verschillende aspecten zoals de natuurwaarden (zie paragraaf 2.1), het cultuurhistorisch ontwerp (zie paragraaf 2.4) en de gebruiksintensiteit. De gebruikersdruk is zeer gevarieerd in het Bos (zie bijlage 8). Door een uitgekiende zonering blijft het Bos in grote delen rustig.

6.1 Gebiedszonering als basis voor toetsing We willen de natuurkwaliteit, het historisch ontwerp en de maatschappelijke waarde van het Bos blijven garanderen. Er zijn vanaf de aanleg van het Bos in 1934 altijd delen primair voor activiteit en delen primair voor rust en natuur geweest. Sinds het beleidsplan uit 1994 worden dat ‘zones’ genoemd (activiteitenzone, natuurzone en rustzone). Doel van de zonering is niet om bezoekersgroepen uit elkaar te halen, maar juist om iedere bezoeker met verschillende behoeftes alles te bieden. De zones bepalen sinds 1994 bovendien het beheer op de locaties. Bijvoorbeeld meer parkachtig (kort gras, strak beeld) of meer ecologisch natuurbeheer op specifieke locaties (ruiger, wilder). Deze indeling vormt de belangrijkste toetsing voor alle toekomstige ontwikkelingen.

44

Zoneringskaart 2012-2020: huidige situatie*

Zoneringskaart wensbeeld 2020-2030

* Deze kaart staat los van de huidige kaart met losloop-, aanlijn-, en verbodsgebieden voor honden. Deze gedetailleerde hondenkaart is te vinden op de website www.amsterdamsebos.nl

45

We leggen ecologisch beheer van nieuw begrazingsgebieden en de nieuwe ecologische zone vast, waarmee de natuurzone met circa 25 hectare wordt uitgebreid. De activiteitenzone wordt verkleind tot alleen de randen van het Bos, diverse locaties langs de doorgaande weg en de centrale activiteiten-as tussen Boswinkel en Bostheater. Samen met de overige toetsinstrumenten, zoals het bestemmingsplan, is de zonering het kader van waaruit we kunnen reageren en anticiperen op nieuwe ontwikkelingen, met in het achterhoofd de groene en maatschappelijke functie van het Bos. Het Bos wordt steeds intensiever gebruikt. Het is bijna onmogelijk om een volledige lijst van gebruik en gebruikers te maken. Maar wij geloven dat er met de juiste regie en binnen de zonering nog genoeg mogelijkheden zijn om sportieve, culturele en maatschappelijke initiatieven en activiteiten (tijdelijk) te accommoderen en de rustzones in stand te houden. De zonering is het belangrijkste instrument om toekomstige ontwikkelingen te toetsen. We willen ruimte bieden aan natuur, rust en activiteiten: nieuwe initiatieven en bestaande functies moeten passen binnen de zonering. Natuurzone In deze zone staat het behoud van natuuren landschappelijke waarden voorop. De gebieden in de natuurzone worden ecologisch beheerd.

De bezoeker is hier nadrukkelijk slechts te gast en kan op een beperkt aantal paden in alle rust van de bijzondere planten en dieren genieten. In het Bos heeft de natuurzone de hoogste natuurwaarde. Voor nieuwe voorzieningen, activiteiten en evenementen is geen plaats, maar de natuurzone biedt wel ruimte voor bijvoorbeeld natuureducatie. De fiets- en wandelpaden in de natuurzone zijn toegankelijk. Om het Bos goed te ontsluiten blijven enkele doorgaande fiets- en wandelpaden door de natuurzone ook toegankelijk voor hondenbezitters (bijvoorbeeld ingang Amstelveense Poel/ Zwarte Pad en ingang Polder Meerzicht/ pontverbinding Nieuwe Meer). Buiten deze paden van de natuurzone blijven honden onveranderd niet welkom. Het gaat daarbij om de begrazingsgebieden met de Schotse Hooglanders, de Oeverlanden de Poel, de Oeverlanden Polder Meerzicht, heemtuin Vogeleiland, diverse ecologische verbindingszones en het Schinkelbos. We leggen de totale oppervlakte van de natuurzone opnieuw vast. Deze wordt met circa 25 hectare uitgebreid ten behoeve van begrazing nabij Nieuwe Meer, begrazing nabij de camping en de ecologische verbindingszone nabij de Ringvaart.

46

Rustzone In deze zone ligt de nadruk op rust en natuurrecreatie. De natuurwaarde is iets lager dan in de natuurzone. Het beheer van de bosbeplanting is gericht op het doorbreken van de eenvormige structuur van het aangeplante bos. In een aangeplant bos zijn de bomen vaak van eenzelfde leeftijd. Door het maken van open plekken in het Bos ontstaat er ruimte voor een volgende generatie bomen en struiken en ontstaat er meer variatie in leeftijd en structuur. De bomen die worden omgezaagd blijven liggen, daardoor neemt ook het aandeel dood hout toe. Dit natuurlijke bosbeheer is gericht op verhoging van de natuurwaarden. Er zijn en komen geen recreatieve voorzieningen. Dat biedt rust aan dieren en bezoekers. Dit gebied is bij uitstek geschikt om extra natuur toe te voegen door bijvoorbeeld het aantal paden te verminderen. Voor evenementen en nieuwe voorzieningen is geen plaats, maar de rustzone biedt wel ruimte voor natuureducatie, wandelsport en hardloopwedstrijden. De opbouw van sportieve evenementen en activiteiten (start en aankomst) is alleen in de activiteitenzone toegestaan. Om nieuwe afspraken te maken over aanlijnen losloopgebieden in de rustzone volgt een separaat participatietraject hondenkaart Amsterdamse Bos met experts en belanghebbenden.

Activiteitenzone In deze zone ligt de nadruk op de cultuurhistorische aspecten van het landschap (zichtlijnen, monumentale lanen, bosranden en hoogteverschillen), en op sport en recreatie. Het gebied is parkachtig of wordt gedomineerd door recreatieve voorzieningen. Het beheer is gericht op handhaving of versterking van de landschapsstijl en de bestaande recreatiemogelijkheden. De activiteitenzone ligt in de drukstbezochte delen van het Bos (centrale as en randen) en bij grotere voorzieningen bij de doorgaande weg en herbergt alle recreatieve voorzieningen. Voor nieuwe recreatieve voorzieningen en (grotere) evenementen is alleen in deze zone plaats, als de

47

impact op flora en fauna beperkt is. Om nieuwe afspraken te maken over aanlijn- en losloopgebieden in de activiteitenzone volgt een separaat participatietraject hondenkaart Amsterdamse Bos met experts en belanghebbenden. Grote voorzieningen in de activiteitenzone zijn: ƒ

Geitenboerderij

ƒ

Camping het Amsterdamse Bos

ƒ

Klimpark

ƒ

Spa Zuiver

ƒ

Sportpark

ƒ

Het Bostheater

ƒ

Evenemententerrein Land van Bosse

6.2 Toetsingskader voorzieningen en evenementen Evenementen Het Bestemmingsplan Amsterdamse Bos (2018) van de gemeente Amstelveen is het toetsingskader voor alle evenementen. In het plan staan de locatieprofielen met het maximale aantal decibellen en aantal evenementen per locatie. Op het speciaal ingerichte evenemententerrein Land van Bosse zijn maximaal 7 geluidsdagen toegestaan. Zo kunnen we vrijetijdsbesteding accommoderen met respect voor de natuur. De eerste afweging van een evenement vindt altijd plaats in het Bos. Jaarlijks worden tientallen evenementen afgewezen omdat ze bijvoorbeeld niet passen in de agenda of niet aansluiten bij onze identiteit. Duurzaamheid en behoud recreatie en versterken van natuur zijn belangrijke kaders voor het Bos. We gaan duurzame relaties aan met organiserende partijen, bij voorkeur op basis van wederkerigheid. Deze organisatoren produceren met respect voor mens en omgeving. Ze zijn bereid tot social return, bijvoorbeeld door met stagiairs te werken. Bij nieuwe contracten met grote organisatoren streven we naar continuïteit en marktconforme (financiële) garanties, bijvoorbeeld in de vorm van (gedeelde) investeringen in infrastructuur, langlopende contracten en afspraken over exclusiviteit en duurzaam produceren. We willen een goede balans van muziekstijlen en doelgroepen.

Er is daarom geen ruimte voor nieuwe EDM evenementen (Electronic Dance Music). Tijdens grote internationale sporttoernooien betrekken we ook andere ondernemers in het Bos die satellietevenementen (muziek of theater) organiseren. Wij zijn ons bewust van het spanningsveld tussen festivalvermaak, commercie en overlast. Daarom streven we ernaar om de overlast terug te dringen, zonder dat het ten koste gaat van het festivalplezier. Te denken valt aan bredere segmentering, inrichting van het terrein, communicatie etcetera. De vraag naar evenementenlocaties in de regio stijgt maar de mogelijkheden zijn beperkt. Dat betekent dat wij in het Bos actiever kunnen programmeren en sturen op het aanbod. Samen met de bestaande attractieve evenementen, die vooral 30-plussers trekken, willen wij bewust programmeren met een steeds gevarieerder en aantrekkelijker aanbod van evenementen voor de verschillende doelgroepen. Evenementen (zonder geluidsoverlast) gericht op kinderen of jongvolwassenen, die passen binnen de missie en identiteit van het Bos (zie hoofdstuk 1), hebben daarbij prioriteit. Wij willen alleen diervriendelijke evenementen, daarom staan wij bijvoorbeeld grote (internationale) viswedstrijden in het afgesloten water van de Bosbaan niet toe.

48

foto: Niels Cornelis Meijer

Zondag is de drukste dag. Zo’n tien zondagen per jaar trekt het Bos meer dan 60.000 bezoekers. Daarom gaan we scherper afwegen of we grote evenementen op zondag toestaan. Ondernemers/ horeca In het Bos vervullen ondernemers tal van maatschappelijke functies. Particuliere exploitanten zijn verantwoordelijk voor voorzieningen als een klimpark, een spa, een pannenkoekenrestaurant, een geitenboerderij, een camping, maneges, kanoverhuur et cetera. Het Bos telt zes café-restaurants, met vaak een recreatieve voorziening zoals een spa of een manege. Deze voorzieningen zijn een waardevolle aanvulling op de recreatiemogelijkheden in het Bos. We krijgen daarnaast regelmatig aanvragen voor nieuwe voorzieningen en hebben een paar plekken waar kleinschalige ontwikkeling in samenspraak met bezoekers mogelijk is (zie paragraaf 4.1.). De eerste vraag bij de beoordeling is of de voorziening past bij de missie en identiteit van het Bos. De bedrijfsvoering van de voorzieningen bepaalt mede hoe bezoekers het Bos ervaren. Wij vragen van (nieuwe en huidige) ondernemers dat ze een aantoonbare relatie hebben of willen aangaan met het Bos.

Wij stellen de vraag: waarom kiest deze ondernemer voor het Bos? Bij de selectie van ondernemers en voorzieningen letten we op openbaarheid, financiële opbrengst, landschappelijke en natuurlijke inpasbaarheid, maatregelen op het gebied van duurzaamheid, social return, architectonische uitstraling, doelgroepen en omvang van de voorziening. Ook vinden we het belangrijk dat de ondernemer wil bijdragen aan de gezamenlijkheid in het Bos (ondernemersvereniging of bedrijven investeringszone). Bij de (eventuele) selectie van nieuwe exploitanten geven we bij

49

de aanbesteding/ prijsvraag kaders mee op het gebied van duurzaamheid, kwaliteit en serviceniveau. We streven naar meer diversiteit (in aanbod) in de horeca om aan te sluiten bij de wensen en behoeften van de bezoeker. We hebben wensen om gezamenlijk de kwaliteit en service te verbeteren. Bijvoorbeeld door aanleg van glasvezel wordt pinnen mogelijk bij de verschillende ondernemers in het Bos. We bouwen flexibiliteit in door korter lopende huurcontracten (5 + 5 jaar optie).

6.3 Spelregels voor gebruik Het gebruik van het Bos groeit. De verschillende bezoekers, met eigen wensen en behoeften, gaan elkaar op drukke momenten in het hoogseizoen in de weg zitten. Om de drukte in goede banen te leiden, hebben we huisregels. De boswachters zien erop toe dat die worden nageleefd. De gemeente Amsterdam heeft deze huisregels op grond van artikel 461 van het Wetboek van Strafrecht opgesteld (zie bijlage 4). Op bepaalde onderdelen is dit ook publiekrechtelijk verankerd in de APV van de gemeente Amstelveen, vooral de regels van het hondenbeleid.

50

7. Financiën

Structureel draagt de gemeente Amsterdam per saldo

Begroting 2019 Amsterdamse Bos

€ 4,2 miljoen bij aan de exploitatie van het Amsterdamse Bos.

Lasten

€ 4,8 miljoen

Baten*

€ 0,6 miljoen

Saldo

€ 4,2 miljoen

Daarnaast worden jaarlijks met de begroting wisselende bedragen toegekend voor de vervanging van kapitaalgoederen. Er is voor het beheer en onderhoud van het Amsterdamse Bos structureel een tekort van € 2,7 miljoen . Dit bedrag is gebaseerd op gemeentelijke normbedragen voor niveau C (sober) van de assets groen, civiele constructies, verhardingen en water in het Bos. Dit structurele tekort is ook de belangrijkste reden dat het

* Voornamelijk verhuur van terreinen en vastgoed, exclusief inkomsten uit erfpacht en parkeren in het entreegebied. Deze laatste opbrengsten zijn elders in de begroting van Amsterdam opgenomen.

achterstallig onderhoud de afgelopen jaren is toegenomen. De infrastructuur is op bepaalde onderdelen (bijvoorbeeld drainage, wegen en paden, bruggen en beschoeiingen) tachtig jaar oud en er is inmiddels veel achterstand op onderhoud. Op diverse plekken in het Bos ontstaan gevaarlijke situaties, bijvoorbeeld door verzakking en scheuren in het asfalt en funderingsproblemen bij de monumentale bruggen. Een aantal bestaande voorzieningen moet dan ook vervangen of gerenoveerd worden. Door achterstallig onderhoud is er een toename van risico en aansprakelijkheid. Er is een inhaalslag nodig om achterstallig onderhoud in het Bos in te lopen. In de komende begrotingsrondes en voorjaarsnota’s worden hiervoor voorstellen aan de Amsterdamse Raad voorgelegd. Daarvoor wordt gekeken naar de mogelijkheden binnen het programma Stadsbehoud, het Stedelijk Mobiliteitsfonds en middelen uit andere programma’s en sectoren die een relatie hebben met de groene stad . Voor 2021 heeft de Amsterdamse raad 6,5 miljoen euro be-

51

schikbaar gesteld onder meer voor renovatie van paden, bruggen en groen. Om het structurele te kort van € 2,7 miljoen voor regulier beheer en vervangingsinvesteringen op te lossen, bekijken we ook de mogelijkheden voor extra inkomsten en mogelijke besparingen. We zien daarvoor bijvoorbeeld kansen door tariefsverhoging voor verhuur vastgoed en evenementen en onderzoeken de vergoeding voor autogebruik als bijdrage aan het beheer en onderhoud van het Bos. Besparingen zitten in het verminderen van paden en daardoor lagere kosten voor zorgplicht.

52

Samenvatting Het Amsterdamse Bos kent hoge natuurwaarden. Het groen en het water van het Bos biedt ruimte aan een rijke variatie aan flora en fauna. Het is ook een uniek groengebied met volop sport- en recreatiemogelijkheden. Bezoekers geven het steevast een zeer hoge waardering. Door klimaatverandering en toenemende verstedelijking moeten we slim inspelen op de groeiende behoefte aan recreatie en de toenemende druk op de natuur. Met dit plan bereiden we ons voor op de toekomst door het verder vergroenen van het Bos. Ons doel is de natuur nog meer te beschermen en verbeteren, terwijl er ruimte blijft voor vrijetijdsbesteding. Deze hoofddoelstelling is ook leidend bij het formuleren van onze uitgangspunten en ambities. Onze ambities hebben we onderverdeeld in vier thema’s: 1. Beschermen: we beschrijven hoe wij de natuurwaarde voor de stedelijke omgeving willen behouden en versterken. Dit doen we bijvoorbeeld door extra stukjes natuur te ontwikkelen en bomen en dieren meer ruimte te geven door bijvoorbeeld teerhoudende, weinig gebruikte paden te verwijderen (minder verstoring). We werken toe naar een situatie waarin achterstallig onderhoud verleden tijd is en waarbij een oplossing is gevonden voor het structurele financiële tekort van het Bos. De gevolgen van klimaatveranderingen, plagen en ziekten worden gemonitord en aangepakt.

Daarnaast wordt beschreven dat duurzaamheidsmaatregelen bijdragen aan de klimaatdoelstellingen van de steden. Het landschappelijke en cultuurhistorische ontwerp is voor al deze ontwikkelingen het vertrekpunt. 2. Bereikbaar: hierin benadrukken we het belang van bereikbaarheid en toegankelijkheid van het Bos. De bereikbaarheid wordt verbeterd door aantrekkelijke fietsroutes (zoals Sportas) en betere doorgaande fietsroutes in het Bos, en door beter OV naar het Bos. We zetten ons in bij de Vervoersregio Amsterdam om bereikbaarheid van het Bos te verbeteren. Er komen goede alternatieven voor de auto. Toename van het auto- verkeer naar en in het Bos is ongewenst. Er wordt onderzoek verricht naar het vergoeden voor autogebruik op parkeerplaatsen in het gehele Bos met als belangrijke randvoorwaarde dat dit niet mag leiden tot enorme parkeerdruk in het gebied rond het Bos. De entree­ gebieden van het Bos worden verbeterd en we zorgen ervoor dat de paden en wegen in het Bos functioneel en toegankelijk zijn. 3. Benutten: we gaan de natuurwaarde verder verstevigen onder meer door aanleg van 7 hectare nieuwe natuur door het verwijderen van vooral teerhoudende paden/ fundering en bermen, aanleg van nieuwe ecologische verbindingen met poelen en het uitbreiden van begrazing door Schotse Hooglanders.

We gaan de ondernemers in het Bos activeren en faciliteren (door samenwerking, kennisdeling en eenduidigheid te organiseren). Voor enkele nieuwe kleinschalige voorzieningen schetsen we een kader waardoor de ontwikkeling naadloos kan aansluiten op de moderne behoeften van de bezoeker. Daarnaast gaan we ons als Bos verder ontwikkelen als groen decor voor natuureducatie en sportactiviteiten in de openbare ruimte. Bovendien willen wij de positie van het Bos als kunst- en cultuurbestemming verder uitbouwen, zowel op het Cultuureiland als in de openbare ruimte van het Bos. 4. Bekend: we gaan de veelzijdigheid van het Bos benadrukken. Zo helpen we de spreiding van de drukte in het Bos. We communiceren de bestaande en nieuwe huisregels van het Bos nog beter met de gebruikers. Ons doel en onze ambities zijn de strategische basis voor latere werkplannen waarin we met concrete projecten en activiteiten realiseren. De uitdagingen van het Bos gaan we uiteraard aan in nauwe samenwerking met onze partners en deelname van het publiek.

53

Bijlagen Bijlage 1 Uitvoeringsagenda Na vaststelling van het Bosplan moet het beleid worden uitgevoerd. Het plan bestendigt grotendeels de huidige situatie. Waar in het Bosplan wijzigingen in de werkwijze worden voorgesteld, worden die na vaststelling doorgevoerd voor zover zij geen financiële of personele gevolgen hebben en verdere besluitvorming niet nodig is. In de Amsterdamse Voorjaarsnota 2019 (VJN) en in het programma Stadsbehoud is geld gereserveerd om het achterstallig onderhoud weg te werken. Voor diverse beleidswijzigingen moet nog besloten worden over de financiering, via de reguliere begrotingscyclus en opname in het programma Stadsbehoud. Hieronder volgt een overzicht van de bestuurlijke besluiten in Amsterdam en te verwachten (be- stuurlijke) voorstellen voor de komende jaren. Daarbij is prioriteit gegeven aan zaken die van belang zijn om de huidige kwaliteit te verbeteren (vooral groot onderhoud en het wegwerken van achterstallig onderhoud). Ook projecten die al in voorbereiding zijn, krijgen prioriteit. Projecten die nieuwe kwaliteiten toevoegen, maar waarvoor nog geen financiering is, zullen vanaf 2021 worden uitgevoerd. Denk daarbij aan kleinschalige recreatieve voorzieningen, ontwikkeling cultuureiland en verbetering van de entrees. Hoe we vormgeven aan de uitvoering hangt af van de opgave.

Als Bosorganisatie verbinden we ons meer en meer met de omgeving, betrekken we gebruikersgroepen bij de uitvoering en verdiepen we de samenwerking met partners. Soms kiezen we ervoor om traditionele regels op te stellen, een andere keer kiezen we zelf voor een bepaalde richting van ontwikkeling. Denk aan het opknappen van oevers en inrichting van ecologische verbindingen. Beschermen Actie: Wegwerken achterstallig onderhoud Een belangrijke opgave is het wegwerken van achterstallig onderhoud aan voorzieningen, groen, paden en bruggen. Op basis van NEN inspectiegegevens en SSK ramingen wordt jaarlijks een incidentele aanvraag ingediend binnen het Amsterdamse programma Stadsbehoud. Doel is het achterstallig onderhoud binnen 5 jaar weg te werken, waarbij de bruggen en paden prioriteit krijgen. Bij renovatie van paden en bruggen worden transportroutes verzwaard, zodat alle delen van het bos voor werkverkeer worden ontsloten. Actie: Duurzaam instandhouden Amsterdamse Bos Met de uitvoering van nieuwe meerjaren onderhoudsprogramma’s voor onder meer verhardingen, bruggen en groen wordt het Bos duurzaam instandgehouden. Het Bos is in alle assets van de gemeente Amsterdam opgenomen. Er ligt wel een opgave om de duurzame instandhouding van het Bos te financieren (zie hoofdstuk 7). Actie: Actualisatie beheerplan Het beheerplan van het Bos hangt samen met het bestemmingsplan en aanlegver-

54

gunningstelsel, waar de belangrijkste cultuurhistorische kenmerken geborgd zijn. Daarom is een actualisatie van het beheerplan nodig. Actie: Actualisatie handhavingsplan Boswachterij De boswachter is gastheer van het Bos en handhaving van regels hoort daarbij. Het handhavingsplan bepaalt de prioriteiten voor handhaving de komende jaren. Het betreft naast dagelijkse handhaving onder meer specifieke handhavingscampagnes op bepaalde gebieden. Actie: Actualisatie aanlijn- en losloopgebieden voor honden Een mogelijke aanpassing van de aanlijn- en losloopgebieden wordt in een participatief proces verder opgepakt. We gaan in gesprek met belanghebbenden en experts over de mogelijke aanpassingen en de verheldering van regels voor honden(-bezitters) om tot definitief voorstel te komen. Actie: Beplantingsplan sportpark De beplanting op sportpark en langs de museumspoorlijn ter hoogte van sportpark is een belangrijk aandachtspunt. In deze omgeving wordt gekeken naar de vitaliteit van bomen, vervanging van bomen (indien noodzakelijk) en extra aanplant van bomen. Hierover vindt nadere afstemming plaats met omwonenden en sportverenigingen. Actie:. Professionaliseren van monitoring Flora en Fauna De monitoring van het Bos gaan we verder professionaliseren. Sinds 2011 wordt er ten behoeve van de Subsidie Natuur- en Landschapsbeheer structureel gemonitord.

Voor de eigen bedrijfsvoering en het sturen op (bezoekers)beleid en beheer is een verdere professionalisering van de monitoring en het aansturen daarvan wenselijk. Het monitoringsplan voor het Amsterdamse Bos uit 2011 zal daarvoor worden geactualiseerd.

55

Bereikbaar Actie: Onderzoek naar vergoeding voor autogebruik op parkeerplaatsen In 2018 is een vergoeding voor autogebruik ingevoerd in het entreegebied van het Amsterdamse Bos. De eerste resultaten zijn goed. Het aantal auto’s van langparkeerders van de Zuidas en de buurt is flink gedaald, waardoor er op de meeste dagen weer plek is voor de Bosbezoeker. Wel is er, zoals verwacht, een zogenaamd ‘waterbedeffect’ naar bijvoorbeeld de Nieuwe Kalfjeslaan. en is de parkeerdruk in omliggende gebieden opgelopen. Om dit te verminderen en fietsen, ov en wandelen verder te promoten, onderzoekt Amsterdam of op meerdere plekken in het Bos een vergoeding voor autogebruik ingevoerd kan worden. Belangrijke randvoorwaarde bij dit onderzoek is dat de vergoeding voor parkeren niet mag leiden tot extreme parkeerdruk in het gebied om het Bos. De opbrengsten gaan direct naar beheer en onderhoud van het Bos (zie het Twiske model: privaatrechtelijke ver- goeding voor parkeren achter slagbomen). Actie: verbeteren en promoten van openbaar vervoer. 1. Aanbieden van deelfietsen bij de belangrijkste OV haltes naast het Bos. 2. Wijzigen namen van belangrijke haltes naast het bos. 3. Verbeteren communicatie bos bereikbaarheid met OV.

Actie: Fietsen van, naar en in het Bos Mede vanwege de toenemende drukte, meer snelle en grote fietsen (zoals e-bikes, speed pedelecs en bakfietsen), meer buitensporters zoals hardlopers, meer wandelaars en ook vanwege bezoekers met honden is het belang- rijk, voor de verkeersveiligheid, dat er niet te hard wordt gefietst. Dit vraagt om een evaluatie van het

56

huidige beleid van geen gescheiden fiets- en wandelpaden. Daarnaast is er steeds meer vraag naar regionale (doorgaande) fietsroutes door het Bos. Tenslotte vraagt de toename van het aantal fietsers ook om een onderzoek naar fietsparkeerplaatsen. We gaan daarom, samen met de Vervoerregio Amsterdam, nadrukkelijker kijken naar fietsen van, naar en in het Bos, als onderdeel van een onderzoek naar de bredere bereikbaarheid van het Bos. Ook de doorgaande weg in het Bos is onderdeel van deze studie (nu alleen voor gemotoriseerd verkeer). Actie: onderzoek herinrichting doorgaande weg Er is veel sluipverkeer door het Bos. Samen met de Vervoerregio Amsterdam onderzoeken we hoe we het sluipverkeer kunnen inperken. Dit onderzoek koppelen we aan het vorige onderzoek over fietsen. Actie: Bewegwijzering in het Bos en naar het Bos verbeteren Zichtbaar en vindbaar: om de veelzijdigheid van het Bos onder de aandacht te brengen is een goede bewegwijzering onontbeerlijk. Wij brengen de bewegwijzering op orde voor zowel fietsers als wandelaars. Benutten Actie: ontwikkelen cultuureiland Met het Cultuureiland beogen we een plek waar het hele jaar door kunst en cultuur geprogrammeerd wordt. De eerste fase (uitvoering 2021) is een verbetering van het achterstallig onderhoud en een herinrichting van het terrein. Daarnaast onderzoeken we of we het Bostheater een extra kwaliteitsimpuls kunnen geven.

We denken aan een nieuw horecapaviljoen, flexibele openbare verlichting, glasvezel en mogelijkheden om het hele jaar door te programmeren.

57

Actie: herinrichting groene ontvangst in entrees Hoofdentree: Wij vinden het van belang dat de “Sportas-route” zo goed mogelijk wordt opgenomen in onder meer de hoofdentree van het Bos. De kop van de Bosbaan, de hoofdentree van het Amsterdamse Bos, moet een ontvangst- en verblijfsplek zijn waar de fietser en voetganger centraal staan en de auto te gast is. Op dit moment overheerst de auto en zijn de oversteken van fietsers en voetgangers onduidelijk en onveilig. Daarnaast kunnen de voorzieningen in de hoofdentree een kwaliteitsimpuls gebruiken. Mede door ruimtegebrek wordt het rommeliger in het entree-gebied. Het informatiecentrum de Boswinkel is onvoldoende uitnodigend voor het publiek. Samen met de ondernemers in het gebied gaan wij een plan maken om de hoofdentree te verbeteren. Ook de toegangen in het zuidelijk deel (Oude Dorp en Bosrandweg) hebben een hoog kruip-door-sluip-door- gehalte, missen de uitstraling van een entree en de routing is soms onduidelijk. Deze entrees willen we ook herinrichten. Acties: Natuurontwikkeling (zie kansenkaart 4.1.) We gaan locaties vergroenen en meer ruimte geven aan flora en fauna, door: ƒ

Verbeteren waterkwaliteit en ecologie

ƒ

Vergroten biodiversiteit door uitbreiding van begrazing

ƒ

Kwaliteitsimpuls leefgebied water- en rietvogels

ƒ

Vergroten bosareaal, onder meer door verwijderen paden

ƒ

Versterken ecologische verbindingen

ƒ

Vergroten biodiversiteit door kwaliteitsimpuls graslandbeheer

ƒ

Opzetten monitoringsprogramma flora en fauna

Actie: ontwikkeling kleinschalige recreatieve voorzieningen De ontwikkellocaties in het Amsterdamse Bos gaan we samen met bezoekers en ondernemers ontwikkelen. Veel private partijen hebben de afgelopen jaren interesse getoond in deze locaties en objecten. We maken per locatie een plan, waarbij we aansluiten bij de wensen en behoeften van de Bosbezoeker. Insteek is ook dat de herontwikkeling de begroting van het Bos structureel verbetert. Actie: renovatie Bosbaancomplex (sport) Het Bosbaancomplex is een Rijksmonument. Onderzoek heeft aangetoond dat vooral de botenloodsen en de betonnen steigerelementen kampen met achterstallig onderhoud. Ook valt er op het gebied van duurzaamheid nog veel te winnen, met name op het gebied van energiebesparing. Actie: Uitvoeren agenda duurzaamheid Het Amsterdamse Bos levert een bijdrage aan de verduurzaming van de stedelijke omgeving en de klimaatdoelstellingen van de gemeente Amsterdam. Wij beoordelen initiatieven op duurzaamheid, zowel op het gebied van energie- en milieubeleid als op sociaal-maatschappelijke gebied. In bijlage 5 staan de duurzaamheidsacties van het Bos. De komende jaren blijft duurzaamheid een belangrijke randvoorwaarde voor alle lopende en nieuwe projecten en activiteiten. Actie: inkomsten verhogen t.b.v. duurzaam bosbeheer. 1.

We ontwikkelen een sponsorplan en benaderen bedrijven om bijvoorbeeld Schotse Hooglanders of bankjes te adopteren.

58

2. We verhogen (huur) tarieven van vastgoed, evenementen en (nieuwe) recreatieve voorzieningen. 3. Onderzoek naar vergoedingen voor autogebruik Actie: opstellen en uitvoeren vrijwilligersplan. Al vele jaren kent het Bos actieve vrijwilligers. Het ‘Vogeleiland’ is een mooi voorbeeld van hoe vrijwilligers een stuk Bos hebben omgevormd tot een paradijselijke heem-parktuin. Dit voorbeeld kan navolging krijgen: concrete uitwerkingen van de participatiesamenleving die de metropool bijvoorbeeld met stadslandbouw verrijken. Bovendien liggen er kansen om meer vrijwilligers in te zetten, bijvoorbeeld als gastheer of gastvrouw in de Boswinkel, als natuurgids en bij het geven van rondleidingen. Het bijhouden van verschillende flora- en faunasoorten door vrijwilligers krijgt meer aandacht. Actie: besturingsmodel en financiering. Amsterdam en Amstelveen willen op korte termijn opties in beeld hebben over een gezamenlijke verantwoordelijkheid voor het Bos. Hiervoor worden samen mogelijke formele constructies van zeggenschap en financiering verkend. Actie: Het opstellen van nieuwe criteria op voor (nieuwe) voorzieningen en ondernemers In het Bos vervullen ondernemers tal van maatschappelijke functies. Deze voorzieningen zijn een waardevolle aanvulling op de recreatiemogelijkheden in het Bos.

We krijgen daarnaast regelmatig aanvragen voor nieuwe voorzieningen en hebben een paar plekken waar kleinschalige ontwikkeling mogelijk is . We stellen criteria op waar zittende en nieuwe ondernemers aan moeten voldoen. Actie: plan openbare toiletvoorzieningen Op meerdere locaties in het Bos is behoefte aan openbare toiletten. Er wordt een toilettenplan opgesteld waarin ingegaan wordt op onderwerpen als verduurzamen van bestaande toiletgebouwen, aanleg van riool en uitbreiden van enkele toiletvoorzieningen. Bekend Actie: Bezoekersmonitoring en tellingen Eens in de vier jaar doen wij een recreatieonderzoek naar de behoeften en wensen van onze bezoekers en tellen we onze bezoekers. Actie: herijken communicatiemiddelen en -kanalen Wij herijken onze set communicatiemiddelen en –kanalen, onder meer gebaseerd op de bezoekersonderzoeken. Doel vooral meer bekendheid voor de natuur educatieve rol van het Bos voor de stad. Met ondernemers in het Bos bekijken wij wat de mogelijkheden zijn om gezamenlijk als Bos naar buiten te treden. Actie: campagnematige aanpak drukte en gedrag Wij onderzoeken hoe we het gedrag van bezoekers kunnen beïnvloeden om spanningen vanwege drukte tussen bezoekersgroepen in het Bos te verminderen. Daarnaast onderzoeken wij het effectief campagnematig inzetten en uitvoeren van com-

59

municatie. Actie: verhelderen regels We willen de huisregels kritisch bekijken en verduidelijken. Veel regels zijn er al maar nog niet bekend zoals het verbod op rijden en lopen op de ruiterpaden of de opruimplicht voor hondenpoep. Als er duidelijke, zichtbare regels zijn, wordt het ook makkelijker voor de bezoekers om elkaar te helpen of aan te spreken.

Bijlage 2 Natuurontwikkeling Amsterdamse Bos Flora en fauna Het Amsterdamse Bos is een belangrijk leefgebied voor zeldzame en bedreigde soorten van moerassen en laagveen. Met het ouder worden van het Bos komen er steeds meer bossoorten voor. Inmiddels broeden in het Bos boomklevers, boomkruipers, kleine bonte spechten, raven, uilen (bosuil, ransuil), en roofvogels (buizerd, sperwer, havik, torenvalk en boomvalk). Voor de watervleermuis, eekhoorn, ringslangen bunzing is het Bos het belangrijkste leefgebied in de regio. De waterpartijen in het Bos vormen deels een ecologisch netwerk en zijn belangrijk voor de flora en fauna. In 1999 en 2005 is het zuidelijk deel uitgebreid met het Schinkelbos (45 hectare). Hier komen veel broedvogels voor. Naar een natuurlijker bos De omvorming van een zichtbaar aangeplante structuur tot een natuurlijker bos biedt kansen voor de natuur. Open en gesloten plekken wisselen elkaar af. Jonge en oude bomen komen naast elkaar voor. Door omgezaagde (of omgevallen) bomen te laten liggen, is het aandeel dood hout toegenomen. Veel soorten zoogdieren, vogels, insecten planten, paddenstoelen en mossen profiteren hiervan. Er zijn 500 paddenstoelsoorten in het bos waargenomen, waarvan er 28 voorkomen op de Rode Lijst van zeldzame of bedreigde soorten. Ook begrazing door Schotse hooglanders bevordert de natuurwaarde.

De oeverlanden van de Nieuwe Meer en de Amstelveense Poel zijn restanten van het oorspronkelijke veenlandschap. De gebieden danken hun hoge natuurwaarde aan een afwisseling van natuurtypen zoals nat grasland, rietland en diverse soorten moerasbos. Wij houden dit door arbeidsintensief beheer in stand.

60

Gebied

Vegetatie

Fauna

Beheer

Ontwikkelingen

Oeverlanden Amstelveense Poel

Veenmosriet-land, nat schraalland, welriekende nachtorchis, ronde zonnedauw

Ringslang

intensief, in stand houden bijzondere veenmos- en rietlandvegetaties door maaien en afvoeren

Cyclisch afplaggen is nodig om natuurlijke successie richting bos tegen te gaan. Het opzetten van het waterpeil zoals uitgevoerd in 2005 is mogelijk ook in andere delen van de oeverlanden wenselijk. Rijnland zet in op verbetering waterkwaliteit door defosfatering en aanleg natuurvriendelijke oevers. Grootschalig onderhoud aan paden, landhoofden en damwanden is op korte termijn noodzakelijk.

Rietlanden ten zuiden van de Nieuwe Meer (inclusief Land van Bakker)

Moeras, overjarig riet en bos. Veenmos-rietland.

bruine kiekendief, kleine en grote karekiet, rietgors, blauwborst, waterral, roerdomp. Rode-Lijstsoorten: snor en rietzanger

intensief, in stand houden bijzondere veenmos- en rietlandvegetaties door maaien en afvoeren, kappen (grote) bomen

Cyclisch afplaggen is nodig om natuurlijke successie richting bos tegen te gaan. In 2008 is al een gedeelte van de rietlanden afgegraven. Het verwijderen van boomopslag en afplaggen van de andere terreindelen is inmiddels noodzakelijk. Rijnland zet in op verbetering waterkwaliteit door de aanleg van natuurvriendelijke oevers langs de Nieuwe Meer (2020).

Open weideland-schap polder Meerzicht (22 hectare)

Kruiden- en faunarijk grasland

Water- en rietvogels, Dagvlinders, libellen, kleine zoogdieren

gericht op botanische ontwikkeling graslanden in combinatie met goede omstandigheden water- en rietvogels. Maaien en beweiden.

Weidevogelstand gedecimeerd (landelijke trend, predatie o.a. door vos). Verbeteren omstandigheden voor water- en rietvogels, insecten en oeverplanten door gedeeltelijk opzetten waterpeil en aanleggen natuurvriendelijke oevers.

Graslanden

Kruiden- en faunarijk grasland

Maaien en Dagvlinders, libellen, kleine afvoeren zoogdieren

Parkbos

Afwisseling van verschillende bostypen, gemengd loofbos, ongemengd naaldbos.

Holenbroeders, vleermuizen, boommarter, eekhoorn

Dunningen op toekomstbomen niveau.

Sterfte van bomen, essentaksterfte (es), letterzetter (spar) en beuk (oorzaak onbekend). Monitoring en plan van aanpak ziekten en plagen.

Natuurbos

Bosvogels, Gemengd loofbos, struc- kleine zoogdieren tuurrijk (afwisseling van grotere open plekken met struiken en jonge bomen en meer gesloten bosopstanden)

Omvormingsbeheer, periodiek open houden van 10% bosoppervlakte).

Ook hier de gevolgen van boomaantastingen volgen. Nadruk daarbij ligt hier op natuurlijke verjonging. Verhogen natuurwaarde door verwijderen paden en omvorming bosranden.

Kwaliteitsimpuls door kleinschalig en afwisselend maaibeheer. Inbrengen sleutelsoorten zoals grote ratelaar.

61

Gebied

Vegetatie

Fauna

Beheer

Ontwikkelingen

Gebied Schinkelbos

Begraasd landschap met kleinschalige afwisseling van moeras, grasland en bos

Vogels van moeras en halfopen landschap

Begrazing, verwijderen boomopslag uit moeras

Vergroten variatie door gemengde begrazing met paarden en koeien (nu alleen nog koeien). Oktober 2019 start een proef met begrazing met Exmoor pony’s.

Ecologische verbin-dingszones, Groene As, ecolint en waterentree

Kruiden- en faunarijk grasland, struweel, bosranden, poelen, natuurvriendelijke oevers

Ringslang, waterspitsmuis, watervleermuis

Maaien en afvoeren, periodiek terugzetten

Aanleg EVZ Groene AS in 2017 tussen oeverlanden Nieuwe Meer en Schinkelbos, langs de Ringvaart en de natuurzone rond het land van Bosse. Komende jaren monitoren ontwikkeling. In 2019 aanleg Waterentree, impuls natuurkwaliteit door aanleg poelen.

Blankvoornbrasemtype, snoek-blankvoorntype

Jaarlijks maaien en afvoeren van waterplanten

Sinds 2012 verbetering doorzicht en ecologische kwaliteit door groei waterplanten. Gunstig voor gevarieerde visstand en insecten. Ten koste van bevaarbaarheid waterlopen. Monitoring waterplanten en plan van aanpak overlast waterplanten.

Watergangen en vijvers

Bijlage 3 Wet- en regelgeving Wetgeving Landelijk heeft het Bos te maken met de wet Natuurbescherming. De wet Natuurbescherming beschermt de instandhouding van in het wild levende planten- en diersoorten. Het Amsterdamse Bos heeft ook te maken met de Boswet. Dat betekent onder meer dat er in veel gevallen geen melding- en herplantplicht is voor het kappen van bomen. Wegenverkeerswet. De ruiterpaden vallen bijvoorbeeld onder de wegenverkeerswet en worden aangegeven door verkeersbord G09 (ruiterpad). Dit pad is speciaal aangelegd om met paarden te bewandelen, hier mag officieel niet gewandeld of gefietst worden. Luchthaven indelingsbesluit Het Amsterdamse Bos valt binnen het beperkingengebied van Schiphol, vastgelegd in het Luchthaven indelingsbesluit (LIB). In dit gebied gelden hoogtebeperkingen, beperkingen ten aanzien van vogelaantrekkende bestemmingen en bebouwing in verband met de geluid- en externe veiligheid. Eigendom Het Amsterdamse Bos is eigendom van en in beheer bij de gemeente Amsterdam. De gemeente Amsterdam draagt daarom de meeste kosten, ook al ligt het Bos grotendeels op het grondgebied van de gemeente Amstelveen. Amsterdam heeft privaatrechtelijke bevoegdheden, bijvoorbeeld voor het verlenen van huurcontracten en opstalrechten. Amstelveen is verantwoordelijk voor het verlenen van vergunningen, opstellen van verordeningen en (herziening van) bestemmingsplannen.

62

Bestemmingsplannen Er zijn drie bestemmingsplannen op het Amsterdamse Bos van toepassing. Bestemmingsplan Amsterdamse Bos (Amstelveen, 2018), bestemmingsplan jacht-havengebied inclusief noordkant Bosbaan (Amsterdam, 2016) en bestemmingsplan Schinkelpolder (Aalsmeer, 2015). Er is een terughoudend beleid met betrekking tot bebouwing van het Bos. Het bestemmingsplan Amstelveen beschermt het cultuur-historisch ontwerp van het Bos, daarnaast geeft het kaders voor evenementen in het Bos. Zorgplicht Het Amsterdamse Bos werkt volgens de gedragscode Flora en Fauna van de gemeente Amsterdam. De zorgplicht geldt altijd en voor alle planten en dieren, of ze beschermd zijn of niet, ook als er ontheffing of vrijstelling is verleend. APV De APV van Amsterdam behandelt het Amsterdamse Bos nauwelijks, aangezien het Bos grotendeels binnen de grenzen van de gemeente Amstelveen ligt. In de APV van Amstelveen zijn onder meer de regels over hondenuitlaatcentrales en aanlijn- en verbodsgebieden voor honden aangegeven. Het hoofd van het Amsterdamse Bos is namens B&W van de gemeente Amstelveen gemandateerd om vergunningen uit te geven aan bedrijven die beroepsmatig honden uitlaten in het Bos. Bosbaanconvenant Over de Bosbaanwegafsluitingen zijn afspraken met de roeibond (KNRB), vastgelegd in een convenant.

Het maximum van vijf weekeinden exclusief de noodzakelijke afsluitingen van de volg weg voor incidentele grote meerdaagse evenementen, zoals een WK roeien. Overeenkomsten recht van opstal, huur en erfpacht Veel percelen en gebouwen zijn in erfpacht, in verhuur of recht van opstal uitgegeven. Hierin staan voorwaarden over bijvoorbeeld openingstijden en gebruik. De looptijden variëren van 5 jaar tot langer dan 20 jaar. Een aantal overeenkomsten moeten op korte termijn worden herzien, waaronder de camping Amsterdamse Bos, openluchttheater en de kiosken. Evenementenvergunningen De gemeente Amstelveen verstrekt evenementenvergunningen. Daarnaast sluit het Bos gebruiksovereenkomsten af met evenementenorganisaties. Hierin staan onder meer voorwaarden voor financiën, schadeherstel, verkeersafwikkeling, afspraken over op- en afbouwtijd, de oplevering van het terrein en veiligheidsgaranties. Kaderrichtlijn water Rijnland Er zijn ingrijpende maatregelen nodig om de kwaliteit van het water te verbeteren. Om tegemoet te komen aan de wettelijke eisen die worden gesteld in de Kader-richtlijn Water heeft het Hoogheemraadschap van Rijnland een plan opgesteld een strategische samenwerkingsagenda opgesteld tussen de gemeente Amstelveen, Rijnland en de gemeente Amsterdam. Dit plan voorziet in een projectenoverzicht

63

met gedeelde financiering (baggeren, aanpak pfos-vervuiling, aanpak dijklichamen en de aanleg van natuurvriendelijke oevers). Beleid Amsterdam ƒ

Coalitieakkoord Amsterdam

ƒ

Evenementenbeleid

ƒ

Landschapsvisie: Uitgangspunten van de landschapsvisie zijn respect voor flora en fauna, cultuurhistorie en duurzaamheid. En er worden onderwerpen voor een samenhangend programma geformuleerd met acties gericht op recreatie, klimaat, ontwikkeling en financiering en de Amsterdamse voedselstrategie. mgevingsvisie: Alle overheden werken aan een ‘Omgevingsvisie’, een langetermijnstrategie voor de ontwikkeling en inrichting van de openbare ruimte in een gemeente. In Amsterdam is dit proces volop gaande en het Bosplan dient ook als input voor de omgevingsvisie.

ƒ

Groenvisie: Ook hier is het startpunt dat de groei van de stad maar ook het klimaat vraagt om een nieuwe visie op het groen. Het Amsterdamse Bos vormt een belangrijk onderdeel van de Groenvisie. Het is het gebied om de spreiding van het bezoek en het vraagstuk van goed onderhoud en kwaliteit met een groeiend bezoek in de praktijk te gaan realiseren.

ƒ

ZWASH (Zuid West Amsterdam, Schiphol, Hoofddorp): de ontwikkelingen ten noorden van het Nieuwe Meer (kop van de “Bosscheg” zoals beschreven in de “Scheggenvisie”, maar onderdeel van het project).

Beleid Amstelveen ƒ

Coalitieakkoord Amstelveen

ƒ

Evenementenbeleid: Publiekrechtelijk; festivals, vergunning trajecten

ƒ

Bestemmingsplan: de bestemmingsplannen die van toepassing zijn in het Bos dienen in overeenstemming te zijn met provinciaal beleid. In het Bos gaat het dan in de eerste plaats om het bestemmingsplan van de gemeente Amstelveen met als vastgelegde hoofdbestemming natuur en recreatie, met uitzondering van festivalterreinen en bebouwing.

ƒ

Toerismebeleid/ accommodatienota

ƒ

Mobiliteitsvisie Amstelveen, Visie Buitensport

Beleid Provincie ƒ

Ook De Provincie Noord-Holland heeft een belangrijke verantwoordelijkheid voor de natuur. In het recente programma-akkoord stelt de Provincie onder andere dat zij de biodiversiteit wil vergroten en een landschapsfonds wil instellen.

ƒ

Het Bos is een natuurgebied en onderdeel van het Natuur Netwerk Nederland, zonder het festivalterrein en de bebouwing. De specifieke natuurtypen binnen het Amsterdamse Bos zijn vastgelegd door de Provincie.

64

Bijlage 4

Huisregels op basis van artikel 461

Honden Er zijn aanlijn- verbods- en losloopgebieden voor honden. Waar ze aangelijnd moeten worden of verboden zijn, wordt dat met borden aangegeven. De keuze van de aanlijn- en verbodsgebieden wordt vooral gebaseerd op flora- en faunabescherming en het vermijden van aanvaringen met overige bezoekers. Waar honden vrij mogen lopen, is het verplicht om je hond onder toezicht te houden en niet te laten struinen of jagen door de bospercelen. Uiteraard dient overlast voor andere bezoekers voorkomen te worden. Net als in de rest van de gemeente is het ook in het Amsterdamse Bos verplicht om hondenpoep meteen op te ruimen. Hondenuitlaatcentrales In het Bos is een beperkt aantal vergunningen beschikbaar voor het bedrijfsmatig uitlaten van honden. Inmiddels zijn alle commerciële uitlaatcentrales die actief zijn in het Amsterdamse Bos gelegaliseerd en vergund. Aan deze vergunning zijn verschillende voorwaarden verbonden waar de hondenuitlaatcentrale zich aan dient te houden. Bijvoorbeeld het dragen van herkenbare bedrijfskleding, contact tussen verschillende groepen honden moet voorkomen worden en de honden dienen onder toezicht te staan. Commercieel gebruik Het op een commerciële manier gebruik maken van het Amsterdamse Bos is niet toegestaan, tenzij daarvoor schriftelijk toestemming is verleend door het Amsterdamse Bos.

Voorbeelden van commercieel gebruik zijn commerciële sportieve activiteiten, hondenuitlaatcentrales, foto- en filmopnames en evenementen. Daarnaast is, afhankelijk van aard en omvang, een publiekrechtelijke vergunning nodig van de gemeente Amstelveen. Open vuur en barbecue Open vuur maken in het Amsterdamse Bos is niet toegestaan in verband met de schade, overlast en het brandgevaar dat dit met zich meebrengt. Barbecueën in het Amsterdamse Bos is toegestaan, mits andere bezoekers er geen hinder van ondervinden en er geen schade ontstaat. Er zijn meerdere openbare barbecueplekken in het Bos. Motorvoertuigen, brom- en snorfietsen Het Bos is, behalve op de doorgaande weg, een voetgangerszone waar fietsers zijn toegestaan en is verboden terrein voor al het gemotoriseerd verkeer. Alleen voor zeer speciale gelegenheden kan een toestemming worden aangevraagd. Waar brom- en snorfietsen mogen rijden wordt dit ter plaatse aangegeven. Planten of paddenstoelen plukken Het is niet toegestaan planten of paddenstoelen te plukken, te verzamelen, af te snijden, uit te steken, te vernielen, te beschadigen, te ontwortelen of op enigerlei andere wijze van hun groeiplaats te verwijderen.

65

Zwemmen In de Grote Vijver is een officiële zwemlocatie. Op dit moment wordt een officiële zwemlocatie in de Nieuwe Meer onderzocht. Daarvoor wordt het water 2 jaar bemonsterd. Ongeorganiseerd zwemmen in de Bosbaan is niet toegestaan.

Bijlage 5 Duurzaamheidsdoelstellingen Duurzaamheidsthema Amsterdamse Bos

Doelstelling

Energie

Verbeteren isolatie bestaande eigen gebouwen en verbeteren klimaatbeheersing. Nieuwbouw cultuureiland CO2 neutraal en duurzaam materiaalgebruik Alleen (tijdelijke) verlichting led Stimuleren ondernemers in Bos om gebouwen te isoleren; collectief inkopen zonnepanelen Stimuleren ondernemers om gebouwen co2-neutraal of milieuvriendelijker te verwarmen Vervangen cv-installatie botenloods/kleedkamers voor energiezuinige installaties Evenementenorganisaties maken gebruik van groene stroom (vaste stroomaansluiting) of andere duurzame energiebronnen voor het produceren van het evenement Evenementenorganisaties maken gebruik van een energiebesparend plan Evenementenorganisaties maken gebruik van led-verlichting op en rondom het terrein

Circulaire economie

Gescheiden afvalbakken bij onszelf, ondernemers, evenementenorganisaties en verenigingen opnemen in verhuurvoorwaarden Hergebruik organisch afval in het Bos. Compostering Uitwisselen van grondstofstromen (mest, voedsel) Aanbod voedsel bij ondernemers en evenementenorganisaties Hergebruik hemelwater voor diverse doeleinden Toiletten zelfreinigend doorspoelen met hemelwater (inclusief openbare toiletten). Hergebruik hout verhogen; Onder meer hout verwerken tot beschoeiingen. Stadslandbouw voor bijvoorbeeld clubhuizen, cultuureiland en evenementen Oppervlaktewater gebruiken voor nieuwe aanplant (in plaats van drinkwater) Evenementenorganisaties maken gebruik van duurzame materialen en faciliteiten op het terrein. Denk aan: hardcups, spoeltoiletten, milieuvriendelijk toiletpapier Evenementenorganisaties nemen maatregelen om afval te verminderen en te scheiden Evenementenorganisaties zorgen dat decor materialen na afloop van het evenement niet worden weggegooid maar worden hergebruikt/gerecycled

Mobiliteit

Elektrische voertuigen/vervoeren in het Bos; Slimme logistiek – aan en afvoer van zaken (ook met betrekking tot evenementen) Extra aandacht voor mobiliteit van bezoekers Bos (terugdringen/ontmoedigen autogebruik/onderzoek naar invoeren vergoeding voor autogebruik) Elektrische laadpalen op alle parkeerplaatsen Elektrische ponten Nieuwe Meer en Ringvaart Autobewegingen in het Bos beperken. Auto-ontheffingen worden beperkt

66

Duurzaamheidsthema Amsterdamse Bos

Doelstelling

Klimaatbestendigheid

Rainproof Bos, nieuwe drainage op (speel)weiden, verbeteren goten/kolken, vervangen door wadi’s

Bewustwording in het Bos

Zorgen dat bezoekers, ondernemers en (sport)verenigingen zich bewust zijn van de duurzaamheidsopgave en hun eigen gedragskeuzes daarin. Evenementenorganisaties betrekken personen met een afstand tot de arbeidsmarkt bij het evenement Evenementenorganisaties en ondernemers zorgen dat bezoekers de keuze hebben om verantwoorde en gezonde catering te nuttigen Waterhappers vernieuwen/ stimuleren waterdrinken

Ecologie en Biodiversiteit

Vergroten biodiversiteit onder meer aanleg ecologische verbindingszones

Bijlage 6 Natuurwaardenkaart Amsterdam

67

Bijlage 7 Uitkomsten participatie Expertsessies: vooruitlopend op het schrijven van het bosplan zijn er in totaal vijf expertsessies georganiseerd (vier in april en één in juni). Bij elke expertsessie waren meerdere tafels waar uiteenlopende stellingen de deelnemers uitnodigden tot gesprek. Online participatie: in oktober/november kon een online vragenlijst ingevuld worden over het Bos. In 7 stellingen/vragen werd gevraagd naar de mening en voorkeuren van de bezoekers van het Bos. In totaal hebben 3110 mensen deze vragenlijst ingevuld Rondetafelgesprekken: halverwege november hebben +/- 15-20 mensen deelgenomen aan een rondleiding door het bos met aansluitend een rondetafelgesprek. In deze sessie werd het ontwerp van het Bosplan besproken en konden de deelnemers aanscherpingen aanbrengen.

Beschermen Opbrengst

Verwerking

Bosplan

Tijdens expertsessie kwam naar voren dat de scheiding van (wandelen fiets)paden een oplossing kan bieden voor aanvaringen tussen verschillende gebruikersgroepen in het Bos. In de online participatie werd deze maatregel gesteund door 38% van de deelnemers.

Het functioneler maken van ons padennet heeft de aandacht.. We zetten stevig in op langzaam verkeer in het Bos. Het beleid voetgangersgebied waar fietsers te gast zijn, wordt geëvalueerd. Met diverse partijen maken we een plan voor fietsen van, naar en in het Bos. Van fiets parkeren tot aansluiten op regionale fiets netwerken.

3.1

Deelnemers aan de expertsessie en de rondetafelgesprekken benadrukken dat vrijwilligers kunnen helpen bij het beheer van het Bos

Al vele jaren zijn er actieve vrijwilligers verbonden aan het Bos. We zien kansen om meer vrijwilligers in te zetten, bijvoorbeeld als gastheer of gastvrouw in de Boswinkel, als natuurgids, en bij het geven van rondleidingen. Ook gaan we meer focus leggen op monitoring van verschillende flora- en faunasoorten door vrijwilligers.

4.4

Het behouden van de natuur en de functie daarvan in het Bos werd meerdere malen benadrukt tijdens de verschillende participatiemomenten.

Het Amsterdamse Bos is een uniek groengebied met volop sport2 en recreatiemogelijkheden. Het Amsterdamse Bos is ook een belangrijk natuurgebied. In het groen en het water van het Bos is een rijke variatie aan flora en fauna te vinden. Door klimaatverandering, toenemende verstedelijking en nieuwe vormen van recreatie moeten we slim inspelen op de groeiende behoefte aan recreatie en de toenemende druk op de natuur van het Bos. De hoofddoelstelling van het Bos is daarom: de natuur nog meer beschermen en verbeteren, terwijl er ruimte blijft voor vrijetijdsbesteding. Aan deze hoofddoelstelling zijn vier thema’s verbonden. ‘Beschermen’ is een van deze thema’s. Dit thema beschrijft hoe wij ons ook in de komende jaren blijven inspannen om de natuurwaarden van het Bos te behouden en te verhogen. Samen met partners als de Provincie Noord-Holland en de waterschappen werken we aan het verder verbeteren van de natuurwaarden, waterkwaliteit en biodiversiteit.

Uit de online participatie komt naar voren dat 2/3 van de deelnemers het liefst ongerept, natuurlijk, beetje ruig en wild bos zien. Bijna de helft ziet het liefst afwisseling in open grote plekken en dichtgegroeid (donker) bos.

In de jaren 90 van de vorige eeuw is een meer natuurlijk en ecologisch beheer geïntroduceerd. Door de aanleg van ecologische verbindingszones is de biodiversiteit rijker geworden. Echter, sommige cultuurhistorische aspecten zijn verdwenen of onder druk komen te staan. Uit het bezoekersonderzoek uit 2019 blijkt dat deze ontwerpaspecten ook hoog worden gewaardeerd. Het cultuurhistorisch ontwerp blijft daarom de basis. Maar daarbinnen zetten we waar mogelijk in op verruiging van delen van het Bos.